PÊNÛS
ئایا په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی توركیا Ùˆ ئه‌مریكا له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌دایه‌؟  

2016-10-01

ئایا په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی توركیا Ùˆ ئه‌مریكا له‌ژێر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌دایه‌ØŸ

پێنووس: تاوه‌كوو دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، په‌یوه‌ندیی نزیكی سه‌ربازی له ‌نێوان ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ توركیادا، له‌ بواره‌كانی پێشه‌سازیی به‌رگری، ڕاهێنان Ùˆ په‌روه‌رده‌ÛŒ سه‌ربازی، ئۆپه‌راسیۆنی به‌رگری له‌ ئاشتی، به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ جیهانی له ‌دژی تیرۆر، ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی ناتۆ (NATO) Ùˆ ئۆپه‌راسیۆنه ‌هاوبه‌شه‌كانیان له‌ ئه‌فغانستان، وه‌كوو نموونه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ركه‌وتوو، به‌ناوبانگ بوو. هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌ربڕ Ùˆ نیشانه‌ÛŒ ئاستی به‌رزی هاوكاری Ùˆ هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ÛŒ بوون له‌ نێوان سوپای ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان Ùˆ هیزه‌ Ú†Ù‡‌كداره‌كانی توركیادا (Turkish Armed Forces (TSK)).

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ هه‌ندێك ناكۆكیی ورد له‌سه‌ر‌ بیر Ùˆ بۆچوونه‌كان چاوپۆشی بكه‌ین، ئه‌وه‌ له‌Ùˆ Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ Ú¯Ù‡‌شانه‌ÛŒ ڕابردوودا گرێبه‌ستی پرۆژه‌كانی به‌رگری، به‌ گوژمه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ندین ملیار دۆلار له‌ نێوانیاندا ئیمزا كرا. سندوقی نێونه‌ته‌وه‌ییی په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردنی سه‌ربازی (International Military Education and Training Fund)ØŒ تێچووی ئه‌Ùˆ پرۆژه‌ Ùˆ گرێبه‌ستانه‌ÛŒ له ‌ئه‌ستۆ ده‌گرت. له‌سه‌ر ئه‌Ù… بنه‌مایه‌ØŒ سه‌دان ئه‌فسه‌ر Ùˆ پله‌‌داری سوپای توركیا بۆ ڕاهێنان Ùˆ په‌روه‌رده‌كردن ده‌چوونه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا. هه‌ر‌دوو وڵات، هه‌موو ساڵێك لانی كه‌Ù… نزیكه‌ÛŒ 20 مانۆر Ùˆ ڕاهێنانی سه‌ربازیی دوولایه‌Ù† یاخود Ú†Ù‡‌ندلایه‌نه‌یان به‌رێوه ‌ده‌برد، كۆبوونه‌وه‌ Ùˆ دانیشتنی ئاستبه‌رزی سه‌ربازییان Ù¾ÛŽÙƒ ده‌هێنا Ùˆ ته‌نانه‌ت بۆ خزمه‌تی شیاو Ùˆ شایسته‌ØŒ میداڵیای شه‌ره‌فیان ده‌به‌خشییه‌ هێزه‌كانی لایه‌نه‌كه‌ÛŒ تر.

 Ù…ۆدێڵ Ùˆ شێوازی په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ویلایه‌ته‌یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ توركیا وه‌كوو شێوه‌یه‌Ùƒ له‌ سیاسه‌تی ئاستبه‌رز (دیپلۆماسیی سه‌ربازی) بوو كه‌ له ‌لایه‌Ù† جه‌نه‌ڕاڵه پله‌به‌رزه‌كانی سوپای توركیا Ùˆ هاوتا ئه‌مریكییه‌كانیان له‌پشت ده‌رگا داخراوه‌كاندا Ù¾ÛŽÙƒ ده‌هێنرا؛ شوێنێك كه‌ گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان Ùˆ كه‌سانی نوخبه‌ÛŒ هه‌ڵبژێردراوی ناسه‌ربازی، توانای ده‌ستێوه‌ردانیان نه‌بوو. هه‌روه‌ها ئه‌Ù… په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییانه،‌‌ وه‌كوو له‌Ù†Ú¯Ù‡‌رێك توركیای به‌ بلۆكی ئاسایشیی ڕۆژئاوا ده‌به‌سته‌وه‌ Ùˆ به‌Ù… هۆیه‌یشه‌وه‌‌ شوێندانه‌ریی خۆی له‌سه‌ر سیاسه‌تی ده‌ره‌كیی توركیا جێ ده‌هێشت.

به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ئیمڕۆكه‌ ده‌توانین ساردی ئه‌Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازی Ùˆ دیپلۆماسییانه‌ÛŒ كه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ توركیادا ڕووی داوه،‌ هه‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌ین، بۆیه‌ ئه‌Ùˆ مۆدێڵه‌ نه‌ریتییه له‌ په‌یوه‌ندیی نێوانیان‌ چرچ Ùˆ كاڵ بۆته‌وه‌.

عه‌Ù„ÛŒ بیلگین ڤارلیك (Ali Bilgin Varlik )ØŒ عه‌قیدی خانه‌نشینكراوی سوپا، پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌‌ری په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان له‌ زانكۆی ئێسه‌Ù† یۆرت له‌ ئیستانبۆڵ (Esenyurt University) ئاماژه‌ به‌Ùˆ گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ توركیا له ‌پاش كۆده‌تاكه‌ÛŒ 15ÛŒ جولای ده‌كات كه‌ كاریگه‌ریی زۆری له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی توركیا-ئه‌مریكا داناوه‌. "ڤارلیك" به‌ ئەلمۆنیتۆر (Al-Monitor)ÛŒ گوت كه‌ نادڵنیایی Ùˆ بێمتمانه‌ییی ڕای گشتیی توركیا له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌مریكا، جێگه‌ÛŒ خۆی داوه‌ته‌ تووڕه‌یییه‌ÙƒÛŒ ئاشكرا له ‌دژی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا. "ڤارلیك" ده‌ڵێت: "به‌Ø´ÛŒ سیكۆلاری توركیا، پێشووتر كاردانه‌وه‌ÛŒ له ‌هه‌مبه‌ر پرۆژه‌Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ وه‌Ùƒ "ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی Ú¯Ù‡‌وره‌" Ùˆ "ئیسلامی میانڕه‌Ùˆ"ØŒ كه‌ له‌ پاش ده‌یه‌ÛŒ ساڵی 2000وه‌ له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكییه‌كانه‌وه‌ بڵاو ده‌كرایه‌وه‌ Ùˆ په‌ره‌ÛŒ Ù¾ÛŽ ده‌درا، نیشان ده‌دا.

پاش كۆده‌تای سه‌رنه‌كه‌وتووی 15ÛŒ جولای، بازنه‌ پارێزگاره‌كانیش له‌ توركیا وا بیر ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌مریكا Ú•Û†ÚµÛŒ له‌Ù… پرۆژه‌یه ‌(كۆده‌تا)دا هه‌بووه‌ØŒ یان لانی كه‌Ù… زانیاریی له‌سه‌ری هه‌بووه‌ به‌ڵام هیچ كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ بۆ پاڵپشتی له‌ حكوومه‌ته‌كه‌ÛŒ ئه‌ر‌دۆغان نه‌بووه‌. به‌ هه‌ر حاڵ، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئه‌مریكا هیچ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ بۆ هاوخه‌Ù…ÛŒ Ùˆ هاوسۆزی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حكوومه‌ت Ùˆ خه‌ÚµÙƒÛŒ توركیا نه‌بووه‌ Ùˆ ده‌ره‌نجامه‌كه‌یشی ئه‌وه‌بوو كه‌ له ‌پاش كۆده‌تای سه‌رنه‌كه‌وتووی گوله‌نیسته‌كان Ùˆ گۆڕانكارییه‌كانی دوای ئه‌و، بێمتمانه‌یی له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌مریكادا له‌ توركیا په‌ره‌ÛŒ سه‌ندووه‌."

"ڤارلیك" ده‌ڵێت: ئێستا به ‌Ù‡Û†ÛŒ گوشاری ڕای گشتییه‌وه‌ØŒ سوپای توركیا ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ویستی ئه‌وه‌یشی هه‌بێت، ناتوانێ په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ توندوتۆڵ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا، به‌ ئاشكرا درێژه‌ Ù¾ÛŽ بدات. "ڤارلیك" درێژه‌ به‌ قسه‌كانی ده‌دات Ùˆ ده‌ÚµÛŽ: تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ فه‌تحوڵڵا گوله‌Ù† ڕاده‌ست نه‌كرێته‌وه‌ Ùˆ له‌ دادگایه‌Ùƒ له‌ توركیادا دادگایی نه‌كرێت، گوشاره‌كان له‌سه‌ر سوپای توركیا بۆ دابه‌زاندنی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا، كه‌Ù… نابێته‌وه‌.

ئۆگۆر گونگۆر (Ugur Gungor)ØŒ عه‌قیدی خانه‌نشینكراوی سوپا Ùˆ پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ری په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌ پاش كۆده‌تاكه،‌ ئه‌وه‌ سیاسه‌تمه‌داره‌ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ناسه‌ربازییه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌Ù† كه‌ په‌یوه‌ندیی دوولایه‌نه‌ له‌ نێوان سوپای ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ توركیا، هه‌روه‌ها هاوكاریی نێوانیان له‌Ù… بواره‌دا، ده‌ستنیشان ده‌كه‌Ù†.

"ئه‌حمه‌د یاڤوز" ( Ahmet Yavuz)ØŒ جه‌نه‌ڕاڵی خانه‌نشینكراو، ئه‌ویش له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "گونگۆر" هاوڕایه‌. "یاڤۆز" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا كه‌ كورده‌كانی سووریا وه‌Ùƒ هاوپه‌یمانێكی پڕبایه‌Ø® Ùˆ  بڕواپێكراو Ùˆ جێگه‌ÛŒ متمانه ده‌زانێت له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژ به‌ داعشدا، زۆر دووره‌ له‌ چاوه‌ڕوانی كه‌ هه‌مان تێڕوانین Ùˆ گۆشه‌نیگای ڕابردووی له‌مه‌Ú• په‌یوه‌ندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سوپای توركیادا هه‌بێت. "یاڤوز" هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ تێڕاونینه‌ÛŒ هه‌یه‌‌ كه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ده‌خوازێت به‌ مه‌به‌ستی پیاده‌كردنی مۆدێڵی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان-عێراق له‌ سووریادا، په‌یوه‌ندییه‌ دیپلۆماسییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ په‌یه‌ده ‌(PYD) به‌هێزتر بكات. به‌ڵام به‌Ù… حاڵه‌یشه‌وه‌‌ ئه‌مریكا، ئه‌وه ‌باش ده‌زانێت كه‌ بۆ هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تایییه‌كانی خۆی، پێویستیی به‌ پاڵپشتیی سوپای توركیا Ùˆ بنكه‌كانی ئینجه‌رلیك (Incirlik) Ùˆ دیاربه‌كر (Diyarbakir) بۆ هێرشی ئاسمانی له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش، هه‌یه‌.

سه‌رچاوه‌ نزیكه‌كان له‌ باڵیۆزخانه‌ÛŒ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ئه‌نقه‌ره،‌ بڕوایان وایه‌ كه‌ ئه‌Ù… لاوازییه‌ هه‌ستپێكراوه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا-توركیادا، به ‌پله‌ÛŒ یه‌كه‌Ù… Ùˆ زیاتر، په‌یوه‌ندیی به‌ هۆكاره‌ بونیادییه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌ تاوه‌كوو پێشهات‌ Ùˆ پرسگه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ وه‌Ùƒ په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی باكووری سووریا، یاخود ڕاده‌ستكردنه‌وه‌ÛŒ فه‌تحوڵڵا گوله‌Ù†. سه‌رچاوه‌یه‌ÙƒÛŒ ئه‌مریكی له‌ ئه‌نقه‌ره‌ به‌ "ئه‌لمانیتۆر"ÛŒ گوت: "گۆڕانكارییه‌كانی به‌رده‌وامی ڕۆژانه‌ له‌ هه‌ڵسوكه‌وت Ùˆ بارودۆخی توركیا له‌ بواری سیاسه‌تی ده‌ره‌كیدا، بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئێمه‌وه‌ ئه‌نقه‌ره‌ وه‌Ùƒ ئه‌كته‌ریكی پێشبینینه‌كراو، كه‌ تێگه‌ییشتن Ù„ÛŽÛŒ ئه‌سته‌Ù… Ùˆ ئاڵۆزه‌ØŒ بێته ‌به‌رچاو Ùˆ ده‌ركه‌وێت. ئه‌Ù… ناڕوونی Ùˆ ئاڵۆزییه،‌ بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ بۆ ئێمه زه‌حمه‌ت Ùˆ‌ ئه‌سته‌Ù… بێت پێناسه‌یه‌ÙƒÛŒ دیاریكراو Ùˆ ده‌ستنیشانكراومان له‌ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانمان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیادا هه‌بیت."

سه‌رچاوه‌یه‌ÙƒÛŒ تری ئه‌مریكیش له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "ئه‌لمانیتۆر"ØŒ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ گۆڕانكارییه‌ سیاسی Ùˆ سه‌ربازییه‌كان له‌ توركیادا، كێشه‌ Ùˆ گرفتی بۆ ئه‌مریكا له‌ ناسینی به‌رده‌Ù†Ú¯Ù‡‌ گونجاو Ùˆ شیاوه‌كان له‌ ئه‌نقه‌ره‌ØŒ خوڵقاندووه‌. هه‌روه‌ها ده‌ÚµÛŽ: "له ‌ڕابردوودا ئێمه‌ ته‌نیا یه‌Ùƒ به‌رده‌Ù†Ú¯ Ùˆ هاوتامان له‌ توركیا هه‌بوو Ùˆ ئه‌ویش سه‌رۆكئه‌ركانی سوپای توركیا بوو. به‌ڵام ئیمڕۆ نازانین كه‌ ده‌بێت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كێدا په‌یوه‌ندیمان هه‌بێت: ئایا ئێمه‌ ده‌بێ‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رۆكئه‌ركانی سوپا مامه‌ÚµÙ‡‌ بكه‌ین؟ یا وه‌زیری به‌رگری؟ یا وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ØŸ یا خودی سه‌رۆككۆمار؟!))‌

سه‌رچاوه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاسایشی به‌ "ئه‌لمانیتۆر" ده‌ڵێت كه‌ توركیایش له ‌لایه‌Ù†ÛŒ ئه‌مریكییه‌كانه‌وه‌ هه‌ر ئه‌Ùˆ كێشه‌ Ùˆ گرفته‌ÛŒ هه‌یه‌. له‌ ڕابردوودا توركه‌كان ده‌یانزانی كه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كاندا ÙƒÛŽ لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ریانه‌ØŒ به‌ڵام هه‌لومه‌رجی ئێستا زۆر ئاڵۆز Ùˆ ئه‌سته‌Ù… بۆته‌وه‌. ئه‌Ùˆ سه‌رچاوه‌یه‌ ده‌ڵێت: "له‌ ڕابردوودا، ئێمه‌ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوكاری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناتۆ (NATO)ØŒ په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانمان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "یه‌كێتیی ئه‌وروپا"یشدا ده‌پاراست، به‌ڵام ئیمڕۆكه‌ بۆ نموونه‌ له‌ سووریادا، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هێزه‌ ئه‌وروپییه‌كان، پنتاگۆن (Pentagon)ØŒ (CIA) Ùˆ وه‌زیره‌كانی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی جیاوازدا، ڕووبه‌ڕووین."

سه‌رچاوه‌یه‌ÙƒÛŒ دیكه‌ÛŒ ئه‌مریكی ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ كرد كه‌ "ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا پێویستیی به ‌داواكردنی Ù…Û†ÚµÙ‡‌ت له‌ توركیا نییه‌ بۆ ئه‌Ùˆ هه‌نگاوانه‌ÛŒ كه‌ له‌ دژی داعش هه‌ÚµÛŒ ده‌گرێت. هێزه‌كانی یه‌په‌Ú¯Ù‡ ‌(YPG) له‌ سووریا، ئاسایشی هێزه‌كانی هاوپه‌یمانه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانیان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش ده‌سته‌به‌ر كردووه‌ و، ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه‌ كه‌ ئه‌وان (یه‌په‌Ú¯Ù‡‌) ده‌توانن باشترین هاوپه‌یمان بن له‌ دژی تیرۆریزم. ڕاستییه‌كه‌ی، ئێمه‌ تا ئێستا ناتوانین له‌ مه‌به‌ست Ùˆ ئامانجی كۆتاییی ئه‌نقه‌ره له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی‌ داعش،‌ تێ بگه‌ین. ئه‌مه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ هۆكاره‌كانی ناڕوونی، ئاڵۆزی Ùˆ هه‌روه‌ها لاوازیی دامه‌زراوه‌كانه‌‌ بۆ له‌ده‌ستدانی بڕوا Ùˆ متمانه‌ له ‌نێوان هه‌ردوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا."

سه‌رچاوه‌ ئه‌مریكییه‌كان ئاماژه‌یان به‌وه‌ دا كه‌ ئه‌وان سه‌ر‌نجی ئه‌وه‌ ده‌ده‌Ù† Ùˆ له‌وه‌ ئاگادارن كه‌ كاتێك حكوومه‌تێكی مه‌ده‌Ù†ÛŒ باڵاده‌ست ده‌بێت، ئه‌وه‌ سیاسه‌ته‌كان له ‌جیاتی ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌قڵانیه‌ت Ùˆ دووربینی بن، زیاتر له‌سه‌ر بنه‌مای سیاسه‌تی ڕۆژانه‌ Ùˆ جۆش Ùˆ خرۆشی ناوخۆیی ده‌بن. ئه‌Ùˆ سه‌رچاوانه‌ هه‌روه‌ها ئاماژه‌یان به‌وه‌ دا كه‌ به‌رپرسانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌وه‌ دڵگران Ùˆ Ú•Ù‡‌نجاون كه په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی نێوان هه‌ردوو وڵات وه‌Ùƒ ئه‌Ùˆ‌ وته‌یه‌ وایه‌ØŒ‌ كه‌ Ù¾ÛŽÛŒ ده‌گوترێت "خه‌نجه‌رلێدان له‌پشته‌وه‌". له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ ده‌بێت ئاگاداری ئه‌وه‌یش بین كه‌ خاڵێك هه‌یه‌ بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ بێمتمانه‌ییی ئه‌نقه‌ره‌ له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌مریكادا، ئه‌ویش له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا په‌یوه‌ندییه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "په‌یه‌ده‌" كورتخایه‌نه‌ØŸ ته‌نیا له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندییه‌‌ØŸ ته‌نیا سه‌ربازییه‌ØŸ یاخود به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ ستراتیژیكی درێژخایه‌نه‌ كه‌ له ‌داهاتوودا په‌Ù„ ده‌هاوێت بۆ بواری سیاسی، یاخود بواری تر.

سه‌رچاوه‌یه‌Ùƒ‌ به‌Ùˆ مه‌رجه‌ÛŒ كه‌ ناوی ئاشكرا نه‌كرێت به‌ "ئه‌لمانیتۆر"ÛŒ ڕاگه‌یاند: "به ‌بڕوای من، ئه‌مریكا تا ئێستایش له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "په‌یه‌ده‌"دا دوودڵ Ùˆ دڕدۆنگه‌."

به‌كورتی، چاوه‌ڕوان ده‌كرێ وه‌رچه‌رخانی Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌ پارادایم Ùˆ مۆدێڵی په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ توركیادا ڕوو بدات، به‌ڵام وا Ù¾ÛŽ ناچێت یاخود وا ده‌رناكه‌ÙˆÛŽ  كه‌ هیچ كامه‌ له‌ توركیا Ùˆ ئه‌مریكا، به‌وه بزانن Ùˆ‌ ئاگادار بن.

ئه‌مه‌ÛŒ خواره‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندیی ئه‌Ùˆ گۆڕانكاری Ùˆ وه‌رچه‌رخانه‌یه‌:

  1. ئه‌Ùˆ پارادایمه‌ نوێیه ‌(له ‌جۆری په‌یوه‌ندییه‌كانیاندا) زۆر له‌ پێشووتر ئاڵۆزتره‌ØŒ به ‌مانای ئه‌وه‌ÛŒ فره‌یی له‌ ئه‌كته‌ركاندا دروست بووه‌. ئه‌مه‌یش ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ سه‌رلێشێواوی Ùˆ كێشه‌ Ùˆ گرفت له‌ ناسینی به‌رده‌Ù†Ú¯ÛŒ (موخاته‌ب) گونجاو Ùˆ شیاو "بۆ په‌یوه‌ندییه‌كان".
  2. شوێندانه‌ری Ùˆ كاریگه‌رییه‌ÙƒÛŒ به‌رچاو Ùˆ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له ‌لایه‌Ù† حكوومه‌تی مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ڕای گشتییه‌وه‌ له‌سه‌ر هێزه‌كانی سوپای توركیا دروست بووه‌ Ùˆ هه‌یه‌ØŒ وا ده‌رده‌كه‌ÙˆÛŽ كه‌ واشنتۆن، له‌ ڕاهاتن Ùˆ خۆگونجاندن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌دا كێشه‌ Ùˆ گرفتی زۆری هه‌یه‌.
  3. ئه‌نقه‌ره‌ ده‌یه‌ÙˆÛŽ كه‌ÚµÙƒ له‌Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ به‌رفراوانه‌ وه‌ربگرێ، وه‌Ùƒ سیاسه‌تێكی ناوخۆیی له‌ كاروباری ڕۆژانه‌دا.
  4. ئه‌نقه‌ره‌ پێشنیازه‌كانی ئه‌مریكای یه‌Ùƒ له ‌دوای یه‌Ùƒ Ú•Ù‡‌ت كردوونه‌ته‌وه‌ Ùˆ هه‌روه‌ها خۆیشی‌ له‌ دۆزینه‌وه‌ÛŒ مۆدێڵێك بواردووه‌ و، هیچ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌ÙƒÛŒ بۆ چاره‌سه‌ركردنی گرفته‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ واشنتۆندا نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌.
  5. چیتر ته‌نیا كه‌ناڵ Ùˆ سه‌رچاوه‌كان به‌س نین‌ بۆ هاوكاریكردن، كاتێك كه‌ پارته‌كان، له‌Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ùˆ شته‌ÛŒ كه‌ ده‌یڵین Ùˆ ئه‌Ùˆ شته‌دا كه‌ له‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانه‌كه‌دا ده‌یكه‌ن، جیاوازی Ùˆ پێكناكۆكییان هه‌یه‌ØŒ ئه‌Ùˆ كاته‌‌ قه‌یرانی متمانه‌ ده‌بێته‌ شتێكی حه‌تمی.
  6. واشنتۆن تاوه‌كوو ئێستا له‌سه‌ر بابه‌تی "په‌یه‌ده‌" توركیای دڵنیا نه‌كردۆته‌وه‌ØŒ له ‌كاتێكدا ئه‌نقه‌ره‌ نه‌یتوانیوه بڕوا به‌‌ واشنتۆن بهێنێت Ùˆ بیسه‌لمێنێت كه‌ ئه‌وله‌ویه‌تی‌ جه‌Ù†Ú¯ له‌ دژی داعشه‌.
  7. واشنتۆن ئاگادار نییه‌ كه‌ پرسی ڕاده‌ستكردنه‌وه‌ÛŒ فه‌تحوڵڵا گوله‌ن، ده‌توانێت ببێته‌ قه‌یرانێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ Ùˆ سه‌ره‌كی، كه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیادا دروست ده‌كات.

له‌ كۆتاییدا، وا ده‌رده‌كه‌ÙˆÛŽ كه‌ چرچوكاڵی له‌ مۆدێڵی نه‌ریتیی په‌یوه‌ندییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ توركیادا، به ‌Ù‡Û†ÛŒ سه‌رلێشێواویی دوولایه‌نه‌‌‌ له‌ ڕووداو Ùˆ پێشهاته‌كانی ئه‌Ùˆ مانگانه‌ÛŒ ئه‌Ù… دوایییانه‌یه‌ و، تا كاتێك ڕێوشوێنێكی هاوبه‌Ø´ بۆ به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ پارادایمه‌ نوێیه‌كان Ù¾ÛŽÙƒ نه‌هێنرێ، قه‌یرانی ئێستای په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان هه‌ردوو لایه‌Ù† به‌ مانای ئاڵۆزتر Ùˆ توندتربوونی قه‌یرانه‌كان ده‌بێت. له‌وه‌یش خراپتر، بێمتمانه‌ییی ئێستایان، په‌یوه‌ندییه‌كانی توركیا Ùˆ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا به‌ته‌واوی له‌ناو ده‌بات.

 

سه‌رچاوه‌:

http://www.al-monitor.com

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون