PÊNÛS
 
خاڵی وه‌رچه‌رخان Ùˆ گۆڕانكاری 
     2017-12-11
عەدنان مەجید محەمەد

خاڵی وه‌رچه‌رخان Ùˆ گۆڕانكاری

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی و پەروەردەى مەدەنى

سه‌ره‌تا:                                              

ئاشكرایه‌ له‌ قۆناغێك له‌ قۆناغه‌كانی مێژوو هه‌موو كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ تووشی قه‌یران Ùˆ كێشه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ بۆته‌وه‌. ئه‌Ù… قه‌یران Ùˆ كێشانه‌ØŒ پێویستی به‌ چاره‌سه‌ركردن Ùˆ گۆڕانكاریی كه‌لتووری Ùˆ‌ بونیادی Ùˆ دامه‌زراوه‌یی هه‌بووه‌. زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ به‌هێز Ùˆ دیموكراسییانه‌ÛŒ كه‌ ئێستا Ú•Û†ÚµÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌یان له‌ داڕشتنی سیاسه‌تی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا هه‌یه‌ØŒ له‌ قۆناغێك له‌ قۆناغه‌كان كێشه‌ Ùˆ قه‌یرانی Ú¯Ù‡‌وره‌ ڕووی له‌Ùˆ وڵاتانه‌ كردبوو، به‌ڵام ئه‌وانیش له‌ خاڵێك Ùˆ نوقته‌یه‌كه‌وه‌  Ú¯Û†Ú•Ø§Ù†ÙƒØ§Ø±ÛŒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌یان كرد Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یان له‌ قۆناغی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ ململانێوه،‌ گواسته‌وه‌ بۆ قۆناغی ئاشتی Ùˆ پێكه‌وه‌ژیان Ùˆ سه‌ركه‌وتن Ùˆ دروستكردنی دامه‌زراوه‌ Ùˆ بنیاتنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ نه‌ته‌وه‌.

له‌ هه‌رێمی كوردستانیش پاش ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ تووشی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ قه‌یران Ùˆ نه‌هامه‌تی Ùˆ له‌ده‌ستدانی به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ خاكی كوردستان Ùˆ كێشه‌ÛŒ نه‌بوونی حوكمڕانیی باش Ùˆ هه‌بوونی Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ Ùˆ غیابی دامه‌زراوه‌كان له‌ داڕشتنی سیاسه‌تی گشتی Ùˆ به‌حزبیكردنی حكوومه‌ت Ùˆ كۆنترۆڵكردنی هه‌موو جومگه‌كانی ژیانی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابووری له‌ لایه‌Ù† حزبه‌كانه‌وه بووه‌وه‌‌ØŒ ئێستا پرسیاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ ئه‌وه‌یه:‌ ئایا Ú†Û†Ù† له‌Ù… كێشه‌ Ùˆ قه‌یرانانه‌ ڕزگارمان ده‌بێت؟ Ú†Û†Ù† Ùˆ له‌ Ú† شتێكه‌وه‌ گۆڕانكاری ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌ین؟ له‌Ù… وتاره‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین باس له‌ خاڵی گۆڕانكاری Ùˆ وه‌رچه‌رخان له‌ هه‌رێمی كوردستان بكه‌ین.

گۆڕانكاری له‌ كوێوه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌ین؟

به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی به‌ ڕوانین له‌  Ø¦Ù‡‌ده‌بیاته‌ جیاوازه‌كان Ùˆ واقعی ژیانی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تیی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌كانه‌وه‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ دوو شێواز یاخود دوو Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ هه‌یه‌ بۆ گۆڕانكاری Ùˆ پێشكه‌وتن Ùˆ چاكسازی، ئه‌وانیش بریتین له‌:

Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ یه‌كه‌Ù…: گۆڕانكاری له ‌سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌:

مه‌به‌ست له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ بریتییه‌ له‌ گۆڕانكاری له‌ ده‌سه‌ڵات Ùˆ شێوازی سیسته‌Ù…ÛŒ حوكمڕانی. هه‌ندێك جار خودی ده‌سه‌ڵات، هه‌ÙˆÚµ ده‌دات بۆ ڕازیكردنی خه‌ÚµÙƒÛŒ خۆی Ú†Ù‡‌ند هه‌نگاوێك بۆ چاكسازی Ùˆ ڕیفۆرم بنێت، یان زۆر جار ئه‌Ù… گۆڕانكارییه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´ Ùˆ كوده‌تاوه‌ ده‌كرێت، به‌ڵام ناتوانرێت بگوترێت ئه‌Ù… گۆڕانكارییه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌د له‌ سه‌د كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ به‌ره‌Ùˆ حاڵه‌تێك Ùˆ قۆناغێكی باشتر ده‌بات؛ چونكه‌ زۆر جار ئه‌وانه‌ÛŒ كه‌ ده‌سه‌ڵاتیان وه‌رگرتووه‌ خۆیان به ‌هه‌مان عه‌Ù‚Úµ Ùˆ كه‌لتووری كه‌سانی Ù¾ÛŽØ´ خۆیان بیر ده‌كه‌نه‌وه‌. كه‌واته‌ ئه‌Ù… گۆڕانكارییه به‌ مانای گۆڕانكاری نایه‌ت به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ له‌ قۆناغێكه‌وه‌ بگوازێته‌وه‌ بۆ قۆناغێكی باشتر Ùˆ چاكتر.

به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی ئه‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ بۆ گۆڕانكاری، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌لامه‌ت Ùˆ سه‌ركه‌وتوو نییه‌ØŒ به‌ڵكوو زۆر جار تووشی شكستی Ú¯Ù‡‌وره‌ ده‌بێته‌وه‌. ئه‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ بۆ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت، له‌ كاتێكدا كه‌ گۆڕانكاری به‌سه‌ر عه‌Ù‚Úµ Ùˆ شێوازی بیركردنه‌وه‌ÛŒ تاك Ùˆ كه‌لتووری سیاسی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا بهێنێت، به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ ئه‌وه‌ØŒ زۆر جار كاره‌ساتی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ Ù„ÛŽ ده‌كه‌وێته‌وه‌ØŒ. بۆیه‌ ده‌بینین ئه‌Ù… گۆڕانكارییانه‌ كه‌سانێك به‌رهه‌Ù… ده‌هێنن كه‌ له‌ كۆتاییدا ده‌بنه‌ كه‌سێكی مه‌ترسیدار بۆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌كانیان. نموونه‌یشمان زۆره،‌ كه‌ دیاریترینیان "مۆگابێ"یه‌ØŒ كه‌ پێشتر وه‌Ùƒ كه‌سێكی شۆڕشگێر چاوی Ù„ÛŽ ده‌كرا Ùˆ به‌ فریادڕه‌سی زیمبابۆی ناوی ده‌ركردبوو، به‌ڵام پاشان به‌ كوده‌تا له‌سه‌ر ته‌ختی ده‌سه‌ڵات لایان دا. هه‌روه‌ها جگه‌ له‌مه‌یش، نموونه‌یه‌ÙƒÛŒ واقعی Ùˆ زیندوو، شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بییه‌. زۆرجار پرسیاری ئه‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ ئایا به‌هاری عه‌ره‌بی Ú† Ù¾ÛŽØ´Ú¤Ù‡‌چوونێكی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خویدا هێناوه‌ بۆ ئه‌Ùˆ كۆمه‌ڵگەیانه‌ÛŒ كه‌ Ø´Û†Ú•Ø´ Ùˆ ڕاپه‌ڕینیان تێدا ئه‌نجام دراوه‌ØŸ وه‌ڵامێكی ساده‌ Ùˆ پوخت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌Ùƒ هه‌ر ئه‌Ùˆ كۆمه‌ڵگایانه‌ به‌ره‌Ùˆ پێشه‌وه ‌نه‌چوون، به‌ڵكوو زۆریش به‌پاش كه‌وتن. بۆ نموونه‌ له‌ سووریا Ùˆ لیبیا Ùˆ یه‌مه‌Ù† Ùˆ میسر هه‌موومان ده‌زانین Ú† كاره‌ساتێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ تووشی ئه‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌ بۆته‌وه‌. به‌ ڕادده‌یه‌Ùƒ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ‌ كه‌ هه‌وڵیان ده‌دا ڕژێمه‌كانیان گۆڕانكاریی تێدا بكرێت، ئێستا خوازیارن كه‌ ئه‌Ùˆ گۆڕانكارییانه‌ هه‌ر ڕوویان نه‌دابایه‌. هه‌روه‌ها عێراق له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ به‌عس Ùˆ دوای به‌عس هیچ گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ تێدا به‌دی نه‌كرا، ته‌نیا Ú†Ù‡‌ند گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ ڕووكه‌Ø´ÛŒ نه‌بێت. 

كه‌واته‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه،‌ بێ گۆڕانكاریی گرنگیش بێت، ئه‌وا په‌یوه‌سته‌ به‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دووه‌Ù… یاخود شێوازی دووه‌Ù…ÛŒ گۆڕانكاری Ùˆ ڕیفۆرم؛ واته‌ ناكرێت به‌بێ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دووه‌Ù… ئه‌Ù… هه‌نگاوه‌ سه‌ركه‌وتوو بێت.

Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دووه‌Ù…: گۆڕانكاری له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌:

فه‌یله‌سووفی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ ئه‌ڵمانی، ئیمانوێل كانت ده‌ڵێت: بۆ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا، سه‌ره‌تا پێویسته‌ كه‌لتووری باوی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ بگۆڕدرێت؛ بۆ ئه‌مه‌یش یه‌Ùƒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌مان هه‌یه‌ ئه‌ویش په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنه‌. هه‌روه‌ها "نێلسۆن ماندێللا" باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ په‌روه‌رده‌كردنی تاك به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ باش، Ú†Ù‡‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ گرنگی گۆڕانكاری Ùˆ پێشكه‌وتنه‌ له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا.

 Ù„Ù‡‌ كاتێكدا فه‌یله‌سووف "كۆنفۆشیوس"یش تیشكی خستۆته‌ سه‌ر Ú•Û†ÚµÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن له‌ گۆڕانكاریی كه‌لتووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕیشه‌یی. بۆ ئه‌مه‌یش باس له‌ گرنگیی دوو كه‌ناڵی سه‌ره‌ÙƒÛŒ ده‌كات، ئه‌وانیش "خێزان" Ùˆ "قوتابخانه‌"Ù†. هه‌روه‌ها جگه‌ له‌مانه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ فه‌یله‌سووف Ùˆ بیرمه‌ندانی تریش باسیان له‌ گرنگی Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن كردووه ‌له‌ گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ كه‌لتووری Ùˆ سیاسیدا، وه‌Ùƒ: دۆركهایم، ئه‌نتۆنی گیدنز، هێربێرت سپێنسه‌ر، هابه‌رماس، هێربێرت ماركیۆز‌ Ùˆ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ دیكه‌ÛŒ بیرمه‌ند Ùˆ هزروانه‌كان.

هه‌موو ئه‌Ùˆ نووسین Ùˆ چالاكییانه‌ÛŒ هزروانه‌كان، جه‌خت له‌ گۆڕانكاری ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌. گۆڕانكاری له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ØŒ بریتییه‌ له‌ گۆڕانكارییه‌Ùƒ كه‌ له‌سه‌ر خودی تاك ڕاده‌وستێت، گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ كه‌لتووری Ùˆ عه‌Ù‚ÚµÛŒ Ùˆ فه‌رهه‌Ù†Ú¯ÛŒ ده‌گرێته‌وه‌Ø› واته‌ ئاماده‌كردنی تاكه‌ بۆ قۆناغێكی نوێ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ وه‌رگرتنی به‌ها Ùˆ بیركردنه‌وه‌ÛŒ نوێ. نامه‌وێت به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ورد بچمه‌ Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ùˆ ئه‌رگیۆمێنته‌ فه‌لسه‌فییانه‌ÛŒ كه‌ ده‌رباره‌ÛŒ تاكگه‌رایی باس كراوه‌ØŒ به‌ڵام له ‌یه‌Ùƒ دێردا ده‌توانین ئه‌وه‌ بڵێین كه‌ كاركردن Ùˆ گۆڕانكاریكردن له‌ سه‌ر خودی تاك Ùˆ عه‌Ù‚ÚµÛŒ تاك Ùˆ بیركردنه‌وه‌ÛŒ تاك له‌ ئه‌وروپا له‌ سه‌ده‌ÛŒ هه‌ژده‌یه‌Ù… Ùˆ نۆزده‌یه‌مدا، بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ باكگراوندێكی باش بۆ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی Ùˆ پێشكه‌وتنی ئه‌وروپا Ùˆ وڵاتانی ڕۆژاوا تا ده‌گاته‌ ڕۆژگاری ئه‌مڕۆیان. هه‌موو خه‌ÚµÙƒÛŒ له‌ ئه‌وروپا له‌ ئێستادا خۆیان به ‌قه‌رزاری ڕۆشنبیر Ùˆ هزروانه‌كانی خۆیان ده‌زانن له‌ ڕابردوودا؛ كه‌ هه‌میشه‌ هه‌وڵیان داوه‌ گۆڕانكاری Ùˆ Ù¾ÛŽØ´Ú¤Ù‡‌چوون له‌ ناخی تاكه‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌Ù† تا ده‌گاته‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی.

كه‌واته‌ ئه‌Ù… جۆره‌ له‌ گۆڕانكارییه‌ØŒ بریتییه‌ له‌ ئاماده‌كردنی هاووڵاتیی باش. ئه‌مه‌یش به ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌لامه‌ت Ùˆ سه‌ركه‌وتوو داده‌نرێت بۆ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی Ùˆ ڕیفۆرمی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ كه‌لتووری؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ هه‌موو دامه‌زراوه‌ Ùˆ كه‌ناڵه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡ له‌Ù… پرۆسه‌یه به‌شدار ده‌بن‌ØŒ وه‌Ùƒ: خێزان، دامه‌زراوه‌كانی فێركردن Ùˆ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ.

سه‌باره‌ت به‌ هه‌رێمی كوردستانیش پاش ڕووداوه‌كانی 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر، قسه‌ Ùˆ باسی زۆر له‌سه‌ر گۆڕانكاری Ùˆ دروستكردنی حكوومه‌تێكی نوێ به ‌ناوی "ڕزگاریی نیشتمانی" Ùˆ نه‌هێشتنی ده‌موچاوه كۆنه‌كان Ùˆ هێنانی كه‌سانی نوێ ده‌كرێت بۆ سه‌ر شانۆی سیاسی؛ یاخود باس له‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ ده‌بێت هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خته‌ ئه‌نجام بدرێت. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش Ú†Ù‡‌ند لیستێكی نوێ، بڕیاره‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی داهاتوو به‌شدار بن. به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه:‌ ئایا ده‌كرێت ئه‌Ùˆ میكانیزمانه‌ بكرێنه‌ خاڵی وه‌رچه‌رخان Ùˆ گۆڕانكاریی ڕیشه‌یی؟ بۆ وه‌ڵامی ئه‌Ù… پرسیاره‌ØŒ ده‌توانین بڵێین، ده‌كرێت ئه‌Ù… هه‌نگاوانه‌ خاڵی باش بن بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌Ù… بارودۆخه‌ له‌ كاتێكی دیاریكراو‌ØŒ به‌ڵام هیچ خزمه‌تێك به‌ پرۆژه‌ÛŒ گۆڕانكاری Ùˆ ڕیفۆرمی ڕیشه‌یی ناكات، چونكه‌ ئێمه‌ پێویسته‌ كار له‌سه‌ر گۆڕانكاری بكه‌ین له‌ عه‌Ù‚Úµ Ùˆ كه‌لتووری سیاسیی تاكی كوردی له‌ هه‌رێمی كوردستان.

ئه‌وه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ نیگه‌رانییه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، كه‌س بیر له‌ گۆڕانكاری له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ ناكاته‌وه‌. هه‌موو پێیان وایه‌ كه‌ ده‌بێت گۆڕانكاری له ‌سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ بكرێـت، به‌ به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ ڕۆشبیره‌كانیشه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ بیركردنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ خراپه‌ØŒ چونكه‌ Ù¾ÛŽØ´ هه‌موو شتێك ئێمه‌ قه‌یرانی هاووڵاتیی باشمان هه‌یه‌. هه‌تا نه‌توانین هاووڵاتیی باش ئاماده‌ بكه‌ین، ناتوانین حوكمڕانی باش به‌رهه‌Ù… بهێنین، چونكه‌ هه‌موو حزبه‌كان بیركردنه‌وه‌یان له‌ چوارچێوه‌ÛŒ یه‌Ùƒ كه‌لتووری سیاسییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. ته‌نانه‌ت كاتێك ته‌ماشای گوتار Ùˆ به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ ده‌كه‌یت كه‌ ده‌یانه‌وێت له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوودا وه‌Ùƒ قه‌واره‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسیی نوێ به‌شدار بن، ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ هیچ گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ ڕیشه‌یی له‌ داهاتوودا دروست نابێت. چونكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ سه‌د له ‌سه‌دی ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانیش به‌ده‌ست بهێنن، به ‌هه‌مان شێوه‌ÛŒ لایه‌نه‌كانی تر، په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر كه‌سانی ئایینی یاخود كه‌سانێك كه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ كۆمه‌ڵایه‌تییان هه‌یه‌ØŒ كه‌ به‌شێكیان شاره‌زایییان له‌ بواره‌كانی خۆیاندا نییه‌ØŒ Ú† جای ئه‌وه‌ÛŒ شاره‌زایییان له‌ زانستی سیاسی Ùˆ هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردندا هه‌بێت. هه‌روه‌ها هیچ حزبێك له‌ هه‌رێمی كوردستان پرۆژه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرای سه‌باره‌ت به‌ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاك نییه‌.

خاڵێكی تر كه‌ جێگه‌ÛŒ نیگه‌رانییه‌ ئه‌وه‌یه‌ØŒ ئه‌Ùˆ كه‌ناڵانه‌ÛŒ ڕۆڵیان‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌كردن Ùˆ بنیاتنانی تاك هه‌یه، خودی خۆیان بوونه‌ته‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ گرفت Ùˆ كێشه‌Ø› بۆ نموونه‌ خێزان. ئێستا خێزانه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان به‌رمه‌بنای بیركردنه‌وه‌ÛŒ حزبی په‌روه‌رده‌ÛŒ منداڵه‌كانی خۆیان ده‌كه‌ن، نه‌Ùƒ به‌رمه‌بنای‌ بیركردنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ نیشتمانی Ùˆ مه‌ده‌Ù†ÛŒ. هه‌روه‌ها دامه‌زراوه‌كانی فێركردنیش له‌ پرۆسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ÛŒ تاك به‌ مانایه‌ÙƒÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ نیشتمانی شكستیان هێناوه‌. سه‌باره‌ت به‌ ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌نیش، دیسانه‌وه‌ نه‌یانتوانیوه‌ كار له‌سه‌ر گۆڕانكاریی عه‌Ù‚ÚµÛŒ Ùˆ كه‌لتووریی تاك بكه‌Ù† و،‌ نه‌یانتوانیوه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ باش پرۆژه‌یان بۆ په‌روه‌رده‌كردنی تاك هه‌بێت. بۆ ئه‌مه‌یش Ú†Ù‡‌ند هۆكارێك هه‌Ù†‌ØŒ ئه‌وانیش ئه‌وه‌Ù† كه:‌‌ یان كه‌سانی ناشاره‌زا Ùˆ ناپسپۆر ئه‌Ù… ڕێكخراوانه‌ به‌ڕێوه ‌ده‌به‌ن، یاخود به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆری ڕێكخراوه‌كان سه‌ر به ‌حزبه‌كانن.

له‌ كۆتاییدا، جگه‌ له‌وه‌ÛŒ بۆ تێپه‌ڕاندنی قه‌یرانه‌كان پێویستمان به‌ میكانیزمی هه‌نووكه‌یی Ùˆ جددی هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام به‌بێ هه‌وڵدان بۆ جێبه‌جێكردنی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دووه‌Ù…ØŒ كه‌ ئه‌ویش گۆڕانكارییه‌ له خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ØŒ پرۆژه‌ÛŒ چاكسازی Ùˆ ڕیفۆرمی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابووری شكست ده‌هێنێت. كه‌واته‌ خاڵی وه‌رچه‌رخان Ùˆ گۆڕانكاری، خودی تاك Ùˆ په‌روه‌رده‌كردنی تاك Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاكه‌.

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون