PÊNÛS
 
بگۆڕه‌كانی ئایینده‌ Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنى نوێ‌ به‌ ڕووى هه‌رێمى كوردستاندا 
     2017-12-23
ڕێبوار بابکەیی

بگۆڕه‌كانی ئایینده‌ Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنى نوێ‌ به‌ ڕووى هه‌رێمى كوردستاندا

 

ڕێبوار بابكه‌يى، مامۆستاى په‌يوه‌ندييه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تييه‌كان Ùˆ دراساتى ستراتيژى له‌ زانكۆى سه‌لاحه‌ددين

ده‌سپێك

Ú•Ù‡‌وشى سياسى Ú† له‌سه‌ر ئاستى ناوخۆى وڵاتێك بێت، يان له‌سه‌ر ئاستى هه‌رێمى Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى، هه‌رگيز به‌جێگيرى نامێنێته‌وه‌ØŒ به‌ڵكوو به‌ Ù‡Û†Ù‰ ڕووداوى نوێوه‌ Ú•Ù‡‌وشه‌كه‌ ده‌گۆڕدرێت بۆ Ú•Ù‡‌وشێكى تر، كه‌ لێكه‌وته‌ Ùˆ كاريگه‌ریى نوێ‌ بنێته‌وه‌Ø›‌ ئه‌مه‌يش به‌ يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ تايبه‌تمه‌ندييه‌كان Ùˆ سروشتى Ú•Ù‡‌وشى سياسى ده‌ناسرێت.

 Ø¨Ù‡ ‌ديوێكى ديكه‌ØŒ هه‌ر هه‌لومه‌رجێك ياخود Ú•Ù‡‌وشێك كه‌ به‌ ڕووداوێك Ùˆ بگۆڕێك هاتبێته‌ كايه‌وه‌ØŒ ئه‌وا به‌ تێپه‌ڕبوونى كات Ú•Ù‡‌وشه‌كه‌ به‌ Ù‡Û†Ù‰ سه‌رهه‌ڵدانى بگۆڕێكى نوێوه‌‌ ده‌گۆڕدرێت. ئه‌مه‌يش له‌به‌ر ئه‌وه‌يه‌ كه‌ دۆخى سياسى، دۆخێكى ديناميكييه‌ Ùˆ ‌به‌رده‌وام له‌ گۆڕاندايه‌ØŒ به‌تايبه‌تى دۆخى سياسى له‌سه‌ر ئاستى هه‌رێمى Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى. هه‌رێمى كوردستان له‌ دواى "ڕووداوه‌كه‌Ù‰ كه‌ركووك" له‌ 16Ù‰ ئۆكتۆبه‌ر، ڕووبه‌ڕووى سياسه‌تى "بنكۆڵكردن" بووه‌‌وه‌ØŒ كه‌ له‌ لايه‌Ù† حكوومه‌تى عێراقه‌وه‌ پياده‌ ده‌كرێت. ئه‌Ùˆ سياسه‌ته‌Ù‰ حكوومه‌تى عێراق زيانێكى Ú¯Ù‡‌وره‌Ù‰ به‌ بونيادى سياسى، ئابوورى، ديپلۆماسى Ùˆ ئيداریى هه‌رێمى كوردستان Ú¯Ù‡‌ياندووه‌. وه‌Ù„ÛŽ پێشبينى ده‌كرێت Ú†Ù‡‌ند بگۆڕێك له‌ ئارادا بن كه‌وا له‌سه‌ر ئاستى عێراق Ùˆ ناوچه‌كه‌ ڕوو بده‌Ù† و، دواجار كاريگه‌رى بخه‌نه‌‌ ‌سه‌ر "ديمه‌نى سياسى" له‌ عێراق و، په‌يوه‌ندييه‌كانى هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا؛ به‌ جۆرێك كه‌  هه‌رێمى كوردستان چيتر تا سه‌ر به‌ "بنكۆڵى" نه‌مێنێته‌وه‌ Ùˆ ئه‌Ùˆ دۆخه‌ تێ په‌ڕێت.

بگۆڕى هه‌ڵبژاردن

عێراق له ‌به‌رده‌Ù… هه‌ڵبژاردنێكدايه‌ كه‌ چاره‌نووسى كه‌سى فه‌ڕمانڕه‌وا، "عه‌بادى"ØŒ يه‌كلايی ده‌كاته‌وه‌. له‌Ù… هه‌ڵبژاردنه‌دا كێبڕكێ له‌ نێوان "عه‌بادى" Ùˆ "نوورى مالكى" و، له‌ نێوان هێز Ùˆ لايه‌نه‌كانى شيعه‌ بۆ ده‌ستخستنى ده‌سه‌ڵات، زێتر له‌ هه‌موو هه‌ڵبژاردنێكى ديكه تۆختر ده‌بێته‌وه‌. هه‌روه‌ها ململانێ سياسييه‌كان له‌ نێوان ئه‌Ùˆ هێزانه‌دا توندتر ده‌بێته‌وه‌. له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه‌ØŒ ده‌كرێت ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ين كه‌ هه‌ر كاتێك ململانێكان له‌ نێوان هێزه‌ شيعه‌كاندا له‌ به‌غدا توند ببێته‌وه‌ØŒ ئه‌وا ئه‌Ùˆ هێزانه‌ زێتر خۆيان له‌ هه‌ولێر نزيك ده‌كه‌نه‌وه‌ØŒ به‌تايبه‌تى له‌ كاتى هه‌ڵبژاردنه‌كاندا. له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانى ئه‌Ù… جاره‌Ù‰ عێراق، هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ ئه‌مريكا Ùˆ ئێران، هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† كه‌ ئه‌Ùˆ كانديدانه‌ بگه‌یه‌ننه‌ ده‌سه‌ڵات، كه‌ پاڵپشتيیان ده‌كه‌Ù†.

له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ØŒ ئه‌مريكا پشتيوانى له‌‌ "عه‌بادى" ده‌كات تا بۆ جارى دووه‌Ù… ببێته‌وه‌ به‌ سه‌رۆكوه‌زيران. ئه‌مه‌يش له‌به‌ر ئه‌وه‌يه‌ كه‌ ستراتيژييه‌تى ئه‌Ùˆ وڵاته‌ سه‌باره‌ت به‌ عێراق له‌ پرسى ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ "نفووزى ئێران"ØŒ جه‌خت له‌سه‌ر گرتنه‌به‌رى ئامرازى سياسى Ùˆ هێزى نه‌رم ده‌كاته‌وه‌ بۆ دوورخستنه‌وه‌Ù‰ عێراق له‌ ڕووبه‌رى نفووزى ئێران و،‌ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌Ù‰ عێراق بۆ باوه‌شى وڵاتانى عه‌ره‌بى.

بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌يش، ئه‌مريكا Ù¾ÛŽÙ‰ وايه‌ كه‌ عه‌بادى باشترين كانديده‌ بۆ ئه‌وه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ ئه‌ركه‌Ù‰ Ù¾ÛŽ ڕاسپێردرێت، چونكه‌ له‌ ماوه‌Ù‰ ڕابردوودا عه‌بادى توانیى هاوسه‌Ù†Ú¯Ù‰ له‌ نێوان نفووزى ئێران Ùˆ ئه‌مريكا دروست بكاته‌وه‌Ø› دواى ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ له‌ سه‌رده‌مى حكوومه‌تى پێشوو، بڕياره‌كانى حكوومه‌تى "نوورى مالكى" زێتر به ‌لاى به‌رژه‌وه‌ندييه‌كانى ئێران ده‌شكايه‌وه و، به‌رژه‌وه‌ندييه‌كانى ئه‌مريكا به‌ شێوه‌يه‌Ùƒ له‌ شێوه‌كان پشتگوێ خرابوو. ئه‌Ù… پاڵپشتيیه‌Ù‰ ئه‌مريكا بۆ عه‌بادى، به ‌مه‌به‌ستى ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ "نفووزى ئێران" به‌ ئامرازى سياسى، يه‌ÙƒÛŽÙƒ بوو له‌ هۆكاره‌كانى پشتكردنى ئه‌مريكا له‌ پرسى "ڕيفراندۆم"Ù‰ هه‌رێمى كوردستان و، بێده‌نگبوونى ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ڕووداوه‌كه‌Ù‰ 16Ù‰ ئۆكتۆبه‌ر.

هه‌رچى ئێرانيشه‌ØŒ هه‌وڵێكى زۆر ده‌دات كه‌ "نوورى مالكى"ØŒ ياخود كه‌سێك له‌ كه‌سايه‌تييه‌ نزيكه‌كان له‌ نفووزى خۆى، بكات به‌ سه‌رۆكوه‌زيرانى عێراق. ئێران هه‌موو هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒ ده‌دات كه‌ عه‌بادى جارێكی تر نه‌بێته‌وه‌ به‌ سه‌رۆكوه‌زيران. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌يش ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ يه‌كه‌Ù… هه‌نگاويدا، بۆ ئاسته‌نگدروستكردن له ‌به‌رده‌Ù… چانسى عه‌بادى له‌ هه‌ڵبژاردندا، بڕيارى دا كه‌ ليستێك بۆ حه‌شدى شه‌عبى به ‌ناوى "ليستى موجاهدين" دروست بكرێت. ئه‌Ù… ليسته‌ له‌ حه‌شدى شه‌عبى، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى ياسا Ùˆ Ú†Ù‡‌ندين هێز Ùˆ لايه‌نى سياسیى شيعه‌كانى نزيك له‌ ئێران Ù¾ÛŽÙƒ دێت. ئه‌Ù… شه‌Ú•Ù‡‌ سياسييه‌ Ùˆ شه‌Ú•Ù‡‌ نفووزه‌ØŒ له‌ لايه‌Ùƒ له‌ نێوان هێزه‌ شيعه‌كان و،‌ له ‌لايه‌كى ديكه‌ له‌ نێوان ئه‌مريكا Ùˆ ئێران، لايه‌نه‌ شيعه‌ ناكۆكه‌كان له‌ هه‌ولێر نزيك ده‌كه‌نه‌وه‌ تا پاڵپشتیى هێزه‌ كوردستانييه‌كان بۆ خۆيان مسۆگه‌ر بكه‌Ù†. ئه‌مه‌يش وا ده‌كات كه‌ عه‌بادى له‌ Ù¾ÛŽØ´ ماوه‌Ù‰ هه‌ڵبژاردن به‌ ماوه‌يه‌كى كورت، ده‌ست بكات به "‌سياسه‌تى كرانه‌وه"‌ به‌ ڕووى هه‌ولێردا و، گفتوگۆ له‌ Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ولێر ده‌ست Ù¾ÛŽ بكات و، Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ جۆرێك له‌ ڕێككه‌وتنيشى Ù„ÛŽ بكه‌وێته‌وه‌.

هه‌رچه‌نده‌ ئه‌Ùˆ كرانه‌وه‌Ù‰ به‌غدا به‌ ڕووى هه‌ولێردا تاكتيكى ده‌بێت Ùˆ ناچێته‌ قاڵبى ستراتيژييه‌ت، واته‌ ته‌نیا مه‌به‌ست Ù„ÛŽÛŒ مسۆگه‌ركردنى پۆستى سه‌رۆكوه‌زيرانه بۆ جارى دووه‌Ù…‌ به‌ پاڵپشتیى ده‌Ù†Ú¯Ù‰ لايه‌نه‌ كوردستانييه‌كان، وه‌Ù„ÛŽ ده‌رفه‌تێكى باش بۆ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌Ú•Ù‡‌خسێنێت تا له‌ Ú•ÛŽÙ‰ خوێندنه‌وه‌ بۆ بژارده‌كان‌ØŒ له‌ نێوان عه‌بادى Ùˆ مالكیدا سياسه‌ت بكات و، بتوانێت به ‌لايه‌نى كه‌Ù… هه‌رێمى كوردستان له‌Ùˆ ئابڵووقه‌ سياسی Ùˆ دارایییه‌ ڕزگار بكات. هه‌روه‌ها فڕۆكه‌خانه‌كان له‌ هه‌رێمى كوردستان وه‌Ú¯Ù‡‌Ú• بخاته‌وه‌‌Ø› واته‌ هه‌رێمى كوردستان ببێته‌وه‌ به‌ ژماره‌ له‌ هاوكێشه‌ سياسييه‌كانى عێراقدا.

بگۆڕى نه‌وتى كه‌ركووك

دواى ڕووداوه‌كه‌Ù‰ 16Ù‰ ئۆكتۆبه‌رى كه‌ركووك، نه‌وتى كه‌ركووك كه‌وته‌ ده‌ستى حكوومه‌تى عێراق. ئه‌مه‌يش خۆى بايه‌خێكى زۆری بۆ به‌غدا هه‌بوو، چونكه‌ كه‌ركووك ڕۆژانه‌ ده‌توانێت 300 هه‌زار به‌ڕميل نه‌وت هه‌نارده‌ بكات. نه‌وتى كه‌ركووك به‌ Ù‡ÛŽÚµÙ‰ نه‌وتى به‌نده‌ری جيهان هه‌نارده‌ ده‌كرا، واته‌ له‌ Ú•ÛŽÙ‰ خاكى باشوورى كوردستان بۆ توركيا، له‌ وێیشه‌وه‌ بۆ جيهان. له‌ ئێستا‌دا به‌ Ù‡Û†Ù‰ ئه‌وه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÙ‡‌Ù‰ ناومان برد ده‌كه‌وێته‌ ژێر ڕكێفى ئيداره‌Ù‰ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان، حكوومه‌تى عێراق ناتوانێت ئه‌Ùˆ بڕه‌ نه‌وته‌Ù‰ كه‌ركووك له‌ Ú•ÛŽÙ‰ Ù‡ÛŽÚµÙ‰ بۆڕیى ئاماژه‌پێكراو بۆ توركيا و، له‌ وێیشه‌وه‌ بۆ جيهان هه‌نارده‌ بكات؛ ته‌نیا مه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ چوارچێوه‌Ù‰ ڕێككه‌وتنێك له‌ نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا، ئه‌Ùˆ بڕه‌ نه‌وته‌ له‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌وه‌ هه‌نارده‌ بكرێت.

هه‌نارده‌نه‌كردنى نه‌وتى كه‌ركووك له‌ Ú•ÛŽÙ‰ توركياوه‌ بۆ جيهان،‌ زيانێكى Ú¯Ù‡‌وره‌ به‌ "سووده‌كانى توركيا"‌ له‌ نه‌وتى ئه‌Ùˆ شاره ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نێت‌Ø› دواجار زيان به‌ ئابووریى ئه‌Ùˆ وڵاته ده‌كه‌وێت‌. يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ هۆكارانه‌Ù‰ كه‌ كاريگه‌ریى له‌سه‌ر حكوومه‌تى توركيا هه‌بوو تا نه‌توانێت له‌سه‌ر پرسى ڕيفراندۆم، بژارده‌Ù‰ داخستنى سنوور به‌ ڕووى هه‌رێمى كوردستاندا بگرێته‌ به‌ر، بريتى بوو له‌ سووده‌كانى هه‌نارده‌Ù‰ نه‌وتى هه‌رێم، به‌ نه‌وتى كه‌ركووكيشه‌وه‌ØŒ بۆ ئابووریى توركيا‌.

توركيا زۆر نيگه‌رانه‌ له‌ حكوومه‌تى عێراق كه‌ له‌ دواى 16Ù‰ ئۆكتۆبه‌ر تاوه‌كوو ئێستا، ده‌ستى به‌ دووباره‌ هه‌نارده‌كردنى‌ نه‌وتى كه‌ركووك به‌ Ú•ÛŽÙ‰ توركيادا نه‌كردووه‌. ڕاستى پرسه‌كه‌یش ئه‌وه‌يه‌ØŒ كه‌ حكوومه‌تى عێراق نايه‌ÙˆÛŽ به‌ Ú•ÛŽÙ‰ توركياوه‌ نه‌وتى كه‌ركووك هه‌نارده‌ بكات، به‌ڵكوو به‌نيازه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌Ùƒ بدۆزێته‌وه‌ تا به‌ Ú•ÛŽÛŒ ئێرانه‌وه‌ ئه‌Ùˆ نه‌وته‌ هه‌نارده‌Ù‰ جيهان بكات. "عه‌بدولجه‌بار لۆعێبى"ØŒ وه‌زيرى نه‌وتى عێراق،‌ له‌ دوایه‌مين كۆبوونه‌وه‌Ù‰ ڕێكخراوى ئۆپێك بۆ ڕۆژنامه‌نووسان ڕای Ú¯Ù‡‌ياندبوو، كه‌ عێراق به‌نيازه‌ نه‌وتى كه‌ركووك به‌ Ú•ÛŽÙ‰ ئێرانه‌وه‌ هه‌نارده‌ بكات.

هه‌رچه‌نده‌ ئێستا‌ ئه‌Ùˆ نه‌وته‌ له‌ Ú•ÛŽÙ‰ "ته‌نكه‌ر"Ù‡‌وه‌ بۆ ئێران هه‌نارده‌ ده‌كرێت، وه‌Ù„ÛŽ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر حكوومه‌تى عێراق به‌فه‌رمى Ùˆ له‌ Ú•ÛŽÙ‰ بۆڕييه‌وه‌ بڕى نه‌وتى كه‌ركووك بۆ ئێران هه‌نارده‌ بكات، ئه‌وا بێ گومان حكوومه‌تى توركيا هه‌ڵوێستێكى سياسى له‌ دژى حكوومه‌تى عێراق وه‌رده‌گرێت. له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه‌ØŒ توركيا ناچار ده‌بێت كه‌ په‌يوه‌ندييه‌كانى له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمى كورستان ئاسايى بكاته‌وه‌Ø› ته‌نانه‌ت بگه‌یه‌نێته‌وه‌ ئاستى Ù¾ÛŽØ´ ئه‌نجامدانى "ڕيفراندۆم". به‌ ئاسايیبوونه‌وه‌Ù‰ په‌يوه‌ندييه‌كانى ئانكارا ‌Ùˆ هه‌ولێر، "ئابڵووقه‌Ù‰ ديپلۆماسى" له‌سه‌ر هه‌ولێر له‌سه‌ر ئاستى ناوچه‌كه‌ هه‌ڵده‌گيرێت و؛‌ ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ ده‌سپێكێكى باش تا په‌يوه‌ندييه‌كانى هه‌ولێر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانى ديكه‌Ù‰ ناوچه‌كه‌یش ئاسايى ببێته‌وه‌.

بگۆڕى  وزه‌ Ùˆ ڕۆسنه‌فت

گرێبه‌ستى حكوومه‌تی هه‌رێمى كوردستان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كۆمپانياى ڕۆسنه‌فت له‌ بوارى وزه‌ØŒ به‌تايبه‌تى له‌ گازى سروشتى، هه‌نگاوێكى گرنگ بوو بۆ به‌ئه‌رێنيكردنى هه‌ڵويستى "مۆسكۆ" سه‌باره‌ت به‌ "ڕيفراندۆم". وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌Ù‰ عێراق له‌ سه‌ردانێكى بۆ مۆسكۆ، هه‌وڵێكى زۆرى دا تا مۆسكۆ له‌ گرێبه‌سته‌كانى كۆمپانياى ڕۆسنه‌فت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان په‌شيمان بكاته‌وه‌ و، هه‌روه‌ها هه‌وڵێكى زۆرى دا تا مۆسكۆ "كونسلخانه"‌Ù‰ خۆى له‌ هه‌رێمى كوردستان بكشێنێته‌وه‌ØŒ وه‌Ù„ÛŽ ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌Ù‰ وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌Ù‰ عێراق نه‌Ùƒ هه‌ر هیچى Ù„ÛŽ سه‌وز نه‌بوو بۆ به‌رژه‌وه‌ندیى به‌غدا، به‌ڵكوو سه‌رۆكى ڕووسيا له‌ Ú†Ù‡‌ندين لێدواندا داكۆكیى له‌ مافى Ú¯Ù‡‌لى كوردستان كرد؛ هه‌روه‌ها جه‌ختى له‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ ڕووسيا ده‌ستبه‌ردارى به‌رژه‌وه‌ندييه‌كانى له‌ هه‌رێمى كوردستان نابێت.

ئه‌Ùˆ گرێبه‌سته‌ له‌ ساڵى 2018Ù‰ داهاتوو ده‌چێته‌ بوارى جێبه‌جێكردن. له‌ قۆتاغى يه‌كه‌Ù…ØŒ بۆڕیى گازى سروشتیى كوردستان به Ú•ÛŽÙ‰ توركياوه‌ به‌ره‌Ùˆ ئه‌وروپا ڕاده‌كێشرێت. له‌ قۆناغى دووه‌Ù…ØŒ كۆمپانياى ڕۆسنه‌فت ده‌ست به‌ فرۆشتنى ئه‌Ùˆ گازه ده‌كات، كه‌ ده‌توانێت 3%ÛŒ پێويستييه‌كانى ئه‌وروپا له‌ گازى سروشتى دابين بكات‌. گرنگیى جێبه‌جێكردنى ئه‌Ùˆ گرێبه‌سته‌ بۆ هه‌رێمى كوردستان له‌وه‌دايه‌ØŒ كه‌ گازى سروشتى له‌ پاڵ نه‌وتدا ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌يه‌كى گرنگى داهات بۆ هه‌رێمى ناوبراو. هه‌روه‌ها له‌ كاتێكدا كه‌ هه‌رێمى كوردستان بۆ ماوه‌Ù‰ Ú†Ù‡‌ند ساڵێكه‌ تووشى قه‌يرانى دارايى بووه‌ØŒ له‌ ئێستا‌دا به‌ كه‌وتنه‌بوارى جێبه‌جێكردنى ئه‌Ùˆ گرێبه‌سته‌ØŒ‌ بارى دارايیى  Ù‡Ù‡‌رێمى كوردستان سووكتر ده‌بێت، به‌تايبه‌تى كاريگه‌ریى ده‌بێت بۆ دابينكردنى مووچه‌Ù‰ مووچه‌خۆران؛ كه‌ بارى بژيويان زۆر تێك چووه‌.

بگۆڕى تائيفیى ناوچه‌يى

"دۆگلاس سليمان"ØŒ باڵیۆزى ئه‌مريكا له‌ عێراق، له‌ لێدوانێكیدا بۆ ميدياكان، ئاماژه‌Ù‰ به‌وه‌ كرد كه‌ ئيتر له‌ دواى كۆتايیهاتنى داعش له‌ عێراق، كۆتایی به‌ "ستراتيژيیه‌تى پشووی درێژ"یش دێت. مه‌به‌ستى باڵیۆزه‌كه‌Ù‰ ئه‌مريكا ئه‌وه‌يه،‌ كه‌ ئيتر كاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ ئه‌مريكا به‌ره‌نگارى نفووزى ئێران له‌ عێراق Ùˆ ناوچه‌كه ببێته‌وه‌‌ØŒ چونكه‌ ئه‌مريكا له‌ ماوه‌Ù‰ ساڵانى سه‌رهه‌ڵدانى داعش، سه‌رقاڵى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌‌Ù‰ داعش بووه و،‌ كه‌متر بايه‌خى به‌ پرسى ته‌شه‌نه‌كردنى نفووزى ئێران له‌ عێراق Ùˆ ناوچه‌كه داوه‌‌.

ستراتيژييه‌تى "كۆتایيهاتن به‌ پشووى درێژ" بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ هێژموونیى ئێران، له ‌Ú†Ù‡‌ند ئامانجێك Ù¾ÛŽÙƒ دێت‌ له‌وانه‌: پاڵپشتيكردنى حكوومه‌تى ‌ عه‌بادى و، حكوومه‌تى سه‌عه‌د حه‌ريرى له‌ لوبنان و، هه‌روه‌ها حكوومه‌تى عه‌بد Ú•Ù‡‌به له‌ يه‌مه‌ن، دوورخستنه‌وه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ هێزه‌ Ú†Ù‡‌كدارانه‌Ù‰ كه‌ سه‌ر به‌ ئێرانن، له‌ پڕۆسه‌Ù‰ سياسى له‌Ùˆ وڵاتانه‌ و، دابڕينى ناوه‌ندى هێزى ئێران له‌ ناوچه‌ نفووزه‌كانى له‌ ناوچه‌كه‌.

سه‌باره‌ت به‌ عێراق، ئه‌مريكا له‌Ùˆ ستراتيژييه‌ نوێيه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كه‌ به‌ هیچ شێوه‌يه‌Ùƒ هێزه‌كانى حه‌شدى شه‌عبى به‌شدارى له‌ كايه‌Ù‰ ده‌سه‌ڵاتدا نه‌كه‌ن؛ Ú† له‌ Ú•ÛŽÙ‰ ده‌سه‌ڵاتى ياسادانانه‌وه‌ بێت ياخود له‌ Ú•ÛŽÙ‰ ده‌سه‌ڵاتى جێبه‌جێكردن. ئه‌مريكا له‌Ùˆ ستراتيژييه‌ته‌ نوێيه‌ى، جه‌ختى له‌وه‌ كردۆته‌وه‌ كه‌ پێويسته‌ حه‌شدى شه‌عبى له‌ ناوچه‌ جيناكۆكان بوونيان نه‌بێت، به‌تايبه‌تى له‌ كه‌ركووك Ùˆ شنگال، به‌ڵكوو ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ له‌ لايه‌Ù† سوپاى عێراق Ùˆ هێزى پێشمه‌رگه‌Ù‰ كوردستان به‌ڕێوه‌ بچێـت. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌يش ئيداره‌Ù‰ ئه‌مريكا داواى له‌ وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ كردووه‌ كه‌ دوو ليواى پيشمه‌رگه‌ ئاماده ‌بكه‌ن، تا ئه‌مريكا Ú†Ù‡‌كى خۆى Ù¾ÛŽ بدات Ùˆ مه‌شقيان Ù¾ÛŽ بكات و، له‌ ئایينده‌يه‌كى نزيكدا له‌Ùˆ ناوچانه‌Ù‰ كه ‌ناومان بردن جێگيريان بكات.

بگۆڕى نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى

بانگهێشتنامه‌كه‌Ù‰ سه‌رۆكى فه‌Ú•Ù‡‌نسا بۆ سه‌رۆكى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان به‌ شێوه‌يه‌كى فه‌رمى تا سه‌ردانى ئه‌Ùˆ وڵاته‌ بكات، هه‌نگاوێكى بێئه‌ندازه‌ گرنگ بوو تا "ئابڵووقه‌Ù‰ ديپلۆماسى" له‌سه‌ر هه‌رێم هه‌ڵبگيرێت و، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌Ù‰ گوشاره‌كان له‌ لايه‌Ù† هێزه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تييه‌كانه‌وه‌ بۆ سه‌ر حكوومه‌تى عێراق Ú†Ú• بكرێته‌وه‌ØŒ تا حكوومه‌تى ناوبراو ده‌ست به‌ گفتوگۆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حكوومه‌تى هه‌رێم بكات.

ئه‌Ùˆ هه‌نگاوه‌Ù‰ فه‌Ú•Ù‡‌نسا، ده‌رگه‌‌ بۆ وڵاتانى ديكه‌یش ده‌كاته‌وه تا هه‌نگاوى هاوشێوه‌Ù‰ فه‌Ú•Ù‡‌نسا بنێن بۆ ديدارى نێچيرڤان بارزانى؛ وه‌‌Ùƒ Ú†Û†Ù† سه‌رۆكوه‌زيرى بريتانيا، "تێرێزا مه‌Ù‰"‌ØŒ له‌ په‌يوه‌ندييه‌كى ته‌له‌فۆنيدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "نێچيرڤان بارزانى"ØŒ بانگهێشتنامه‌يه‌كى ئاراسته‌Ù‰ ناوبراو كرد. ئه‌Ù… هه‌نگاوانه‌Ù‰ وڵاتانى ئه‌وروپا په‌ره‌سه‌ندنى نوێ‌ به‌ ڕووى هه‌رێمى كوردستاندا دێنێته‌ كايه‌وه‌ØŒ كه‌ دواجار ته‌كانێك به‌ هه‌رێمى كوردستان ده‌دات تا له‌ دۆخى Ú†Ù‡‌قبه‌ستوويى بێته‌ ده‌ره‌وه‌Ø› ئه‌Ùˆ دۆخه‌Ù‰ كه‌ به‌ يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ لێكه‌وته‌كانى ڕووداوه‌كه‌Ù‰ 16Ù‰ ئۆكتۆبه‌ر ده‌ناسرێت.

كۆتایى

ئه‌Ùˆ بگۆڕانه‌Ù‰ كه‌ ئاماژه‌مان Ù¾ÛŽ كرد، ده‌رفه‌تێكى باش ده‌Ú•Ù‡‌خسێنن تا هه‌رێمى كوردستان ببێته‌وه‌ به‌ ياريزانێكى سه‌ره‌كیى Ù†ÛŽÙˆ "Ú¯Ù‡‌مه‌Ù‰ سياسى" له‌ عێراق، به‌ڵام بگۆڕى ناوخۆى هه‌رێميش بايه‌خى كه‌مترى نييه‌ له‌Ùˆ بگۆڕانه‌Ù‰ كه‌ ناومان هێنان؛ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بێت Ùˆ هێزه‌ سياسييه‌كان هه‌ست به‌ ئه‌ركى مێژوويیى سه‌ر شانيان بكه‌Ù† و، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ÙƒÛ†Ùƒ بن كه‌ به‌ته‌بايى Ùˆ يه‌كهه‌ڵوێستى ده‌توانن Ú•Û†ÚµÙ‰ "ياريزانى سه‌ره‌كى" له‌ پڕۆسه‌Ù‰ سياسى له‌ عێراق ببينن، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر نا هه‌روه‌Ùƒ "ياريزانى يه‌ده‌Ú¯" ده‌مێننه‌وه‌Ø› هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† له‌ دواى قۆناغى 16Ù‰ ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ تاكوو ئێستا‌ ياريزانى يه‌ده‌Ú¯Ù†!

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون