PÊNÛS
ميراتی نێودەوڵەتیی ئۆباما  

2016-10-21

ميراتی نێودەوڵەتیی ئۆباما

پێنووس: Ù„Û• مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧، باراك حوسێن ئۆباما Ù„Û• کۆشکی سپی بار دەکات و، Ù„Û• دوای خۆی میراتێکی زەحمەت بۆ شوێنگرەوەکەی بەجێ دەهێڵێت. گرنگترین ئەم میراتەیش بریتین Ù„Û• دۆخێکی نێودەوڵەتیی هەڵچنراو بە جه‌Ù†Ú¯ Ù„Û• سووریا، عێراق Ùˆ یەمەن، هەروەها Ù„Û• دوای جەنگی ساردەوە توندترین ململانێ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ڕووسیا هەیە و، پەیوەندییە نادیارەکانیشی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ چیندا. سەرۆکی ژمارە "٤٥"ÛŒ ئەمریکا، دەبێت بەو بڕیارەی سەرۆک ئۆبامادا بچێتەوە، کاتێك نەیویست دەست بخاتە ناو سووریا Ù„Û• مانگی هەشتی ٢٠١٣دا. Ú©Û•Ú†ÛŒ هەر ئۆباما پێشتر "Ù‡ÛŽÚµÛŒ سووری" بۆ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ بەشار ئەسەد دانا، Ú©Û• نابێت Ú†Û•Ú©ÛŒ کیمیایی بەکار بهێنێت. "بازە" کۆمارییەکان Ùˆ دیموکراتەکان ڕەخنەی توندیان Ù„Û•Ù… سیاسەتە دەگرت و، بە کەمکردنەوەی Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئەمریکایان Ù„Û• Ù‚Û•ÚµÛ•Ù… دەدا.

سەرۆکی پێشووتر، جۆرج دەبلیۆ بووش، هەمیشە سەرۆکی "خۆلەسەرهەق" بوو، بۆ نموونە Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٣دا بە هێزێکی سەربازییەوە خۆی بە عێراقدا کرد، لەبەر ئەوەی گومان هەبوو Ú©Û• عێراق هەڕەشەیە. باراك ئۆباما ڕوانگەیەکی تر Ù„Û• دوای خۆی بەجێ دەهێڵێت، هەندێك بە "دۆکترین"ÛŒ ئۆباما باسی دەکەن Ù„Û• سیاسەتی دەرەکیدا. ئەم ڕوانگەیە بریتییە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ú©Û• ئەمریکا پارێزەری جیهان نییە. Ù„Û•Ù… بارەیەوە، ئۆباما بە ڕۆژنامەنووسەکانی دەگوت: "نابێت شتی گێلانە ئەنجام بدرێت." کاتێك Ù„Û• مانگی ١٢ی ٢٠٠٩دا خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی وەرگرت، پێناسەیەکی بۆ "جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دادپەروەرانە" دانا Ú©Û• نابێت ئەنجام بدرێت، تەنیا بۆ پاراستنی ئاشتی نەبێت.

Ù„Û• ڕوانگەی ئۆباماوە، هەمیشە جەنگ، لەبەر هه‌ر هۆكارێك بێت، تراژیدیا بە دوای خۆیدا دەهێنێت. Ù„Û• چاوپێکەوتنێکی ئۆباما Ù„Û•Ú¯Û•Úµ Jeffrey Goldberg Ù„Û• گۆڤاری، The Atlantic MonthlyØŒ خۆی بە کەسێکی نێودەوڵەتی پێناسە کردووە، ÙˆÛ•Ùƒ بەرگریکارێك Ù„Û• پێناوی هاوئاهەنگی Ù„Û• نێوان دەوڵەتەکان، هەروەها ÙˆÛ•Ú©Ùˆ ئایدیالیستێك idealist ØŒ Ú©Û• باوەڕی بە دیموکراسی Ùˆ مافی مرۆڤ هه‌یه‌. ديپلۆماتکارێكی شارەزا Ù„Û• واشنتۆن، ئۆباما ÙˆÛ•Ú©Ùˆ "گۆشەگيرێکی Ú†Û•Ù¾Ú•Û•Ùˆ" وەسف دەکات. ئەم ڕوانگەیە بۆ سێ پایە دەگێڕنەوە: Ù„Û• دیدی ئۆباماوە، Ù¡. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ بەرژەوەندیی ئەمریکییەکان، وه‌Ùƒ ناوچەیەکی گرنگ نەماوە، Ù¢. بۆیە، زیاتر گۆڕانکارییەک Ù„Û• ئاڕاستەی جیۆستراتیژی بەرەو چين هەیە، Ù£. ئەورووپا ترس Ùˆ دڵەڕاوکێیەکی گەورە نییە بۆ ئەمریکا.

ئەم سێ دیدەی ئۆباما، تووشی لەرزينێكی مەزن هات، لەبەر ئەوەی جیهان بە شێوەیەکی تر گۆڕا. گۆڕینی ئاراستەکان بەرەو چين چەقيون. هەروەها ئەورووپا، Ù„Û• قەیرانی دارایییەوە بەرەو قەیرانی ئاوارەکاندا Ùˆ دەرچوونی بەریتانیا تێ پەڕیوە، بەردەوام جێی دڵەڕاوکێ Ùˆ گومان بووە. ئەم ڕوانگەیەی ئۆباما بۆ "دەستێوەرنەدان" یان "کشانەوە"ØŒ بۆ نموونە کشانەوە Ù„Û• عێراق ٢٠١١، زۆرتر نزیکە Ù„Û• دۆنالد ترەمپ Ú©Û• گۆشەگيرێكی تەواوە. هیلاری کلينتۆن زیاتر Ù‡Û•ÙˆÚµ بۆ "دەستێوەردان" دەدات. بۆ نموونە، بەپێی ڕۆژنامەی New York TimesØŒ سەبارەت بە ئەفغانستان، باراك ئۆباما تەواو دوودڵ بووە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ú©Û• هێزی سەربازیی زیاتر بۆ ئەم وڵاتە بنێردرێت، Ú©Û•Ú†ÛŒ هیلاری کلينتۆن، Ú©Û• سکرتێری دەوڵەت بوو، Ù„Û•Ùˆ کاتەدا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ناردنی ئەم هێزانەدا بوو.

هەروەها، ئۆباما Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دووەم سکرتێری دەوڵەتەوە، جۆن كێری، بۆ دەستپێکردنەوەی وتووێژەکان Ù„Û• نێوان ئیسرائیل Ùˆ فەلەستینییەکان بۆ گەییشتن بە ئاشتی، Ù‡Û•ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ زۆری دا؛ بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. سەبارەت بە هەوڵەکانی بۆ دووبارەهەڵکردنەوەی پەیوەندییەکان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ڕووسیای ڤلاديمير پووتین، شکستخواردووترین خاڵی ئیدارەی ئۆباما بوو. دوای کێشەکان Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٨ Ùˆ گرتنی ئۆسێتی باشوور Ù„Û• لایەن ڕووسیاوە Ù„Û• کۆتایییەکانی سەردەمی سەرۆک بۆش، هیلاری کلینتۆن Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٩، دەیویست دوگمەی سوور پيشانی وەزیری دەرەوەی ڕووسیا، سێرگی لاڤرۆڤ بدات. بەڵام ئەمریکا نەیتوانی ببێت بە بەربەست Ù„Û• Ù¾ÛŽØ´ ڕووسیا. ئەم وڵاتە بەردەوام بوو و، توانیی کرێمی Ù„Û• ئۆکراینا ببات و، کاریگەریی Ù„Û• هەرێمی دۆنباس هەبوو. هەروەها ڕووسیا پشتگیرییەکی تەواوی بۆ سەرۆکی سووری، بەشار ئەلئەسەد، پيشاندا، Ú©Û• دروستکەری بارودۆخێکی ترسناكە Ùˆ ڕووبەڕووی ئەمریکای ئۆباما بۆتەوە.

Ù„Û• کتێبێکدا به‌ ناوی "کاتی بڕیارەکان" Le Temps des décisions ØŒ كه‌ Ù„Û• ساڵی ٢٠١٤ دەرچووە، هیلاری کلينتۆن داوا Ù„Û• ئۆباما دەکات Ú©Û• لەسەر دراوسێکانی Ùˆ جیهان، بە شێوەیەکی ڕیالیستی هەڵسوکەوت Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەڕەشەکانی ڕوسیای پووتیندا بکات. کلينتۆن دەنووسێت پێویستە پەنجە بەسەر دوگمەی ستۆپدا بنێین. ئەم Ú˜Ù†Û• سەرکردەیە، بە "بازەکان" پێناسە دەکرێت و، Ù„Û• لایەن زۆر Ù„Û• نێوکۆنسێرڤەتیستەکانه‌وه‌ØŒ بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا پشتگیریی Ù„ÛŽ دەکرێت. پانتایییەکی فراوان Ù„Û• نێوان کلينتۆن Ùˆ ئۆبامادا هەیە. سەرۆکی ئێستای ئەمریکا، چاوەرێی کرد حەلەب تەفرتوونا بکرێت تا بتوانێت بڕیار بدات وتووێژ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ڕووسیا ڕابگرێت.

Ù„Û• لایەکی ترەوە، میراتی ئۆباما چەند سەرکەوتنێکیشی تێدا بوو، بەتایبەتی Ù„Û• کۆتاییی ویلایەتی دووەمی حوکمڕانییەکەی: کرانەوە بە ڕووی کۆبا، بوورما Ùˆ ڤێتنام و، سەرخستنی ڕێکكەوتننامەی پاریس لەسەر کەشوهەوای جیهان. توێژەرێکی فەڕەنسی Marie-Cécile NavesØŒ ڕێککەوتن سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمیی ئێرانی بە سەرکەوتنی سیاسەتی ئۆباما دەزانێ، هەرچەندە جێبەجێکردنی ئەم پڕۆگرامە، بۆ میراتگری ئۆباما خاڵێکی جێ پرسیاری قورس دەبێت. Ù„Û• ڕوانگەی توێژەرێکی ترەوە Célia BélinØŒ ئۆباما ویستی هەموو خاڵە ناکۆکەکان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەموو دوژمنانی ئەمریکادا ئاشکرا بکات. ئەم توێژەرە دەڵێت: "ئێمە بەرەو جیهانی پۆست ـــ ئەمریکا دەڕۆین". بۆ میراتگری ئۆباما، Ú•Û†ÚµÛŒ ئەمریکا Ù„Û• جیهاندا پرسێکی زەحمەت دەبێت، چونکە Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• جیۆپۆلیتیكییەکان هەر Ú©Û•ÚµÛ•Ú©Û• دەبن. دەربارەی جەنگی سارد، فەیلەسووفی فەڕەنسی Ù„Û• ساڵانی چلەکاندا دەینووسی: "ئاشتی مەحاڵە، جەنگیش ڕوو نادات". لەوانەیە میراتی ئۆباما بەم شێوەیە بێت "جەنگ هەر ڕوو دەدات، ئاشتی هەميشە دەکرێت".

سەرچاوە:

http://www.lesechos.fr

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون