PÊNÛS
ڕوانگه‌ی ڕووسیا بۆ سكرتێری گشتیی داهاتووی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان  

2016-10-19

ڕوانگه‌ÛŒ ڕووسیا بۆ سكرتێری گشتیی داهاتووی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان

 

پێنووس: ئه‌نتۆنیۆ گۆترێس(Antonio Guterres) سه‌رۆكوه‌زیرانی پێشووتری پۆرتوگال، ده‌بێته‌ سكرتێری گشتیی داهاتووی ڕێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان. پسپۆڕانی ڕووسیا بڕوایان وایه‌ كه‌ ڕووسیا ئاماده‌یه‌ هاوكاریی له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا بكات.

ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له ‌پاش Ú†Ù‡‌ند خولێك ده‌نگدانی نهێنی، جێگره‌وه‌ÛŒ "بان كیمۆن" (Ban Ki-moon)ØŒ سكرتێری گشتیی ئێستای نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانی ده‌ستنیشان كرد. له ‌میانه‌ÛŒ دوایین دانیشتنی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایش له‌ شه‌شه‌Ù…ÛŒ ئۆكتۆبه‌ری ئیمساڵ، ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایش به‌ زۆرینه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯ "ئه‌نتۆنیۆ گۆترێس"ØŒ سه‌رۆكوه‌زیرانی پێشووتری پۆرتوگالیان بۆ خولێكی پێنج ساڵه‌ وه‌كوو سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، پێشنیاز كرد. پاش په‌سندكردنی له ‌لایه‌Ù† كۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، له‌ مانگی یه‌ÙƒÛŒ ساڵی 2017 ده‌ستبه‌كار ده‌بێت.

"گۆترێس" بۆ ماوه‌ÛŒ 10 ساڵ وه‌كوو كۆمیسێری باڵای نه‌ته‌وه ‌یه‌كگرتووه‌كان له‌ بواری كاروباری په‌نابه‌راندا كاری كردووه‌. له‌Ù… ڕووه‌وه‌ كه‌ قه‌یرانی په‌نابه‌ران ئیمڕۆكه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒÛ• له‌ كێشه‌ Ùˆ گرفته‌ جددییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، زۆرن ئه‌Ùˆ پسپۆر Ùˆ به‌رپرسانه‌ÛŒ بروایان وایه،‌ كه‌  ئه‌Ù… پرسه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین كێشه‌كانی سه‌رده‌Ù…ÛŒ سكرتێری گۆترێس ده‌بێت.

مانووێل لافۆنت ڕاپنۆیل (Manuel Lafont Rapnouil)ØŒ به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ ده‌ره‌كییه‌كانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا ده‌ڵێت: "گۆترێس شایسته‌ییی ئه‌وه‌ÛŒ تێدایه‌ كه‌ هه‌Ù… به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی كۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانی له‌ ئه‌ستۆدا بێت و، هه‌میش ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ نوێ بكاته‌وه‌. له‌ هه‌موو شت گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گۆترێس وه‌Ùƒ كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ سیاسی، ئه‌Ùˆ توانایه‌ÛŒ تێدایه‌ كه‌ به ‌له‌به‌رچاوگرتنی ئامانج Ùˆ به‌رنامه‌كانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌تایبه‌تی هێزه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌كان ناچار به‌ وڵامده‌ربوون بكات."

هه‌رچه‌نده‌ دیمیتری پۆلیكانۆڤ (Dmitry Polikanov) پسپۆر له‌ كاروباری ڕووسیا، زۆر Ú¯Ù‡‌شبین نییه‌. ناوبراو ده‌ڵێت: "نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان وه‌كوو مه‌كینه‌یه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ بیروكراسی، حه‌زی له‌ پاراستنی دۆخی هه‌نووكه‌یییه‌ و، به‌ڕێوه‌به‌رانی باڵای ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ له‌ بری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ڕێبه‌رانی كاریزماتیك بن، زیاتر جێبه‌جێكارن." پۆلیكانۆڤ بۆ شیكردنه‌وه‌ÛŒ زیاتر ده‌ڵێت: بێجگه‌ له‌ ده‌ر‌كردنی ڕاگه‌یه‌ندراو Ùˆ به‌یاننامه‌ØŒ زۆر له‌Ù…ÛŽÚ˜Ù‡‌‌ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، چیتر Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ ئه‌وتۆی له‌ ده‌ستنیشانكردنی ئه‌وله‌وییه‌ته‌ ئاساییشییه‌كانی جیهان یاخود وه‌رگرتنی بڕیاری سیاسیی پابه‌ندكه‌ر بۆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان، نییه‌. به‌Ù… هۆیه‌یش، ئه‌Ùˆ دیپلۆماته‌ شاره‌زایه‌یش كه‌ ئاشنای پرسی قه‌یرانی  په‌نابه‌رانه،‌  زۆر ئه‌سته‌مه‌ بتوانێت Ú•Ù‡‌وتی گۆڕانكارییه‌كانی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بگۆڕێت.

گۆترێس بژارده‌یه‌ÙƒÛŒ گونجاو

 Ø³Ù‡‌ركه‌وتنی گۆترێس له‌ دۆخێكدا هه‌موو كاندیده‌‌كانی تری وه‌لاوه ‌نا، كه‌ زۆربه‌ÛŒ كه‌سه‌كان چاوه‌Ú•ÛŽ ئه‌وه‌ بوون كه‌ خانمێك ئه‌Ù… پۆسته‌ وه‌ربگرێت Ùˆ ببێته‌ جێگره‌وه‌ÛŒ بان كیمۆن، ته‌نانه‌ت خودی بان كیمۆنیش ڕای Ú¯Ù‡‌یاندبوو كه‌ حه‌ز ده‌كات خانمێك وه‌Ùƒ جێگره‌وه‌ÛŒ خۆی ببینێت.

ڤیتالی چوركین (Vitaly Churkin)ØŒ نوێنه‌ری ڕووسیا له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانیش ئه‌وه‌ÛŒ ڕاگه‌یاندبوو كه‌ "ئێستا، كاتی نوێنه‌رێكه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپاوه‌.‌" به‌Ù… حاڵه‌یشه‌وه‌‌ ته‌نیا Ú†Ù‡‌ند كاتژمێرێك له‌ پاش ڕاگه‌یاندنی هه‌ڵبژاردنی گۆترێس وه‌Ùƒ سكرتێری گشتیی داهاتووی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له ‌لایه‌Ù† ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشه‌وه‌ØŒ چوركین به‌ ڕۆژنامه‌نووسانی گوت،‌ گۆترێس بژارده‌یه‌ÙƒÛŒ نایاب Ùˆ شایسته‌یه‌.

نوێنه‌ری ڕووسیا له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، گۆترێسی وه‌كوو كه‌سێك ناساند كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌موو كه‌س قسه‌ ده‌كات Ùˆ Ú¯ÙˆÛŽ ده‌داته‌ قسه‌ÛŒ هه‌مووان Ùˆ ته‌نیا له ‌لایه‌Ù† خۆیه‌وه‌ قسه‌ ده‌كات و، متمانه‌به‌خۆبوونێكی به‌رز Ùˆ هزرێكی كراوه‌ÛŒ هه‌یه‌.

چوركین هه‌روه‌ها، سه‌ركۆماری پێشووی پۆرتوگالی وه‌كوو كه‌سیك ناساند كه‌ وه‌Ùƒ كۆمیسێری باڵای نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ بواری په‌نابه‌راندا بۆ زۆر شوێنی جیهان Ú¯Ù‡‌شتی كردووه‌ و، له‌ نزیكه‌وه‌‌ ئه‌Ùˆ كێشه‌ Ùˆ گرفتانه‌ÛŒ كه‌ پیاوانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت ڕووبه‌ڕووی ده‌بنه‌وه،‌ بینیوه‌.

"فیۆدۆر لۆكیانۆڤ" ( Fyodor Lukyanov)ØŒ سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری (Russia in Global Affairs)ØŒ بڕوای وایه‌ كه‌ گۆترێس، نه‌Ùƒ ته‌نیا بۆ ڕووسیا، به‌ڵكوو بۆ زۆربه‌ÛŒ هێزه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌كان له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان هه‌ڵبژارده‌یه‌ÙƒÛŒ گونجاو Ùˆ شیاوه‌. ناوبراو ده‌ڵێت: "زۆر گرنگ نییه‌ كه‌ گۆترێس له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌ورووپا نییه‌ØŒ به ‌هه‌ر حاڵ، گۆترێس ئه‌وروپییه‌. كورسیی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ "كۆرت ڤاڵدهایم" ( Kurt Waldheim)ÛŒ سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌وه‌ØŒ له‌ نێوان ساڵانی 1972-1981)ØŒ له‌ ‌لای ئه‌وروپییه‌كان‌ نه‌بوو. به‌Ù… پێیه‌یش، بنه‌ما، وه‌رچه‌رخانه‌كه‌ بوو كه‌ ئه‌ویش ئه‌نجام درا. له‌وه‌یش زیاتر، گۆترێس خه‌ÚµÙƒÛŒ پۆرتوگاله‌ØŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی بچووك به‌ قورسایییه‌ÙƒÛŒ كه‌Ù… له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیهانی و، ئه‌مه‌یش له‌ قازانجی هه‌موواندایه‌."

"راپنۆیل" بڕوای وایه‌ كه‌ ڕووسیا هیچ كێشه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بوونی "گۆترێس" له‌ نووسینگه‌ÛŒ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كاندا نییه‌. به‌ بڕوای ناوبراو، هه‌رچه‌نده‌ ‌ گۆترێس كاندیدای دڵخوازی ڕووسیا نه‌بووه‌ØŒ به‌ڵام هه‌ڵبژارده‌یه‌ÙƒÛŒ واقعبینانه‌ بووه‌.

به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ ده‌ره‌كییه‌كانی یه‌كێتیی ئه‌وروپا ده‌ڵێت: "له‌وه‌دا گومانم هه‌یه‌ كه‌ گۆترێس وه‌Ùƒ هه‌ڵسووڕاوێكی بواری مافه‌كانی مرۆڤ، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ بژارده‌كانی جددیی ڕووسیا بووبێت. من Ù¾ÛŽÙ… وایه‌  سه‌ركه‌وتنی گۆترێس، نیشانده‌ر Ùˆ ده‌ربڕی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ڕووسیا له‌ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كاندا نفووزێكی سنوورداری هه‌یه‌. مۆسكۆ ده‌توانێت بچێته‌ Ù†ÛŽÙˆ پۆزیشنی به‌رگرییه‌وه‌ و، له‌ مافی ڤیتۆی خۆی بۆ Ú•Ù‡‌تكردنه‌وه‌ÛŒ گۆترێس كه‌ÚµÙƒ وه‌ربگرێت، به‌ڵام ڕووسیا زۆر حه‌زی له‌وه‌ نییه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان لاواز بێت. هه‌رچه‌نده‌ چاوه‌ڕوانیش ناكرێ كه‌ ڕووسیا توانای ته‌واوی بۆ به‌دواداچوونی هه‌موو ئامانج Ùˆ مه‌به‌سته‌كانی خۆی له‌Ùˆ بواره‌دا هه‌بێت."

شرۆڤه‌كارانی سیاسی، پێیان وایه‌ كه‌ سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ Ú† كه‌سێك بێت‌ØŒ كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ ئیدارییه‌ تاوه‌كوو ئیجرایی. چونكه‌ له‌ كۆتاییدا، ئه‌وه‌ ئه‌ندامانی هه‌میشه‌ییی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانن (نه‌Ùƒ سكرتێری گشتی)ØŒ كه‌ Ú•Ù‡‌وتی سیاسیی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان دیاری ده‌كه‌Ù†.

"پۆلیكانۆڤ"ØŒ Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ بیست ساڵی ڕابردوودا نفووز Ùˆ كاریزمای خۆی له‌ده‌ست داوه‌. ناوبراو ده‌ڵێت: "سكرتێره‌ گشتییه‌كانی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ كۆتایییه‌كانی ده‌یه‌ÛŒ 1980ÛŒ سه‌ده‌ÛŒ ڕابردوو Ùˆ سه‌ره‌تاكانی 1990ØŒ پێشنیازی چاكسازیی به‌رچاویان له‌باره‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ نوێی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان Ùˆ په‌ره‌پێدانی چالاكییه‌كانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، ده‌كرد. به‌ڵام ئه‌Ù… ڕۆژانه،‌  ئێوه‌ زۆر به‌زه‌حمه‌ت ناوی سكرتیرێكی گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانتان به‌بیر دێته‌وه‌ØŒ ته‌نانه‌ت "كۆفی عه‌نان". مخابن ئیمڕۆكه‌ سه‌ربه‌خۆییی سكرتێری گشتیی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، گرێدراوی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئه‌ندامی ئه‌Ùˆ ڕێكخراوه،‌ به‌تایبه‌ت  ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشه‌. هه‌ر به‌Ù… هۆكاره‌یشه‌‌ كه‌ سكرتێری گشتیی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بژارده‌ÛŒ زۆر كه‌Ù… Ùˆ سنوورداری بۆ پێشخستنی ئه‌ركه‌كانی خۆی له ‌به‌رده‌مدایه."

تیمۆفی بۆرداچۆف (Timofey Bordachev)‌ØŒ به‌ڕێوه‌به‌ری ناوه‌ندی لێكۆڵینه‌وه‌ÛŒ ئه‌وروپا Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی زانكۆی باڵای ئابووری له‌ مۆسكۆ، متمانه‌ÛŒ ته‌واوی به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ڕووسیا ده‌توانێت جیا له‌Ùˆ پرسه‌ØŒ كه‌ Ú† كه‌سێك له‌سه‌ر كورسیی سكرتێری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان دانیشتووه‌ØŒ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی له‌Ùˆ ڕێكخراوه‌دا بپارێزێت. ناوبراو ده‌ڵێت: "هه‌ڵوێستی ڕووسیا زۆر ئاشكرایه‌ØŒ مۆسكۆ هیچ كاتێك به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی له‌ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كاندا، نابه‌ستێته‌وه‌ به‌ كه‌سێكی تایبه‌ت بۆ جێگره‌وه‌ÛŒ بان كیمۆن."

 

سه‌رچاوه‌:

  http://www.russia-direct.org

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون