PÊNÛS
نيشانە Ùˆ پێڤاژۆکانى مووسڵ  

2016-10-11

نيشانە و پێڤاژۆکانى مووسڵ

 Ù†ÙˆÙˆØ³ÛŒÙ†ÛŒ: تۆلگا تانیش

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: ئاسۆ کەریم

ئۆپەراسیۆنى مووسڵ دەستى پێ کراوە، تەنیا ئەوە ماوە لە چەند ڕۆژى داهاتوودا بە شێوەیەکى ڕەمزى، "صافیرە"ى دەسپێکردن لێ بدرێ. من هەوڵ دەدەم نیشانەکانى ئۆپەراسیۆنى مووسڵ لە چوارچێوەى پێڤاژۆى کاریگەریى ئۆپەراسیۆنەکە بۆ سەر تورکیا، بۆ ئێوە بگوێزمەوە. مووسڵ لە حوزەیرانى ٢٠١٤ەوە کەوتووەتە بن دەستى دەوڵەتى ئیسلامى لە عێراق و شام (داعش)ەوە.

- ڕەهەندى هەرە گەرمى ئەو ئۆپەراسیۆنە بە لاى ئەنقەرەوە، بوونى هێزەکانى  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ÛŒÛ• Ù„Û• دەوروبەرى باشیک، Ú©Û• کەوتووەتە ٢٠ کیلۆمەتریى بەرى ڕۆژهەڵاتى مووسڵەوە. من Ù„Û• ٣٠ حوزەیراندا Ù„Û• نزیک بنکەى "گەدو" بووم. ئەو کامپە (هۆردییە) Ú©Û• بەسەر گردێکەوەیە، نزیکەى Ù¥ کیلۆمەترێک Ù„Û• بەرەى Ù¾ÛŽØ´Û•ÙˆÛ•Ù‰ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌وه‌ دوورە و، بەسەر باشیکدا دەڕوانێ Ú©Û• بەدەست داعشەوەیە. بەبێ ئەوەى بکەویتە مەترسییەوە، دەتوانی Ù„Û•ÙˆÛŽÙˆÛ• Ø´Û•Ú• Ùˆ پێکدادان ببینى، Ù„ÛŽ عێراق دەیەوێ پێگەیەکى وەها ستراتیژی، Ù„Û• ماوەى ئابڵووقەدانى مووسڵدا بەکار بهێنێ.

- پێشمەرگە Ù„Û• خەتى Ù¾ÛŽØ´Û•ÙˆÛ•Ù‰ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌. هەڵبەت ئەو ناوچەیە Ù„Û• دەرەوەى کۆنترۆڵى کاربگێڕیى هەرێمى کوردییە، بەڵام ئێستە نەواو دەڤەرێکى دیفاکتۆى کوردییە. هەوەڵجار تورکیا، بوونى خۆى Ù„Û• ناوچەکەدا بەوە پاساو دەدایەوە Ú©Û• لەسەر داواى کاربگێڕیى بەغدا بووە. ÙˆÛ•Ú© فاکتێک، خالید عوبێدى، وەزیرى بەرگریى ئەو دەمەى عێراق، Ù„Û• نۆڤامبەردا سەردانێکى کەمپەکەى کرد و، هەر Ù„Û•Ùˆ ساڵیش  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ هەوەڵجار هێزەکانى خۆى Ù„Û• سەرەتاى ٢٠١٥دا Ù„ÛŽ قایم کرد. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەیشدا، کاتێ Ú©Û•  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ فڕۆكه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕووسیى خستە خواره‌وه‌ و، Ù„Û• Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ سووریادا کرایە دەره‌وه‌ØŒ ئەنقەرە بنکەى باشیک-Ù‰ کەوتەوە بیر و، هێزەکانى خۆى تێدا قایمترکرد. Ù„Û• سەرینى فشارى دیپلۆماتیى ڕووسى Ùˆ هێرش Ùˆ پەلامارى ئێرانى، توركيا لەناکاو خۆى بەتەنیا دیتەوە. هەمووان ناڕەزایییان نیشان دا Ùˆ ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکایش داواى Ù„Û• تورکیا کرد هێزەکانى Ù„Û• کامپەکە پاشەکشە Ù¾ÛŽ بکا.

- ئەوان ( تورکیا) نەیاندەتوانى بڕوا بکەن. بەڵام، کاتێ پیاوەکانى سیاسەتوانى شیعەمەزهه‌ب، نوورى مالیکى، بە دەنگدانێک Ù„Û• پارلەمانى عێراقدا، "خالید عوبێدى"ÛŒ سوننەمەزهه‌بیان لا دا،  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ Ù„Û• مەترسیى ڕەوشەکە تێ گەییشت. ئەو لادانە گرنگ بوو، چونکە عوبێدى، دۆستێکى نزیکى  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ بوو Ù„Û• بەغدا.

 - کاتێ Ú©Û• عوبێدى ڕۆییشت Ùˆ نەما، ئەم جارە ئەنقەرە، بوونى خۆى Ù„Û• باشیک بەوە پاساو دایەوە Ú©Û• لەسەر داواى کاربگێڕیى کوردى عێراق بووە. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەى Ú©Û• سەرۆک "مەسعوود بارزانى"یش ناتوانرێ ئەو چاوەڕوانییەى Ù„ÛŽ بکرێ، وێڕاى Ú©Û• لەژێر کاریگەریى تورکیادایە. [وتەبێژى حکوومەت ڕەتی کردەوە Ú©Û• بوونى هێزەکانى تورکیا Ù„Û• کامپى باشیک لەسەر داواى هەرێمى کوردستان بێ- ئاسۆ]

-  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ ناتوانێ بەشێک بێ Ù„Û• ئابڵووقەدانى مووسڵ. تەنانەت هێشتا مسۆگەر نییە Ú©Û• داخوا حەشدى وەتەنى، Ú©Û• هێزێکى میلیشیاییى سوونەمەزهه‌ب Ùˆ سەر بە "ئەسیل نوجەیفى"یە و،  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ Ù„Û• بنکەى گەدو مەشق Ùˆ ڕاهێنانى Ù¾ÛŽ کردووە Ùˆ Ù„Û• نێوان ٢٠٠٠ تا ٣٠٠٠ کەسێک دەبێ، بەشداریى Ù„Û•Ùˆ شەڕەدا Ù¾ÛŽ دەکرێ. بریت ماکگۆرک، نوێنەرى تایبەتیى سەرۆک ئۆباما بۆ هاوپەیمانیى جیهانى دژ بە تیرۆر، Ù„Û• Ú•Û†Ú˜Ù‰ هەینى گوتى Ú©Û• ئەوان ئامادە Ùˆ سازن، لەژێر سەرکردایەتى عێراقى، ئەو جەنگاوەرانە بخەنە ناو ئۆپەراسیۆنەکەوە، بەڵام پاشان هەر ماکگۆرگ خۆى گوتى هێشتا وردەکارییەکان ڕوون Ùˆ خویا نین.

- سەربارى ئەوەیش، ڕوون Ùˆ دیارە Ú©Û• میلیشیاى شیعە، حەشدى شەعبى Ù„Û• گرتنەوەى مووسڵدا بەشدارى دەکەن. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەیشدا، ئەمریکییەکان لەسەر ئەوە Ù…Ú©ÙˆÚ•Ù† Ú©Û• نایانەوێ شیعەکان بچنە ناو شارەکەوە Ú©Û• زێتر Ù„Û• Ù¡ ملیۆن خەڵکى تێدا دەژى Ùˆ زۆرینەیشیان سوننەمەزهه‌بن. وتەبێژى ئەمریکایى بۆ ئەو ئۆپەراسیۆنە گوتى: "ئێمە هاوکات ئۆپەراسیۆنەکە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەواندا ناکەین" Ùˆ هۆشداریى ئەوەیشى دا Ú©Û• لەوانەیە بەهەڵە لێیان بدرێ. هەروا شیعەکانیش نایانەوێ بەهەڵە لێیان بدرێ.

- لەو ئۆپەراسیۆنەدا، ١٢ لیوایەک بەشداریى تێدا دەکەن کە هەر یەکەیان ٨٠٠ تا ١٦٠٠ جەنگاوەرى هەیە. دوو لیوایان، پێشمەرگەن. پێشمەرگە پێشڕەوى ناکەن، ئەوان تەنیا هێڵى شەڕ دەپارێزن و بەو خەڵکە ڕادەگەن کە لە مووسڵ ڕا دەکەن و ئاکنجییان دەکەنەوە. ماکگۆرگ گوتى ئەوان ئامادەسازییان بۆ ٧٥٠٠٠٠ ئاوارەى ناوخۆ کردووە. بە هەر حاڵ، ئەو سەرچاوە و ژێدەرانەى من قسەم لەگەڵ کردوون، پێیان گوتم کە لە دەوروبەرى مووسڵ، خێوەت تەنیا بۆ ٢٠٠٠٠٠ کەسێک دابین کراوە.

- هەروا بێتەوە پرسى پەکەکەیش Ù„Û• گۆڕێدایە. Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ù„Û• ١٥٠ کیلۆمەتریى ڕۆژئاواى مووسڵ، Ù„Û• شه‌نگال Ùˆ Ù„Û• ١٠٠ کیلۆمەتریى خوار مووسڵ، Ù„Û• مەخموور بوونى هەیە. Ù„Û• شه‌نگال، ناوى Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û•ØŒ یەکینەکانى پاراستنى شەنگاڵە. ئەو هێزە ١٥٠٠ تا ٢٠٠٠ کەسێک دەبێ Ùˆ ÙˆÛ•Ú© هێزیکى میلیشیایى، بەغدا مووچەیان Ù¾ÛŽ دەدا. بەشداریى ئەو هێزە Ù„Û• ئۆپەراسیۆنى مووسڵدا، خەتى سوورى  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ÛŒÛ•. ÙˆÛ•Ú© فاکتێک، "موراد یەتکین"Ù‰ ستووننووس نووسیویەتی Ú©Û• ئەمریکا،  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§Ù‰ دڵنیا کردووەتەوە Ú©Û• هیچ یەکەیەک Ú©Û• سەر بە Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• بێ، Ù„Û•Ùˆ ئۆپەراسیۆنەدا بەشدارى ناکات.

- چیی دى ڕوو دەدا؟ ئەسیل نوجەیفى بە پشتیوانیى تورکیا، پێ لەسەر ئەوە دادەگرێ کە دەبێ مووسڵ ئۆتۆنۆمیى خۆى هەبێ [ واتە جۆرێ لە سەربەخۆییى خۆبەڕێوەبردن- ئاسۆ].

- بە هەر حاڵ، ماکگۆرک گوتى پاش ئەوەى مووسڵ ڕزگار دەکرێ، ئەوا پارێزگارەکەى نەوفەل ئاگوب-ى ناحەزى نوجەیفى دەبێ و، مووسڵ لەژێر دەسەڵاتى بەغداد دەبێ. "مووسڵ، ٨ قەزا و دەڤەرى دەبێ و، جێگرێکى کوردى دەبێ کە لە لایەن بارزانییەوە ڕادەسپێردرێ."

 - "بە لاى شیعەکانەوە Ú©Û• ڕێگەیان Ù¾ÛŽ نادرێ بچنە ناو مووسڵەوە، ئەوا ئەولەویەت دواى ئۆپەراسیۆنەکە، تەلەعفەر دەبێ، Ú©Û• داعش قەسابخانەیەکى گەورەى شیعەکانى Ù„ÛŽ نابووه‌وه‌‌. شیعەکان دەیانەوێ تۆڵەى خۆیان بکەنەوە. ئەو شارە، Ú©Û• تورکمانە شیعەکانى تێدا دەژى، Ù‡ÛŽÚµÙ‰ دووەمى سوورى تورکیایە. ئەگەر شیعەکان بچنە ناو تەلەعفەرەوە، ئەوا مەترسییەکى گەورە هەیە Ú©Û• پێکدادان Ùˆ ڕوبەروبوونەوە ڕوو بدات.

- Ù„Û• ئابڵووقەدانێکى مووسڵ Ú©Û• تا ناوەڕاستى ٢٠١٧ دەخایەنێ،  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ دەکارێ Ù„Û• کامپى باشیکەوە چاوەدێریى ئەوە بکا Ú©Û• Ú† دەگوزەرێ. Ù„Û• بارێکدا ئەگەر نەخشە Ùˆ پلان ÙˆÛ•Ú© خۆى بەڕێوە Ù†Û•Ú†ÛŽ Ùˆ ئەگەرى بەرەنگارى Ù„Û• مووسڵ توند بێ، ئەوا دەبێ حیساباتێکى نوێ بکرێ. با ببینین Ú©Û• ئایا  ØªÙˆØ±Ú©ÛŒØ§ ئەو لایەنە دەبێ Ú©Û• Ù„Û†Ù…Û• Ùˆ سەرزەنشت بکرێ لەبەر ئەو بەرەنگارییە، یان ئەو لایەنە دەبێ Ú©Û• بۆ چارەسەرى تەنگوچەلەمەکە، داواى Ù„ÛŽ دەکرێ مایەى خۆى تێ بکا.

 

سەرچاە:

http://www.hurriyetdailynews.com

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون