PÊNÛS
 
16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر Ùˆ پێگه‌ى كورد له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كاندا 
     2017-12-06
ڕێبوار بابکەیی

16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ كورد له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كاندا

ڕێبوار بابكه‌يى، مامۆستاى په‌يوه‌ندييه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تييه‌كان Ùˆ دراساتى ستراتيژى له‌ زانكۆى سه‌ڵاحه‌ددين

ده‌سپێك

هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كان بریتين‌ له‌ تۆڕێك له‌ په‌يوه‌ندييه‌ ئاڵۆزه‌كانى نێوان ئه‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كييه‌كان (State Actors) Ùˆ ئه‌كته‌ره‌ ناسه‌ره‌كييه‌كان (Non State Actors) له‌ شێوه‌Ù‰ "كار Ùˆ كارلێكراودا". ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست ناوچه‌يه‌كه‌ØŒ پڕاوپڕه‌ له‌ پەیوەندیی ئاڵۆزى فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ند له‌ كايه‌Ù‰ جياوازدا. ئه‌Ùˆ ناوچه‌يه‌ Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ÚµÛŽÙ†‌‌ "ناوچه‌ Ú¯Ù‡‌رمه‌كانى جيهان". له‌Ùˆ ناوچه‌يه‌ هه‌موو جۆره‌ ململانێيه‌Ùƒ له‌ نێوان ئه‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كييه‌كان به‌دی ده‌كرێت وه‌Ùƒ: ململانێ‌ ئايدیۆ‌لۆژييه‌كان، ململانێ‌ سياسييه‌كان، له‌ پاڵ ململانێ‌ سه‌ربازييه‌كان.

يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ تايبه‌تمه‌ندييه‌كانى هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كان له‌  Ú•Û†Ú˜Ù‡Ù‡‌ڵاتى ناوه‌ڕاست، بريتييه‌ له‌ بوونى كاراكته‌ره‌ سه‌ره‌كييه‌كان Ùˆ‌ كاراكته‌ره‌ ناسه‌ره‌كييه‌كان. واته‌ له‌ پاڵ Ú•Û†ÚµÙ‰ سه‌ره‌كى له لايه‌Ù† توركيا، ئێران، سعووديا، ئيسڕائیل Ùˆ وڵاتى ديكه‌ØŒ هاوكات قه‌واره‌Ù‰ هاوشێوه‌Ù‰ هه‌رێمى كوردستان Ùˆ ڕێكخراوگه‌لێكى وه‌Ùƒ بزووتنه‌وه‌Ù‰ حه‌ماسى فه‌ÚµÙ‡‌ستينى Ùˆ حزبوڵڵاى لوبنانى،‌ Ú•Û†ÚµÙ‰ لاوه‌كى Ùˆ ناسه‌ره‌كى له‌ هاوكێشه‌ سياسييه‌كانى ناوچه‌كه‌دا ده‌بينن.

Ú•Û†ÚµÙ‰ هه‌رێمى كوردستان Ù¾ÛŽØ´ 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر له‌ هاوكێشه‌Ù‰ هه‌رێمیدا

دواى ئه‌وه‌Ù‰ باشوورى كوردستان به‌فه‌رمى Ùˆ به‌Ù¾ÛŽÙ‰ ده‌ستوورى عێراقى ساڵى 2005 ده‌بێته‌ هه‌رێمێكى فه‌رمى له‌ چوارچێوه‌Ù‰ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكى فيدراڵدا، هه‌رێمى ناوبراو له‌ Ú•ÛŽÙ‰ دوو قۆناغه‌وه توانیى له‌ هاوكێشه ‌سياسيیه‌كانى هه‌رێمیدا Ú•Û†Úµ بگێڕێت،‌ ئه‌ويش: قۆناغى بنياتنانى هێز (construction of power)‌Ù‡‌ وه‌Ùƒ قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ گێڕانى Ú•Û†Úµ و، هه‌روه‌ها قۆناغى گێڕانى Ú•Û†Úµ‌ (playing role).

قۆناغى بنياتنانى هێز (قۆناغى پێش گێڕانى ڕۆڵ)

له‌Ùˆ قۆناغه‌دا هه‌رێمى كوردستان له‌سه‌ر ئاستى عێراق، هه‌ÙˆÚµÛŒ دواه‌ كه‌ خۆى له‌ بوونێكى هێزدا بنوێنێت، ئه‌ويش له‌ Ú•ÛŽÙ‰ كۆكردنه‌وه‌Ù‰ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كانى هێز، وه‌Ùƒ: هێزى سياسى، ديپلۆماسی، جيۆئابوورى Ùˆ جيۆپۆلیتيكى. له‌ ڕووى هێزى سياسييه‌وه‌ØŒ ده‌توانين بڵێین كه‌ بوونى "هه‌ولێر" به‌ ناوه‌ندێكى گرنگى بڕيار له‌ پاڵ ناوه‌ندى بڕيار له‌ "به‌غدا"ØŒ يه‌ÙƒÛŽÙƒ بوو له‌ گرنكترين سيماكانى هێزى سياسیى هه‌رێمى كوردستان له‌سه‌ر ئاستى عێراق، به‌تايبه‌تى كه‌ هاوسه‌نگیى هێزى سياسى له‌ نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا به‌دی ده‌كرا. هه‌روه‌ها يه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ سيماكانى هێزى سياسیى په‌يوه‌ست به‌ هه‌رێمى كوردستان، بريتى بووه‌ له‌ داڕشتنى سيسته‌مى سياسیى عێراق له‌سه‌ر بنه‌ماى دابه‌شكردنى ده‌سه‌ڵات بۆ سه‌ر سێ پێكهاته‌Ù‰ ئیتنيكیى سه‌ره‌كى له‌Ùˆ وڵاته‌ (كورد، شيعه‌ØŒ سوننه‌). بۆ ڕاييكردنى هه‌ر Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌يه‌كى سياسى له‌ عێراق، هێز Ùˆ لايه‌نه‌ سياسييه‌كانى، به‌ سوننه ‌Ùˆ شيعه‌وه،‌ پێويستيیان به‌ ڕازيكردنى كورد هه‌بووه.

له‌ ڕووى هێزى ديپلۆماسييه‌وه‌ØŒ دروستكه‌رانى بڕيار له‌ هه‌رێمى كوردستان توانيیان ڕايه‌ÚµÙ‡‌Ù‰ ديپلۆماسى و،  پردى په‌يوه‌ندیى نێوان هه‌رێمى كوردستان وه‌Ùƒ ئه‌كته‌رێكى ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتان، له‌سه‌ر سێ بنه‌ما دروست بكه‌Ù†: بنه‌ماى به‌رژه‌وه‌ندى، بنه‌ماى مرۆيى Ùˆ بنه‌ماى سياسى. واته‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ وڵاتان له‌سه‌ر بنه‌ماى به‌رژه‌وه‌ندى،‌ ئاماده‌ بوونه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمى كوردستان په‌يوه‌ندى بسازێنن و، به‌Ø´ÛŽÙƒÛŽ ديكه‌یش Ù¾ÛŽÛŒ وابووه‌ كه‌ پرسى كورد له‌ عێراق له‌ بنچينه‌دا پرسێكى مرۆييیه‌ و، پێشێلكاریى Ú¯Ù‡‌وره‌ ‌ به‌ ڕامبه‌ر به‌ مافه‌كانى Ú¯Ù‡‌لى كورد كراوه. له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه‌ پێويست بووه،‌ په‌يوه‌ندى له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمى كوردستاندا ئاوا بكرێـت. هه‌ندێ وڵاتی ديكه‌ پێيان وابووه،‌ پرسى كورد له‌ دواى ڕووخانى ڕژێمى به‌عس، به‌تايبه‌تى له‌ دواى Ú†Ù‡‌سپاندنى ده‌ستوورى عێراقى ساڵى 2005ØŒ پرسێكى سياسى بووه‌ و، هه‌رێمى كوردستان  قه‌واره‌يه‌كى سياسييشه‌‌ نه‌Ùƒ ته‌نیا ئيدارى. له‌Ùˆ گۆشه‌نيگايه‌وه‌ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌یش كه‌ خاوه‌Ù† بۆچوونێكى سياسی بوون، ئاماده ‌بوونه په‌يوه‌ندیى ديپلۆماسى له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمى كوردستان ببه‌ستن.

سه‌باره‌ت به‌ هێزى جيۆپۆلیتيكى، ئه‌وا‌ خۆى له‌ دوو Ú•Ù‡‌هه‌نددا ده‌بێنێته‌وه‌: Ú•Ù‡‌هه‌ندى وزه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌ندى ناوچه‌كانى ده‌ره‌وه‌Ù‰ ئيدارى هه‌رێمى كوردستان. هه‌نارده‌كردنى نه‌وت به ‌شێوه‌يه‌كى سه‌ربه‌خۆ، توانیى شوێنى هه‌رێمى كوردستان له‌ جوگرافياى وزه‌Ù‰ جيهانیدا بكاته‌وه‌Ø› ئه‌مه‌ سه‌ربارى ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌ Ú•ÛŽÙ‰ كۆمپانياى "خاوه‌Ù† سه‌رمايه‌‌ Ú¯Ù‡‌وره‌كان"ØŒ ياخود كۆمپانياكانى كيشوه‌ربڕ له‌ بوارى وزه، توانیى به‌رژه‌وه‌ندیى هێزگه‌لێكى Ú¯Ù‡‌وره‌ بێنێته‌ Ù†ÛŽÙˆ خاكى هه‌رێم. هه‌رچى په‌يوه‌ستيشه‌ به‌ Ú•Ù‡‌هه‌ندى دووه‌Ù…ØŒ ده‌توانين ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ين كه‌ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌Ù‰ ناوچه‌كانى وه‌Ùƒ كه‌ركووك، شنگال و،‌ زۆرێك له‌ ناوچه‌كانى ده‌شتى مووسڵ بۆ باوه‌شى باشوورى كوردستان له‌ Ú†Ù‡‌ند ساڵى ڕابردووو، له‌ ڕووى توانا جوگرافيييه‌كانه‌وه‌ هێزێكى Ú¯Ù‡‌وره‌Ù‰ به‌خشييه‌ هه‌رێمى كوردستان.

قۆناغى گێڕانى ڕۆڵ

له‌Ù… قۆناغه‌دا تواناكان ده‌گوازرێنه‌وه‌ بۆ Ú•Ù‡‌فتار؛ ياخود مه‌به‌ست Ù„ÛŽÙ‰ گواستنه‌وه‌Ù‰ هێزى ئه‌بستراكته‌ بۆ جووڵه‌Ù‰ هێز. بێ گومان ڕۆڵگێڕان پێويستیى به‌ توانا Ùˆ فره‌هێزى هه‌يه‌. له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه‌ هه‌رێمى كوردستان به‌ له‌به‌رچاوگرتنى ئه‌Ùˆ هێزانه‌Ù‰ كه‌ هه‌رێمى ناوبراو له‌ قۆناغى بنياتنانى هێز بنياتى نابوو وه‌ك؛ (هێزى سياسى Ùˆ ديپلۆماسى، هێزى جيۆئابوورى Ùˆ جيۆپۆلۆتيكى) هه‌روه‌Ùƒ پێشتر ئاماژه‌مان Ù¾ÛŽ كردبوو، ببوو به‌ قه‌واره‌يه‌Ùƒ كه‌ توانیى له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كاندا Ú•Û†Úµ بگێڕێت. به‌ ديوێكى ديكه‌دا هه‌رێمى كوردستان، پاڵپشت به‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كانى هێز، چیتر وه‌Ùƒ قه‌واره‌يه‌كى ئيداریى فيدراڵى نه‌مابوو، به‌ڵكوو Ú•Ù‡‌فتاره‌كانى له‌ شێوه‌Ù‰ قه‌واره‌يه‌كى "سياسیى سه‌ربه‌خۆ"ØŒ دوور له‌ پابه‌ندبوون به‌ بڕيارى سياسیى به‌غدا ده‌هاته‌ به‌رچاو.

گرنكترين ئه‌Ùˆ پرسانه‌Ù‰ كه‌ هه‌رێمى كوردستان توانیى له‌سه‌ر ئاستى هه‌رێمى Ú•Û†ÚµÙ‰ تێدا ببينێت، بريتى بوون له‌: پرسى ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ داعش، پرسى قه‌يرانى سووريا Ùˆ پرسى كورد له‌ توركيا. له‌ لايه‌ÙƒÛŒ ديكه‌یشه‌وه‌ØŒ ئه‌Ùˆ سێ پرسه‌‌ زۆرترين كێشمه‌كێشمى سياسیى له‌ نێوان ئه‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كييه‌كان‌ Ùˆ ئه‌Ùˆ ئه‌كته‌رانه‌Ù‰ كه‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تین دروست كردبوو.‌ له‌Ùˆ گۆشه‌نيگايه‌وه، هه‌رێمى كوردستان له‌ په‌راوێزى مامه‌ÚµÙ‡‌كردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ پرسانه،‌ ببوو به‌ خاوه‌Ù† Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌كى گرنگى سياسى له‌ ناوچه‌كه‌Ø› ته‌نانه‌ت "هه‌ولێر" له‌سه‌ر ئاستى ناوچه‌كه‌ وه‌Ùƒ ناوه‌ندێكى سياسى پێناسه‌ ده‌كرا. ئه‌مه‌ سه‌رباى ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ بڕياره‌كانى هه‌ولێر هه‌ندێ جار، ده‌بوو به‌ مايه‌Ù‰ دروستكردنى هه‌ڵوێست Ùˆ كردار Ùˆ په‌رچه‌كردار له‌ لايه‌Ù† ئه‌كته‌ره‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تييه‌كان له‌سه‌ر ئاستى ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌كه‌.

پرسى داعش

هه‌رێمى كوردستان ڕۆڵێكى Ú¯Ù‡‌وره‌Ù‰ له‌ دامه‌زراندنى هاوپه‌يمانێتیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیى دژى "داعش" بينى؛ ته‌نانه‌ت به‌ ئه‌ندامێكى كاراى ئه‌Ùˆ هاوپه‌يمانێتییه‌ ئه‌ژمار ده‌كرا. په‌يوه‌ندیى نێوان هه‌ولێر Ùˆ پايته‌خته‌كانى ئانكارا، تاران، ڕياز Ùˆ به‌غدا له‌مه‌Ú• چۆنێتیی گێڕانى Ú•Û†Úµ Ùˆ چۆنێتیی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌Ù‰ داعش، په‌يوه‌ندييه‌كى سياسیى فه‌رمى بوو.  Ù‡Ù‡‌رێمى كوردستان له‌ Ú•ÛŽÙ‰ هێزى پێشمه‌رگه‌ Ùˆ بڕيارى سياسى، ڕۆڵێكى بێئه‌ندازه‌Ù‰ له‌ تێكشكانى داعش له‌ عێراق بينى. ئه‌مه‌يش بووه‌ مايه‌Ù‰ ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ په‌يوه‌ندييه‌ ديپلۆماسييه‌كانى هه‌رێم له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانى ڕۆژاوا تۆكمه‌تر بێت. هه‌ر له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه‌ سه‌ركرده‌ØŒ سه‌رۆك، وه‌زير Ùˆ كه‌سايه‌تیى سياسى Ùˆ سه‌ربازیى گرنگ سه‌ردانى هه‌ولێريان ده‌كرد Ùˆ له‌ نزيكه‌وه‌ پاڵپشتیى Ú•Û†ÚµÙ‰ هه‌رێمى كوردستانيان ده‌كرد له‌ چۆنێتیی به‌گژداچوونه‌وه‌Ù‰ پرسى داعش.

پرسى سووريا

پرسى سووريا، هه‌ر له‌ ده‌سپێكى جووڵانه‌وه‌Ù‰ جه‌ماوه‌ریى ساڵى 2011 تاكوو ئێسته‌يش، به ‌Ù‡Û†Ù‰ Ú†Ù‡‌ندێتیی ده‌ستێوه‌ردانى "ئه‌كته‌ره‌كان" له‌Ùˆ پرسه‌ و، چۆنێتیی ئه‌Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانه،‌ يه‌كێكه‌ له‌ ئاڵۆزترين ئه‌Ùˆ پرسانه‌Ù‰ ڕۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست. هه‌رێمى كوردستان يه‌كێكه‌ له‌Ùˆ ئه‌كته‌رانه‌Ù‰ كه‌ له‌ خستنه‌ڕووى چاره‌سه‌ر Ùˆ پێشكه‌شكردنى خوێندنه‌وه‌Ù‰ كوردستانى بۆ چۆنێتیی ئيداره‌دانى ململانێی نێوان هێزه‌كان، به‌تايبه‌تى هێزه‌ ناوخۆيیيه‌كانى سووريا، وه‌Ùƒ هێزه‌ كوردييه‌كان، Ú•Û†ÚµÙ‰ هه‌بووه‌. سه‌ركردايه‌تیى هه‌رێمى كوردستان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ دوو په‌نجه‌ره‌وه‌ ده‌يڕوانيیه‌ دۆسيیه‌Ù‰ سووريا و، به‌Ùˆ هۆيه‌وه‌ Ú•Û†ÚµÙ‰ بينيوه‌: يه‌كه‌ميان/ ئایينده‌Ù‰ پرسى كورد له‌ سووريا. دووه‌ميان/ پرسى په‌يوه‌ندیى نێوان هێزه‌ كوردييه‌ ناكۆكه‌كان له‌ سووريا. له‌ په‌نجه‌ره‌Ù‰ يه‌كه‌Ù…ØŒ سه‌ركردايه‌تیى هه‌رێمى كوردستان له‌ هه‌ÙˆÚµÙ‰ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ مافه‌كانى كورد له‌ سووريا ده‌سته‌به‌ر بكرێت و،‌ له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه هه‌ولێر ته‌Ùˆ‌اوى ته‌قه‌ڵڵا ديپلۆماسييه‌كانى خۆى خستبووه‌ ڕوو، بۆ ئه‌وه‌Ù‰ بتوانێت له‌ پشتيوانيكردنى‌ دۆزى كورد له‌ سووريا Ú•Û†ÚµÙ‰ پاڵپشت ببينێت.

سه‌ركردايه‌تیى هه‌رێمى كوردستان بۆ هه‌ڵوه‌سته‌كردن له‌سه‌ر مافه‌كانى Ú¯Ù‡‌لى كورد له‌Ùˆ وڵاته‌ØŒ زێتر هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ ئه‌Ùˆ پرسه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ لايه‌نه‌ ئۆپۆزیسيۆنه‌كانى سووريا تاووتوێ بكات‌ØŒ نه‌Ùƒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕژێمى "به‌شار ئه‌سه‌د". به‌Ùˆ هۆيه‌وه‌ سه‌ركرده‌ Ùˆ كه‌سايه‌تييه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌كانى سووريا له‌ حزب Ùˆ لايه‌نه‌ جياوازه‌كان، Ú†Ù‡‌ندين جار سه‌ردانى هه‌ولێريان كردووه،‌ بۆ ئه‌وه‌Ù‰ له‌ نزيكه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ داواكارييه‌كانى كورد له‌ ئایينده‌Ù‰ سوورياردا Ú¯ÙˆÛŽ له‌ سه‌ركردايه‌تیى هه‌رێمى كوردستان بگرن.

هێزه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌كانى سووريا پێیان وا بووه‌ØŒ كه‌ "هه‌ولێر" Ù„ÛŽÚ¤Ù‡‌Ú¯Ù‡‌Ú•Ù‰ سياسى (مه‌رجه‌ع)ÛŒ كورد بووه‌ سه‌باره‌ت به‌ دۆزى كورد له‌ ڕۆژاوا.  Ù„Ù‡ ‌لايه‌كى تریشه‌وه‌ØŒ خودى "به‌شار ئه‌سه‌د" له‌ ده‌سپێكى هه‌ڵگيرسانى شۆڕشى سووريا، له‌ Ú•ÛŽÙ‰ بانگهێشتنامه‌كانييه‌وه‌ Ú†Ù‡‌ندين جار هه‌ÙˆÚµÙŠ دا كه‌ "سه‌رۆكى هه‌رێم" بانگهێشت بكات بۆ "ديمه‌شق"ØŒ تا له‌سه‌ر پرسگه‌لێكى سياسى Ùˆ ستراتيژى گفتوگۆ بكرێت؛ وه‌Ù„ÛŽ سه‌رۆكى هه‌رێم Ú•Ù‡‌تی كردۆته‌وه‌ و، Ù¾ÛŽ وا بووه‌ كه‌ ناوبراو Ú•Ù‡‌وايه‌تیى لاى Ú¯Ù‡‌لى سووريا نه‌ماوه‌ØŒ بۆيه‌ ناكرێت بانگهێشتنامه‌كه‌Ù‰ قبووڵ بكرێت.

به‌ درێژاییى ماوه‌Ù‰ تێكچوونى دۆخى سووريا له‌ ڕووى سياسى Ùˆ سه‌ربازييه‌وه‌ØŒ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانى به‌رپه‌رسانى باڵاى ئێران بۆ ڕازيكردنى به‌رپرسانى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌ يارمه‌تيدانى ئه‌Ùˆ وڵاته‌ بۆ به‌كارهێنانى ناوچه‌ سنوورييه‌كانى هه‌رێمى كوردستان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سنوورى ڕۆژاواى كوردستان له‌ سووريا، به‌تايبه‌تى ناوچه‌Ù‰ "پيشخابوور"ØŒ تا ئێران بتوانێت ئه‌Ùˆ سنووره‌ وه‌Ùƒ كۆريدۆرێك به‌كار بێنێت بۆ ئه‌وه‌Ù‰ مه‌رامه‌ ستراتيژييه‌كانى خۆى له‌ سووريا بهێنێته‌ دى و،‌ له‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌وه‌ ڕژێمى "به‌شار ئه‌سه‌د" بپارێزێت؛ وه‌Ù„ÛŽ ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌Ù‰ ئێران بێهووده‌ بوو و، هيچى Ù„ÛŽ سه‌وز نه‌بوو، چونكه‌ سياسه‌تى هه‌رێمى كوردستان Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌Ù‰ سياسه‌تى ئێران بوو سه‌باره‌ت به‌ Ú•Ù‡‌وشى سووريا Ùˆ حوكمڕانیی "به‌شار ئه‌سه‌د".

ئه‌Ù… جياوازييه‌ له‌ سياسه‌ت وای كرد، كه‌ په‌يوه‌ندييه‌كانى نێوان هه‌ولێر Ùˆ تاران تێك بچێت و، جۆرێك له‌ ساردى به‌خۆيه‌وه‌ ببينێت. ته‌نانه‌ت تاران ده‌ستى كرد به‌ Ú¯ÛŽÚ†Ù‡‌ڵكردن به‌ هه‌رێمى كوردستان له‌ تۆپبارانكردنى ناوچه‌ سنوورييه‌كانى نێوان باشوور Ùˆ ڕۆژهه‌ڵاتى كوردستان، هه‌روه‌ها گوشارخستنه‌ سه‌ر سه‌ركردايه‌تیى هه‌رێم بۆ وه‌ده‌رنانى حزبه‌ كوردييه‌كانى ڕۆژهه‌ڵات له‌ هه‌رێمى كوردستان. له‌مه‌يش زێتر، تاران ده‌ستى كرد به‌ به‌كارهێنانى سياسه‌تى "نانه‌وه‌ÛŒ دووبه‌ره‌كى" له‌ نێوان هێز Ùˆ لايه‌نه‌ سياسييه‌كانى باشوورى كوردستان.

سه‌باره‌ت به‌ په‌نجه‌ره‌Ù‰ دووه‌Ù…ØŒ هه‌رێمى كوردستان هه‌وڵێكى زۆرى دا تا له‌ ململانێ‌ ناوخۆييیه‌كانى هێزه‌ كوردييه‌كانى ڕۆژاوا Ú•Û†ÚµÛŽ ناوبژيوان ببينێت. سياسه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌وڕووه‌وه‌ ڕوون بوو، ئه‌ويش بريتى بوو له‌: لێكنزيككردنه‌وه‌Ù‰ هێزه‌ ناكۆكه‌ كوردييه‌كانى ئه‌‌Ùˆ به‌شه‌Ù‰ كوردستان، به‌تابيه‌تى نزيككردنه‌وه‌Ù‰ "په‌يه‌ده"‌ Ùˆ "ئه‌نه‌كه‌سه" و، ئه‌Ùˆ هێزانه‌Ù‰ كه‌ سه‌ر به‌ ئه‌نه‌كه‌سه‌Ù†. ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌Ù‰ هه‌رێمى كوردستان له‌ Ú†Ù‡‌ند ساڵى ڕابردووو بۆ نزيككردنه‌وه‌Ù‰ لايه‌نه‌ كوردييه‌ ناكۆكه‌كانى ڕۆژاوا، Ú†Ù‡‌ند لێكتێگه‌يشتن Ùˆ Ú†Ù‡‌ند ڕێككه‌وتنى Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌ وه‌Ùƒ: ڕێككه‌وتنى "هه‌ولێر" Ùˆ ڕێككه‌وتنى "دهۆك"Ø› به‌ڵام هيچ يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ ڕێككه‌وتنانه‌ نه‌چووه‌ بوارى جێبه‌جێكردنه‌وه‌ØŒ ئه‌ويش له‌به‌ر قووڵیى ناكۆكیى نێوان ئه‌Ùˆ هێزانه‌Ù‰ كه‌ ناومان بردن.

ململانێكانى هێزه‌ كوردييه‌كانى ئه‌Ùˆ به‌شه‌Ù‰ كوردستان، به‌شێكيان په‌يوه‌ستن به‌ تێڕوانينى جياوازى ئه‌Ùˆ هێزانه‌ سه‌باره‌ت به‌ پرسگه‌لێكى سياسى، ديموكراسى Ùˆ سه‌ربازى. به‌شێكى ديكه‌یش په‌يوه‌سته‌ به‌ ده‌ستێوه‌ردانى ده‌ره‌كى، Ú† له‌ لايه‌Ù† هێزه‌ كوردييه‌كانى پارچه‌كانى ديكه‌Ù‰ كوردستان ياخود له‌ لايه‌Ù† وڵاته‌ هه‌رێمييه‌كان، به‌تايبه‌تيش توركيا Ùˆ ئێران. جگه‌ له‌مه‌يش، هه‌رێمى كوردستان ڕۆڵێكى Ú¯Ù‡‌وره‌Ù‰ بينى له‌ ڕازيكردنى "ئانكارا‌" بۆ ناردنى هێزى پێشمه‌رگه‌Ù‰ كوردستان به‌Ù†ÛŽÙˆ خاكى باكوورى كوردستاندا، تا بتوانن ‌ له‌ به‌رامبه‌ر "داعش‌"دا به‌رگرى له‌ شارى "كۆبانێ" بكه‌Ù†.  ئه‌وه‌یش ئه‌رگيۆمێنتێكه‌ØŒ ده‌كرێت بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنى Ú•Û†ÚµÙ‰ ئه‌Ùˆ كاته‌Ù‰ هه‌رێم له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كاندا، بخرێته‌ ڕوو.

پرسى كورد له‌ توركيا (كرانه‌وه‌Ù‰ ديموكراسى)

به‌ Ù‡Û†Ù‰ Ú•Û†ÚµÙ‰ ئاشتيیانه‌Ù‰ هه‌رێمى كوردستان له‌ ساڵانى ڕابردووو له‌ دروستكردنى ڕايه‌ÚµÙ‡‌Ù‰ په‌يوه‌ندیى نێوان حكوومه‌تى "ئه‌كه‌په‌" Ùˆ هێزه‌ كوردييه‌كانى باكوور، به‌تايبه‌تى "هه‌ده‌په"‌ØŒ ئانكارا‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ دا كه‌ بۆ سازكردنى كه‌شوهه‌وايه‌كى گونجاو به ‌مه‌به‌ستى  Ú¯ÙØªÙˆÚ¯Û†ÙƒØ±Ø¯Ù† له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "هه‌ده‌په‌"ØŒ سوود له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ "هه‌ولێر" ببينێت.

سياسه‌تى "هه‌ولێر" به‌رامبه‌ر به‌ پرسى كورد له‌ باكوور له‌سه‌ر سێ بنه‌ما بوو: "لايه‌نگرینه‌كردن" بۆ هیچ لايه‌كى ناكۆك، جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر "چاره‌سه‌رى ئاشتييانه‌"Ù‰ پرسه‌كه‌ و، هه‌روه‌ها ئه‌Ú¯Ù‡‌ر پێويست بوو Ùˆ له‌سه‌ر داواى لايه‌نه‌ ناكۆكه‌كان، هه‌رێمى كوردستان Ú•Û†ÚµÙ‰ "ناوبژيوان" ببينێت. به‌ له‌به‌رچاوگرتنى ئه‌Ùˆ سێ بنه‌مايه‌Ù‰ سياسه‌تى "هه‌ولێر" له ‌لايه‌Ùƒ و،‌ له‌ لايه‌ÙƒÛŒ ديكه‌یشه‌وه‌ به‌ Ù‡Û†Ù‰ په‌يوه‌ندييه‌ تۆندوتۆڵه‌كانى نێوان هه‌رێم Ùˆ توركيا له‌ Ú†Ù‡‌ند ساڵى ڕابردووودا له‌ بوارگه‌لێكى وه‌Ùƒ وزه Ùˆ بازرگانى، كاريگه‌ریى زۆرى له‌سه‌ر "ئانكارا"‌ هه‌بووه‌ تا ستراتيژييه‌تى "كرانه‌وه‌Ù‰ ديموكراسى" ڕابگه‌یه‌نێت. هه‌رچه‌نده‌ ستراتيژييه‌تى "كرانه‌وه‌Ù‰ ديموكراسى" شكستى هێنا، نه‌يتوانى ئامانجه‌ ديموكراسييه‌كان بپێكێت و، پێڤاژووى ئاشتى هه‌ره‌سى هێنا و، توندوتيژى له‌ نێوان سوپاى توركيا Ùˆ هێزه‌كانى P.K.K كه‌وته‌وه‌ØŒ وه‌Ù„ÛŽ هه‌رێمى كوردستان ڕۆڵێكى به‌رچاوى هه‌بووه‌ له‌‌ ده‌سپێكردنى پێڤاژۆ (پڕۆسه‌)Ù‰ به‌رپابوونى ئاشتى له‌ توركيا.

 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر چييه‌ØŸ

 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر ڕووداوێكى بێوێنه‌ بوو له‌ مێژووى ڕووداوه‌كانى په‌يوه‌ست به‌ په‌يوه‌ندی Ùˆ ململانێكانى نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا، هه‌روه‌ها كاريگه‌ریى ئه‌Ùˆ ڕووداوه‌ به ‌شێوه‌يه‌كى نه‌رێنى له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ سياسیى هه‌رێمى كوردستان له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كاندا. ئه‌Ùˆ ڕووداوه‌ ئاسه‌وارى ستراتيژیى دوورمه‌وداى له‌سه‌ر ئاسۆى په‌يوه‌ندييه‌كانى نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا دروست كرد، وه‌Ù„ÛŽ ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ جێی هه‌ڵوه‌سته‌كردن Ùˆ مايه‌Ù‰ سه‌رنجدانه، ئه‌وه‌يه‌ كه‌‌ ئه‌Ùˆ ڕووداوه‌ به‌ هۆكاره‌‌ خودييه‌كان هاتۆته‌ كايه‌وه‌ØŒ نه‌Ùƒ به‌ هۆكارى بابه‌تى. واته‌ فاكته‌رى ناوخۆيى له‌ پشت دروستبوونى ئه‌Ùˆ ڕووداوه‌ بووه‌. كه‌وابێ، 16 ئۆكتۆبه‌ر به‌ بارته‌قاى "سايكس پيكۆ" Ú¯Ù‡‌له‌كۆمه‌Ù‰ له‌ كوردستان كرد، وه‌Ù„ÛŽ به‌ جياوازپى كاراكته‌ره‌كان Ùˆ فاكته‌ره‌كان.

لێكه‌وته‌كانى

يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ لێكه‌وته‌كانى 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر، بريتى بوو له‌ تێكچوونى هاوسه‌نگیى هێز له‌ نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا و، لاسه‌نگبوونى هێز له‌ ڕووى هێزى سياسى، هێزى ديپلۆماسى، هێزى جيۆپۆلیتيكى Ùˆ ئابوورى  Ù„Ù‡‌ به‌رژه‌وه‌ندیى به‌غدا.

لێكه‌وته‌Ù‰ سياسى Ùˆ ديپلۆماسى

16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر كاريگه‌ريیه‌كى نه‌رێنیى Ú¯Ù‡‌وره‌Ù‰ له‌سه‌ر سه‌Ù†Ú¯Ù‰ سياسى Ùˆ ديپلۆماسیى هه‌رێمى كوردستان دروست كرد. به‌ واتايه‌كى ديكه‌ØŒ له‌ ئێسته‌دا هه‌ولێر وه‌Ùƒ ناوه‌ندى بڕيار مامه‌ÚµÙ‡‌Ù‰ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناكرێت و، په‌يوه‌ندييه‌كانى هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا له‌ په‌يوه‌ندييه‌كى سياسییه‌وه‌ØŒ خه‌ريكه‌ ده‌بێته‌ په‌يوه‌ندييه‌كى ئيدارى Ùˆ ئۆرگانيكى. له‌ لايه‌ÙƒÛŒ ديكه‌یشه‌وه‌ØŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ ديپلۆماسیى هه‌رێمى كوردستان لاواز بووه‌ و، كه‌ناڵه‌ ديپلۆماسييه‌كانى هه‌رێم كارایییان له‌ده‌ست داوه‌. هه‌روه‌ها جموجۆڵه‌ ديپلۆماسييه‌كان له‌ ئاستى به‌رزه‌وه‌ØŒ دابه‌زيوه‌ بۆ ئاستێكى بچووك. واته‌ سه‌ردانى ديپلۆماته‌كان بۆ هه‌رێمى كوردستان، له‌ كه‌سايه‌تیى باڵيۆز Ùˆ نوێنه‌ردا قه‌تيس ماوه‌ته‌وه‌. بۆ نموونه‌ "تێرێزا مه‌Ù‰"ØŒ سه‌رۆكوه‌زيرانى بريتانيا، جگه‌ له‌ به‌غدا سه‌ر‌دانى هه‌ولێرى نه‌كرد.

ته‌نانه‌ت ئێسته‌يش هه‌ÙˆÚµ هه‌يه‌ بۆ لاوازكردنى Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ ديپلۆماسیى هه‌رێمى كوردستان له‌ لايه‌Ù† حكوومه‌تى عێراقه‌وه‌ØŒ له‌ ڕێگریكردنى سه‌رۆك، سه‌رۆكوه‌زيران و، هه‌روه‌ها وه‌زيرانى ده‌ره‌وه‌ بۆ سه‌ردانكردنى هه‌رێمى كوردستان؛ هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† حكوومه‌تى عێراق Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ نه‌دا  ÙˆÙ‡‌زيرى ده‌ره‌وه‌Ù‰ ئه‌ڵمانيا سه‌ردانى هه‌ولێر بكات.

لێكه‌وته‌ جيۆپۆليتيكى Ùˆ ئابوورييه‌كان

16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر، بووه‌ مايه‌Ù‰ له‌ده‌ستدانى زێتر له‌ نيوه‌Ù‰ خاكى هه‌رێمى كوردستان و، كه‌وتنى ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ به‌ده‌ست هێزه‌كانى حه‌شدى شه‌عبى Ùˆ هێزه‌كانى سوپاى عێراق. ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ بايه‌Ø® Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ حيۆپۆليتيكیى گرنگيان هه‌يه‌ Ú† له‌ ڕووى هێزى وزه‌وه‌ وه‌Ùƒ كه‌ركووك، ياخود له‌ ڕووى سنوورى ئه‌Ùˆ ناوچانه‌وه‌ كه‌ نزيكن له‌ سنوورى نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى وه‌Ùƒ: شنگال Ùˆ ده‌وروبه‌رى؛ ياخود ئه‌Ùˆ ناوچانه‌Ù‰ كه‌ هه‌رێمى كوردستان ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ ناوه‌ڕاست Ùˆ خوارووى عێراق، وه‌Ùƒ: ناوچه‌كانى ده‌شتى مووسڵ. له‌ لايه‌كى ديكه‌یشه‌وه‌ØŒ به‌ له‌ده‌ستدانى ئه‌Ùˆ ناوچانه،‌ به‌تايبه‌تى كه‌ركووك، بارى ئابووریى هه‌رێمى كوردستان قورستر ده‌بێت و،‌ قه‌يرانى دارايى له‌ هه‌رێم قووڵتر ده‌كاته‌وه، چونكه‌ Ù¾ÛŽØ´ له‌ده‌ستدانى كه‌ركووك، حكوومه‌تى هه‌رێم ڕۆژانه‌ 550 هه‌زار به‌رميل نه‌وتى هه‌نارده‌Ù‰ ده‌ره‌وه‌ ده‌كرد، كه‌Ú†Ù‰ ئيستا 250 هه‌زار به‌ڕميل له‌ ڕۆژێكدا هه‌نارده‌ ده‌كات. ئه‌وه‌Ù‰ كه‌ ڕوونه‌ ئه‌وه‌يه‌ØŒ كه‌ نه‌وت سه‌رچاوه‌يه‌كى سه‌ره‌كى Ùˆ گرنگه‌ له‌ داهاتى Ú¯Ù‡‌لانی هه‌رێمى كوردستان و،‌ ئابووریى هه‌رێمى كوردستان زێتر پشتى به‌ وزه به‌ستووه‌.  ‌

Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ هه‌رێمى كوردستان له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كان له‌ دواى 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر

به‌ له‌به‌رچاوگرتنى Ú•Ù‡‌وشى سياسى Ùˆ جيۆپۆلیتيكیى هه‌رێمى كوردستان، وه‌Ùƒ ده‌رهاوێشته‌Ù‰ ڕووداوه‌كه‌Ù‰ 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر له‌ كه‌ركووك، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ هه‌رێمى كوردستان له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كان، له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌كى سه‌رووى قه‌واره‌Ù‰ "ئه‌كته‌رى ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت" بۆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌كى خوارووى قه‌واره‌Ù‰ "ئه‌كته‌رى ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت" دابه‌زيوه‌Ø› چونكه‌ هه‌رێمى كوردستان وه‌Ùƒ قه‌واره‌يه‌ك، له‌ ڕواڵه‌تدا ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت نه‌بووه‌ و، به‌Ø´ÛŽÙƒ بووه‌ له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى عێراق وه‌Ù„ÛŽ له‌ ناوه‌ڕۆكدا وه‌Ùƒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت هه‌ڵسوكه‌وتى كردووه سه‌باره‌ت به‌ وه‌رگرتنى بڕيارى سياسى Ùˆ بڕيارى ئابووریى سه‌ربه‌خۆ. به‌ واتايه‌كى ديكه‌ØŒ هه‌رێمى كوردستان له‌ ئێسته‌دا چيتر وه‌Ùƒ قه‌واره‌يه‌كى سياسى له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كان Ùˆ هاوكێشه‌كانى هێز له‌سه‌ر ئاستى ناوچه‌كه،‌ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ و، هه‌رێمى ناوبراو به‌بێ Ú•Û†Úµ ماوه‌ته‌وه‌ و، ناتوانێت له‌ هه‌مبه‌ر پرسه‌ سياسييه‌كان Ùˆ پرسه‌ ستراتيژييه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌ هه‌ڵوێست وه‌رگرێت Ùˆ سياسه‌ت بكات.

له‌وه‌یش خراپتر له‌ ئێسته‌دا ئه‌وه‌يه‌ØŒ كه‌ وڵاتانى  ØªÙˆØ±ÙƒÙŠØ§ Ùˆ ئێران وه‌Ùƒ قه‌واره‌يه‌كى فيدراڵیى ئيدارى ناڕواننه‌ هه‌رێمى كوردستان، به‌ڵكوو وا ده‌ڕاوانه‌ هه‌رێم كه‌ Ú†Ù‡‌ند پارێزگه‌يه‌Ùƒ بن له‌ چوارچێوه‌Ù‰ پارێزگه‌كانى عێراق. هه‌روه‌ها له‌ ئێسته‌دا، دان به‌وه‌ نانێن كه‌ ئیداره‌يه‌كى كوردى به ‌ناوى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان هه‌بێت، هه‌ر بۆيه‌یشه‌ به‌رپرسانى ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ هه‌ر بابه‌تێك كه‌ په‌يوه‌ست بێت به‌ هه‌رێمى كوردستان، ڕاسته‌وخۆ حكوومه‌تى عێراق ده‌دوێنن، نه‌Ùƒ حكوومه‌تى هه‌رێم. كه‌وابێ 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر هه‌رێمى كوردستانى بێپێگه‌ Ùˆ بێڕۆڵ كرد، ئه‌ويش له‌به‌ر ئه‌وه‌يه‌ كه‌ 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر هه‌رێمى كوردستانى له‌ هه‌موو هێزێك كه‌ پێشتر ناومان بردن داماڵى؛ دواتر‌ كاريگه‌ریى هه‌بوو له‌سه‌ر داماڵينى هه‌رێم له‌ بينينى هه‌ر Ú†Ù‡‌شنه‌ Ú•Û†ÚµÛŽÙƒ له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمييه‌كان.

كۆتایی

بۆ گێڕانه‌وه‌Ù‰ ڕۆڵ، هه‌رێمى كوردستان پێويسته‌ سياسه‌تى "هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو" بگرێته‌ به‌ر، چونكه‌ بنياتنانه‌وه‌Ù‰ هێز بۆ جارێكی تر، پێويسته‌‌ هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو بێت‌. سياسه‌تى هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ پێويسته‌ دروستكه‌رانى بڕيار هه‌لومه‌رج له‌ ژينگه‌Ù‰ ده‌ره‌وه‌ له‌ ڕووى سياسييه‌وه‌ هێدى هێدى وه‌Ú¯Ù‡‌Ú• خه‌Ù† و، له‌ ژينگه‌Ù‰ ناوخۆیش هێدى هێدى خۆى Ú•ÛŽÙƒ بخاته‌وه ‌‌Ùˆ‌ هێز بنيات بنێت، به‌تايبه‌تى هێزى سياسى، كه‌ خۆى له‌ هێزى يه‌كگرتنى لايه‌نه‌ سياسييه‌كان ده‌بینێته‌وه‌.

‌ پێويسته‌ هێز Ùˆ لايه‌نه‌ سياسييه‌كانى كوردستان بۆ گێڕانه‌وه‌Ù‰ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ هه‌رێم له‌سه‌ر ئاستى عێراق Ùˆ ناوچه‌كه، له‌ هه‌ر هه‌نگاوێكى سياسى، ديپلۆماسى Ùˆ ئيداریدا پاڵپشتى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان بن، چونكه‌ ئه‌Ùˆ پاڵپشتيیه‌Ù‰ ئه‌وان ئيراده‌Ù‰ Ú¯Ù‡‌لى كوردستان له‌ هه‌مبه‌ر هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانى حكوومه‌تى عێراق بۆ بچووككردنه‌وه‌Ù‰ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ ده‌ستووریى هه‌رێم له‌ "Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌كى فيدراڵى" بۆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌يه‌كى "كه‌متر له‌ فيدراڵى"ØŒ تۆكمه ‌ده‌كات. بۆيه‌ سوودوه‌رگرتن له‌ ژینگه‌Ù‰ ناوخۆيى، به ‌مه‌به‌ستى بنياتنانى "هێزێكى سياسیى ناوخۆيى"ØŒ هه‌نگاوى ده‌سپێك ده‌بێت بۆ دروستكردنه‌وه‌Ù‰ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ هه‌رێم له‌ ژينگه‌Ù‰ ده‌ره‌وه‌Ø› ئه‌Ú¯Ù‡‌رچى‌ هه‌رێم له‌ دواى 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر، ژينگه‌Ù‰ هه‌رێمى Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیيشى له‌ده‌ست دابێت.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون