PÊNÛS
 
ئیشكالیەتی كورد Ù„Û• عێراق، تا دێ ئاڵۆزتر دەبێت 
     2016-09-27
عه‌بدوڵڕه‌حمان كه‌ریم ده‌روێش

ئیشكالیەتی كورد لە عێراق، تا دێ ئاڵۆزتر دەبێت

عه‌بدوڵڕه‌حمان كه‌ریم ده‌روێش، مامۆستا له‌ ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانسته ‌سیاسییه‌كان/ زانكۆی سه‌لاحه‌دین

 

یەكەم: دەستپێك  

ئەم بارودۆخەی ئێستای كوردستان، لەناو هەناوی مەترسی Ùˆ هەڕەشەكانی ململانێی ناوخۆیی Ùˆ هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتیدا دەتلێتەوە. كوردستانییەكان بە ئۆمیدی ئەوەن Ù„Û• دوای گرتنەوەی مووسڵ، كۆتایی بە نەهامەتییەكانیشیان بهێنرێت؛ ئه‌ویش بە دامەزراندنی دەوڵەتێكی سەربەخۆ، یان نیمچە سەربەخۆ، كه‌ تیایدا بتوانن باری ئابووری Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ سیاسیی خۆیان Ú•ÛŽÙƒ بخەن، دەستێوەردانی بێگانە لەسەر وڵاتەكەیان ÙƒÛ•Ù… بكەنەوە، یان كۆتاییی Ù¾ÛŽ بهێنن. بەڵام بە Ù‡Û†ÛŒ ڕادەی ئاڵۆزیی ئاواتە دژبەیەكەكانی هێزەكانی ناوچەكە، ÙƒÛ• كاریگەریی ڕاستەوخۆی كردووه‌ته‌ سەر بۆچوون Ùˆ سیاسەتی لایەنە سیاسییەكانی كوردستان، ئەم قۆناغە زۆر مەترسیدارە. ئه‌مه‌ØŒ Ú•Û†Ú˜ دوای Ú•Û†Ú˜ بەڕوونی دەردەكەوێت.

Ù„Û•Ù… قۆناغەدا، Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ یەكێك Ù„Û• گەورەترین Ùˆ سەرەكیترین مەترسییه‌كان لەسەر هەرێمی كوردستان، حكوومەت Ùˆ لایەنە سیاسییە چەكدارەكانی عێراق بن، ÙƒÛ• Ù†Û•Ùƒ تەنیا Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• دەكەن بەڵكوو هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌یان داوه‌ چەند لایەنێكی سیاسیی كوردستانی، بۆ مەرام Ùˆ ویستی خۆیان بەكار بهێنن. ئەم نووسینە، Ù„Û• بونیادی سەرەكیی ئاڵۆزییەكانی عێراقی لەسەر كورد و، ئەگەری زیادبوون Ùˆ كاریگەرییان لەسەر پاشەڕۆژی كوردستان، دەكۆڵێتەوە. Ù„Û• دووتوێیشیدا،  Ú†Û•Ù†Ø¯ÛŒÙ† ئاماژە بۆ هەنگاونان بەرەو خۆپاراستن Ù„Û• ئاگری عێراق، هەڵدەگرێت.

دووەم: ئاماژەكانی بوونی كورد لەگەڵ عێراق

بوونی كورد Ù„Û• عێراقدا، ئاماژەیە بە بوونێكی ئاڵۆز Ùˆ تراژێدی، مێژوویەكی Ù¾Ú•Û• Ù„Û• ئاڵۆزیی تێگەییشتن Ù„Û• ڕاستی Ùˆ دروستیی ئەم بوونە. سەدەیەكە ئەو پێوەندییە Ù„Û• چەندین ڕووەوە دەنەخشێنرێت، لەبەر ئەوەی كاریگەریی كارتێكەرەكانی ئێجگار ئاڵۆز بوون؛ سەدان هەزار شەهید Ùˆ دوورخراوە Ùˆ تەعریبكراو، شەهیدانی كورد بەدەست حكوومەتی عێراقییه‌وه‌ØŒ تاوەكو ئێستا خوێنیان Ù„ÛŽ دەچۆڕێت. حكوومەتی عێراق، هۆكاری ڕاستەوخۆ Ùˆ ناڕاستەوخۆی زۆربه‌ÛŒ نەهامەتییەكانی كوردستانە، Ù„Û•Ùˆ ماوەیەی ÙƒÛ• كورد بوونەتە بەشێك Ù„Û• عێراق تاوەكو ئێستا و، تاوەكو كورد بەشێك Ù„Û• عێراقیش دەمێنێت. حكوومەتی عێراق، لەشكركێشی Ùˆ كوشتنی بەكۆمه‌Úµ Ùˆ چەندان شاڵاوی ئەنفال Ùˆ كیمیاباران Ùˆ ناپاڵم Ùˆ سیفۆر و، چەندان جۆری Ú†Û•ÙƒÛŒ كوشندەی بەرامبەر كورد بەكار هێناوە، چەندان شاری كوردستانی ڕووخاندووە Ùˆ هەزاران گوندی كاوڵ كردووە، ئابڵۆقه‌ÛŒ ئابووری Ùˆ پەراوێزكردنی كەلتووری Ùˆ ئیهانەی نەتەوەییی ÙˆÛ•Ùƒ سیاسەتێكی ڕۆژانەی خۆی بەكار هێناوە. هەر حكوومەتێك هاتووە، دەستكەوتەكانی حكوومەتەكەی پێشووی خۆی پاراستووە Ùˆ بە شێوەیەكی دیكە بەردەوامیی بە سیاسەتی ئیحتوا Ùˆ بچوككردنه‌وه‌ÛŒ كورد داوە. عێراق، بەپێی بنەمای سیاسەتی توانەوە Ùˆ ئیحتیواكردن، جگە Ù„Û• پارە Ùˆ داهات Ùˆ خاك Ùˆ كەلتوور Ùˆ مێژوو، ئاوات Ùˆ خەونی كورد Ùˆ بەشێك Ù„Û• داهاتوویشمانی بردووە.

سێیەم: هەڕەشەكانی عێراق لەسەر هەرێمی كوردستان:

 Ø¹ÛŽØ±Ø§Ù‚ییەكان دەیانەوێ كورد خزمەتكاری دەوڵەتی عێراقی بن Ùˆ خۆیان بۆ ئەو وڵاتە بەخت بكەن، بەبێ ئەوەی مافیان بدەنێ Ùˆ ددان بەو هەموو نەهامەتییەی ÙƒÛ• دەرهەق كورد كردوویانە، بنێن. تەنیا بەوەیش نەوەستاون، بەڵكوو كاری جددی دەكەن بۆ لێدانی كورد بە هەموو جۆرە Ú†Û•ÙƒÛŽÙƒ و، هەموو جۆرە سیاسەتێك بەكار دەهێنن بۆ ئەوەی كورد هەمیشە لاواز بێت Ùˆ هەرگیز نەتوانێت بەرەو خۆڕزگاركردن هەنگاو بنێت. لای ئەوان، كورد دەبێ هەمیشە ملشۆڕی قبووڵ بكات Ùˆ زەلیلی دەستی ئەوان بێت، پارە Ùˆ داهات، دەبێ لەوانه‌وه‌ بێت، كورد لەبەغداوە دەرفەتی ژیانی بۆ ڕەوانە بكرێت. هەر جارێك سەركردەیەكی كورد Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ دابێت كورد Ù„Û• Ú†Û•Ù†Ú¯ÛŒ سەرشۆڕیی بەرامبەر عێراق ڕزگار بكات، ئەوە بە هەموو ئاراستەیەك دژی دەوەستن. گرنترین هەڕەشەكانی عێراق لەسەر كورد، ده‌توانرێت بەم شێوەیە Ù¾Û†Ù„ÛŽÙ† بكرێت:

  • داگیركردنی كوردستان.
  • پەرتكردنی كوردستان Ùˆ به‌گژیه‌كدابردنی لایەنەكانی كوردستان. ئەم سیاسەتەیش ÙƒÛ†Ù†Û•Ø› Ù„Û• سەردەمی حكوومەتەكانی پێشووی عێراقیش بەكار هێنراوە كه‌ لایەنێكی كوردی بەرامبەر بە لانێكی دیكە بەكار دەهێنن، بەڵێن بە لایەنێك دەدەن بۆ ئەوەی ئەو لایەنە برووخێنێت Ùˆ شوێنی بگرێتەوە.
  • تێكدانی باری كوردستان Ù„Û• هەموو ڕوویەكەوە، بۆ ئەوەی هاووڵاتیی كوردستانی هەر چاوی Ù„Û• بەغدا بێت.
  • ڕێككەوتن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هێزە هەرێمییەكانی ناوچەكە، بۆ ئەوەی دژی داواكاریی كورد بوەستنەوە.
  • كاركردن Ù„Û• بەردەم ڕای گشتیی نێودەوڵەتی، بۆ شێواندنی وێنای كورد Ùˆ دەرخستنیان ÙˆÛ•Ùƒ میللەتێكی پوولەكی Ùˆ چاوچنۆك Ùˆ بێئاگا، ÙƒÛ• دەبێ هەمیشە Ù„Û• لایەن حكوومەتی عێراقییه‌وه‌ بەڕێوە ببردرێن، Ù†Û•ÙˆÛ•Ùƒ خۆیان خاوەنی خۆیان بن.
  • پشتێوانیكردنی ئەو هێزانەی دژی كورد دەجەنگن.  Ø¯Ø§ÙˆØ§ÙƒØ§Ø±ÛŒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرای عێراق Ù„Û• كورد، ئەوە بووە ÙƒÛ• دەبێ خزمەت بكەن Ùˆ عێراق بە گیانتان بپارێزن، بەبێ ئەوەی داوای هیچ بكەن. دەبێ بە ملشۆڕی، پلەی دووەم قبووڵ بكەن.
  • جیاكردنەوەی هەموو پێكهاتەكانی كوردستان Ù„Û• یەكتری. ئیزیدی جیا دەكەنەوە، شەبەك دەكەنە دوژمنی كورد، مەسیحی Ùˆ كورد دەكەنە نەیاری یەكتری Ùˆ...هتد.
  • دروستكردنی ململانێی ناوچەگەری Ù„Û• كوردستان.
  • Ù‡Û•ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† كوردی شیعە Ù„Û• پێكهاتەكانی دیكەی كوردستان جیا بكه‌نه‌وه‌.
  • Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• كورد دەگرن داكۆكی Ù„Û• خۆیان Ùˆ كەسانی دیكە بكەن.
  • هاندان Ùˆ پشتیوانیی حەشدی شەعبی، بۆ لێدان Ùˆ داگیركردنی كوردستان.
  • پشتیوانیكردنی عەشیرەتە عەرەبییەكان دژی كورد.
  • كاركردنی ورد بۆ تێكدانی سیاسەتی ئابووریی حكوومەتی هەرێم و، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌نه‌دان به‌وه‌ÛŒ ئابووریی كوردستان بكەوێتە سەر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ تەندروست.

 

چوارەم: گرفتی کورد لەگەڵ ئاراستەی نەتەوەیی عەرەبی شیعی:

ئەم ئاراستەیە، چەندین فێرژنی جیاجیای هەیە. ئێستا، بە ڕابەرایەتیی حزبی دەعوە، كار لەسەر دروستكردنی دەوڵەتێكی عەرەبی ئیسلامیی شیعیی مەركەزی (ناوه‌ندی)ÛŒ خاوەن ئاواتێكی هەرێمیی گەورەتر دەكات و، نۆماتیڤی فەلسەفیی ئەم ڕەوتە، عێراق دەخاتە ناو جەمسەری دژ بەوانەی ÙƒÛ• دژی پرۆژی ئاراستەی نەتەوەیی عەرەبیی شیعەن. بەگشتی، ئەم ئاراستەیە هەست بە تێڕوانینی ئەرێنی بەرامبەر كورد ناكات و، بگرە بۆ لەناوبردنی كوردستانیش Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پەرتكردن كار دەكات Ùˆ تەنانەت ئەگەری هێرشی سەربازییش بەكار دەهێنێت، ئەگەر توانای هەبێت. مالیكی یەكێكە Ù„Û• بەرجەستەكارانی ئەم ڕەوتە. پرسی كورد، خاڵی هاوبەشی بەعسییەكان Ùˆ دەعوەیییەكانە، بۆیە مالیكی هاوپەیمانیی لەگەڵیان بەست بۆ لێدانی كوردستان. عەبادی هەمان ئاراستە جێبەجێ دەكات، بەڵام بە ڕابەرایەتیی خۆی. بۆیە، Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات دیسان هەموو دەسەڵاتەكانی عێراق Ù„Û• دەستی حزبی دەعوە ÙƒÛ† بكاتەوە. هەرچەندە Ù„Û• پاكێچی چاكسازییەكانیدا حكوومەتیكی بنكەفراوانی ڕاگەیاند، بەڵام هەنگاو به‌ هەنگاو، سوننە Ùˆ كورد Ù„Û• وزارەتە سیادییەكان دوور خرانەوە Ùˆ دەسەڵاتەكەیشیان گەڕایەوە بۆ لای عەبادی، ئەویش لەژێر دروشمی چاكسازی. ڕاستە ئەم هەنگاوەیش ئیشكالیەتی بۆ ناوماڵی شیعی دروست كردووە، بەتایبەت سەدرییەكان Ùˆ مەجلیسییەكان، بەڵام توانیویانە بە پشتیوانیی ئێرانییەكان، هەنگاوی باشی بۆ بنێن. حزبی دەعوە، نازی بەوە دەكرد ÙƒÛ• حزبێكی مەدەنییە Ùˆ چەكداری نییە، بەڵام زۆربەی هەرە زۆری میلیشیاكانی، بە پارەی دەوڵەتی عێراقی، لەژێر چەتری خۆی ÙƒÛ† كردەوە و، ئێستا ئاراستەیان دەكات.

ئەم ئاراستەیە، سیاسەتی داڕێژراوی هەیە بۆ دەستێوەردان لەناو كوردستان Ùˆ دروستكردنی پەرتەوازەیی Ùˆ ململانێ Ù„Û• نێوان كوردستانییەكاندا؛ تاوەكو ڕادەیەكیش شوێندەستی دیارە. عەبادی، سیاسەتەكانی مالكی جێبەجێ دەكات Ùˆ سازش لەسەر پرسی كورد ناكات Ùˆ ئەگەر ئەم هەنگاوەی ÙƒÛ• ناویان ناوە چاكسازی، بۆیان لوا، ئەوە عەبادی دەموچاوی ڕاستەقینەی خۆی پێشانی كوردستان دەدات. عەبادی لەناو حكوومەتەكەی، كوردی پەراوێز خست Ùˆ كوردەكانیش یەكدەنگ نەبوون بۆ بەرگری، چونكە جێگری سەرۆكوەزیرانی عێراق Ù„Û• حزبێك بوو، حزبەكانی دیكە حەزیان دەكرد ئەم حزبە Ù„Û• بەغدا بوونی نەمێنێت Ùˆ حزبی دەعوەیش زۆر بەوردی بۆ پەراوێزخستنی پارتی Ù„Û• بەغدا كار دەكات. دوای ئەوە، "بابكر زێباری"یان دوور خسته‌وه‌ و، دواتریش چەندین ئەفسەری كوردیان ÙƒÛ• پاڵێوراوی پارتی بوون، بۆ لای خۆیان ڕاكێشا. Ù„Û• هەنگاوی كۆتاییشدا له‌ په‌رله‌مان لێپێچینه‌وه‌یان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "هوشیار زێباری" كرد. هەموو هەنگاوه‌كان‌ØŒ ÙƒÛ• ماوەی دوو ساڵە جێبه‌جێ ده‌كرێن، تاوەكو ئێستا بەشێنەیی Ù¾Û•Ù„ دەهاوێژن. بەناوی چاكسازی Ùˆ دیموكراسییه‌وه‌ "د. Ú•Û†Ú˜ نوری شاوەیس" دوور خرایەوە و، دوای دوو ساڵ هەمان هەنگاو بە ناوی چاكسازی Ùˆ دیموكراسی، دژی هوشیار زێباری ئەنجام درا. ئەمەیش، چەندین پرسیار دەخاتە بەردەم چاودێران لەسەر ئاكاری سیاسی Ùˆ بەرەنجامی ئەم سیاسەتانە. Ù„Û• لایەكی دیكەوه‌ØŒ بەبەردەوامی خەریكی پڕچەككردنی شەبەك Ùˆ توركمان Ùˆ ئیزیدییەكانن و، چەندین تاوانباری گەورەیان لای خۆیان داڵدە داوە، تەنیا بۆ ئەوەی دژایەتیی كوردستان بكەن. ئیتر دەبێ كورد دڵی بە Ú†ÛŒ خۆش بێت؟ بەغدا، دوای سەدەیەك Ù„Û• تاقیكردنەوەی سیاسەتەكانی، دەبێ Ù„Û• عەمبارەكانیدا چیی هەبێ كه‌ بۆ كورد باش بێت؟

پێنجەم: جەنگ دژی كورد، لەژێر پەردەی دیموكراسی و پیشەیی

هەرچەندە هیچ حزبێكی سیاسیی عێراقی، باوەڕی بە دیموكراسی نییە، بەڵكوو ئەوان بەئاشكرا داوا دەكەن دەوڵەتێكی ئیسلامی لەسەر بنەمای تیۆریی ویلایەتی فەقیھ دابمەزرێنن. بەڵام گرفتەکە لەوەدایە، ئەوەی دیموکرات نییە دەتوانێت بۆ بەرژەوەندیی خۆی دەست بەسەر دیموكراسیدا بگرێت، مۆسۆلینی Ùˆ هیتله‌ر Ùˆ چەندین Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ تۆتالیتاری دڕندەیش ئەم ڕەفتارەیان بەكاریان هێناوە، تاوەكو دەسەڵات كۆنترۆڵ بكەن Ùˆ هێزە سیاسییە نەیارەكانیان بەناوی جەماوەر تووشی گرفت بكەن. بۆیە Ù„Û• حكوومەت Ùˆ پەرلەمان Ùˆ دەسەڵاتی دادوەری، دژایەتیی كورد دەكەن. بەتایبەت Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دەسەڵاتی جێبەجێكاره‌وه‌ØŒ ÙƒÛ• بۆ جێبەجێنەكردنی ماددەی 140 Ùˆ چەندان پرسی دیكە، تاوه‌كوو پرسی دەركردنی وەزیرە كوردەكان بەكاریان هێنا. Ù„Û• حكوومەتیشەوە دەستیان بە پەراوێزخستنی كوردستان Ùˆ بڕینی بەشەبودجە كرد، ÙƒÛ• پێشتر بە سلفە دەیاننارد بۆ كوردستان تاوەكو كوردستان نەبێتە خاوەن یەدەكی پارە و، كۆسپیان دروست دەكرد بەرامبەر هەموو پرۆژە ستراتیژییەكان، بەتایبەت ئەوەی نەوت Ùˆ هەناردەی نەوت بۆ دەرەوە، بەسەربەخۆیی.

حكوومەت Ùˆ لایەنە سیاسییەكانی عێراق، بەبەردەوامی كاری جددی دەكەن بۆ كۆكردنەوەی لایەنگر لەناو شەقامی عەرەبی له‌ دژی كورد و، ڕاكێشانی كورد بۆ ناو ئاڵۆزییەكانی عێراق Ùˆ به‌پاشكۆكردنی. ئەم سیاسەتەیش پیشتر حكوومەت Ùˆ لایەنەكانی دیكەی عێراق بەكاریان هێناوە. نه‌ته‌وه‌ÛŒ كوردیش بە Ù‡Û†ÛŒ ئەم سیاسەتانەوه‌ØŒ نەهامەتی Ùˆ پەرتبوون Ùˆ ئاڵۆزییەكی زیاتری تووش بووە. دۆخی عێراق زۆر ئاڵۆزە؛ چەندان گرفت Ùˆ ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ جۆراوجۆری هەیە و، دەیانەوێ هەمووی بەسەر كورددا بشكێننەوە Ùˆ كوردیش بكەنە خزمەتكاری چاككردنەوەی دۆخی خۆیان. Ù„Û• عێراق چەندان میلیشیا Ùˆ لایەنی دژبەیەك Ù‡Û•Ù†. ئه‌مانه‌ هه‌موویان له‌ دژی كوردستان ÙƒÛ† كراونەتەوە.

ئاڵۆزییەكانی ناو عێراق، Ú•Û†Ú˜ دوای Ú•Û†Ú˜ تووشی تەنگژەیەكی مەترسیدارتر دەبنەوە. كێشەكان هەر كەڵەكه‌ دەبن. دوای دوو ساڵ Ù„Û• جەنگی دژی داعش، عێراق خەریكە نزیك دەبێتەوە Ù„Û•Ùˆ كاتەی Ù„Û• 2014 تیایدا Ù„Û• بارودۆخێكی زۆر خراپدا بوو. به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئەو خراپییەیشه‌وه‌ تەقییەوە Ùˆ داعش توانیی پانتایییەكی زۆر Ù„Û• عێراق داگیر بكات. عێراق Ù„Û• ماوەی 2 ساڵی ڕابردوودا، ده‌ستی كرد بە شەرعیكردنی چەندان میلیشای ناشەرعی، ÙƒÛ• بە گەورەترین مەترسی لەسەر عێراق هەژمار دەكران. بەم پێیەیش، هەڕەشەكان به‌یاسایی كران؛ واته‌ دەستیان بۆ پێكهێنانی ئامانجەكانیان واڵا كرا. ئامانجی ئه‌Ùˆ لایەنە چەكدارانه‌ÛŒ ÙƒÛ• ئێستا پێیان دەگوترێ حەشدی شەعبی، Ù„Û• بونیادی هزری سیاسییانه‌وه‌ دەردەكەوێ. لایەنە سیاسییەكانی عێراق، Ù„Û• لاوازیی ئێستای كورد Ù„Û• پەیوەندیی ناوخۆیییاندا، تێ گەییشتوون. عەرەبیش باش Ù„Û•Ù… ڕاستییە تێ گەییشتووە. بۆیە، هەمیشە لەسەر ئەو تەوژمە یاریی كردووە و، ئەو پارتە سیاسییە كوردییە نەتەوەخوازەی سزا داوه‌ و، ئەوانی دیكەیشی خەڵات كردوون. هەندێ Ù„Û• نوێنەرانی كورد، هەمیشە كڕنۆشیان بۆ بەرپرسانی عێراق بردووە، بۆ ئەوەی ببن بە پشتیوان بۆ كوتلە Ùˆ حزبەكانیان Ù„Û• ململانێیەكانیان لەناو كوردستاندا. ئەم كڕنوشبردنەیش قازانجی بۆ هێزەكانی شیعە هەبووە. هەڵبژاردنی دوایی، ئەوەی دەرخست؛ كاتێك حزبەكان هاوپەیمانیی كوردستانییان هەڵوەشاندەوە. ئه‌Ù… لایه‌نانه‌ بۆ بەرژەوەندیی خۆیان، بە یاسای هەڵبژاردن ڕازی بوون ÙƒÛ• دژی بەرژەوەندیی كوردستان بوو Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ كوردی ÙƒÛ•Ù… دەكردەوە، بەڵام چونكە دەیانزانی Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ نەتەوەخوازانی كوردستانی Ù¾ÛŽ ÙƒÛ•Ù… دەبێتەوە، پشتوانییان Ù„ÛŽ كرد! سەرەڕای ئەوەیش، زۆر كار كرا بۆ ئەوەی كورد یەك بخرێتەوە Ùˆ پۆست Ùˆ مەكانەتیش بە چەند لایەنێك درا، بۆ ئەوەی تێ بگه‌Ù† Ùˆ ڕاستەوخۆ بەشداری Ù„Û•Ùˆ مەشهەدە ئاڵۆزە بكه‌ن، بەڵام سوودی نەبوو.

شەشەم: بەهێزكردنی كوردستان نەوەك بەغدا

كورد Ù„Û• بەغدا مافی خۆی دەوێت، ئەو بەشە خاكەی دەوێت ÙƒÛ• بەغدا Ù„Û• كوردی زەوت كردووە، داهات Ùˆ ئاوات Ùˆ ئێسكوپرووسكی ئینسانەكەی دەوێت، مێژوو Ùˆ كەلتوورە خوراوەكەی دەوێت، سەرەڕای ئازاری سەدەیەك، هێشتا برایەتیشی Ù„ÛŽ دەوێت. ئەمە‌ داوای كوردی كوردپەروەر Ùˆ شەریفه‌ØŒ بەڵام بەداخەوە هەندێك، دەسەڵات Ùˆ توانایان بۆ بەغدا دەوێ، ئه‌ویش بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بەردەوام ململانێمان بكەن Ùˆ كوردستان كاوڵ بكەن Ùˆ خاكمان داگیر Ùˆ دابەش بكه‌Ù† Ùˆ  Ø¨Û•ØªÛ•Ø¹Ø±ÛŒØ¨ÙƒØ±Ø§ÙˆÛŒ بمێنێتەوە. كورد Ù„Û• بەغدا نانی حازری ناوێ. دەیەوێ وڵاتەكەی خۆی ڕزگار بكات Ùˆ خۆی نانی خۆی دەركات Ùˆ بژێوی منداڵەكانی دابین بكات. نایەوێت ÙˆÛ•Ùƒ مشه‌خۆر دەستی پانكراوە بێت بۆ بەغدا و، بەغدایش Ù„Û• لایەكی دیكەوە سامان Ùˆ خاك Ùˆ شەرەفی كوردستان تاڵان بكات Ùˆ بە نەختە مووچەیەك بۆ فەرمانبەران، دەستی میللەتێك با بدات وكڕنۆشیان Ù¾ÛŽ بهێنێت.

كورد، نابێت ÙˆÛ•Ùƒ سوننە Ùˆ شیعە بیر بكەنەوە. ئەوان پشتیوانیی هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتییان هەیە. بەڵام كورد Ù„Û• خۆی زیاتر كەسی نییە. كورد Ú•Ù‚ÛŒ Ù„Û• بەغدا نییە Ùˆ حەزیش ناكات بەغدا غەرقی ئاژاوە ببێت، بەڵام ئەگەر كوردستان خۆی بەهێز نەبێت. ئەوە بەهێزبوونی بەغدا تەنیا بەڵای بەدواوەیە. عێراق بەرەو قۆناغێكی دیكە دەڕوات Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ هەرێمییش Ù„Û• ناو هەرێمەكانی عێراق دەركەوتووە. كەنداو لەناو ناوچە سوننەكان وەبەرهێنانی توانستی سەربازی Ùˆ ئابووریی خۆیان دەكەن. ئێرانیش ئامادەیییەكی زیاتر Ù„Û• عێراق دەنوێنێت Ùˆ خەریكە ئەزموونی خۆی Ù„Û• عێراق دووبارە دەكاتەوە. بۆیە، ئەرك Ù„Û• بەردەم كوردستان هەستیارتر دەبێت، تاوەكو ئەو كاتەی كوردستان بەرەو دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ Ùˆ ئامادەكردنی هێزەكانی بۆ قۆناغێكی نوێ هەنگاو بنێت. بۆیە، پێویست دەكات زۆر بەوردی كار بۆ ئەنجامدانی نەشتەرگه‌ریی جیاكردنەوە بكرێت و، نابێت ئەو دەرفەتە لەدەست بدەین. ئەو كوردانەی پێیان وایە عێراق دەبێتە پەنا بۆیان بۆ ئەوەی هەموو كوردستان داگیر بكەن Ùˆ بیخه‌Ù†Û• ژێر ڕكێفی خۆیان، ئەوە سەهوێكی ئاشكرا ده‌كه‌Ù†. دواتریش زیانێكی گەورە بە خۆیان Ùˆ بە وڵاتەكەیان دەگەیەنن. بۆیە، ئیشكالیەتی كورد Ù„Û• عێراق هەتا بێت ئاڵۆزتر دەبێت و، ناكرێت هەمیشە هەر چاوەڕێی ئەوە بكەین ÙƒÛ•ÛŒ سیاسەتی عێراقی بەرامبەر بە كورد چاك ببێت. ئەوان ئایین، دیموكراسی، چاكسازی، پارە Ùˆ پەیوەندیی ئەخلاقی Ùˆ كۆمەڵایەتی، دژی كورد بەكار دێنن. ئیتر Ú†ÛŒ ماوەته‌وه‌ØŸ هیچ چركەیەك Ù„Û• مێژووی عێراق نییە، تیایدا بە بەڵێنەكانی بەرامبەر بە كورد پابەند بووبێت. ئایا ئەوە بەس نییە بۆ ئەوەی لێیان تێ بگەین؟

 
 
« ئیشكالیەتی كورد Ù„Û• عێراق، تا دێ ئاڵۆزتر دەبێت
« گرتنەوەی مووسڵ Ùˆ كێشه‌ی لادانی زێباری
« ڕەهەندەكانی بونیادی هزری نەتەوەییی عەرەبی Ù„Û• عێراق
« مووسڵ Ùˆ هەرێمی كوردستان؛ ململانێ، يان یەكبوونەوە
« ڕەهەندی ستراتیژیی پەیوەندییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان Ùˆ مووسڵ
« پرسی كوردستان Ù„Û• هاوكێشەی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا
« قووڵاییی جیوستراتیژیی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون