PÊNÛS
Ú†Û†Ù† دەکرێ پەیوەندییەکانی تورکیا Ùˆ ئەمریکا، بەپێی پێکدادانی شارستانییەتەکان Ø´ÛŒ بکەینەوە  

2016-10-10

چۆن دەکرێ پەیوەندییەکانی تورکیا و ئەمریکا، بەپێی پێکدادانی شارستانییەتەکان شی بکەینەوە

 

نووسینی: Calogero Nicosia

پێنووس: جیۆپۆلیتیکی تورکیا پاش کۆدەتاکەی جولای ٢٠١٦، سەرنجەکان زیاتر ڕادەکێشێ. سەردەمی کەمالیزم Ú©Û• تێدا سوپا پارێزەری سێکولاریزم بوو، کۆتاییی Ù¾ÛŽ هات. "ئاکپارتی" Ùˆ سەرۆکە کاریزماکراوەکەی، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، زیاتر Ù„Û• جاران ئازادە بۆ ئەوەی درێژە بە پرۆژەکەی بدات بۆ ئەوەی پاڵ بە Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ تورکییەوە بنێت تاکوو بەرەو ڕابردووە ئیسلامییەکەی هەنگاو بنێت. Ù„Û•Ù… وتارە کورتەدا، ئێمە Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەین تێگەییشتنێکی ڕاستەقییەنە بۆ سەرلێشێواویی جیۆپۆلیتیکی تورکیا بخەینە ڕوو، Ú©Û• Ù„Û• بیرۆکەی "پێکدادانی شارستانییەتەکان"ÛŒ "ساموئێل هانتینگتۆن"Û•ÙˆÛ• سەرچاوە دەگرن. 

 Ú©Ø§ØªÛŽÚ© چاو Ù„Û•ÙˆÛ• دەکەین Ú©Û• Ú†Û†Ù† ئاکپارتی هێز دەگرێ بۆ ئەوەی هەستی دژبەری، بەرامبەر بە ڕۆژاوا Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ خەڵکی تورکیادا پەرە Ù¾ÛŽ بدات، هەروەها ئەو Ú•Û†ÚµÛŒ گوماناوییەی تورکیا Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی سووریادا هەیەتی، ئەو چوارچێوەیه‌ÛŒ Ú©Û• هانتینگتۆن دەیخاتە ڕوو، دەتوانێ ئەوەی Ù„Û•Ù… ڕۆژانە Ù„Û• تورکیادا ڕوو دەدات بۆمان Ø´ÛŒ بکاتەوە، Ù„Û• هەمان کاتدا، دووبارەداڕشتنەوەی نەزمی جیهانی، Ú©Û• زاناکەی "هاروارد" باسی دەکات، ئەو دەرفەتە دەداتە ئێمە، بیر Ù„Û• ئەگەرەکانی داهاتوو بکەینەوە.

گرنگترین پەیام Ú©Û• Ù„Û• پێکدادانی شارستانییه‌تەکانەوە دەگاتە ئێمە، ئەوەیە Ú©Û• سەردەمی پاش جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارد، جیهان Ù„Û• دووجەمسەرییەوه‌ بۆ چەندجەمسەریی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان دەڕوات Ùˆ دەوڵەتەکان پەیوەندییەکانی خۆیان بەپێی گرێدراوییە کەلتوورییەکانیان Ú•ÛŽÚ© دەخەن. بەم پێیە، کەوتنی یەکێتیی سۆڤیه‌ت بە مانای کۆتاییی جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ئایدیۆلۆژییەکانە و، گۆڕینیان بۆ هەلومەرجێک Ú©Û• پێکدادانی کەلتووری مانایان دەبێ. هانتینگتۆن هەشت شارستانییەتی گەورە پێناسە دەکات Ùˆ پێشبینیی جه‌Ù†Ú¯ Ù„Û• نێوان شارستانییەتەکان دەکات. Ù„Û• بەرامبەردا، ململانێکانی تر دەگەڕێنێتەوە بۆ حه‌Ù†Ú¯ لەناو شارستانییه‌تەکان، بۆ ئەوەی باڵادەستی لەناو خودی ئەو شارستانییەتانەدا بەرهەم بێت.   

Ù„Û• بەشی سێیەمی کتێبەکەیدا، ئاوڕ Ù„Û• تورکیا دەداتەوە؛ وڵاتێک Ú©Û• بە Ù‡Û†ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ مێژووییی Ù„Û• ناوچەکە و، Ù¾ÛŽÚ¯Û• جیۆپۆلیتیکییە ناوازەکەی، ÙˆÛ•Ú© پردێکە Ù„Û• نێوان دوو کیشوەر Ùˆ دوو شارستانییەتدا. ئەگەر بە زمانی هانتینگتۆن قسە بکەین، دەتوانین بڵێین Ú©Û• تورکیا باشترین نموونەی بەریەککەوتنی Ù‡ÛŽÚµÛŒ شارستانییەتەکانە. تورکیا دەوڵەت_نەتەوەیەکە Ú©Û• بەشداریی دوو جه‌Ù†Ú¯ÛŒ شارستانییه‌تەکان بووە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دوو شارستانییەتی بیانی (ڕۆژاوای کریستیان Ùˆ ڕووسیای ئۆرتۆدۆکس Ù„Û• ڕۆژهەڵات)ØŒ Ù„Û• هەمان کاتدا بەشدارێکی گرینگ بووە Ù„Û• ململانێی ناوخۆییی شارستانییەتی ئیسلامی، بۆ ئەوەی Ù„Û• ململانێی شیعە Ùˆ سوننەدا باڵادەستی بەدەس بێنێ و، هەمیش لەناو خودی بلۆکی سوننەدا.  

Ù„Û• سەردەمی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارددا، تورکیا پەیوەستی هاوپەیمانی ڕۆژاوا بوو، بۆیە Ù„Û• یارمەتیی ئابووری Ùˆ تەکنۆلۆژیی سەربازیی ناتۆ Ú©Û•ÚµÚ©ÛŒ وەرگرت. سێکولاریزمی نەتەوەیی Ù„Û• چوارچێوەی ئایدیۆلۆژیی کەمالیزم Ùˆ هیواکان بۆ بوون بە ئەندام Ù„Û• یەکێتیی ئەوروپا بوون بە Ù‡Û†ÛŒ پەیوەندییەکی باش Ù„Û• نێوان ڕۆژاوا Ùˆ تورکیادا. هەروەها، ئەمریکا هاندەری ئەوە بوو Ú©Û• تورکیا Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەکێتیی ئەوروپا ڕابێت بۆ ئەوەی سنوورەکانی ناتۆ Ùˆ یەکێتیی ئەوروپا یەک بگرنەوە. Ù„Û•Ù… هەلومەرجەدا، تورکیا ÙˆÛ•Ú© قەڵغانێک بوو Ù„Û• نێوان ڕۆژاوا Ùˆ ڕووسیا Ù„Û• کەنارەکانی باشوری ڕۆژهەڵاتی مدیتەرانە (ده‌ریای ناوه‌ڕاست) Ùˆ دەریای Ú•Û•Ø´Û•ÙˆÛ•.

کاتێک جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارد کۆتایی هات، ویستەکانی ڕابردوو دەستیان بە گەشه‌کردن کرد و، بوو بە باهۆزێکی بەهێز بۆ پاڵپشتیکردنی پۆپۆلیزمی ئیسلامی؛ کەمینەیەکی بچووک، سێکولار Ùˆ خوێنەوار، کەوتنە بەرامبەر جەماوەرێک بە پاشخانی ئایینییەوە. سیستەمی سێکولار Ú©Û• Ù„Û• لایه‌Ù† دەوڵەتەوە سەپێنرابوو، کەوتە بەرامبەر هەستێکی بەربڵاوی ئایینی Ú©Û• Ù„Û• لایه‌Ù† چینەکانی خوارەوە پاڵپشتی دەکرا. شەرمەزاری، بەرامبەر بە ئیمپراتۆرییە مەزنەکە و، جۆریک Ù„Û• ناڕەزایەتی بەرامبەر بە بوون بە بەشێک Ù„Û• هاوپەیمانی، Ú©Û• ÙˆÛ•Ú© یانەی کریستانەکان ناسراوە Ùˆ پاڵپشتیی ئیسرائیل دەکات بەرامبەر بە فەلەستینییەکان، هەموو ئەمانە وای کرد Ú©Û• ئەو هەستەمان Ù¾ÛŽ ببەخشێ Ú©Û• بیرۆکەی ڕۆییشتنی تورکیا بۆ ناو یەکێتیی ئەوروپا ڕەت بکرێتەوە. هەموو ئەم ناڕەزایەتییانە Ù„Û• چوارچێوەی خانەی هەستێکی جیۆپۆلیتیکیدا، بوون بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یەک بۆ هاندانی جەماوەر Ùˆ پاڵپشتیکردنیان Ù„Û• ڕاپەرین Ùˆ شانازیکردن بە شانازییەکانی ئیمپراتۆریی عوسمانی Ù„Û• سەردەمی کۆن، Ú©Û• ÙˆÛ•Ú© عوسمانیی نوێ ناوی دەبەن.  

پێشبینییەکانی پێکدادانی شارستانییەتەکان Ù„Û• نموونەی تورکیادا بەرچاو دەکەون، کاتێک بەرە بەرە دەسیان بە گۆڕینی جیۆپۆلیتیکی کردووە و، فاکتەری ئایینی دەبێتە ئەساسێک Ù„Û• ستراتژییەکەدا. گفتگۆیەک Ú©Û• دژ بە ئیسرائیل بەکاری دێنن، بانگەوازێک Ú©Û• بۆ یەکێتیی مسوڵمانان دەیکەن، سازکردنی دەیان مزگەوت، ئەو سیمایانەی Ú©Û• پێشان دەدەن ئەردۆغان Ù„Û• مزگەوت نوێژ دەکات، بەکارهێنانی قورئان Ù„Û• کۆبوونەوە گشتییەکانی ئاکپارتی Ùˆ ...ØŒ مەبەستەکانی ئەردۆغان، بەسادەیی دەبینرێن "پۆپۆلیزمی ئیسلامی"یە. پەیامەکە هەمان مانای "ڕابردوو"ÛŒ هەیە؛ Ù„Û• باڵکانەوە پاڵپشتیی ئەفسانەی ئه‌ڵبانیای گەورە تاکوو سۆماڵیا دەکەن، هەروەها Ù‡ÛŽÚµÛŒ ئاسمانیی تورکیا، Ù‡ÛŽÚµÛŽÚ©ÛŒ بەردەوام Ùˆ سەقامگیری Ù„Û• کۆزۆڤۆ بۆ ئۆزبەکستان ساز کردووە، بۆ ئەوەی ئاسمانێکی نوێ Ù„Û• کاریگەریی تورکیا ساز بکات.

Ù„Û•Ù… بەستێنەدا، بۆ ئەوەی هانی گوتاری تورکیای بەهێز بدەن، ÙˆÛ•Ú© ڕێبەی مسوڵمانان Ùˆ پارێزەریان، سروشتی Ùˆ بەردەسترین ئامانج ئیسرائیلە ÙˆÛ•Ú© گەورەترین هاوپەیمانی ئەمریکا Ù„Û• ناوچەکەدا. کەیسی کەشتیی مەرمەرە، لووتکەی ئەم پرۆپاگه‌نده‌ ئیسلامییەیە و، هەروەها هێرشکردنە سەر باڵوێزخانەی ئیسرائیل Ù„Û• ئانکارا Ù„Û• ٢١ی سێپتەمبەری ٢٠١٦، ئیتر گومانەکان دەڕەوێنێتەوە. Ù„Û•Ù… نموونەیه‌دا، هێرشبەران Ù„Û• لاین ئانکاراوە ÙˆÛ•Ú© "شێت" ناوزەد کران، بەڵام ئەم کارە شێتانە Ù„Û• پەیامی گریانی "ئەردۆغان"ØŒ Ù¾ÛŽØ´ هێرشه‌Ú©Û• دەردەکەوێ: "ئێمە، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادپەروەر دەکەین".

هەنگاو بە هەنگاو سیاسەتی دەرەوەی تورکیا Ù„Û• سفرکردنی Ú©ÛŽØ´Û• Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دراوسێکان، گۆڕا بۆ عوسمانیزمی نوێ و، Ù„Û•Ù… ساڵانەدا ناکۆکی Ù„Û• نێوان بەرژەوەندییەکانی تورکیا Ùˆ ڕۆژاوا په‌ره‌یان سه‌ندووه‌. پێشتر ئاماژەمان بە ناکۆکی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئیسرائیل کرد، Ú©Û• Ù„Û• دواییدا پاڵنەر دەبەن بۆ ئەوەی بلۆکێکی جیۆپۆلیتیکی Ù„Û• نێوان بولگاریا، ئەسینا Ùˆ قوبرس بۆ ڕاوەستاندنی تورکیا Ù„Û• ناوچەکەدا ساز بکرێت.  

دیارە، دەبێ ئاماژە بە جیاوازی Ù„Û• نێوان تورکیا Ùˆ ڕۆژاوا Ù„Û• ماوەی "بەهاری عەرەبی"دا بکەین. Ù„Û• نموونەی میسر، بۆمان دەردەکەوێ Ú©Û• هەردوو لا، Ù„Û• دوو به‌ره‌ÛŒ جیاوازدا جێگه‌یان گرت Ú©Û• ڕۆژاوا پاڵپشتیی "سیسی"ÛŒ دەکرد و، ئەردۆغان Ù„Û• پشت "مورسی" Ùˆ "ئێخوان موسلمین"Û•ÙˆÛ• بوو.   Ù„Û• کۆتاییدا، جیاوازییەکان Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی سووریا سەبارەت بە پاڵپشتیی ئەمریکا Ù„Û• کوردەکان دەردەکەوێ، Ú©Û• تورکیا بە مەترسییەکی زیاتر Ù„Û• دەوڵەتی ئیسلامی ناوزەدیان دەکات. Ù„Û• هەمان کاتیشدا ئەو گومان Ùˆ لێڵییەی Ú©Û• سەبارەت بە پەیوەندییەکانی تورکیا Ùˆ دەوڵەتی ئیسلامی بوونیان هەیە.

بە لە بەرچاوگرتنی هەموو ئەمانە، پێ دەچی تاوانبارکردنی ئەمریکا لە پاش کۆدەتاکەی مانگی جولای، بەتەواوی ئاسایی بێ. دەردەکەوێ کە ئەردۆغان و تورکیا، دژ بە بەرژەوەندییەکانی ڕۆژاوا ڕەفتار دەکەن و، لە قەیرانی پەنابەران، وەک کەرەسەیەک بۆ گوشارخستنەسەر یەکێتیی ئەوروپا کەڵک وەردەگرن. لە ئێستادا، سەرکۆمار ئەردۆغان، دەتوانێ کۆدەتا شکستخواردووەکە وەک دوا بەڵگەی پیلانی ئەمریکا دژ بە خۆی، خەڵکی تورکیا و ئیسلام بزانێ.

پرسیارە سەرەکییەکان لێرەدا ئەمانن: ئاخۆ ئەم سەرلێشێواوییە، دەتوانرێ پێشی پێ بگیردرێت؟ دواجار چی ڕوو دەدات؟

بە لەبەرچاوگرتنی بیرۆکەی پێکدادانی شارستانییەتەکانی هانتینگتۆن، ئەوە ڕوونە Ú©Û• هەوڵەکانی ڕۆژاوا بۆ لکاندنی تورکیا بە شارستانیەتی ڕۆژاوا، شکستیان هێناوە. تورکیا، جیۆپۆلیتیکی خۆی بەرەو ڕۆژهەڵات ئاراستە دەکات و، Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات پانتای کاریگەریی تورکیا Ù„Û• کۆزۆڤۆوە بۆ میسر Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ سۆماڵیا Ùˆ ئاسیای ناوەڕاسته‌ÙˆÛ• بونیاد بنێت؛ ئەو خۆی ÙˆÛ•Ú© ڕێنوێنیکەری هەموو نەتەوەی تورک Ùˆ پارێزەری شارستانییەتی مسوڵمانەکان پێشان دەدات. لادان Ù„Û• بلۆکی ڕۆژاوا، هاوکات دەبێ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ لادان Ù„Û• دیموکراسیی ڕۆژاوایی: خۆپێشاندانەکانی پارکی گەزی، تاوانبارکردن بەوەی دژەجولەکەیە، بێدەنگکردنی میدیاکان، گۆڕینی دەستووری هەمیشەیی، دروستکردنی کۆشکی سەرۆکایەتی، دەسنیشانکردنی زاواکەی ÙˆÛ•Ú© وەزیری نەوت، هەڕەشەکردن Ù„Û• دادگه‌ÛŒ دەستوری؛ هەموو ئەمانە نیشانەگەلێکن Ù„Û• سەرهەڵدانی "دەوڵەتی پیاوێک ". 

هەروەها، Ú©Û• هانتینگتۆن Ù„Û• وتارەکەیدا باسی دەکات، ئەگەر تورکیا هاوپەیمانێکی جێگه‌ÛŒ متمانە بوو Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯ÛŒ باڵکان، لەبەر ئەو ڕاستییە بوو Ú©Û• ناتۆ پاڵپشتیی Ù„Û• کەمینەی مسوڵمان دەکرد دژ بە ڕووسیا. Ù„Û• کۆتاییدا Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی سووریا، جیاوازیی نێوان ڕۆژاوا Ùˆ تورکیا ئاشکرا بوو. ئەگەر Ù„Û• سەرەتاکاندا ئەمریکا Ùˆ ئەردۆغان، Ù„Û• نەهێشتنی کاریگەریی ڕووسیا Ù„Û• ناوچەکە و، هەروەها لاوازکردنی Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئێران Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئامانجێکی هابەشیان هەبوو، هەلومەرجەکە بەرە بەرە گۆڕانی بەسەردا هات، بە شێوەیەک Ú©Û• Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ دەوڵەتی ئیسلامی، گرینگی زۆرتری بۆ شارستانییەتی ڕۆژاوا پەیدا کرد و، بوو بە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی هێزە کوردییەکان ببن بە هاوپەیمانی ئەمریکا Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌کەدا. تورکیا ڕەتی کردەوە Ú©Û• Ù„Û• بلۆکی ڕۆژاوا Ùˆ Ù„Û• دەرەوەی دەوڵەتە سەرەکییەکاندا، Ú•Û†ÚµÛŒ پلە دووی هەبێ. ئەردۆغان گومانی Ù„Û•ÙˆÛ• نەما Ú©Û• Ù„Û• ڕووسیا نزیک ببێتەوە Ùˆ ڕێكکەوتنی نهێنی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ پووتین بکات: پاش ئەوەی Ú©Û• سووریا Ùˆ ڕووسیا نیگەرانیی خۆیان بەرامبەر بە ململانێ ئێتنیکییەکان دەربڕی، تورکیا دەستی دایە پەلاماری "قەڵغانی فورات"ØŒ Ú©Û• ئامانجه‌ سەرەکییه‌كه‌ی، ڕاگرتنی هێزە کوردییەکان بوو.

کۆتا وانەیەک Ú©Û• ئێمە Ù„Û•Ù… ڕووداوانەوە فێر دەبین، دەگەڕێتەوە بۆ كه‌موكوڕییه‌کانی بەجیهانیبوون Ùˆ شکستی سیاسەتی هێزی نەرم، Ú©Û• هێندێ Ù„Û• لێکۆڵەرە گەشبینەکانی ئەمریکا سەبارەت بە تورکیا Ùˆ ڕۆژاوا باسیان دەکرد. بەتایبەتی، Ù„Û• سەردەمی سەرۆکایەتیی ئۆبامادا، ئامانج ئەوە بوو تاکوو پیشان بدەن Ú©Û• ئیمکانی ئەوە هەیە له‌ پێکدادانی شارستانیەتەکانه‌وه‌ ده‌رباز ببین: پەیوەندییەکانی ئەمریکا Ùˆ تورکیا، دەتوانێ بیسەلمێنی Ú©Û• ئیمکانی ئەوە هەیە Ú©Û• تێکەڵاویی نێوان شارستانییەتەکان، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û• Ùˆ لەژێر چەتری نەتەوە یەکگرتووەکان، بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا ÙˆÛ•Ú© ڕێبەری جیهانی ئازاد، بگاتە ئەنجام. ئەم ئارەزووە، بە شێوەیەکی ئاشکرا Ù„Û• یەکەمی سەفەری ئۆباما بۆ تورکیا Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٩ ڕووی دا. ئۆباما گوتی: "Ù„Û•Ùˆ باوەڕەدام ئیرادەیه‌Ú©ÛŒ بەهێز بۆ بونیادنانی پەیوەندیی نێوان ئەمریکا Ùˆ تورکیا هەیە و، Ù„Û• هەمان کاتدا ئیرادەیەک هەیە Ú©Û• ئەمریکا Ùˆ تورکیا دەتوانن مۆدێڵێک Ù„Û• هاوکاریی نێوان نەتەوەیەکی بەگشتی کریستیان Ùˆ نەتەوەیەکی بەگشتی مسوڵماندا ساز بکەن...." ئەو، هەروەها ئاماژەی بەوە کرد كه‌ "ئێمە دەتوانین کۆمەڵگەیەکی جیهانیی مۆدێرن ساز بکەین Ú©Û• جێگه‌ÛŒ ڕێز، ئەمن Ùˆ ئارام Ùˆ پێشکەوتنخواز بێ و، ئاژاوەی تێدا نەبێ (نەهێشتنی مەودایەک بۆ ئاژاوەی نێوان Ú©Ù‡‌لتوورەکان)ØŒ ئەمە ئەو شتەیە Ú©Û• من Ù¾ÛŽÙ… وایە زۆر زۆر گرینگە."  

حەوت ساڵ دواتر، ئێمە دەتوانین بڵێین Ú©Û• نموونەی تورکیا بۆ مۆدێڵی هاوکاریی نێوان شارستانییەتەکان شکستی خواردوە. هانتینگتۆن، تورکیای ÙˆÛ•Ú© وڵاتێکی "بەرزەخی" ناوزەد کرد Ú©Û• Ù„Û• نێوان شارستانییەتی ڕۆژاوا Ùˆ مسوڵماندایە. بە هەر حاڵ، Ù„Û• سەردەمی ئەردۆغان، ئەم دوانەیییە چارەسەر کراوە Ùˆ Ú•Û•Ú¯ÛŒ ئیسلامییەکان پەرەیان ستاندووە. سەدەیەک Ù¾ÛŽØ´ ئێستا، ئیمپراتۆریی تورکەکان بە شێوەیەکی توند ڕووخا؛ Ù„Û• ئێستادا تەپوتۆزەکانی دەردەکەون Ùˆ ÙˆÛ•Ú© سیمرغ زیندوو دەبێتەوە، وا دیارە ئەمپریالیزمی عوسمانی جارێکی تر سەر هەڵدەداتەوە و، Ù„Û• لایه‌Ù† ئاکپارتییەوە پاڵپشتیی دەکرێت. ڕێبەری ئەو پارتە، Ù„Û• ساڵی ١٩٩٧ چەند دێرە شێعرێکی Ù„Û• "زیا گۆکالپ" خوێندەوە: "مزگەوتەکان قەڵا (سەنگەر)ÛŒ ئێمەن، Ùˆ منارەکان نەیزەکانمان." بەداخەوە، پێکدادانی شارستانییەتەکان ÙˆÛ•Ú© چوارچێوەیەکی مانادارە بۆ ئەوەی ئەگەرە جیۆپۆلیتیکییەکانی ئەم دوایییانەی تورکیا بسەلمێنێ.   

ئەگەر ڕۆژاوا دەیەوێ درێژە بە جه‌Ù†Ú¯ بۆ بەها Ùˆ ئایدیاکانی بدات، دەتوانێ بە ئەنجامی بگەیەنێت بە لەبەرچاوگرتنی ڕیاڵ پۆلیسی (Real policy). ڕۆژاوا پێویستە باوەڕی بە نوقسانییەکانی بەجیهانیبوون بێنێ و، ئەو ڕاستییە بزانێ Ú©Û• بەها دیموکراسی Ùˆ مرۆیییەکان Ù„Û• میراتی کریستانییەتەوە سەرچاوە دەگرن و،  Ø¦Û•ÙˆØ§Ù†Û• بۆ هەناردەکردن نابن. بەشێکی زۆر Ù„Û• ڕێبەرانی ئاکپارتی Ù„Û•Ùˆ باوەڕەدان Ú©Û• ئاکپارتی Ù¾ÛŽØ´Ú•Û•ÙˆÛŒ وەرچەرخانێکی مێژوویییە، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ کۆتاییهێنان بە "کەمالیزم" Ùˆ نەزمی "سایکس_پیکۆ" Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© Ù„Û• لاپەڕەکانی سەدەی ڕابردوو دادەخات. Ù„Û•Ù… هەلومەرجەدا، وڵاتانی ڕۆژاوایی، پێویستە بەوردی چاودێریی گۆڕانکارییە نوێیەکان بکەن و، Ù„Û•ÙˆÛ• دڵنیا بن هەموو ئەگەرەکان لەبەرچاو گیراوە بۆ ئەوەی دووریی بکرێت Ù„Û• ئاژاوەی زیاتر Ù„Û• ناوچەکە، هەروەها هەر دوو لایه‌Ù†ÛŒ ڕۆژاوا Ùˆ تورکیا دڵنیا بکاتەوە Ú©Û• ÙˆÛ•Ú© ئامانجێک Ù„Û• پەیوەندییەکانیاندا، کار بۆ ئاشتی دەکەن. ئێمە دەبێ Ù„Û•ÙˆÛ• تێ بگەین Ú©Û• ڕاستکردنەوەی سیاسەتەکان Ùˆ پەسیڤبوونی کوێرانە، ناتوانێ ڕێگری Ù„Û• پێکدادانی شارستانییەتەکان بكات، ئەگەر لایه‌Ù†ÛŒ تر ئامادەی ئەم دیالۆگە نەبێ. پەیوەندیی ئاشتییانە، دەتوانێ Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئەوەی هەر دوو لا ئارەزووی هاوبەشیان هەبێ بۆ ئەوەی بە ڕێزگرتنی دوولایه‌Ù†Û• Ú†ÛŽÚ˜ Ù„Û• ئاشتی ببینن، بەرهەم بێت. Ù„Û• هەمان کاتدا، پۆپۆلیزمی ئایینی ÙˆÛ•Ú© کەرەسەیەک بۆ بەدەسهێنانی دەسەڵاتداری، ڕەت بکرێتەوە.    

 

سەرچاوە:

https://www.geopoliticalmonitor.com

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون