PÊNÛS
 
تەنیا بانگەشە بۆ دروشمى نا بۆ توندوتیژی بەس نییە 
     2017-12-02
د. عەبدولڕەزاق محەمەد

تەنیا بانگەشە بۆ دروشمى "نا بۆ توندوتیژی" بەس نییە

 

عەبدولڕەزاق محەمەد، دکتۆرا لە کۆمەڵناسی

لە دوای ساڵی ١٩٩٩ و دروست لە دوای ڕاگەیاندنەکەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان کە بە شێوەیەکی فەرمی ڕۆژی ١١/٢٥ى کردە ڕۆژێکی مێژوویی و شکۆدار لە سەرانسەری جیهاندا، بۆ ئەوەی لەم ڕۆژەدا بۆ ماوەیەک هەم ڕێز لە قوربانییەکانی تراژیدیای "خوشکانی میراباڵ" بگیرێت و، هەمیش ساڵانە وەبیر هەموو لایەک و بەتایبەتی ڕەگەزی نێرینە بهێنێتەوە، کە ناکرێت و نابێت ڕەفتاری توندوتیژانە بەرامبەر بە ئافرەت ئەنجام بدرێت و مافەکانیان ژێرپێ بخرێت، بەڵکوو دەبێت هاوشانی ڕەگەزی نێرینە (بە ڕەچاوکردنی جیاوازییە بایەلۆژییەکان) لێی بڕوانرێت و مامەڵەی لەتەکدا بکرێت.

Ù„Û•Ù… پێناوەیشدا حکوومەتی هەرێمی کوردستان، ساڵانە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەم ڕەوتە جیهانییەدا هەنگاوی ناوە و، Ú©Û•Ù… تا زۆر بەرەنجامە پۆزەتیڤەکانیشی، Ú† Ù„Û• ڕووی دانانی یاسای تایبەت بەم پرسە یاخود دامەزراندنی دامودەزگه‌ÛŒ فەرمی Ùˆ پاڵپشتیکردنی نێوەندە نافەرمییەکانی ئەم بوارەدا، وەدەرکەوتوون (هەرچەندە بێ کەموکوڕی نین)ØŒ بەڵام ئەوەی جێگەی تێبینی Ùˆ سەرنجی جددیی ئێمەیە و، دەمانەوێت لەبارەیەوە بئاخڤین ئەوەیە، Ú©Û• ئایا توانا Ùˆ لێهاتوویییەکانی ڕەگەزی مێینە Ùˆ مافەکانیان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ کۆمەڵگەدا هەر ئەوەیە Ú©Û• ڕەفتاری توندئاژۆیانەیان بەرامبەر نەکرێت؟ (هەروەکوو Ù„Û• مەراسیم Ùˆ دروشمەکانی لای ئێمەدا بەزەقی دەردەکەون)Ø› یان ئەوە بەسە Ú©Û• Ù„Û• چوارچێوەی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© دروشم Ùˆ لافیتەی ڕەنگاوڕەنگ Ùˆ پۆستەرات جۆراوجۆردا بۆ چەندین Ú•Û†Ú˜ بانگەشەیان بۆ بکرێت Ùˆ دەزگه‌کانی ڕاگەیاندنی Ù¾ÛŽÙˆÛ• سەرقاڵ بکرێت Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© خەرجیش Ù„Û•Ùˆ پێناوەدا بکرێت و، ئیدی تەواو؟ کەوایە پێویستە لەوبارەیەوە قسەمان لەسەر ئەوە بێت Ú©Û• Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا ئەوەی دەگوزەرێ Ú†Û†Ù†Û• و، پێویستیشە Ú† بکرێت؟

بە گەڕانەوە بۆ ئامارە فەرمییەکانی دەستەی ئاماری هەرێمی کوردستان Ú©Û• Ù„Û• چوارچێوەی ڕاپۆرتی ساڵانەی Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ دانیشتووان Ùˆ هێزی کاری هەر دوو ڕەگەزی نێر Ùˆ Ù…ÛŽÛŒ هەرێمی کوردستاندا بڵاو کراوەتەوە، Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ هەر دوو ڕەگەز زۆر Ù„Û• یەکترەوە نزیکە. ئەگەر ئەم نزیکییە بەراورد بکەین بەو دروشمانەی Ú©Û• Ù„Û• 25Ù‰ مانگی ١١ی هەموو ساڵێکدا بانگەشەی بۆ دەکرێت تووشی Ø´Û†Ú© دەبین، چونکە وا بۆ Ù†Û† ساڵ دەچێت حکوومەتی هەرێم کاری جددیی لەمبارەیەوە دەست Ù¾ÛŽ کردووە Ùˆ دەزگه‌ÛŒ فەرمیی بۆ ÙˆÛ•Ú¯Û•Ú• خستوون Ùˆ پارەی باشیشی Ù„Û•Ùˆ پێناوەدا خەرج کردووە Ùˆ هەموو هەماهەنگییەکیشی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ڕێکخراو Ùˆ نێوەندە نێودەوڵەتییەکاندا کردووە بۆ ئەوەی بتوانرێت بە شێوەیەکی سەردەمییانە مامەڵە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەم ئاریشەیه‌دا بکرێت؛ Ú©Û•Ú†ÛŒ تا بە ئەمڕۆیش ئەوەی بەرچاو دەکەوێت ئەوەیە، Ú©Û• بابەتە سەرەکییەکە پشتگوێ خراوە Ú©Û• "بەگەرخستن Ùˆ سوودوەرگرتنە Ù„Û• تواناکانی ڕەگەزی مێینە" و، ئەوەی زەق کراوەتەوە ئەوەیە Ú©Û• نابێ توندوتیژی بەرامبەر ئافرەت ئەنجام بدرێت.

خاڵێکی دیکەی جێی تێڕامان ئەوەیە Ú©Û• ئەم دەزگه‌یەنە تاچەند ڕۆڵیان Ù„Û• بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• بینیوە، Ù†Û•Ú© تەنیا بۆ ئەوه‌ÛŒ توندئاژۆ نەبن بەرامبەر ئافرەت، بەڵکوو بۆ ئەوەی سوود Ù„Û• توانا زۆروزەوەندەکانی ڕەگەزی مێینە وەربگرن؛ Ù†Û•Ú© تەنیا Ù„Û• ئاستی ناوەند، یان ئاستی خوارەوەی دەزگه‌ Ùˆ دامەزراوەکاندا بەڵکوو Ù„Û• ئاستە باڵاکاندا.

کاتێک باس لە سەرچاوە مرۆیییەکانی هەر کۆمەڵگەیەک دەکرێت، مەبەست لە هەر دوو ڕەگەزە. جا کاتێک ئەو کۆمەڵگەیە ئاستی دانیشتووانی هەر دوو لای لە یەکترەوە نزیک بێت، ئەوە بە زمانی مەنتقی سەردەمییانە، پێویستە ئاستی بەشداریی هەر دوو لایشیان لە ئیدارەدانی وڵات و لەسەر ئاستی باڵای بڕیاردان (تەشریعی و تەنفیزی) ئەگەر وەک یەک و نزیک لە یەکیش نەبێت، ناکرێت زۆر دور لە یەک بێت و، نیشاندەرەکان ئەوە دەرنەخەن کە ساڵ بە ساڵ ڕێژەکە لە یەکتر نزیک دەبێتەوە.

ئەنتۆنی گیدینز Ù„Û• کتێبە بە ناوبانگەکەیدا "کۆمەڵناسی"ØŒ باسی بریتانیا دەکات ÙˆÛ•Ú© نموونە و، دەڵێت Ú©Û• Ù„Û• ساڵی ١٩١٠ یەک لەسەر سێی ئەو ئافرەتانەی کاریان دەکرد ئەوانە بوون Ú©Û• گەنج بوون Ùˆ Ù„Û• ماڵەکاندا کاریان دەکرد و، Ù„Û• کۆتاییی هەر مانگێک مافەکەیان نەدەدرا به‌ خۆیان، بەڵکوو مووچەکانیان بۆ ماڵەوەیان دەنێردرا؛ بەڵام دواتر باسی ئەو گۆڕانکارییە سەرسووڕهێنەرانەیش دەکات Ú©Û• Ù„Û• ساڵانی ١٩٨٠-١٩٩٠ ڕەگەزی مێیینە بەخۆیەوە بینیوە Ù„Û• ڕۆڵبینین Ù„Û• پێشکەوتنە کارگێڕی Ùˆ زانستییه‌كانی وڵاتدا شانبەشانی ڕەگەزی نێرینە، ئەمەیش ئەو ڕاستییە دەردەخات Ú©Û• ئافرەتان ئاستی  Ù…افەکانیان بۆ بەشداریی کارای مرۆییی خۆیان تێ پەڕاند.

خۆ ئەگەر ئەم نموونەیه‌ وەکوو بابەتێکی جیاواز سەیر بکەین Ùˆ پێمان وابێت ناکرێت لەسەر ئێمە پراکتیزە بکرێت، ئەوە بەدڵنیایییەوە Ù„Û•Ùˆ خاڵەدا تووشی Ù‡Û•ÚµÛ• دەبین Ú©Û• بڵێین ئێمە ناتوانین، چونکە هەر هیچ نەبێت دەکرێت کار لەسەر ڕووە سادەکەی ئەم نموونەیه‌ بکرێت؛ ئەویش هەوڵدانە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی بانگەشەکان Ù„Û• "نا بۆ توندئاژۆیی"یەوە بۆ بڕوابوونێکی ڕاستەقینە بە تواناکانی مێینە Ùˆ بەکارخستنی توانا مرۆیییەکانیان Ù„Û• ئاستە باڵاکانی بڕیارداندا، هەروەها کارکردنی جددی بۆ پەرەپێدانی تواناکانیان Ùˆ کارئاسانی Ùˆ بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی کۆمەڵایەتیی هەموو لایەک Ù„Û•Ù… بوارەدا. ئەمەیش Ù¾ÛŽØ´ ئەوەی ئەرکی هەر کەس Ùˆ لایەنێک بێت، ئەرکی خودی ڕەگەزی مێیینەیە و، ناکرێت مەیدانی کار بۆ ڕەگەزی بەرامبەر Ú†Û†Úµ بکات Ùˆ چاوەڕوانییان لەوان هەبێت، بەڵکوو لەسەریانە خۆیان ستراتیژیی خۆیان دابڕێژن Ùˆ هەر خۆیشیان پراکتیزەکەری ئەو ستراتیژییە بن.

 
 
« بەكەلتووركردنى پەرەپێدانی مرۆیی
« Ú•Û†ÚµÛŒ خێزان Ù„Û• بەکه‌لتوورکردنی پەرەپێدانی مرۆییدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ سێکتەری پەروەردە Ù„Û• بەکەلتوورکردنی پەرەپێدانی مرۆییدا 
« گرنگیی دامەزراوەکان Ù„Û• پەرەپێدانی مرۆییدا
« Ù„Û• دەروازەی حزبەوە بەرەو ماڵی نیشتمان
« بۆشاییی کەلتووری Ùˆ پرسی نەتەوەیی
« Ú•Û†ÚµÛŒ دەستەبژێری ڕۆشنبیر Ù„Û• قەیرانەکاندا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون