PÊNÛS
 
له‌  ئه‌نتاڵياوه‌ بۆ سۆچی؛ سووريا له‌ به‌رده‌م پێشهاته‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كاندا 
     2017-11-26
ڕێبوار بابکەیی

له‌  Ø¦Ù‡‌نتاڵياوه‌ بۆ سۆچی؛ سووريا له‌ به‌رده‌Ù… پێشهاته‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كاندا

ڕێبوار بابكه‌يى، مامۆستاى په‌يوه‌ندييه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تييه‌كان Ùˆ دراساتى ستراتيژى له‌ زانكۆى سه‌ڵاحه‌ددين

خستنه‌ڕووى پرس

كۆبوونه‌وه‌Ù‰ وه‌زيرانى ده‌ره‌وه‌Ù‰ هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ وڵاتانى توركيا، ڕووسيا Ùˆ ئێران له‌ شارى ئه‌نتاڵياى توركى، بريتى بوو له‌ لووتكه‌يه‌كى هه‌رێمى- نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى بۆ ئيداره‌دانى ململانێكانى هێز له‌ سووريا. ئه‌Ùˆ لووتكه‌يه‌ ‌ ده‌ری خست، كه‌ كليلى چاره‌سه‌رييه‌كان Ùˆ ئيداره‌دانى پرسگه‌لێكى سياسى، ئه‌منى Ùˆ ستراتيژى له‌ سووريا له‌ ده‌ست ئه‌Ùˆ هێزانه‌Ù† كه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌Ù‰ ئه‌نتاڵيا‌ به‌شدار بوون.

ئه‌Ùˆ سێ وڵاته‌ له‌سه‌ر Ú†Ù‡‌ند هێڵێكى گشتیى سه‌ره‌تايى Ú•ÛŽÙƒ كه‌وتن: يه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ هێڵانه‌ زه‌مينه‌سازكردنه‌ بۆ ئاماده‌بوونێكى فره‌لايه‌نى Ùˆ فره‌ئه‌كته‌رى بۆ ئاماده‌بوون له‌ كۆبوونه‌كه‌Ù‰ شارى سۆچی (Sochi)ÛŒ ڕووسى. Ù‡ÛŽÚµÙ‰ دووه‌Ù…ØŒ دابه‌شكردنى Ú•Û†Úµ له‌ نێوان ئه‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كيیه‌كان وه‌Ùƒ: ئێران، توركيا، ڕووسيا و، ئه‌كته‌ره‌ خوار سه‌ره‌كييه‌كان، كه‌ نوێنه‌رايه‌تیى نفووز Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندیى ئه‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كييه‌كان ده‌كه‌Ù†. Ù‡ÛŽÚµÙ‰ سيێه‌Ù…ØŒ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ Ú•ÛŽÙƒ كه‌وتن كه‌ ناوچه‌Ù‰ نفووز له‌ نێوان خۆيان دياري بكه‌Ù† له‌ژێر ناونيشانى "ناوچه‌Ù‰ كه‌مكردنه‌وه‌Ù‰ ململانێكان".

Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌يشتنى به‌رژه‌وه‌ندييه‌كان

توركيا Ù¾ÛŽÛŒ وايه‌ وه‌Ùƒ هێزێكى Ú¯Ù‡‌وره‌Ù‰ هه‌رێمى، له‌ ساڵانى ده‌سپێكى "شۆڕشى سووريا" له‌ 2011 تا 2015 ئه‌Ùˆ ده‌رفه‌ته‌Ù‰ Ù¾ÛŽ نه‌دراوه‌ تا له‌ گێڕانى Ú•Û†Úµ له‌ ئيداره‌دانى ململانێكانى هێز له‌ سووريا به‌شدار بێت، ته‌نانه‌ت ده‌رفه‌ت به‌Ùˆ‌ ئه‌كته‌رانه‌یش نه‌دراوه‌ كه‌ نوێنه‌رايه‌تیى نفووزى ئه‌Ùˆ وڵاته‌يان ده‌كرد له‌ سووريا وه‌Ùƒ: سوپاى "سوورياى ئازاد" بۆ ئه‌وه‌Ù‰ له‌ هاوكێشه‌كانى هێز Ùˆ هاوكێشه‌ سياسييه‌كان به‌شدار بێـت.

ئه‌Ùˆ هۆكارانه‌Ù‰ كه‌ بوونه‌ مايه‌Ù‰ ئه‌وه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ په‌راوێز بخرێت و، ده‌رفه‌تى Ù¾ÛŽ نه‌درێت به‌شدار بێت له‌ ئيداره‌دانى "قه‌يرانى سووريا"ØŒ بريتى بوون له‌: نزيكبوونى توركيا له‌ به‌ره‌Ù‰ ئه‌مريكا Ùˆ ڕۆژاوا، ناكؤكیى توركيا Ùˆ ئێران سه‌باره‌ت به‌ جياوازیى Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌ Ùˆ خۆێندنه‌وه‌يان بۆ پرسى "قه‌يرانى سووريا"Ø› هه‌روه‌ها تێكچوونى په‌يوه‌ندييه‌كانى توركيا Ùˆ ڕووسيا له‌ په‌راوێزى ڕووداوى كه‌وتنى فڕۆكه‌Ù‰ ڕووسيا له‌ لايه‌Ù† هێزه‌كانى توركياوه‌.

وه‌ÚµÛŽ له‌ ئێسته‌دا لێكتێگه‌يشتنه‌كانى نێوان ئه‌Ùˆ سى وڵاته‌ Ú¯Ù‡‌يشته‌ ئاستێك، كه‌ خوێندنه‌وه‌Ù‰ "لێكتێگه‌يشتنى ستراتيژى"ÛŒ بۆ ده‌كرێت. له‌وباره‌يه‌وه‌ ئه‌ردۆغان، سه‌رۆككۆمارى توركيا گوتى: "له‌ ئێسته‌دا ئێمه‌ په‌يوه‌ندييه‌كى زۆر باشمان‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسيا هه‌يه، هه‌روه‌ها لێكتێگه‌يشتنێكى باشيشمان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران هه‌يه‌ كه‌ مه‌ترسييه‌كانى ئێمه‌Ù‰ له‌ سووريا له‌به‌رچاو گرتووه‌."

ئه‌Ùˆ لێدوانه‌Ù‰ ئه‌ردۆغان ده‌رخه‌رى ڕاستييه‌كه،‌ ئه‌ويش ئه‌وه‌يه‌ كه‌ سووريا زه‌مينه‌Ù‰ Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌ياندنى به‌رژه‌وه‌ندييه‌كانى هێزگه‌لێكى وه‌Ùƒ ڕووسيا، توركيا Ùˆ ئێرانه‌. ئه‌Ù… ڕاستيه‌یش له‌ كۆبوونه‌كه‌Ù‰ ئه‌نتاڵيا Ùˆ سۆچی به‌دی ده‌كرێـت.

پێشهاته‌ نوێیه‌كان

به‌Ù¾ÛŽÛŒ پێدراوه‌كان Ùˆ به ‌له‌به‌رچاوگرتنى جموجۆڵى ديپلۆماسیى نێوان وڵاتانى ناوبراو، پێشهاتى  نوێ ڕوو له‌ Ú•Ù‡‌وشى سياسى Ùˆ ئه‌منیى سووريا ده‌كات. ئه‌Ùˆ  پێشهاتانه‌ ده‌رفه‌ت ده‌داته‌ توركيا تا له‌ سووريا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بوونى هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ وڵاتانى ڕووسيا Ùˆ ئێران هاوسه‌Ù†Ú¯ بێت، بۆ ئه‌وه‌Ù‰ له‌ ڕووى دابه‌شكردنى ناوچه‌Ù‰ نفووز هاوته‌ريب بێت به‌ ناوچه‌Ù‰ نفووزى هه‌ر دوو وڵاتى ناوبراو. له‌ گرنكترين پێشهاته‌ نوێیه‌كانى سووريا له‌ دواى كۆتايیهاتن به‌ داعش، بريتى ده‌بێت له‌ جه‌Ù†Ú¯Ù‰ نێوان هێزه‌كانى سوپاى توركيا Ùˆ هێزه‌كانى سوورياى ديموكرات له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هێزه‌كانى يه‌په‌Ú¯Ù‡‌ له‌ شارى "عه‌فرين"ÛŒ ڕۆژاواى كوردستان.

به‌Ù¾ÛŽÛŒ هه‌واڵه‌كانى ناوه‌ندى ڕۆژنامه‌وانیى توركى، هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ توركيا، ڕووسيا Ùˆ ئێران له‌ نێوه‌ندی كۆبوونه‌وه‌كه‌Ù‰ وه‌زيرانى ده‌ره‌وه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ ئه‌نتاڵيا، Ú•ÛŽÙƒ كه‌وتوون كه‌ پێويسته‌ شارى عه‌فرين هیچ هێزێكى Ú†Ù‡‌كدارى تێدا نه‌بێـت. له ‌به‌رامبه‌ر ئه‌Ùˆ ڕازيبوونه‌Ù‰ هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ ئێران Ùˆ ڕووسيا به‌ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌كه‌Ù‰ توركيا، ئه‌Ùˆ دوو وڵاته‌ داوايان له‌ توركيا كردووه‌ كه‌ له‌ لێدانى هێزه‌كانى "به‌ره‌ÛŒ نوسره"‌ Ùˆ پاشماوه‌كانى داعش Ùˆ هێزه‌كانى ده‌سته‌Ù‰ شام له‌ شارى "ئيدلب" Ú•Û†Úµ بگێڕێت.

 Ù„Ù‡‌ لاى خۆيه‌وه‌ØŒ ئه‌ردۆغان ڕازي بووه‌ به‌Ùˆ داوايه‌Ù‰ ئه‌Ùˆ دوو وڵاته‌ و،‌ ڕای Ú¯Ù‡‌ياندووه‌ كه‌ كرده‌وه‌ سه‌ربازييه‌كانيان له‌ چوارچێوه‌Ù‰ پڕۆسه‌Ù‰ "قه‌ڵغانى فوڕات" فراوانتر ده‌كه‌Ù† و،‌ ناوچه‌كانى ئيدلب Ùˆ عه‌فرينيش ده‌گرێته‌وه‌. سه‌ردانى هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ سوپاسالارى ئێران، "محه‌مه‌د باقرى" بۆ توركيا و، په‌يوه‌نديكردن به‌ سوپاسالارى ڕووسى، "ڤاله‌رى جيراسمۆف"ØŒ بۆ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ دوا بڕيار له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ پرۆسه‌ سه‌ربازیيه بده‌ن، كه‌ ده‌بێته‌ مايه‌Ù‰ دروستكردنى پێشهاتى نوێ‌ له‌ سووريا.

ئاماده‌كارييه‌كان

به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕاپۆرتێكى ڕۆژنامه‌Ù‰ "ميلييه‌ت"Ù‰ توركى، حكوومه‌تى توركيا ئاماده‌كارييه‌كى باشى كردووه‌ بۆ ده‌سپێكردنى پرۆسه‌Ù‰ سه‌ربازى له‌ شاره‌كانى عه‌فرين Ùˆ ئيدلب له‌ سووريا. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌ Ú†Ù‡‌كى قورسى بۆ  ناوچاكانى باب Ùˆ ده‌وروبه‌رى ناردووه‌ØŒ هه‌روه‌ها 7 هه‌زار سه‌ربازی توركى، له‌ پاڵ 20 هه‌زار Ú†Ù‡‌كدارى هێزى سه‌ر به‌ سوپاى سوورياى ئازاد‌ كه‌ له ‌لايه‌Ù† توركياوه‌ پاڵپشتى ده‌كرێت، ئاماده‌Ù† بۆ پڕۆسه‌كه‌. بۆيه‌ ده‌سپێكردنى پڕۆسه‌كه،‌ ته‌نیا له‌سه‌ر بڕيارى ده‌سپێكردنى ماوه‌.

كۆتايى

Ú•Ù‡‌وشى سووريا، Ú•Ù‡‌وشێك نييه‌ ته‌نیا سێگۆشه‌Ù‰ هێزى ڕووسى، توركى، ئێرانى Ú•Û†ÚµÙ‰ سه‌ره‌كى له‌ ئيداره‌دانى قه‌يرانى ئه‌Ùˆ وڵاته‌دا ببينن، به‌ڵكوو له‌ پاڵ ئه‌Ùˆ هێزانه،‌ هێزگه‌لێكى ديكه‌Ù‰ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تى Ùˆ هه‌رێمى هه‌ن، وه‌Ùƒ ئه‌مريكا Ùˆ سعووديا‌ØŒ كه‌ ده‌توانن ئاسته‌Ù†Ú¯Ù‰ مه‌زن بۆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Ù‡‌Ù‰ ئه‌Ùˆ سيگۆشه‌يه دروست كه‌ن، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ùˆ سێگۆشه‌يه‌ هه‌ÙˆÚµ بدات بڕيارى ستراتيژى له‌باره‌Ù‰ سوورياوه‌ بدات به‌بێ ئه‌وه‌Ù‰ ڕاى هه‌ر يه‌Ùƒ له‌ وڵاتانى ئه‌مريكا Ùˆ سعووديا وه‌رگرن.

توركيا هه‌ÚµÙ‡‌يه‌كى Ú¯Ù‡‌وره‌ ده‌كات، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ هه‌ر هه‌نگاوێك كه‌ بیه‌وێت سه‌باره‌ت به‌ ڕووداوه‌كانى سووريا بهاوێژێت، Ú•Û†ÚµÙ‰ ئه‌مريكا له‌به‌رچاو نه‌گرێت، به‌تايبه‌تى له‌ "شارى عه‌فرين"ØŒ چونكه‌ ئه‌مريكا Ù¾ÛŽÛŒ وايه‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر عه‌فرين به‌بێ ڕاى ئه‌Ùˆ وڵاته‌ØŒ به‌ ماناى بێڕێزييه‌ به‌رامبه‌ر به‌Ùˆ وڵاته‌ و،‌ Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ئه‌مريكا به‌Ùˆ هۆيه‌وه‌ كێشه‌Ù‰ Ú¯Ù‡‌وره‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندييه‌كانى توركيا له‌ سووريا بنێته‌وه‌. له ‌لايه‌كى ديكه‌یشه‌وه‌ هێزه‌كانى په‌يه‌ده‌ Ùˆ سوورياى ديموكرات له‌ لايه‌Ù† ئه‌مريكاوه‌ پاڵپشتى ده‌كرێن و، له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ "ڕايان ديلۆن"ØŒ گوته‌بێژى هێزه‌كانى هاوپه‌يمانى له‌ دژى داعش، ڕای Ú¯Ù‡‌ياند كه‌ هێزه‌كانى په‌يه‌ده‌ Ùˆ سوورياى ديموكرات وه‌Ùƒ هێزى كاريگه‌ر هه‌ر ده‌مێنن، ته‌نانه‌ت له‌ دواى داعشيش. بۆيه‌ "ئيداره‌Ù‰ ترامپ" ئاوا زوو ناتوانێت ده‌ستبه‌ردارى ئه‌Ùˆ هێزانه‌ بێت، چونكه‌ ئه‌Ùˆ هێزه‌ كوردييانه‌ تاكه‌ هێزن كه‌ ئه‌مريكا له‌ جه‌Ù†Ú¯Ù‰ داعش پشتى Ù¾ÛŽ به‌ستبوون و، ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌وه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯Ù‰ به‌وه‌كاله‌تیشيان له‌ قۆناغى دواى داعش Ù¾ÛŽ بكات؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌Ù‰ سووريا له‌ دواى داعش، ده‌بێته‌ ناوچه‌Ù‰ پێكدادانى هێزه‌ هه‌رێمى Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تييه‌كان له‌ Ú•ÛŽÙ‰ وه‌كيله‌كانيانه‌وه‌. له‌Ùˆ سۆنگه‌يه‌وه‌ØŒ ئه‌مريكا Ú†Ù‡‌كێكى باشى پێشكه‌Ø´ به‌Ùˆ هێزانه‌ كردووه‌ØŒ هه‌روه‌ها بنكه‌يه‌كى سه‌ربازيیشى له‌ كۆبانێ هه‌يه‌.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون