PÊNÛS
 
بۆچی په‌روه‌رده‌ گرنگه‌؟ 
     2017-12-26
عەدنان مەجید محەمەد

بۆچی په‌روه‌رده‌ گرنگه‌ØŸ

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر Ù„Û• زانستە سیاسییەکان، پسپۆر Ù„Û• سیستەمى سیاسی Ùˆ په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ

سه‌ره‌تا:

یەكێك Ù„Û• بنچینە گرنگەكانی بنیاتنانی هاووڵاتیی باش، پەروەردە Ùˆ پێگەیاندنه‌. Ù„Û• قۆناغی بنیاتنانی نەتەوە Ùˆ دامەزراوەكانی دەوڵەت Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا، پێشمەرجی سەرەكی بریتی دەبێت Ù„Û• هاووڵاتیی چاك؛ هاووڵاتییەك ÙƒÛ• Ù„Û• پێناو ئاسایش Ùˆ پاراستنی ناسنامەی نیشتمانیدا، توانای ناسینی بەها سەرەكییە بەنرخە نەتەوەیییەكانی هەبێت. به‌Ù… شێوه‌یه‌ له‌Ù… وتاره‌دا هه‌ÙˆÚµ دراوه‌ باس له‌ گرنگیی په‌روه‌رده‌ Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یی بكرێت و،‌ شیكردنه‌وه‌ بۆ كه‌ناڵه‌كانی په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن له‌ هه‌رێمی كوردستان كراوه‌.

ته‌وه‌ری یه‌كه‌Ù…: په‌روه‌رده‌:                                  

"كۆنفۆشیۆس" ده‌ڵێت: "په‌روه‌رده‌ بریتییه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ ڕاهێنان Ùˆ فێركردن؛ ئاماده‌كاری Ùˆ سازكردنی تاكه‌ بۆ خۆگونجاندن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژینگه‌ÛŒ ده‌ورووبه‌ری." هه‌روه‌ها "ئه‌رستۆ" ده‌ڵێت: "په‌روه‌رده‌ پرۆسه‌ÛŒ ئاماده‌كردنی بیر Ùˆ هزره‌Ø› پرۆسه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن Ùˆ خوپێگرتن Ùˆ په‌ره‌پێدانه‌." له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ "ژان ژاك ڕۆسۆ" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌: "په‌روه‌رده‌ØŒ واته‌ ئاماده‌كردن Ùˆ Ú•Ù‡‌خساندنی هه‌له‌ مرۆیییه‌كان‌ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌شه‌یه‌ÙƒÛŒ ته‌واو به ‌تاكه‌كان ببه‌خشێت؛ ئه‌Ù… پرۆسه‌یه‌یش تا كۆتاییی ژیانی تاك به‌رده‌وام ده‌بێت."

هه‌روه‌ها په‌روه‌رده‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ "دۆركهایم" بریتییه‌ له‌: پێكهاتنی كۆمه‌ڵایه‌تیی تاكه‌كان؛ ئه‌Ù… كاره‌یش له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌وه‌ ده‌بێت كه‌ چینه‌ په‌روه‌رده‌كراوه‌كانی پێشوو بۆ ئه‌Ùˆ چینانه‌ÛŒ كه‌ له‌ ئاستێكی باشی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یشتوویدا نین به‌ئه‌نجامیان Ú¯Ù‡‌یاندووه‌. بۆیه‌ ئه‌Ùˆ مرۆڤه‌ÛŒ كه‌ په‌روه‌رده‌ كراوه،‌ هه‌میشه‌ له‌ خزمه‌ت ئامانج Ùˆ به‌ها باڵاكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌كه‌‌ÛŒ خۆیه‌تی. "جۆن دێوی" پێناسه‌ÛŒ په‌روه‌رده ده‌كات به‌وه‌ÛŒ كه‌: "په‌روه‌رده‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ پرۆسێسه‌ØŒ به‌ها Ùˆ ئامانجه‌ باڵاكان له ‌نه‌وه‌یه‌كه‌وه‌ ده‌گوازێته‌وه‌ بۆ نه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ تر." هه‌روه‌ها په‌روه‌رده‌ناس "ساتیع حه‌سری" (ساطع الحصری) ده‌ڵێت: "په‌روه‌رده‌ بریتییه‌ له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌پێدانی تاكێكی جه‌سته‌به‌هێز، Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ ئاكارجوان، هۆشمه‌ند Ùˆ هۆشیار، نیشتمانی Ùˆ نه‌ته‌وه‌یی؛ شانازی به‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ Ùˆ نه‌ته‌وه‌ Ùˆ مێژووه‌ باشه‌كانی خۆیه‌وه‌ ده‌كات، ئه‌رك Ùˆ مافه‌كانی خۆی ده‌زانێت، خاوه‌Ù† مه‌عریفه‌ Ùˆ زانیاریی گرنگ Ùˆ پێویسته‌." كه‌واته‌ په‌روه‌رده،‌ ئامانجی ئاماده‌كردنی تاكێكی كامڵ Ùˆ هۆشیاره‌ له‌ بواره‌كانی كه‌سی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی Ùˆ نیشتمانی. به‌Ù… شێوه‌یه‌ په‌روه‌رده‌ پرۆسه‌یه‌كه‌ گرنگیی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌Ø› فاكته‌رێكی به‌هێزی Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندن Ùˆ پێشكه‌وتنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌كانه‌.

ته‌وه‌ری دووه‌Ù…: گرنگیی په‌روه‌رده‌:

په‌روه‌رده‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ گرنگه‌ بۆ مرۆڤ، چونكه‌ هه‌ر له‌ قۆناغی منداڵییه‌وه‌ له‌سه‌ر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌كانی ژیان ڕای ده‌Ù‡ÛŽÙ†ÛŽ و،‌ بۆ پارێزگاریكردن له‌ مانه‌وه‌ÛŒ خۆی Ùˆ ئامانجه‌كانی ژیانی، تواناداری ده‌كات. تاك هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ژیانییه‌وه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌درێت لایه‌Ù†ÛŒ جه‌سته‌ییی به‌هێز بێت. منداڵ له ‌سه‌ره‌تای ژیانی پێویستی به‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌سێك، یان Ú†Ù‡‌ند كه‌سێك هه‌بێت كه‌ ڕێنماییی بكه‌Ù† و، شته‌ باش Ùˆ خراپه‌كانی Ù¾ÛŽ بناسێنن. ئا لێره‌وه‌ پرۆسه‌ÛŒ خۆگونجاندن Ùˆ كارلێككردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژینگه‌ÛŒ ده‌وروبه‌ر Ùˆ كه‌سانی تردا دروست ده‌بێت. له‌Ù… ڕوانگه‌یه‌یشه‌وه‌ زۆر جار به‌ په‌روه‌رده‌ ده‌گوترێت "Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سياسى" و، به‌ فاكته‌رێكی سه‌ره‌كییش بۆ به‌رده‌وامیدان Ùˆ گۆڕانكاری له ‌كولتووری سیاسیی باوی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡ داده‌نرێت.

په‌روه‌رده‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ گرنگه‌ بۆ ڕووبه‌ووبوونه‌وه‌ÛŒ ژیان Ùˆ به‌ده‌ستهێنانی  پێداویستییه‌كانی ژیان. په‌روه‌رده‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕێكخستنی Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی تاك له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡. به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی په‌روه‌رده‌ بریتییه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ گواستنه‌وه‌ÛŒ كه‌له‌پووری Ùˆ كه‌لتووری و، پارێزگاریكردن Ùˆ پاككردنه‌وه‌ÛŒ له‌Ùˆ لادان Ùˆ گۆڕانكارییه‌ خراپانه‌ÛŒ كه‌ دێته‌ به‌رده‌می؛ پاشان Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان Ùˆ هێشتنه‌وه‌ÛŒ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ بیر Ùˆ هزر Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاری تاكدا.

ته‌وه‌ری سێیه‌Ù…: ئه‌ركی په‌روه‌رده‌:

په‌روه‌رده‌ Ú†Ù‡‌ندین ئه‌رك Ùˆ وه‌زیفه‌ÛŒ هه‌یه‌. ئه‌Ù… ئه‌رك Ùˆ وه‌زیفانه،‌ له ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كه‌وه‌ بۆ  ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ تر ده‌گۆڕێت؛ به‌Ù¾ÛŽÛŒ كه‌لتووری سیاسی Ùˆ جۆر‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌كان. به‌ڵام به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی ده‌توانین ئه‌ركه‌كانی په‌روه‌رده‌ له‌Ù… Ú†Ù‡‌ند خاڵه‌ÛŒ خواره‌وه‌دا كورت بكه‌ینه‌وه‌:

• بەرزكردنەوەی Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ مەعریفە Ùˆ ڕۆشنبیری لای تاك، Ù„Û• هەر دوو بواری سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتی.

• جەختكردنەوە لەسەر نوێكردنەوەی شێوازەكانی پەیوەندییەكان Ùˆ كارلێككردنە لۆكاڵی Ùˆ نێۆدەوڵەتییه‌كان.

• ئامادەكردنی هاووڵاتییەكی هۆشیار Ù„Û• دەوڵەتی دیموكراتی، له‌ ئه‌ركه‌ هه‌ره‌ گرنگه‌كانی په‌روه‌رده‌یه‌. ئاماده‌كردنی هاووڵاتییەكی هۆشیار Ùˆ كارا كه‌ توانای دەربڕینی ڕای خۆی هەبێت و، هەروەها ئینتیمای بۆ  نیشتمان  Ùˆ نەتەوەكەی هەبێت. Ù„Û• هەمان كاتدا هاووڵاتی، هەموو كاتێك ڕەخنەگرێكی هۆشیاریش بێت ÙƒÛ• كاریگەریی Ù„Û• گۆڕانكاری Ù„Û• واقعدا هەبێت.

• ئاشناكردنی تاك بە ئەرك Ùˆ مافەكان، ئه‌ركێكی گرنگی په‌روه‌رده‌ Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یییه‌.

• ئه‌ركێكی سه‌ره‌كیی سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی، بریتییه‌ له‌ دابینكردنی ئاسایش Ùˆ كەمكردنەوەی  توندوتیژی، Ù„Û• Ú•Ù‡‌وتی دروستكردنی ناسنامەیەكی بەكۆمەڵی نیشتمانی Ùˆ مەدەنیدا.

ته‌وه‌ری چواره‌Ù…: په‌روه‌رده‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان:

Ù¾ÛŽØ´ ئه‌وه‌ÛŒ باس له‌ واقعی په‌روه‌رده‌ به‌گشتی Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی بكه‌ین له‌ هه‌رێمی كوردستان، ده‌مه‌وێت باس له‌ گوته‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ÛŒ فه‌یله‌سووف "كۆنفۆشیۆس" بكه‌Ù…ØŒ كه‌ ده‌ڵێت: "Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ له ‌سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، به‌ره‌نجامی نه‌بوونی هاووڵاتیی باشه‌." ئه‌مه‌یش له ‌كاتێكدا ده‌بێت كه‌ خێزان Ùˆ دامه‌زراوه‌كانی تر، له‌ په‌روه‌رده‌كردنی باشی هاووڵاتیاندا شكست ده‌هێنن. بۆیه‌ له‌Ù… كاته‌دا، پێویسته‌ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ په‌روه‌رده‌ییی باش Ùˆ گونجاو دابنێت بۆ ئه‌وه‌ÛŒ پارێزگاری له‌ به‌ها Ùˆ بنه‌ماكانی خۆی بكات و، Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان Ùˆ به‌رده‌وامییش به‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡ ببه‌خشێت.

هه‌روه‌Ùƒ ئاشكرایه‌ سه‌رچاوه‌كان Ùˆ كه‌ناڵه‌كانی په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن زۆرن، كه‌ بریتین له‌: خێزان، دامه‌زراوه‌كانی فێركردن (قوتابخانه‌ØŒ زانكۆ Ùˆ په‌یمانگه‌كان)ØŒ حزبه‌ سیاسییه‌كان، سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندن، دامه‌زراوه‌ ئایینییه‌كان Ùˆ هتد. ئێستا پرسیارێكی گرنگ Ùˆ جه‌وهه‌ری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌Ùˆ ئه‌ركانه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ كه‌‌ پێشووتر باسمان كرد، ئه‌Ù… كه‌ناڵانه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن له‌ هه‌رێمی كوردستان تا Ú† ڕادده‌یه‌Ùƒ توانیویانه‌ ئه‌ركی سه‌ره‌كیی خۆیان له‌ په‌روه‌رده‌كردنێكی ڕاست Ùˆ دروستی تاكه‌كاندا به‌جێ بگه‌یه‌نن؟

كه‌س ناتوانێت نكۆڵی له‌ هه‌بوونی Ú¯Ù‡‌نده‌ڵییه‌ÙƒÛŒ زۆری سیاسی Ùˆ كارگێڕی Ùˆ ئابووری له‌ هه‌رێمی كوردستان بكات. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر گوته‌كه‌ÛŒ كۆنفۆشیۆس، ئه‌وا به‌ره‌نجامی ئه‌Ù… هه‌موو Ú¯Ù‡‌نده‌ڵییه‌ØŒ نه‌بوونی هاووڵاتیی باشه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هاووڵاتیی باش ئاماده‌ییی هه‌بوو، Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ نابێته‌ دیارده‌یه‌ÙƒÛŒ باوی گشتگیر له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا. كه‌واته‌ بۆ ئاماده‌كردن Ùˆ دروستكردنی هاووڵاتیی باش، پێویستمان به‌ پرۆسێسێكه‌ كه‌ ئه‌ویش پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌كردن Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنه‌. بۆ ئه‌مه‌یش، پێویسته‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر كه‌ناڵه‌كانی په‌روه‌رده‌كردن له‌ هه‌رێمی كوردستان. له‌ چوارچێوه‌ÛŒ هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ ئه‌Ùˆ كه‌ناڵانه‌‌ØŒ ده‌توانین بگه‌ینه‌ وه‌ڵامی ئه‌Ùˆ پرسیاره‌ÛŒ كه‌‌ پێشووتر ئاماژه‌مان Ù¾ÛŽ دابوو.

بۆ نموونه‌ خێزان، وه‌Ùƒ یه‌كه‌Ù… دامه‌زراوه‌ له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا، كه‌ به‌رپرسه‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردنی تاك. له‌ هه‌رێمی كوردستان ڕوئیا Ùˆ دونیابینیی ته‌واو Ùˆ گرنگیان بۆ په‌روه‌رده‌كردن نییه‌ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی، چونكه‌ زۆر جار دایكان Ùˆ باوكان خۆیان باوه‌ریان به‌ هه‌ر به‌ها Ùˆ بنه‌مایه‌Ùƒ هه‌بێت، جا باش بێت یان خراپ، ئه‌وا ده‌یانه‌وێت منداڵه‌كانیشیان له‌سه‌ر هه‌مان بیروباوه‌Ú• Ùˆ به‌ها Ùˆ پره‌نسیپ په‌روه‌رده‌ بكه‌Ù†. بۆ نموونه‌ خێزانه‌كان له‌ چوارچێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ته‌سكی حزبایه‌تییه‌وه‌ØŒ ده‌یانه‌وێت هه‌مان ئه‌Ùˆ په‌روه‌رده‌ خراپه‌ÛŒ نه‌وه‌كانیان بكه‌ن، نه‌Ùƒ له‌سه‌ر بنه‌مایه‌ÙƒÛŒ نیشتمانی Ùˆ نه‌ته‌وه‌یی.

مادام خێزانه‌كان ناتوانن ئه‌Ùˆ ئه‌ركه‌ÛŒ خۆیان به‌جێ بگه‌یه‌نن، ئه‌وا ده‌بێت دامه‌زراوه‌كانی فێركردن Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی ئه‌Ùˆ بۆشایییه‌ Ù¾Ú• بكه‌نه‌وه‌. پێویسته‌ دامه‌زراوه‌كانی فێركردن، هه‌ÙˆÚµ بده‌Ù† كه‌لتوورێكی مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ نیشتمانی بۆ تاكه‌كان دروست بكه‌ن، كه‌ ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستكردنی سه‌قامگیری Ùˆ یه‌كگرتووییی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئێستا هیچ كه‌س به‌ڕوونی ناتوانێت وه‌ڵامی ئه‌Ùˆ پرسیاره‌ بداته‌وه‌ كه‌ ئایا سیسته‌Ù…ÛŒ په‌روه‌رده‌یی له‌ هه‌رێمی كوردستان، ده‌یه‌وێت له‌ ڕووی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه Ú† تاكێك Ù¾ÛŽ بگه‌یه‌نێت‌ØŸ ئه‌مه‌یش هۆكاری ئه‌وه‌یه‌ØŒ له‌ هه‌رێمی كوردستان شتێك نییه‌ به‌ ناوی فه‌لسه‌فه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌یی، یان سیاسه‌تی په‌روه‌رده‌یی. بۆیه‌ به‌داخه‌وه‌ دامه‌زراوه‌كانی فێركردن نه‌یانتوانیوه‌ ببنه‌ ئه‌لته‌رناتیڤ بۆ دروستكردنی هاووڵاتیی چاك له‌ هه‌رێمی كوردستان.

سه‌باره‌ت به‌ ڕوئیا Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاك له‌ ڕوانگه‌ÛŒ حزبه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ كورت Ùˆ پوخت ئه‌Ù… حزبانه‌ تاك به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ په‌روه‌رده‌ ده‌كه‌Ù† كه‌ Ù¾ÛŽØ´ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی، بیر له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی حزبی Ùˆ كه‌سی بكه‌نه‌وه‌. ئه‌مه‌ واقعی كاری ئه‌Ùˆ حزبانه‌یه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی له‌ په‌یڕه‌ Ùˆ پرۆگرامیان شتێكی تر نووسرابێت. هه‌روه‌ها له‌ هه‌رێمی كوردستان چونكه‌ حزب هه‌موو جومگه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی گرتووه‌ Ùˆ حزب Ùˆ حكوومه‌ت دوو شتی لێكجیاواز نین، ناتوانین بڵێین سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی بوونی هه‌یه‌ØŒ به‌ڵكوو ئه‌وه‌ÛŒ هه‌مانه‌ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ حزبیی ته‌واوه‌.‌ سه‌باره‌ت به ‌كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندنیش، چونكه‌ كه‌ناڵێكی پرۆفیشناڵی نیشتمانی Ùˆ نه‌ته‌وه‌ییمان نییه‌ØŒ به‌ڵكوو هه‌موو كه‌ناڵه‌كان حزبین Ùˆ ئه‌جێندای سیاسیی حزب Ùˆ لایه‌Ù†ÛŽÙƒÛŒ دیاریكراو جێبه‌جێ ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌نده‌ÛŒ ڕۆڵیان له‌ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنێكی نادروستی تاكه‌كان هه‌بووه، ئه‌وه‌نده‌ نه‌بوونه‌ته‌ ناوه‌ندێك بۆ هۆشیاری Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌پێدانی لایه‌Ù†ÛŒ مه‌عریفی Ùˆ عه‌قڵیی تاكه‌كان.

هه‌روه‌ها دامه‌زراوه‌ ئایینییه‌كانیش نه‌یانتوانیوه‌ شان بده‌نه‌ به‌ر ئه‌ركی سه‌ره‌كیی خۆیان له‌ په‌روه‌رده‌كردنێكی دروستی تاكه‌كان، چونكه‌ زۆر جار به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ù…  ناوه‌نده‌ ئایینییانه،‌ بۆ جێبه‌جێكردنی به‌رژه‌وه‌ندیی حزبی Ùˆ كه‌سی به‌كار هێنراون؛ ته‌نیا به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ كه‌Ù…ÛŒ ئه‌Ù… دامه‌زراوانه‌ نه‌بێت كه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† تاكێكی Ú•Ù‡‌فتارجوان Ùˆ نیشتمانویست دروست بكه‌ن، ئه‌مانه‌یش ئه‌Ùˆ ناوه‌نده‌ ئایینییانه‌Ù† كه‌ دوورن له‌ ئه‌جێندای سیاسی Ùˆ حزبی. هه‌میشه‌ ئه‌وانه‌ÛŒ به‌Ù… شێوه‌یه‌ موماره‌سه‌ÛŒ كاری خۆیان ده‌كه‌ن، هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌یان داوه‌ تاك له‌ گێره‌Ø´ÛŽÙˆÛŽÙ†ÛŒ Ùˆ تێكدانی ئه‌من Ùˆ ئاسایش وریا بكه‌نه‌وه‌ و، هه‌وڵیان داوه‌ زامنی پاراستنی یه‌كگرتوویی Ùˆ سه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی بن له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡. كه‌واته‌ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی كه‌ناڵه‌كانی په‌روه‌رده ‌Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن له‌ هه‌رێمی كوردستان نه‌یانتوانیوه‌ ‌ئه‌ركی سه‌رشانی خۆیان له‌ بواری په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن ئه‌نجام بده‌Ù†. بۆیه‌ تاكێك كه‌ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ناته‌ندروست له‌Ù… كه‌ناڵانه‌وه‌ په‌روه‌رده‌ ده‌كرێت، له‌ دواجاردا به‌Ù… شێوازه‌ ده‌چێته‌ Ù†ÛŽÙˆ كاری سیاسی Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی Ùˆ ئیدارییه‌وه‌. بێ گومان Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ Ùˆ خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات، ده‌بێته‌ فۆرمێكی دانه‌بڕاو له‌Ù… سیسته‌مه‌ سیاسییه‌.

له‌ كۆتاییدا، ئه‌وه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ نیگه‌رانییه‌ØŒ زۆرێك له‌ خه‌ڵك، به‌تایبه‌ت زۆرێك له‌ نووسه‌ر Ùˆ ئه‌كادیمیسته‌كان، له‌ ئێستادا فۆكه‌سی سه‌ره‌كییان له‌سه‌ر گۆڕانكاریكردنه‌ له‌ حكوومه‌ت Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی؛ به‌بێ ئه‌وه‌ÛŒ بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ Ú†Ù‡‌Ù‚ Ùˆ كرۆكی گۆڕانكاری بریتییه‌ له‌ عه‌Ù‚Úµ Ùˆ ناخی تاك. بۆیه‌ هه‌ر تاكێك ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ خۆیه‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ نه‌كات، ناتوانین پرۆژه‌ÛŒ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی له‌ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌ین. ئه‌مه‌یش پرۆسه‌یه‌كه‌ پێویستی به‌ هه‌ÙˆÚµ Ùˆ ماندووبوون هه‌یه‌. هه‌روه‌Ùƒ "هابه‌رماس" ده‌ڵێت: "ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌وروپا Ù¾ÛŽÛŒ Ú¯Ù‡‌یشتووه‌ له‌ ئێستادا، به‌ره‌نجامی هه‌ÙˆÚµ Ùˆ ماندووبوونی هه‌زاران بیرمه‌ند Ùˆ نووسه‌ر Ùˆ زانا بووه‌ØŒ كه‌ هه‌وڵیان داوه‌ گۆڕانكاری له‌ هزر Ùˆ ناخی تاك به ‌تاكی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕۆژاوایی دروست بكه‌Ù† له‌ ڕابردوودا." به‌ بۆچوونی من، هیچ كه‌س Ùˆ لایه‌Ù†ÛŽÙƒ له‌ كوردستان به‌دیل Ùˆ ئه‌لته‌رناتیڤی ئه‌ÙˆÛŒ تر نییه‌ØŒ هه‌تا فۆكه‌سی سه‌ره‌كیمان نه‌كه‌ینه‌ سه‌ر په‌روه‌رده‌. بۆ پشتڕاستكردنه‌وه‌ÛŒ قسه‌كانیشم، به‌ڕوونی ده‌توانم باس له‌ پشێوییه‌كانی ئه‌Ù… دوایییه‌ بكه‌Ù… كه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌گوزه‌رێت. ئه‌مه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر قه‌یرانی په‌روه‌رده‌یی نه‌بێت، ناوی Ú† شتێكی تری Ù„ÛŽ ده‌نرێت؟‌ بۆ ده‌بێت هه‌موو خۆپیشاندان Ùˆ ناڕازیبوونێك گرژی Ùˆ ئاڵۆزی Ùˆ ده‌مشڕی Ùˆ جنێودان Ùˆ یه‌كترتۆمه‌تباركردن Ùˆ كوشتن Ùˆ تاڵان Ùˆ سووتاندنی باره‌گای حزبی Ùˆ حكوومی به‌ دوای خۆیدا بهێنێت؟ خۆ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ حزبانه‌ÛŒ كه‌ له ‌ده‌ره‌وه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵاتدان له‌ پشته‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… كارانه‌وه‌ن، به‌ڵام پرسیاره‌ گرنگه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌: به‌Ù… شێواز Ùˆ كار Ùˆ Ú•Ù‡‌فتارانه‌ØŒ ده‌توانرێت Ú† شتێك بگۆڕدرێت؟ كه‌واته‌ گۆڕانكارییه‌كه‌ به‌ ڕووخانی ده‌سه‌ڵات Ùˆ گۆڕینی ده‌موچاوه‌كان، نه‌ دروست ده‌بێت نه‌ ته‌واو ده‌بێت.  

  

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون