PÊNÛS
بۆچی هاوپه‌یمانیی نیشتمانیی عێراق سه‌رۆكێكی نوێی هه‌ڵبژارد؟  

2016-09-29

بۆچی "هاوپه‌یمانیی نیشتمانیی عێراق" سه‌رۆكێكی نوێی هه‌ڵبژارد؟

 

پێنووس: هاوپه‌یمانیی نیشتمانیی عێراق، Ú¯Ù‡‌وره‌ترین بلۆكی سیاسیی شیعه‌ØŒ كه‌ 185 كورسی له‌ 328 كورسیی په‌رله‌مانیی له‌ده‌ستدایه‌ØŒ Ú•Û†Ú˜ÛŒ پێنجه‌Ù…ÛŒ سێپته‌مبه‌ر "عه‌ممار حه‌كیم"ÛŒ سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ باڵای ئیسلامیی عێراقی بۆ ڕێبه‌رایه‌تی هه‌ڵبژارد. ئه‌Ù… ڕووداوه‌ چاوه‌ڕواننه‌كراوه،‌ له‌ كاتێكدا ڕووی دا كه‌ پێشووتر هیچ هه‌واڵێك ده‌رباره‌ÛŒ ویستی هاوپه‌یمانییه‌كه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكێكی نوێ بڵاو نه‌كرابۆوه‌.

ئه‌Ù… بابه‌ته‌ØŒ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كۆمه‌ڵیك مه‌زنده‌ بۆ ئامانجه‌ سیاسییه‌كانی ئه‌Ù… بڕیاره‌ بێته ‌ئاراوه‌ØŒ به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هاوپه‌یمانییه‌كه‌ له ‌هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌دایه كه‌ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ به‌هێزكردنی یه‌كگرتوویی له‌ نێوان ئه‌ندامه‌كانی له‌ به‌ره‌به‌ری هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتوو، ده‌ستكه‌وته‌ مێژوویییه‌كانی خۆی وه‌كوو Ú¯Ù‡‌وره‌ترین بلۆكی سیاسی له‌ دوای ساڵی 2003 بپارێزێت. چاوه‌ڕوان ده‌كرێت به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌نجامی ڕێككه‌وتنه‌كه‌ØŒ "حه‌كیم"  ØªÙ‡‌نیا بۆ یه‌Ùƒ ساڵ ده‌توانێت خاوه‌Ù†ÛŒ ئه‌Ù… پۆسته‌ بێت.

هاوپه‌یمانیی نیشتمانیی عێراق له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ پێكهاتنییه‌وه‌ له‌ ساڵی 2005وه‌ تاوه‌كوو پێكهاتنی كابینه‌ÛŒ نوێ، هه‌میشه‌ په‌رش Ùˆ بڵاو بوو Ùˆ بۆ Ú¯Ù‡‌ییشتن به‌ هه‌ڵوێستێكی هاوبه‌Ø´ Ùˆ یه‌كگرتوو هه‌ÙˆÚµÛŒ ده‌دا. كاتێك كه‌ "حه‌یده‌ر عه‌بادی" بۆ سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیران هه‌ڵبژێردرا، باڵی نووری مالكی، سه‌رۆكی  Ø¦Ù‡‌نجوومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیرانی پێشووتر و، زۆرێك له‌ پارته‌كان، هاوپه‌یمانیی نیشتمانییان به ئه‌نجامدانی‌ ناپاكی (خیانه‌ت) تۆمه‌تبار كرد و، ئه‌Ù… پرسه‌یش، بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ناكۆكی له‌ نێوانیاندا. بلۆكی ئه‌لئه‌حرار، نزیك له‌ موقته‌دا سه‌در، ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ به‌شداری له‌ دانیشتنه‌كانی هاوپه‌یمانییه‌كه‌دا ناكات و، خۆپێشاندانی به‌ر‌فراوان له‌ شه‌قامه‌كانی عێراقدا ئه‌نجام درا. 

هه‌روه‌ها هاوپه‌یمانیی نیشتمانی، وه‌Ùƒ هاوپه‌یمانییه‌كانی سوننه‌ Ùˆ كورد، له‌ ماوه‌ÛŒ دوو ساڵی ڕابردوودا ناكۆكیی ناوخۆییی زۆری هه‌بووه‌ Ùˆ ئازاری پێوه‌ چێشتووه‌. بۆ نموونه له‌ مانگی جولای 2015دا،‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ نه‌بوونی ڕێككه‌وتن Ùˆ یه‌كده‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌سه‌ر سه‌رۆكێكی نوێ، )حه‌كیم Ùˆ "عه‌Ù„ÛŒ ئه‌لئه‌دیب"ØŒ وه‌زیری پێشووی خوێندنی باڵای عێراق(ØŒ ئه‌Ù… دوو كه‌سه‌ نه‌یانتوانی Ú•Ù‡‌زامه‌ندی Ùˆ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی هاوپه‌یمانییه‌كه‌ ده‌سته‌به‌ر بكه‌Ù†. له‌ ئاكامدا، ئه‌Ù… پۆسته‌ هه‌ر له‌ژێر ده‌ستی ئیبراهیم جه‌عفه‌ری، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌دا مایه‌وه‌. ئیبراهیم جه‌عفه‌ری له‌ ئۆگۆستی ساڵی 2009وه‌ Ùˆ پاش ÙƒÛ†Ú†ÛŒ دواییی" عه‌بدولعه‌زیز حه‌كیم"ØŒ سه‌رۆكی هاوپه‌یمانیی نیشمانی بوو.

هه‌ڵبژاردنی "حه‌كیم" له‌Ùˆ مانگه‌دا، وه‌Ùƒ سه‌رۆكی هاوپه‌یمانیی نیشتمانی، له ‌دوای بڕیارێكی گشتییه‌وه‌ ئه‌نجام درا، كه‌ ته‌كه‌ز له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ سه‌رۆكایه‌تی، به ‌شێوازی خولی Ùˆ ساڵانه‌ بگۆڕدرێت. ئه‌وه‌ به‌Ù… واتایه‌یه‌ كه‌ "حه‌كیم"ØŒ ته‌نیا  بۆ ماوه‌ÛŒ یه‌Ùƒ ساڵ كات Ùˆ ده‌رفه‌تی هه‌یه‌ تا‌وه‌كوو  ئه‌ركی دووباره‌ڕێكخستنه‌وه‌ÛŒ هاوپه‌یمانییه‌كه‌ له ‌پاش ‌(6) ساڵ ناكۆكی Ùˆ ململانێی ناوخۆییی نێوان حزبی "الدعوه‌" Ùˆ "ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ باڵای ئیسلامی" چاره‌سه‌ر بكات. پێشبینی ده‌كرێت كه‌  ئه‌Ù… ڕێكخستنه‌ نوێیه‌ØŒ به‌ مه‌به‌ستی وه‌‌به‌ركردنی گیانێكی نوێ بێت بۆ هاوپه‌یمانیی نیشتمانی، كه‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ‌ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌ قووڵه‌كانی عێراقدا شكستی هێناوه‌‌.

جێگه‌ÛŒ ئاماژه‌یه‌ كه‌ Ú†Ù‡‌ند حزبێكی ناوچه‌یی هه‌Ù† كه‌ ده‌توانن له‌ سه‌روبه‌ندی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یان له‌ هه‌ماهه‌‌نگكردنه‌وه‌ÛŒ هاوپه‌یمانیی نیشتیمانیدا هه‌بێ‌. له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا، سه‌رچاوه‌یه‌ÙƒÛŒ نزیك له‌ هاوپه‌یمانیی نیشتمانیی عێراق به‌ مه‌رجی ئاشكرانه‌كردنی ناوه‌كه‌ی، به‌ "ئه‌لمۆنیتۆر"ÛŒ ڕاگه‌یاند كه‌ مانگی ڕابردوو چاوپێكه‌وتن Ùˆ دانیشتنێك له‌ نێوان ڕێبه‌رانی هاوپه‌یمانیی نیشتمانی Ùˆ ڕێبه‌ری كۆماری ئیسلامیدا ئه‌نجام دراوه‌ كه‌ ئاسانكاری بۆ هه‌ڵبژاردنی "حه‌كیم"ÛŒ وه‌Ùƒ سه‌رۆكی خولی هاوپه‌یمانییه‌Ùƒ كه‌ هه‌موو باڵ Ùˆ لایه‌نه‌ شیعییه‌كانی له‌خۆ گرتووه‌ØŒ Ù„ÛŽ كه‌وتوه‌وه‌. 

ئه‌Ù… سه‌رچاوه‌یه‌ گوتی: "له‌ چاوپێكه‌وتنی نێوان خامنه‌یی Ùˆ ڕێبه‌رانی هاوپه‌یمانیی نیشتمانیدا كه‌ له‌ مانگی ئۆگۆست ئه‌نجام درا، جه‌خت له‌سه‌ر پێویستیی یه‌كگرتووییی ناوخۆییی هاوپه‌یمانییه‌كه‌ Ùˆ چاره‌سه‌ركردنی ئاریشه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌وه‌ØŒ كرایه‌وه." ئه‌Ùˆ سه‌رچاوه‌یه‌ له ‌درێژه‌دا گوتی: "چاوه‌ڕوان ده‌كرێ كه‌ نووری مالیكی له‌ دوای كۆتاییهاتنی خولی حه‌كیم، جارێكی تر ببێته‌وه‌ سه‌رۆك. ئه‌مه‌یش هاوكات ده‌بێت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانی عێراق له‌ ساڵی 2018 Ùˆ پێكهێنانی كابینه‌یه‌ÙƒÛŒ نوی و، ده‌ستی مالیكی كه‌ خوازیاری Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات، ئاوه‌ڵاتر ده‌كات."

به‌Ù… حاڵه‌یشه‌وه‌ØŒ‌ سه‌ر‌چاوه‌یه‌ÙƒÛŒ نزیك له‌ "حه‌كیم"ØŒ به‌ ئه‌ڵمۆنیتۆری گوت، كه‌ له‌Ù†ÛŽÙˆ Ú•ÛŽÚ•Ù‡‌وه‌‌كانی  Ø¦Ù‡‌نجوومه‌Ù†ÛŒ باڵای ئیسلامیدا ڕێككه‌وتنێك كراوه‌‌ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتنه‌ تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ حزبی "الدعوه"‌ØŒ خاوه‌Ù† پۆستی سه‌رۆكی  Ø¦Ù‡‌نجوومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیرانه، سه‌رۆكایه‌تیی هاوپه‌یمانیی نیشتمانی بۆ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر، له‌ژێر ده‌ستی ئه‌Ùˆ حیزبه‌دا نه‌بێت. "عه‌بادی" ØŒ ئه‌ندامی حیزبی ده‌عوه‌یه‌ و،  Ø¦Ù‡‌نجوومه‌Ù†ÛŒ باڵای ئیسلامی، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ قۆرخكردنی پۆسته‌كانی سه‌رۆكایه‌تی Ùˆ ڕێبه‌ری، له‌ده‌ست تاكه لایه‌Ù† Ùˆ ‌ حیزبیكدا نییه‌.‌

  له ‌ماوه‌ÛŒ ئه‌Ù… دوو ساڵه‌ÛŒ ڕابردوودا، هاوپه‌یمانیی نیشتمانی، له‌ نێوخۆیدا به‌ره‌وڕووی توندتربوونه‌وه‌ Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنی ناكۆكیی قووڵ له‌ نێوان دوو جه‌مسه‌ری خۆی، واته‌ باڵی "الاحرار"ÛŒ سه‌ر به‌ موقته‌دا سه‌در Ùˆ هاوپه‌یمانیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی یاسا، سه‌ر به‌ نووری مالیكی بۆته‌وه‌. كۆماری ئیسلامیی ئێرانش پێشتر گوشاری خستبووه‌ سه‌ریان كه‌ پێویسته‌ حزبه‌كانی هاوپه‌یمانیی نیشتمانیی عێراق، هه‌ÙˆÚµ بده‌Ù† له‌ ناكۆكی Ùˆ په‌رشوبڵاویی Ù†ÛŽÙˆ باڵه‌كان Ùˆ Ú•Ù‡‌وته‌كه‌یان دوور بكه‌ونه‌وه‌.

  له‌Ù… په‌یوه‌ندییدا، "حه‌كیم" له‌ لاپه‌ره‌ÛŒ تایبه‌تی تویته‌ره‌كه‌یدا نووسیی: "یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ سه‌ره‌تاییترین ئه‌وله‌ویه‌ته‌كان، جێگیركردنی میكانیزمێكی ڕێكخراوه‌یییه‌ له‌Ù†ÛŽÙˆ هاوپه‌یمانیی نیشتمانیدا بۆ ئه‌وه‌ÛŒ هه‌موو لایه‌نه‌كان له‌ پرۆسه‌ÛŒ داڕشتنی پلان Ùˆ بڕیار Ùˆ به‌رنامه‌كاندا به‌شدار بن، سه‌روه‌ریی گشتی Ùˆ سیاسی، پێویسته‌ چالاك بكرێته‌وه‌ØŒ كه‌لتووری گفتوگۆ Ùˆ په‌یوه‌ندیكردن په‌ره‌ÛŒ Ù¾ÛŽ بدرێت، هه‌روه‌ها Ú†Ù‡‌ند Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌Ùƒ بۆ ئه‌Ùˆ كێشه‌ Ùˆ گرفتانه‌ÛŒ كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌ÚµÛŒ به‌ره‌وڕووین بدۆزرێته‌وه‌." هه‌روه‌ها ناوبراو متمانه‌ÛŒ خۆی بۆ ڕێبه‌رانی هاوپه‌یمانییه‌كه‌ ده‌ربڕی Ùˆ داوای Ù„ÛŽ كردن كه ‌بۆ جێبه‌جێكردنی و، به ‌ئاراسته‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ئامانجانه‌ پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی Ù„ÛŽ بكه‌Ù†. 

سه‌ره‌ڕای باوه‌Ø´ÛŒ كراوه‌ÛŒ حه‌كیم بۆ هه‌موو گرووپه‌كانی شیعه‌ و، سه‌ره‌ڕای دانیشتن Ùˆ چاوپێكه‌وتنه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕێبه‌رانی ناو هاوپه‌یمانییه‌كه‌ØŒ بزووتنه‌وه‌ÛŒ سه‌درییه‌كان له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی خۆی بۆ به‌شدارینه‌كردن له‌ دانیشتنه‌كانی هاوپه‌یمانییه‌كه‌دا Ùˆ هه‌روه‌ها هه‌ڵپه‌ساردنی ئه‌ندامێتییه‌كه‌ÛŒ خۆی، سوور Ùˆ به‌رده‌وامه‌.

"جه‌عفه‌ر موسه‌ÙˆÛŒ" یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌  په‌رله‌مانتارانی سه‌ر به‌ Ú•Ù‡‌وتی "الاحرار"ØŒ له‌ ڕاگه‌یه‌ندراوێك له‌ ڕاگه‌یاندنه‌كاندا گوتی كه‌ گرووپه‌كه‌ی، هیچ هه‌واڵێكی ده‌رباره‌ÛŒ پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنی "حه‌كیم" نه‌بووه. هه‌روه‌ها ناوبراو ته‌كه‌زی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌: "زۆر له‌Ù…ÛŽÚ˜Ù‡‌ "الاحرار" له‌ هیچ دانیشتنێكی په‌یوه‌ندیدار به‌ هاوپه‌یمانیی نیشتیمانیدا به‌شداریی نه‌كردووه‌." 

ڕاگه‌یاندنه‌كانی نزیك Ùˆ سه‌ر به‌  Ø¦Ù‡‌نجوومه‌Ù†ÛŒ باڵای ئیسلامیی عێراق، ته‌كه‌زیان له‌سه‌ر هه‌ÙˆÚµ Ùˆ به‌رنامه‌كانی "حه‌كیم" ده‌رباره‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌ڕاندنه‌وه‌ÛŒ هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ÛŒ بۆ هاوپه‌یمانیی نیشتمانی كردۆته‌وه‌. له‌Ù… كاتانه‌دا Ùˆ ئێستا،‌ "حه‌كیم" خه‌ریكی دیدار Ùˆ دانیشتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú•Ù‡‌وت Ùˆ حیزبه‌كانی تری هاوپه‌یمانییه‌كه‌یه‌ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ‌ لێكتێگه‌ییشتنێكی هاوبه‌Ø´ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ پرس Ùˆ بابه‌تانه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ ئاریشه‌ Ùˆ ناكۆكین، دروست بكات.

 

سه‌رچاوه‌:

http://www.al-monitor.com

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون