PÊNÛS
سووریا: له‌ خراپه‌وه‌ بۆ خراپتر  

2016-09-24

سووریا: له‌ خراپه‌وه‌ بۆ خراپتر

پێنووس: بۆچی ئاگربه‌ستێك له‌ نێوان ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیادا وه‌كوو Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌Ùƒ بۆ كۆتاییهێنان به‌ (یان لانی كه‌Ù… هه‌ڵپه‌ساردن)ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ له‌ سووریا، ئێمه تووشی سه‌رسووڕمان ده‌كات؟ واشنتۆن Ùˆ مۆسكۆ، له‌وانه‌یه‌‌ له‌ ده‌ربڕینه‌كان Ùˆ ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كانیاندا زمانێكی دیپلۆماتیكی هاوتا به‌كار بهێنن، به‌ڵام زۆربه‌ÛŒ لێكدانه‌وه‌كانیان جیاواز Ùˆ ته‌نانه‌ت Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ كرده‌وه‌كانیشیان جیاوازتره‌.

 Ø¨Û† لایه‌Ù†ÛŒ ئه‌مریكی، هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی ئه‌Ù… دوایییه‌ بۆ ئاگربه‌ست، ده‌ڕبری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ واشنتۆن سه‌ره‌ڕای بێمه‌یلی بۆ توندتربوونه‌وه‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردانه‌كان له‌ زه‌لكاوی سووریادا، نایه‌ÙˆÛŽ ده‌ستپێشخه‌ری له‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانه‌كه‌ بۆ ڕووسیا به‌جێ بهێڵێت. بڕیاردان بۆ ڕاوه‌ستانی كاتیی توندوتیژییه‌كان، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡ ‌ده‌دات كه‌ یارمه‌تییه‌ مرۆیییه‌كان بگاته‌ ئه‌Ùˆ شوێنانه‌ÛŒ كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی داعشدان، هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ ناوچانه‌یش كه تێیدا‌ حكوومه‌تی ئه‌سه‌د Ùˆ هێزه‌كانی داعش له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كتری ده‌جه‌Ù†Ú¯Ù†. له‌وانه‌یه‌‌ ته‌نانه‌ت ببێته‌ سه‌ره‌تایه‌Ùƒ بۆ به‌ره‌وپێشه‌وه‌چوونی پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسی، كه‌ له ‌درێژخایه‌ندا ویست Ùˆ داخوازیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئۆباما، كه‌ ده‌ڵێت" پێویسته‌ ئه‌سه‌د بڕوات"ØŒ ده‌سته‌به‌ر بكات.

هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ بڵێین هیچ یه‌Ùƒ له‌Ùˆ خاڵه‌ گرنگانه‌ÛŒ له ‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌یان Ù¾ÛŽ درا، به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ لیستی نیگه‌رانییه‌كانی كرێملین نین. به‌ڵام حه‌زی مۆسكۆ بۆ تێوه‌گلاندنی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ØŒ جۆن كێری، بۆ دروستكردنی گوشاره‌ له به‌دواداچوونی پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ دیپلۆماتیك له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌Ùˆ گریمانه‌یه‌ÛŒ ڕووسیا كه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌مریكا ناچار بێت یه‌كه‌مین هه‌نگاوه‌كانی خۆی له‌ جاده‌ÛŒ خۆپارێزیدا بهاوێژێ، هه‌مان ئه‌Ùˆ جاده‌ Ùˆ ڕێچكه‌یه‌ÛŒ كه‌ ئه‌ردۆگان پێیدا ڕۆییشت: به‌ واتای به‌فه‌رمیناسین(دانپێدانان)ÛŒ ناچاریی ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ØŒ چیتر به‌شار ئه‌سه‌د له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سووریادا هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ نییه‌‌. له ‌كاتێكدا ئه‌مریكا، پێیه‌كانی له‌ پێڵاویك كردووه‌ كه‌ لاچوونی ئه‌سه‌د له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات، له‌ به‌روار Ùˆ ڕێكه‌وتێكی هه‌رچه‌نده‌ نادیاریش بێت، پێویسته‌ له‌ هه‌ر دانوستان Ùˆ سه‌ودایه‌كدا دابندرێت. به‌ڵام "سێرگی لاڤرۆف" ØŒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ڕووسیا و، شانده‌ دانوستانكاره‌كه‌ی، بڕوایان وایه‌ كه ئه‌مریكا، ڕاستیی هه‌بوونی ئه‌سه‌دی له‌ داهاتوویه‌ÙƒÛŒ پێشبینیكراو Ùˆ دیاریكراودا قبووڵ كردو‌وه‌.‌ 

هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كان بۆ جێگیركردنی ئاگربه‌ست- له‌ جه‌نگێكدا كه‌ توندتر بووه‌- ڕوانگه‌ÛŒ دژه‌ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ڕووسیا نیشان ده‌دات. به‌گشتی له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ مه‌به‌ست له‌ ئاگربه‌ستی كاتی  Ù„Ù‡‌ سوریا، خۆڕێكخستنه‌وه‌‌ÛŒ‌ ئۆپۆزیسیۆنی سووریا نییه‌ØŒ به‌ڵكوو ئه‌Ùˆ كه‌مپه‌ینه‌‌ به‌رفراوانه‌ÛŒ كه‌ پاڵپشتی له‌ ئاگربه‌ست ده‌كات، ئاگربه‌سته‌كه‌ÛŒ وه‌Ùƒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ بۆ ئیدانه‌كردن Ùˆ Ú¯Ù‡‌مارۆدانی تیرۆریستان Ùˆ به‌هێزتركردنی هێزه‌كانی سوپای سووریا (ئه‌سه‌د) له‌ "حه‌له‌ب"ØŒ داناوه‌ Ùˆ دای ڕشتووه‌.  ئه‌Ù… ئاگربه‌سته‌ØŒ بڕیار وایه‌ ڕاوه‌ستان Ùˆ ده‌رفه‌تێك Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت كه‌ تیایدا هێزه‌كانی ئۆپۆزیسیۆن ئه‌Ù… بیرۆكه‌یه‌ هه‌ڵسه‌نگێنن كه‌ ئایا درێژه‌پێدانی جه‌Ù†Ú¯ له‌ به‌رژه‌وه‌ندییاندایه‌ØŒ یان ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ پێویسته‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌شار ئه‌سه‌د بێنه‌ سه‌ر مێزی دانوستاندن Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌ÚµÛŒ دابنیشن.

له‌ دۆخێكی ئایدیاڵدا، مۆسكۆ به‌دوای كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ میانڕه‌ÙˆÛŒ وه‌Ùƒ "ئه‌حمه‌د قه‌دیرۆف"Ù‡‌وه‌یه‌ له‌Ù†ÛŽÙˆ ئۆپۆزیسیۆنی سوننه‌دا (فه‌رمانده‌یه‌ÙƒÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´ Ùˆ خوازیاری گۆڕانكاری)‌ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ئاراسته‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌مه‌كه‌ بگۆڕێت Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌ددا ببێته‌ هاوپه‌یمان و، له ‌به‌رامبه‌ریشدا، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌ره‌نتیكراو بۆ دروستكردنی ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ لۆكاڵ (خۆجێیی)ÛŒ خودموختار، به‌ده‌ست بێنێت. بۆیه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ڕاوه‌ستانێكی له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ له‌ Ú•Ù‡‌وتی ئۆپۆزیسیۆن Ùˆ په‌یوه‌ستبوونی به‌Ù… داخوازییانه‌ÛŒ ‌ ئاماژه‌یان بۆ كرا، هیچ گۆڕانكارییه‌Ùƒ دروست نه‌كات، ئه‌وه‌ به‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ دوای ڕێكه‌وتی كۆتاییهاتنی ئاگربه‌سته‌كه، جه‌Ù†Ú¯‌  Ùˆ ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كاته‌وه‌.

هه‌رچه‌نده‌ پرۆسه‌ÛŒ ئاگربه‌سته‌كه‌ØŒ هه‌موو به‌شه‌كانی حكوومه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكای ڕازی نه‌كرد. بۆیه‌ باڵیۆزخانه‌ÛŒ ڕووسیا –ته‌نانه‌ت به‌بێ پێویستی به‌ Ù…Û†ÚµÙ‡‌تی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ڕووسیا-  ده‌توانێت لاپه‌Ú•Ù‡‌ÛŒ ڕۆژنامه‌كانی "نیویۆرك تایمز" Ùˆ "واشنتۆن پۆست" هه‌ڵداته‌وه‌ و، Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌كانی درز Ùˆ لێكترازان Ùˆ جیاوازیی بیروبۆچوونی نێوان به‌شه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی ئه‌مریكا ده‌رباره‌ÛŒ سه‌ودا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سووریا ببینن، به‌تایبه‌ت ئه‌Ùˆ خاڵانه‌ÛŒ كه‌ په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ كاروباری هه‌واڵگریی هاوبه‌Ø´ له‌ نێوان ئه‌مریكا Ùˆ سوریا Ùˆ له‌به‌رچاوگرتنی ئامانجه‌كان بۆ هێرشكردنه ‌سه‌ر داعش.

به‌Ù… پێیه‌یش، له ‌كاتێكدا كه‌ هێزی‌ ئاسمانیی ئه‌مریكا، وه‌كوو پشتیوانی سوپای سووریا (به‌شار ئه‌سه‌د)ØŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌كانی سوپای سووریای له‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پان Ùˆ به‌ره‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ داعشدا كرده‌ ئامانج، ئه‌وه‌ ڕووسه‌كان حه‌زیان Ù„ÛŽ نه‌بوو كه‌ ئه‌Ùˆ پێشهاته‌ وه‌Ùƒ ڕووداوێكی نه‌خوازراو‌ Ùˆ جێگه‌ÛŒ په‌ژاره‌ ببینن. دوای Ú†Ù‡‌ند كاتژمێرێك له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ Ùˆ دزه‌كردنی‌ هه‌واڵه‌كان له‌ وه‌زاره‌تی به‌رگریی ئه‌مریكاوه‌ØŒ ده‌رباره‌ÛŒ ناڕه‌زایه‌تی له‌ كاركردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا له‌ سووریادا، ڕووسیا خۆی بۆ خراپترین سیناریۆكان ئاماده‌ كرد. ته‌نانه‌ت هه‌ندێ لایه‌Ù† باس له‌وه‌ ده‌كه‌Ù† كه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌Ù… كاره‌ وه‌كوو تۆڵه‌یه‌Ùƒ بێت (له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌)ØŒ‌ ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ كه له‌ سه‌ره‌تای ساڵدا‌ سوپای ڕووسیا به‌ ته‌نیا هێرشی ده‌كرده‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ هێزانه‌ÛŒ كه‌ له‌ لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌Ùƒ كرابوون Ùˆ‌ ڕا‌هێنرابوون.

له‌سه‌رووی ئه‌وه‌یشه‌‌وه‌ØŒ له ‌لایه‌Ù† زۆربه‌ÛŒ پسپۆڕان له‌ ڕووسیا، ناكۆكی Ùˆ جیاوازیی‌ بیروڕاكان له‌ ئه‌مریكادا، وه‌كوو ئاماژه‌ Ùˆ سیگناڵێكی ڕوون Ùˆ ئاشكرا ده‌بینرێت كه‌ ئیداره‌ÛŒ ئۆباما تاوه‌كوو ئێستایش، به‌شار ئه‌سه‌د وه‌Ùƒ گرفت Ùˆ كێشه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ بنه‌Ú•Ù‡‌تی ده‌بینێت و، ناخوازێ كه‌ له‌ ماوه‌ÛŒ ئاگربه‌ستدا سوپای سووریا (به‌شار ئه‌سه‌د) به‌هێزتر بێت. هه‌روه‌ها لایه‌Ù†ÛŒ ڕووسی له‌Ùˆ پرسه‌ ئاگادار بۆ‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌مریكا ئاماده‌ نابێت كه‌‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌Ùƒ Ùˆ له ‌هه‌ر حاڵه‌تێكدا، مل بۆ ئه‌Ùˆ ئاگربه‌سته‌ بدات Ùˆ پێیه‌وه‌ پابه‌ند بێت، ته‌نیا بۆ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌وه‌ وه‌كوو گوشارێك بێت بۆ لایه‌نه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌كان و، ئه‌وان بۆ سازشكردن (له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌سه‌د) ناچار بكات (ئه‌Ù… جیاوازییانه‌ØŒ ئه‌وه‌ نیشان ده‌ده‌Ù† كه‌ تێگه‌ییشتنی ڕووسیا له‌ ئاگربه‌ست، به‌ مانای حه‌ز Ùˆ ویسته‌ بۆ چوونه‌ناو پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسییه‌وه‌ØŒ به ‌ڕێبه‌رایه‌تیی حكوومه‌تی سووریا، به‌ڵام له ‌لایه‌Ù†ÛŒ ئه‌مریكیدا، ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌‌ بوونی نییه‌).

 Ù‡Ù‡‌رچه‌نده‌ له‌وانه‌یه‌ كه‌ ڕووسه‌كان حه‌زی ئه‌وه‌یان هه‌بێت‌ ئاگربه‌سته‌كه‌ زیندوو ڕابگرن Ùˆ تاقیی بكه‌نه‌وه‌ØŒ به‌ڵام له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ر ئاماژه‌یه‌Ùƒ بۆ توندتربوونی جه‌نگ، مۆسكۆیش ده‌گاته‌ ئه‌Ùˆ ئه‌نجامه‌ÛŒ كه‌ له ‌ئێستادا هه‌رچه‌شنه‌ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ دیپلۆماتێك بێمانایه‌. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌وه‌ ڕوو بدات، له‌وانه‌یه‌ مۆسكۆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی بۆ كۆنترۆڵكردنی ئه‌سه‌د كه‌متر بكاته‌وه‌ و، به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ هانی بدات كه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ستراتیژیكی خۆی Ù¾ÛŽØ´ هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆككۆماری له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، به‌هێزتر بكات. ئازاری سووریا، بڕیار وایه‌ درێژه‌ بكێشیت Ùˆ به‌رده‌وام بێت.

 

سه‌رچاوه‌:

http://nationalinterest.org

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون