PÊNÛS
 
گوتاری گشتیی باشوور، ده‌بێ ئایدیالیست بمێنێ، ئه‌گینا ده‌فه‌وتێ 
     2017-12-23
حیسام دەست پیش

گوتاری گشتیی باشوور، ده‌بێ ئایدیالیست بمێنێ، ئه‌گینا ده‌فه‌وتێ

 

حیسام دەست پیش، Ù…امۆستای زانستە سیاسییەکان – زانکۆی سەڵاحەددین

ده‌سپێك:

له‌ پاش ڕووداوه‌كانی كه‌ركووكه‌وه،‌ خه‌Ù…ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ باشووری كوردستان بووه‌ته‌ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ Ú†Û†Ù† له‌Ù… دۆخه‌ ده‌ربازی‌ بێ. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌ ڕێكار Ùˆ پرۆژه‌ÛŒ جۆرراجۆر ده‌خرێنه ‌ڕوو. له‌ هه‌موو ئه‌Ù… پرۆژانه‌دا جۆرێك له‌ بێتمانه‌یی Ùˆ سه‌رلێشێواوی دیاره‌. بێمتانه‌یی ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ژینگه‌ÛŒ ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌وه‌ و، سه‌رلێشێوایی ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ نه‌بوونی بونیادێكی فكری كه‌ Ú†Û†Ù† پرسه‌كان Ø´ÛŒ بكاته‌وه‌. واتا به ‌كام لێكدانه‌وه‌ بگات، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ باشوور له‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌وه‌ هه‌نگاوه‌ ستراتژییه‌كانی خۆی یه‌كانگیر بكات. له‌ ئاستی یه‌كه‌Ù…ØŒ واتا دڵنیانه‌بوون له‌ داهاتوو وه‌Ùƒ درمێكه‌ كه‌ چاره‌سه‌ركردنی به‌ عه‌قڵییه‌تی باو ناكرێت؛ عه‌قڵییه‌تێك كه‌ داوای Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ بۆ هاوسه‌نگیی هێز له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی سیسته‌Ù…ÛŒ په‌ككه‌وتووی هه‌رێم ده‌كات، به‌ڵكوو عه‌Ù‚ÚµÛŽÙƒÛŒ ناباوی ده‌ÙˆÛŽ كه‌ له‌ كه‌ره‌سه‌ Ùˆ ئامرازی تر بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ سه‌قامگیری Ùˆ هه‌ستانه‌وه‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی كه‌ÚµÙƒ وه‌ربگرێت. له‌ هه‌مان كاتدا دیدی ئێمه‌ به‌رامبه‌ر به‌ دونیای ده‌ره‌وه‌ جێگه‌ÛŒ پرسیاره‌Ø› له‌Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌نده‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ گلۆبالیستییانه‌ بیر ده‌كه‌ینه‌وه‌ Ùˆ جیهانی ده‌ره‌وه‌ ڕیالیستانه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ ژێرخانی فكریی ئێمه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ماف Ùˆ ئه‌خلاقدا خۆی پێناسه‌ ده‌كات، له‌ كاتێكدا ئه‌مه‌ پێناسه‌ ئه‌كته‌ره‌ بێده‌سه‌ڵات Ùˆ په‌راوێزه‌كانه‌ له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كاندا، نه‌Ùƒ ته‌ماحی ئه‌كته‌رێك كه‌ بیه‌ÙˆÛŽ Ú¯Ù‡‌وره‌ بێ.

له‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌مانه،‌ ئه‌وه‌ÛŒ به‌رچاوی هه‌موومان ده‌كه‌ÙˆÛŽ په‌ككه‌وتنی سیاسه‌ته‌ له‌ هه‌رێم له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌وه‌. به‌Ùˆ مانایه‌ كه‌ هه‌مووان چاوه‌Ú•ÛŽÛŒ ده‌ستێكی نادیارن تاكوو ببێته‌ ‌ ئالیكاری باشوور بۆ ده‌ربازبوون له‌Ù… دۆخه‌. بۆیه‌ ئه‌وه‌ÛŒ لێره‌دا به ‌لای نووسه‌ره‌وه‌ گرینگه،‌ خستنه‌ڕووی جه‌وهه‌ری ئه‌Ù… دۆخه‌یه‌ تاكوو له‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌وه‌ بتوانین به‌رچاوڕوونییه‌Ùƒ بۆ سیاسه‌تی له‌مه‌ودوای باشوور بخه‌ینه‌ به‌رده‌ست.

پێشه‌ÙƒÛŒ:

سیاسه‌ت له‌ جیهاندا له‌ نێوان دوو گوتاردا وێنای سه‌ره‌كیی خۆی ده‌رخستووه‌. له‌ وێنه‌یه‌كدا ئایدیالیزم هه‌یه‌ له‌ نموونه‌ÛŒ لیبراڵی، ماركسیستی Ùˆ ناسیۆنالیستیدا به‌ جوانترین شێوه‌ وێنا كراون. له‌ به‌رامبه‌ردا ڕیالیزم هه‌یه‌ كه‌ توانیویه‌تی له‌ ئاستی ناوخۆییدا جڵه‌ÙˆÛŒ‌ سیاسه‌ت به‌ده‌سته‌وه‌ بگرێ و، هه‌میش له‌ دونیای ده‌ره‌وه‌ هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌رهه‌Ù… بێنێ. كاریگه‌ریی ململانێی ئایدیالیزم Ùˆ ڕیالیزم مێژوییه‌ÙƒÛŒ دوورودرێژی هه‌یه‌ كه‌ باوه‌ڕمه‌ندانی ئه‌Ù… گوتارانه‌ نموونه‌ÛŒ مێژوویی Ùˆ ئه‌مڕۆییی بۆ دێننه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ ڕاوه‌سته‌كردنه،‌ گیرۆده‌بوونی مرۆڤه‌ به‌ده‌س ئه‌Ù… دوو گوتاره‌ سه‌ره‌كییه‌وه‌. كه‌سانێك وه‌Ùƒ "ویلسۆن" Ùˆ "ڕۆزڤێڵت"ÛŒ ئه‌مریكی، ئایدیالیزمی ئه‌مریكی له‌ ئاستی ناوخۆیی، ده‌كه‌Ù† به‌ به‌هێزترین دیموكراسی Ùˆ زلهێزبوون؛ له‌ هه‌مان كاتدا "لێنین" Ùˆ "مائۆ" ئایدیالیزمی ماركسیستی، ده‌كه‌Ù† به‌ "یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت" Ùˆ "چین"ÛŒ ئه‌Ù…Ú•Û†.

له‌ولاوه‌ ڕیالیزم هه‌یه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هه‌ÙˆÛŽÙ†ÛŒ سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌وروپای ئه‌Ù…Ú•Û† له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سازكردنی كیانی جۆرراوجۆری سیاسی و، له‌ هه‌مان كاتدا ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ مانه‌وه‌ÛŒ ئه‌وروپا له‌ پانتای سیاسه‌تی جیهاندا. بۆ نموونه‌ "ڕیشیلۆ"ÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسی، له‌ به‌رامبه‌ر نه‌یاره‌كانیدا ڕیالیزمی كرده‌ ئامرازێك بۆ بونیادنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی مودێرن له‌ فه‌رەنسا. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ ڕیالیزم ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ سه‌ره‌كیی بریتانیا له‌ پێناسه‌كردنی ناسنامه‌یه‌Ùƒ بۆ خۆی، وه‌Ùƒ دوورگه‌یه‌Ùƒ كه‌ بمێنێته‌وه‌ Ùˆ له‌ هه‌مان كاتدا ئاسایشی مسۆگه‌ر بكات.

له‌ هه‌موو ئه‌Ù… نموونانه‌دا ده‌توانین ململانێی ئایدیالیزم Ùˆ ڕیالیزم ببینین، به‌ڵام به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌وان ده‌توانن ئاودیوی دونیای ده‌ره‌وه‌ بن Ùˆ ببن به‌ زلهێز و، ئه‌وانی تر هێزێكی Ù¾ÛŽ بونیاد ده‌Ù†ÛŽÙ† كه‌ وڵاتێكی Ù„ÛŽ به‌رهه‌Ù… بێت. له‌ هه‌مان كاتدا به‌ریه‌ككه‌وتنی ئایدیالیزم Ùˆ ڕیالیزم له‌ وڵاتان به‌ واتای ئاماده‌بوونی ژینگه‌یه‌ÙƒÛŒ پاقژ نه‌بووه‌. بۆ نموونه‌ به‌ریه‌ككه‌وتنی ئه‌Ùˆ دوو گوتاره،‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی له‌ ئه‌مریكا Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌ و، له‌ هه‌مان كاتدا به‌ریه‌ككه‌وتنیان جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سی ساڵه‌ÛŒ‌ له‌ ئه‌وروپا به‌ دوای خۆیدا هێنا. هێنانه‌به‌رباسی پرسێكی له‌Ù… شێوه‌یه‌ØŒ‌ مه‌به‌ست Ù„ÛŽÛŒ كوردستانه‌Ø› واتا ئه‌Ùˆ ژینگه‌یه‌ÛŒ‌ كه‌ هه‌موو ئه‌Ù… ئه‌زموونانه‌ ده‌توانێ هه‌ڵگری واتای خۆی بێ بۆ ده‌ربازبوون.

 Ø¨Ù‡‌ریه‌ككه‌وتنی ئایدیالیزم Ùˆ ڕیالیزم له‌ باشووری كوردستان، له‌ نموونه‌ÛŒ ڕیفراندۆمدا به‌جوانی ده‌ركه‌وت. واتا ڕیفراندۆم كه‌ وه‌Ùƒ ئامرازێك بۆ سه‌ربه‌خۆیی هه‌ژمار ده‌كرێ، له‌ عه‌قڵییه‌تێكی ئایدیالیستییه‌وه‌ ده‌هات كه‌ به‌ته‌مایه‌ له‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌وه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی ساز بكات. له‌ به‌رامبه‌ردا عه‌قڵییه‌تی ڕیالیستی هه‌یه‌ كه‌ هێشتا خۆی له‌ ناكۆكی، یان پارادۆكسی ئایدیالیزمی پێكه‌وه‌ژیان Ùˆ ڕیالیزمی لۆكاڵی ده‌رباز نه‌كردووه‌. پێكدادانی ئه‌Ù… دوو عه‌قڵییه‌ته،‌ سه‌ركه‌وتنی ڕیفراندۆم Ùˆ دۆڕانی كه‌ركووك، یان باشتر بێڵێم خیانه‌تی كه‌ركووكی به ‌دوای خۆیدا هێنا. پێكدادانێكی له‌Ù… شێوه‌یه‌‌ تاكه‌ نموونه‌ نییه‌ له‌ جیهانی ئێمه‌دا؛ له‌ فه‌Ú•Ù‡‌نسای كاتی ڕیشیلۆ، كه‌ سه‌ره‌تایه‌كه‌ بۆ سازكردنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی مودێرن، هه‌مان به‌ریه‌ككه‌وتن ساز بوو. به‌ڵام چاره‌سه‌ری نوخبه‌ÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسی، پێداگری بوو له‌سه‌ر ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ په‌راوێزخستنی ڕیالیزمی مانه‌وه‌ وه‌Ùƒ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ به‌ره‌ÛŒ كاتۆلیكی. مكانیزمی ڕیشیلۆ بۆ ده‌ربازبوون له‌ هه‌لومه‌رجێكی له‌Ù… شێوه‌یه‌ØŒ گواستنه‌وه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌كه بوو‌ بۆ سه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ری ڕیالیسته‌كان؛ ئه‌وانه‌ÛŒ كه‌ باوه‌ریان به‌ پێكه‌وه‌ژیانی كاتۆلیكه‌كان هه‌بوو، Ú•ÛŽÙƒ وه‌Ùƒ كوردستانی خۆمان: به‌ریه‌ككه‌وتنی هه‌ڵگرانی بیری ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ ئه‌وانه‌ÛŒ هێشتا بیریان لای پێكه‌وه‌ژیانه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حه‌شدی شه‌عبی.

ئه‌مه‌ واتای ئه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌Ù†ÛŽ كه‌ ڕیفراندۆم Ùˆ ئایدیالیستبوون له‌ پانتای سیاسیی كوردستان، ئێستا وه‌Ùƒ سه‌رمایه‌یه‌‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ Ù„ÛŽ هاتووه‌. له‌ هه‌مان كاتدا به‌رامبه‌ره‌كان، كۆمه‌ÚµÙ‡‌ گرووپێكی ڕیالیستیی لۆكالین كه‌ دوورن له‌ هه‌ر Ú†Ù‡‌شنه‌ گوتارێكی ناسنامه‌به‌خش و، زیاتر له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ نێوان خۆیاندان. لێره‌دایه‌ كه‌ ده‌توانین چاره‌نووسی ئایدیالیزم Ùˆ ڕیالیزم وێنا بكه‌ین. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ له‌ ئه‌نجامی زیاتر له‌ چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌Ùƒ ده‌سه‌ڵاتداری باشووری كوردستان، له‌ سه‌ر بونیادی هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ خۆی Ú•ÛŽÙƒ ده‌خست Ùˆ له‌ هه‌مان مه‌نتقیشه‌وه‌ چاوی له‌ هاوپه‌یمانێتیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی بووه‌. به‌Ùˆ واتایه‌ كه‌ هاوسه‌نگیی ناسنامه‌ÛŒ لۆكاڵی هه‌ولێر Ùˆ سلێمانی، سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی Ú•ÛŽÙƒ ده‌خست و، له‌ هه‌مان كاتیشدا ململانێی شیعه‌ Ùˆ سوننه‌ Ùˆ ململانێی ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی، وێنای ئه‌وه‌یان ساز ده‌كرد كه‌ ده‌توانن له‌ هاوكاریی كورد به‌رده‌وام بن.

هاوسه‌نگیی ناسنامه‌ÛŒ هه‌ولێر Ùˆ سلێمانی له‌ ئه‌نجامی ڕووداوه‌كانی كه‌ركووك تێك چوو و، ململانێی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییش تا سه‌ر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئایدیالیزمی كورد نه‌مایه‌وه‌Ø› چونكه‌ بۆ ده‌ربازبوون له‌ هه‌لومه‌رجی هه‌نووكه‌یی (Status quo)ØŒ عه‌Ù‚ÚµÛŒ ناباو ناتوانێ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ هاوسه‌نگیدا ئارام بگرێت. عه‌Ù‚ÚµÛŒ كوردی تا به‌ئه‌نجامگه‌یاندنی ڕیفراندۆم، عه‌Ù‚ÚµÛŒ باو نه‌بوو، به‌ڵكوو عه‌Ù‚ÚµÛŒ ناباو بوو؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئایدیالیزم یه‌كانگیری نییه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ عه‌Ù‚ÚµÛŒ باو و، ده‌بێ ژینگه‌ÛŒ خۆی ساز بكات تا فۆرمی باوبوون به‌خۆیه‌وه‌ ده‌گرێ. لێره‌دا باشوور هه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ كرد و، ئایدیالیسته‌كان له‌ به‌رامبه‌ر‌ ڕیالیزمی لۆكاڵی Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا به‌جێ مان. له‌Ùˆ باره‌وه‌ كه‌ هه‌ر زوو مه‌ودایان بۆ ڕیالیسته‌ لۆكالییه‌كان ساز كرد كه‌ ئایدیالیستبوون وه‌Ùƒ شه‌Ú•ÛŽÙƒ به‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Û• بناسێنن. بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ئاوڕی زیاتر له‌ پانتاییی كوردستان بده‌ینه‌وه‌ØŒ به‌گشتی ده‌توانین ئاوای كورتی بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ سیاسه‌ت له‌ كوردسان ئاودیوی قۆناغی ئایدیالیستی بووه‌ Ùˆ بووه‌ته‌ ناسنامه‌یه‌Ùƒ. بۆیه‌ ناكرێ له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… سه‌رمایه‌یه‌ØŒ بیر له‌ هه‌ستانه‌وه‌ÛŒ سیاسه‌ت له‌ باشوور بكه‌ینه‌وه‌.

ئایدیالیزم وه‌Ùƒ سه‌رمایه‌یه‌‌Ùƒ

سه‌رچاوه‌ÛŒ سه‌ره‌كیی ئایدیالیزم كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌. واتا تا كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ خه‌ونێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ نه‌بێ، هیچ هێزێك ناتوانێ پاڵ پێوه‌ بنێ تاكوو هه‌نگاوی بۆ هه‌ڵبگرێت. له‌ نموونه‌ÛŒ كورددا، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستانی، دۆزه‌ ئایدیالیستییه‌كه‌یه‌. ئه‌Ù… دۆزه‌ به‌ ئه‌نجام نه‌Ú¯Ù‡‌یشتووه‌ØŒ به‌ڵام هێزی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ نوخبه‌ÛŒ خۆی به‌رهه‌Ù… هێناوه‌. له‌ پانتاییی سیاسیی كوردستاندا ئه‌وه‌ÛŒ ڕیالیسته‌ لۆكاڵییه‌كان به ‌دوایدا بوون، به‌رگرتن بوو له‌Ù… گۆڕانه‌. به‌ Ù‡Û†ÛŒ خیانه‌تی كه‌ركووكه‌وه‌ دۆخی سیاسی Ùˆ ئابووریی ئایدیالیزمی باشوور له‌ جێگه‌ÛŒ خۆی Ú†Ù‡‌قیوه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌وانه‌ÛŒ هه‌ڵگری دۆزی ئایدیالیزمی كوردی بوون، له‌ بری ئه‌وه‌ÛŒ پێداگری بكه‌ن، خۆیان بوون به‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ به‌رپێگرتن؛ واتا Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ سیاسه‌ت له‌ باشووری كوردستان بۆ Ù¾ÛŽØ´ ٢٥ی سێپته‌مبه‌ر. پرسیاره‌كه‌ لێره‌دایه‌ كه‌ ده‌بێ Ú†ÛŒ بكرێت تاكوو ئه‌Ù… دۆزه‌ ئایدیالیستییه‌ له‌ دۆخی Ú†Ù‡‌قبه‌ستووی خۆیدا نه‌مێنێته‌وه‌ Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ به‌ره‌Ùˆ هه‌ڵدێری ڕادیكالیزم Ùˆ داڕمان نه‌بات؟

Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسی، سه‌ربازی Ùˆ ئابووری ده‌توانێ بوونیان هه‌بێ. له‌ بواری سیاسی، هه‌موو هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كان بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دۆخی باشوور بۆ هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ بگه‌ڕێنرێته‌وه‌. له‌ بواری سه‌ربازی، هه‌موو قورسایییه‌كه‌ له‌ به‌ره‌یه‌كدایه‌ و، له‌ بواری ئابوورییش دۆخه‌كه‌ قه‌یراناوییه‌. له‌ هه‌لومه‌رجێكی ئاوادا گونجاوترین Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ په‌نابردنه‌ بۆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ و، دووركه‌وتنه‌وه‌یه‌‌ له‌ به‌ریه‌ككه‌وتنی ململانێی ناوخۆیی. به‌ واتایه‌ÙƒÛŒ تر، هه‌موو وزه‌كه‌ ده‌بێ بۆ په‌یوه‌ستبوون‌ به‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ خه‌رج بكرێت و، كه‌مترین ئاوڕ له‌ Ú†Ù‡‌له‌حانێی ڕۆژانه‌ÛŒ نێوان هێزه‌ سیاسییه‌كان بدرێته‌وه‌. Ú•ÛŽÙƒ وه‌Ùƒ سه‌رمایه‌دارێكی زیره‌ك، كاتێك به‌های سه‌رمایه‌كه‌ÛŒ خۆی ده‌زانێ، ته‌نیا چاو له‌ توانا Ùˆ ئه‌Ùˆ به‌هایانه‌ ده‌كات كه‌ Ú†Û†Ù† بتوانێ به‌ باشترین شێوه‌ سه‌رمایه‌كه‌ÛŒ به‌كار بێنێت. بۆیه‌ په‌یڕه‌وكردنی ڕوانگه‌ÛŒ ئایدیالیستی، وه‌Ùƒ سه‌رمایه‌یه‌‌Ùƒ وایه‌ كه‌ ده‌بێ به‌رده‌ام ئاراسته‌ÛŒ گوتاری گشتیی بكات. ئه‌Ù… سه‌رمایه‌یه‌ جسنی له‌ سه‌رمایه‌ÛŒ حزبی Ùˆ تاكه‌كه‌سی ناچێ، به‌ڵكوو له‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ Ùˆ خولیاكانییه‌تی؛ به‌Ùˆ مه‌رجه‌ÛŒ كه‌ سه‌رچاوه‌كانیشی باوه‌ڕیان به‌Ùˆ خولیایه‌ هه‌بێ.

هاوكێشه‌كان Ùˆ ئایدیالیزمی باشوور

پێده‌Ú†ÛŽ پرسیارێكی وا لای خوێنه‌ر ساز بێ، كه‌ ئایدیالیزم وای كرد كه‌ جیهان پشتمان تێ بكات یان ئایدیالیزم وای كرد عێراقمان Ù„ÛŽ قیت بێته‌وه‌. له‌ هه‌مان كاتدا پێده‌Ú†ÛŽ ئه‌Ùˆ پرسیاره‌یش بێته‌ ئاراوه‌ كه‌ باشوور نوقمی قه‌یرانی ئابوورییه‌ØŒ ئیتر ئایدیالیزم ده‌توانێ Ú† ده‌ردێكمان Ù„ÛŽ ده‌رمان بكات؟ ئایدیالیزم له‌ ناخی خۆیدا خوڵقێنه‌ری كێشه‌ نییه‌ØŒ به‌ڵكوو هه‌نگاوێكه‌ بۆ ده‌ربازبوون له‌ كێشه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌بوون. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر سه‌یری نه‌ته‌وه‌كانی تر بكه‌ین، بۆمان ڕوون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ ئایدیالیزم به‌رده‌وام ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ بووه‌ له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌كردنی ئه‌Ùˆ نه‌ته‌وانه‌ØŒ یان وه‌Ùƒ ئه‌Ùˆ نموونا‌نه‌ÛŒ كه‌ باسمان كرد، ده‌بێته‌ هه‌ÙˆÛŽÙ†ÛŒ به‌هێزبوون. به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ له‌ باشوور Ùˆ به‌گشتی له‌ كوردستان وه‌Ùƒ كێشه‌ سه‌یر ده‌كرێت، ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ تێنه‌Ú¯Ù‡‌یشتن، یان پێنه‌Ú¯Ù‡‌یشتووییی ناسنامه‌ÛŒ كوردی. بۆ نموونه‌ له‌ كاتێكدا تاك، حزب Ùˆ گرووپه‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ كوردی، هێشتا له‌ پرسی لۆكاڵی وه‌Ùƒ شارچێتی، عه‌شیره‌ØŒ یان ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ دیاریكراو ده‌ربازیان نه‌بووه‌ØŒ زۆر ئاسایییه‌ كه‌ ئایدیالیستبوون كێشه‌یه‌. ئاسایییه، چونكه‌‌ هزری Ú¯Ù‡‌وره‌ هه‌ڵگری ناته‌بایی ده‌بێ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… شێوه‌یه‌‌دا‌.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ ئایدیالیزمی كوردی وه‌Ùƒ پرۆژه‌ چاو Ù„ÛŽ ده‌كرێ، نه‌Ùƒ وه‌Ùƒ هزر‌ Ùˆ گوتارێكی فكری. بۆیه‌ كاتێك ده‌بێته‌ پرۆژه‌ØŒ ده‌بێته‌ بابه‌تێك له‌ Ú¯Ù‡‌مه‌ سیاسییه‌كاندا. له‌ نموونه‌ÛŒ ڕیفراندۆم، حزب Ùˆ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی باشووری كوردستان باوه‌ڕیان به‌ ئایدیالیزم نه‌بوو، بۆیه‌ كه‌سێكی وه‌Ùƒ "سه‌عدی ئه‌حمه‌د پیره‌" باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌بێ به‌ئاشكرا باسی ئه‌وه‌ بكه‌Ù† كه‌ یه‌كێتی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕیفراندۆم نه‌بووه‌Ø› چونكه‌ مه‌نتقی فكری ئه‌Ù… هێزانه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئایدیالیستبووندا ناته‌بایییان هه‌یه‌ Ùˆ وه‌Ùƒ درمێك چاوی Ù„ÛŽ ده‌كه‌Ù†. له‌ كاتێكدا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌ر هه‌مان ئه‌Ùˆ ئایدیالیستبوونه‌ نه‌با، هیچ پێشمه‌رگه‌یه‌Ùƒ ئاماده‌ نه‌بوو Ú† له‌ كاتی شاخ Ùˆ Ú† له‌ كاتی شاردا، ببێت به‌ سه‌رنگه‌ری به‌رگری له‌ كوردستان.

له‌ دیوێكی تره‌وه‌ جیاكاریی سیاسی له‌ كوردستان، بوونی نییه‌. به‌Ùˆ واتایه‌ÙƒÛŒ تر، هێزه‌ سیاسییه‌كان له‌ خانه‌ÛŒ ناسنامه‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌یییه‌وه‌‌ به‌سه‌ر پراگماتیست Ùˆ ئایدیالیستدا دابه‌Ø´ نابن، به‌ڵكوو به‌ سه‌ر پرسه‌ÛŒ ڕووتی سیاسیدا دابه‌Ø´ ده‌بن و، ئه‌مه‌ وا ده‌كات كه‌ نه‌توانن له‌ كایه‌ÛŒ سیاسیی ڕۆژانه‌ ده‌ربچن. بۆیه‌ وه‌Ùƒ حیزب ده‌مێنه‌وه‌ ناتوانن ئاودیوی نه‌ته‌Ùˆ‌ایه‌تی بن. هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌یش كه‌ لایه‌نگری به‌ نەته‌وه‌ییكردنی Ú¯Ù‡‌مه‌كانن، ناتوانن وه‌Ùƒ پرسێكی ستراتیژیك په‌یوه‌ست به‌Ù… بابه‌ته‌وه‌ بن Ùˆ ئه‌ركه‌كان له‌ناو خۆیاندا به‌Ø´ بكه‌Ù†. بۆ نموونه‌ له‌ پاش ڕیفراندۆم به‌ره‌ÛŒ لایه‌نگری ڕیفراندۆم وه‌Ùƒ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ كوردستان باریان كردبێ، له‌ ÙƒÛ†ÛŒ Ú¯Ù‡‌مه‌كان كشاونه‌ته‌وه‌Ø› له‌ كاتێكدا ڕیفراندۆم وه‌Ùƒ سه‌رمایه‌یه‌Ùƒ ده‌بینرا كه‌ گوتاری سیاسیی كورد له‌ ناوخۆ Ùˆ ده‌ره‌وه‌ به‌ ئاراسته‌یه‌ÙƒÛŒ تردا ببات. به‌گشتی هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی باشووری كوردستان، وه‌Ùƒ بیابانێك ده‌بینرێ كه‌ هیچی Ù„ÛŽ سه‌وز نابێ. له ‌كاتێكدا باشترین خاك خاكی بیابانه‌ و، خراپترین خاك خاكی دارستانه‌ بۆ به‌رهه‌مهێنان.

ده‌ره‌نجام:

ئه‌وه‌ÛŒ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و، بگره‌ له‌ هه‌موو جیهاندا بوونی هه‌یه‌ØŒ پرسی ناسنامه‌یه‌. پرسی ناسنامه‌ له‌ جه‌وهه‌ری خۆیدا پرسێكه‌ كه‌ تا ئایدیالیست نه‌بێ، هه‌رگیز ناتوانی وێنای ئه‌وه‌ بكه‌ÛŒ كه‌ به‌ئه‌نجامی ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌‌Ù†ÛŒ. بۆیه‌ له‌ ململانێی ناسنامه‌ÛŒ كوردی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌غدا Ùˆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌لماندنی له‌ ئاستی جیهانیدا، كورد ده‌بێ له‌Ùˆ ڕاستییه‌ بگات كه‌ ئه‌وه‌ÛŒ ده‌توانێ به‌رهه‌مهێنه‌ری سه‌رمایه‌ بێ، ئایدیالیستبوونییه‌تی، چونكه‌ ناچاری ده‌كات كه‌ پاڵ به‌ هاوكێشه‌ جیهانییه‌كانه‌وه‌ بدات، نه‌Ùƒ پرسی لۆكالی كه‌ وای Ù„ÛŽ ده‌كات كه‌ خه‌ریكی Ú¯Ù‡‌مه‌ÛŒ لاوه‌ÙƒÛŒ بێ. له‌Ù… سۆنگه‌وه‌یه‌ كه‌ هێشتنه‌وه‌ÛŒ گوتاری ئایدیالیستی، ده‌توانێ وه‌زه‌ بداته‌وه‌ تاك Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ كوردی. به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌كه‌ی، دابڕان له‌Ùˆ فكر Ùˆ پراكتیكه،‌ وای Ù„ÛŽ ده‌كات كه‌ به‌ره‌Ùˆ نه‌مان بچێت، یان بیكات به‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ شه‌رمن Ùˆ چاوله‌ده‌ست؛ وه‌Ùƒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ده‌ستێك بێت Ùˆ ڕزگاری بكات.

 

 
 
« سەردەمێک بۆ ڕووخانی سوپاکان
« ئۆجەلان؛ بارمتەی سیاسەت Ùˆ ئاسایش
« ژینگەی ئاسایشیی بارزانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئێران
« پارتی Ùˆ هاوپەیمانەکانی، Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ لقەکانی
« کورد؛ پاش سەد ساڵ دەرکردن Ù„Û• مووسڵ
« تورکیا؛ هەرەسهێنانی گوتارەکان
« قەیرانی وردەناسنامەکان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون