PÊNÛS
دڵه‌ڕاوكێی عێراقییه‌كان له‌ به‌شداری Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ حه‌شدی شه‌عبی له‌ سیاسه‌تدا  

2016-09-27

دڵه‌ڕاوكێی عێراقییه‌كان له‌ به‌شداری Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ حه‌شدی شه‌عبی له‌ سیاسه‌تدا

پێنووس: "حه‌شدی شه‌عبی" له‌Ù… دوایییه‌دا له‌ شاری "به‌سره‌"ØŒ ناویكی نوییان بۆ‌ شه‌قامێكی ÙƒÛ†Ù†ÛŒ ئه‌Ùˆ شاره ‌داناوه‌: "شه‌قامی ئیمام خومه‌ینی". ناولێنانی شه‌قامێك به ‌ناوی ئایه‌توڵڵا ڕوحوڵڵای خومه‌ینی، ڕێبه‌ری Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئێران، له‌ عێراقدا ڕووداوێكی نوێ نییه‌. له‌ مانگی ئه‌پریلی ساڵی 2015ØŒ كاربه‌ده‌ستانی خۆجێییی شاری پیرۆزی شیعه‌كان "نه‌جه‌ف"ØŒ شه‌قامێكیان له‌Ùˆ شاره‌ به ‌ناوی ئایه‌توڵڵا خومه‌ینی ناو لێنا، به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ دوایییان (ناولێنانی شه‌قام به‌ ناوی خومه‌ینی) له‌ شاری به‌سره‌ كه‌ له ‌یه‌كه‌Ù…ÛŒ جولای ئه‌نجام درا، بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی مشتومڕ Ùˆ گفتوگۆی توند له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له ‌ده‌ره‌ÙˆÛ•ÛŒ ڕێوشوێنه‌ یاسایییه‌كان Ùˆ به‌بێ تێپه‌ڕاندنی قۆناغه‌ ئیدارییه‌كان جێبه‌جێ كرابوو.

ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكردنی به‌رپرسه‌ خۆجێیییه‌كان له ‌لایه‌Ù† حه‌شدی شه‌عبییه‌وه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری له‌Ù… شێوه‌یه‌ØŒ بابه‌تی مشتومڕی ناو تۆره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بوو و، ئه‌Ù… پرسیاری دروست كرد كه‌ پاوانخوازیی سیاسی Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی حه‌شدی شه‌عبی بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات، له‌ داهاتوودا به‌ره‌Ùˆ كوێ ده‌ڕوات؟

"تاڵب عه‌بدولعه‌زیز"ØŒ ڕۆژنامه‌نووسی خه‌ÚµÙƒÛŒ به‌سره‌ Ùˆ "ستار عه‌واد"ØŒ مامۆستای فه‌لسه‌فه‌ÛŒ زانكۆی موسته‌نسه‌رییه‌ÛŒ به‌غدا، له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ (Al-Monitor)ØŒ ده‌رباره‌ÛŒ ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ ئاكامه‌كانی توندڕه‌وییه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی له‌سه‌ر مافه‌كانی خه‌ÚµÙƒÛŒ عێراق له ‌داهاتوودا، نیگه‌رانیی خۆیان ده‌ربڕی. "كه‌ریم ئه‌لنووری"ØŒ وته‌بێژی حه‌شدی شه‌عبی، به‌ "ئه‌لمۆنیتۆر"Ù€ÛŒ ڕاگه‌یاند كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ به‌رگریی Ú†Ù‡‌كدارانی حه‌شدی شه‌عبی له ‌عێراق له‌ هه‌مبه‌ر داعش، ده‌ستپێڕاگه‌ییشتن به‌ ئامانجه‌ درێژخایه‌نه‌ سیاسییه‌كان، داواكارییه‌ÙƒÛŒ ڕوایه‌ كه‌ له ‌لایه‌Ù† حه‌شدی شه‌عبییه‌وه‌ ده‌كرێت.

هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی "ئه‌لمۆنیتۆر" بۆ پرسیاركردن له‌ شاره‌وانیی به‌سره‌ ده‌رباره‌ÛŒ ئه‌Ùˆ بابه‌ته‌ÛŒ كه‌ ئایا گۆڕینی ناوی شه‌قامه‌كه،‌ فه‌رمی بووه‌ یان نا، نه‌Ú¯Ù‡‌ییشتنه‌ ئه‌نجام. كه‌سێك به‌ناوی "علاء العلی"ØŒ به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كانی شاره‌وانیی به‌سره‌ گوتی: "ئێمه‌ له‌Ù… باره‌یه‌وه‌ØŒ به‌ هیچ شێوه‌یه‌Ùƒ نه ئه‌Ù… بابه‌ته‌ ‌Ú•Ù‡‌ت ده‌كه‌ینه‌وه‌ØŒ نه‌ دانی پێدا ده‌نێین." بێجگه‌ له‌وه‌یش، به‌رپرسانی پارێزگا Ùˆ ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ پارێزگا، هیچ ڕاگه‌یه‌ندراوێكیان له‌Ù… باره‌یه‌وه‌ بڵاو نه‌كردۆته‌وه‌.

"نووری"ØŒ كه‌ ده‌رباره‌ÛŒ گۆڕینی ناوی شه‌قامه‌كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "ئه‌لمۆنیتۆر" گفتوگۆی ده‌كرد، ڕازی نه‌بوو كه‌ به‌رپرسیارێتیی گۆڕینی ناوی شه‌قامه‌كه‌ بخاته‌ ئه‌ستۆی گرووپه‌كه‌ی، به‌ڵام ئه‌Ù… كاره‌یشی نه‌برده‌ ژێر پرسیار.

وا ده‌رده‌كه‌ÙˆÛŽ كه‌ حه‌شدی شه‌عبی Ú•Û†Ú˜ به‌ رۆژ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ زیاتر ده‌دات كه‌ ده‌سه‌ڵات Ùˆ ئایدۆلۆژیای خۆی له‌ به‌سره‌ Ùˆ به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌كانی تری شیعه‌ له‌ باشووری عێراقدا بسه‌پێنێت. "تاڵب عه‌بدولعه‌زیز"ØŒ شاعیر Ùˆ ڕۆژنامه‌نووسی به‌ناوبانگی خه‌ÚµÙƒÛŒ به‌سره‌ØŒ به‌ "ئه‌لمۆنیتۆر"ÛŒ گوت كه‌ ڕێكخراوی حه‌شدی شه‌عبی له‌ هه‌ندیك حاڵه‌تدا، كڕین Ùˆ فرۆشتنی خواردنه‌وه‌ كحولییه‌كان Ùˆ هه‌ندێ ستایلی پرچ، كه‌ به‌ ڕۆژئاواییی ده‌زانێت، قه‌ده‌خه‌ كردووه‌.  هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ گرووپه،‌ ئه‌Ùˆ ئاڵایانه‌ÛŒ كه‌ وێنه‌ÛŒ هێما شیعییه‌كانی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌ØŒ له‌سه‌ر داموده‌زگا فه‌رمییه‌كاندا هه‌ڵكردوون‌.

" عه‌بدولعه‌زیز" گوتی زۆربه‌ÛŒ خه‌ÚµÙƒÛŒ به‌سره‌ له‌وه‌ زۆر ده‌ترسن باسی ئه‌Ùˆ بابه‌تانه‌ بكه‌Ù† كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ حه‌شدی شه‌عبییه‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌روه‌ها گوتی: "ئێمه‌ ناتوانین قسه‌ بكه‌ین، به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ بارودۆخی ئاسایشی، له‌ كۆنترۆڵ چۆته‌ ده‌ره‌وه‌. ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سیك له ‌لایه‌Ù† میلیشیا Ú†Ù‡‌كدراه‌كانی سه‌ر به‌ حه‌شدی شه‌عبی، هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ كوشتنی Ù„ÛŽ بكرێت." ناوبراو درێژه‌ÛŒ به‌ قسه‌كانی دا Ùˆ گوتی: "گۆڕینی ناوی شه‌قامه‌كان، سنوورداركردنی ئازادییه‌كان، بڵاوبوونه‌وه‌ Ùˆ زۆربوونی ئاڵا Ùˆ وێنه‌ÛŒ ڕێبه‌رانی كۆماری ئیسلامیی ئێران، ته‌نیا Ú†Ù‡‌ند نموونه‌یه‌كن له‌ زاڵبوونی هێزه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی له‌ به‌سره." به‌Ù… پێیه‌ÛŒ كه‌ هێزه‌كانی "حه‌شدی شه‌عبی" له‌ژێر فه‌رمان Ùˆ كۆنترۆڵی كۆماری ئیسلامیی ئێراندان‌ØŒ ئه‌Ùˆ نیگه‌رانی Ùˆ  دڵه‌ڕاوكێیه‌ بوونی هه‌یه كه‌ زۆربوونی ده‌سه‌ڵاتی سیاسییان، به‌ جۆرێك ده‌سه‌ڵاتدارێتیی عێراق بخاته‌ ژێر فه‌رمانی ئێرانه‌وه‌.

"عه‌واد" به‌ "ئه‌لمۆنیتۆر"ÛŒ گوت: "زۆربه‌ÛŒ به‌Ø´ Ùˆ لقه‌كانی حه‌شدی شه‌عبی، پابه‌ندییان بۆ وه‌فاداری به‌ عێراقه‌وه‌ نیشان نه‌داوه‌." هه‌روه‌ها جه‌ختی كرده‌وه:‌ "له‌ ململانێ Ùˆ پێكدادانه‌ ناوچه‌یی Ùˆ جیهانییه‌كاندا،  Ø¨Ù‡‌ لای ئه‌وانه‌وه‌ (حه‌شدی شه‌عبی)‌ØŒ به‌ر‌Ú˜Ù‡‌وه‌ندیی ئێران له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی عێراق سه‌رووتر Ùˆ گرنگتره‌." بۆ نموونه‌ØŒ ڕێكخراوی موجاهدینی خه‌ÚµÙ‚ÛŒ ئێران، حه‌شدی شه‌عبیی به‌وه‌ تۆمه‌تبار كرد كه‌ ئه‌وان (حه‌شدی شه‌عبی)ØŒ كه‌مپی لیبێرتی، كه‌ جێی ڕێبه‌رایه‌تی Ùˆ ئه‌ندامه‌كانیان بووه‌‌ØŒ  بوردۆمان كردووه‌. Ú•Û†Ú˜ÛŒ چواره‌Ù…ÛŒ جولای ئه‌مساڵ، كه‌مپه‌كه‌یان Ú†Ù‡‌ند ڕۆكێتێكی به‌ركه‌وت. حكوومه‌تی عێراق، له‌Ùˆ به‌ئامانجگرتنانه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ گرووپه‌ÛŒ دژبه‌ری ئێراندا،‌ هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ÙƒÛŒ نییه‌.

حه‌شدی شه‌عبی، زۆربه‌ÛŒ جاره‌كان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران، هه‌ڵوێستێكی دوژمنانه‌ÛŒ له‌ هه‌مبه‌ر ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیادا هه‌یه‌. له‌Ù… دوایییه‌ Ùˆ له‌ بۆنه‌ÛŒ Ú•Û†Ú˜ÛŒ قودسی ئه‌مساڵدا، به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ ئه‌ندامانی ئه‌Ùˆ گرووپه‌ØŒ بێڕێزیان له ‌هه‌مبه‌ر ئاڵای ئه‌مریكا Ùˆ وێنه‌كانی "مه‌لیك سه‌لمان بن عه‌بدولعه‌زیز ئال سعوود" پاشای سعوودیا، كرد.  Ø¦Ø§ÛŒÙ‡‌توڵڵا خومه‌ینی، ئه‌Ùˆ كه‌سه‌ بوو كه‌ دوایین Ú•Û†Ú˜ÛŒ هه‌ینیی مانگی Ú•Ù‡‌مه‌زانی وه‌كوو "Ú•Û†Ú˜ÛŒ قودس" دیاری كرد. به‌Ù… حاڵه‌یشه‌‌وه‌ØŒ دوژمنایه‌تیكردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا له‌ ناو ئه‌ندامانی حه‌شدی شه‌عبیدا جێگه‌ÛŒ مشتومڕ Ùˆ ناكۆكییه‌. "نووری"ØŒ له‌Ù… باره‌یه‌وه‌ گوتی: "ئه‌مه‌ كارێكی ڕاست نه‌بوو كه‌ بێڕێزی به‌ ئاڵای ئه‌مریكا كرا. هه‌ر له‌به‌ر هیچ نه‌بێت، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌به‌ر ئه‌مریكا نه‌بوایه‌ØŒ هیچ كه‌سێك نه‌یده‌توانی ئه‌Ùˆ بۆنه‌ Ùˆ  Ú•ÛŽÙˆÚ•Ù‡‌سمه‌ به‌ڕێوه ‌به‌رێت. ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌فتارانه‌ نیشانه‌ÛŒ توندڕه‌وی، نابه‌رپرسیارێتی Ùˆ نه‌زانییه‌."

میلیشیاكانی حه‌شدی شه‌عبی، حه‌ز Ùˆ ویستی خۆیان بۆ  Ú•Û†ÚµØ¨ÛŒÙ†ÛŒÙ† Ùˆ به‌شداری Ùˆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ناشارنه‌وه‌. "نووری" ده‌ڵێت: "ئه‌مه‌ ڕاست نییه‌ كه‌ ئێمه‌ دوای كۆتاییهاتنی جه‌نگ، له‌ سه‌ربازخانه‌كاندا بمێنینه‌وه‌ Ùˆ ده‌ست له‌ باڵی سیاسی هه‌ڵگرین. ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازیی حه‌شدی شه‌عبی، هیچ ڕێگرییه‌Ùƒ بۆ به‌دواچوونی ئامانجه‌ سیاسییه‌كان دروست ناكات."

دروستبوونی زێده‌‌خوازی یاخود پاوانخوازیی به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ میلیشیاكان، له‌وانه‌یه‌‌ ئه‌نجامی دابه‌زینی ئاستی Ú•Ù‡‌وایه‌تیی سیاسییه‌كان بێت به ‌Ù‡Û†ÛŒ تێوه‌گلان له‌ Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ Ùˆ ناكارامه‌ییی حكوومه‌ت‌. ئه‌Ù… بابه‌ته،‌ بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی ناڕه‌زایه‌تی Ùˆ تووڕه‌یی له‌ناو‌ خه‌ڵكدا. ئه‌مه‌یش، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ زۆربوونی ویستراویه‌تیی حه‌شدی شه‌عبی له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش Ùˆ ئازادكردنی فه‌للوجه‌ØŒ له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌Ù… گرووپه‌دا ته‌واو بووه‌.

بۆ نموونه‌ "عصائب اهل الحق"ØŒ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ گرووپانه‌ÛŒ جیابووه‌ له‌ حه‌شدی شه‌عبییه‌ØŒ كه‌ بۆ هاتنه‌Ù†ÛŽÙˆ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانی سیاسی، حزبی دروست كردووه‌. له‌ حاڵه‌تی دیكه‌دا، میلیشیاكان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كاندا هاوپه‌یمانییان Ù¾ÛŽÙƒ هێناوه‌ØŒ به‌ڵام له‌ دوای فه‌توای  "ئایه‌توڵڵا عه‌Ù„ÛŒ سیستانی" بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ Ùˆ هه‌ستانه‌وه‌ÛŒ عێراقییه‌كان له‌ دژی داعش، هه‌ڵوه‌شانه‌وه،‌ تا پێكه‌وه‌ یه‌كگرتوو بن. سوپای ئاشتیی "موقته‌دا سه‌در" یه‌ÙƒÛŽÙƒÛ• له‌Ùˆ نموونانه‌‌.

داهاتووی هاتنه‌Ù†ÛŽÙˆ حكوومه‌ت له ‌لایه‌Ù† میلیشیاكانه‌وه‌ØŒ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ چاودێران، پرسێكی دروست Ùˆ خوازراو نییه‌.  "عه‌واد" ده‌ڵێت: "حه‌شدی شه‌عبی، به‌ هیچ شێوه‌یه‌Ùƒ شیاوه‌تیی بۆ به‌ڕێوه‌بردنی وڵات Ùˆ خه‌ÚµÙƒ نییه. زانیاری Ùˆ زانستی ئه‌وان سنوورداره‌ Ùˆ ته‌نیا ده‌رباره‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ته‌ØŒ Ú•ÛŽÙƒ وه‌Ùƒ حیزبه‌ مه‌زهه‌بییه‌كان له‌ ئێران." وا ده‌بینرێت كه‌ حه‌شدی شه‌عبی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ هێزه‌ سیاسییانه‌ÛŒ كه‌ ئێستا له‌ ده‌سه‌ڵاتدان، هیچ جیاوازییه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆیان نییه‌.

 ‌

له‌ لایه‌Ù†:

Ali Taher is a professor of political sociology at Baghdad University, researching ٍShiite political Islam, ethnicities and minorities

 

سه‌رچاوه‌:

http://www.al-monitor.com

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون