PÊNÛS
 
ژنانی کارکەر له‌ نێوان دۆخی ئه‌رێنی Ùˆ نه‌رێنیدا 
     2017-11-23
کنێر عه‌بدوڵڵا

ژنانی کارکەر له‌ نێوان دۆخی ئه‌رێنی Ùˆ نه‌رێنیدا

کنێر عه‌بدوڵڵا، نووسەر 

کارکردنی ژنان هه‌میشه‌ له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ڕۆژهه‌ڵاتییه‌کاندا جێی مشتومڕ Ùˆ گفتوگۆکردنه‌ له‌ ماوه‌یه‌Ú©Ù‡‌وه‌ بۆ ئه‌ÙˆÛŒ دی، Ú©Ù‡‌ به‌گشتی تێڕوانینه‌کان ده‌کرێنه‌ دوو به‌Ø´: به‌شێکیان، لایه‌نگریی کارکردنی ژنان ده‌Ú©Ù‡‌Ù† له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا، بێ هیچ کۆتوبه‌ند، یان سنوورێک، یان جیاکردنه‌وه‌ÛŒ بواره‌کانی کارکردن؛ به‌Ø´ÛŽÚ©ÛŒ تری تێڕوانینه‌کان، کارکردنی ژنان وابه‌سته‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÛŽÚ©‌ مه‌رج Ùˆ سنووری دیاریکراو ده‌Ú©Û•Ù†. بۆیه‌ پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گرنگیی کارکردنی ژنان له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا چییه‌ØŸ مه‌به‌ست له‌ کارکردنی ژنان ده‌رچوونی ژنانه‌ بۆ مه‌یدانه‌کانی کارکردن له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ چوارچێوه‌ÛŒ ماڵه‌Ú©Ù‡‌یاندا؛ Ú¯Ù‡‌ر هاوسه‌رگیرییان کردبێت، یان نا.

لایه‌نگرانی کارکردنی ژنان

 Ù„ا‌یه‌نگرانی ئه‌Ù… دید Ùˆ تێڕوانینه،‌ ده‌کرێن به‌ دوو به‌شه‌وه‌: هه‌ندێکیان ڕایان وایه،‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ ژنان Ú©Û†ÚµÙ‡‌Ú©Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ گرنگ Ùˆ سه‌ره‌Ú©ÛŒ Ùˆ چالاکن له‌ کۆمه‌ڵدا، بۆیه‌ بواره‌کانی  کارکردنی ژنان بێسنووره‌ Ùˆ مه‌رجدار نییه‌Ø› به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ له‌ هه‌ر بوارێکدا Ùˆ Ú†Û†Ù† بیانه‌وێت، به‌Ù¾ÛŽÛŒ خواست Ùˆ توانای خۆیان، مافی بڕیاردانی کارکردنیان هه‌یه.

 Ù‡Ù‡‌ندێکی دیکه،‌‌ کارکردنی ژنان مه‌رجدار ده‌Ú©Ù‡‌Ù† و، پێیان وایه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ شه‌ریعه‌ت Ùˆ بنه‌ماکانی ئیسلامه‌وه، ژنان مافی کارکردنیان له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا هه‌یه‌ Ùˆ هه‌ڵگری کۆمه‌ÚµÙ‡‌ خه‌سڵه‌تێکی جیاوازن له‌ پیاوان، Ú©Ù‡‌ ده‌توانن به‌ هۆیه‌وه‌ له‌ Ú•ÛŽÛŒ کاری باش Ùˆ جوانه‌وه خزمه‌تی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بکه‌ن؛ وه‌Ú© خه‌سڵه‌تی سۆزداری Ùˆ هه‌ست Ùˆ نه‌ستی دایکایه‌تی. به‌ڵام یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ مه‌رجه‌کانیان پابه‌ندبوونی Ú˜Ù†Û• به‌ پۆشینی جلوبه‌رگی شه‌رعی Ùˆ حیجابه‌وه‌Ø› له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙˆÛ• Ú©Û• خوداوه‌ند فه‌ڕزی کردووه‌ØŒ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ دانانی چوارچێوه‌یه‌Ú©ÛŒ دیاریکراوی کارکردنی ژنان. به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ هه‌ندێ شوێنی کارکردن، Ú©Ù‡‌ تایبه‌تمه‌نده‌ به‌ فرۆشتنی محەڕەمات، یان شوێنی مه‌یخواردنه‌وه،‌ Ú©Ù‡‌ بۆ Ú˜Ù† Ùˆ پیاو حه‌رام کراوه‌ØŒ یان ئه‌Ùˆ شوێنانه‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ مێیینه‌بوونی ژناندا ناگونجێن، Ú©Ù‡‌ پێویستی به‌ توانای جه‌سته‌ییی زیاتر هه‌یه‌ØŒ یان به‌ دوورڕاگرتنی ژنان له‌Ùˆ شوێنانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ پێویست به‌ تێکه‌ڵبوونیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاوان ناکات؛ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙˆÛ• Ú©Û• تێکه‌ڵبوونی ژنان Ùˆ پیاوان، بێ زه‌مینه‌یه‌Ú©ÛŒ گرنگ Ùˆ پێویست، Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ ده‌خاته‌وه ‌Ùˆ ده‌بێته‌ مایه‌ÛŒ خوڵقاندنی کێشه‌ÛŒ هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ‌ده‌روونی و، بگره‌ به‌ هۆیه‌وه‌ مرۆڤه‌کان، به‌تایبه‌ت ژنان ده‌Ú¯Ù‡‌نه‌ چاره‌نووسی نادیار، یان کوشتن Ùˆ ئه‌تککردن Ùˆ به‌کارهێنانی ناڕه‌واترین شێوه‌کانی توندوتیژی.

نه‌یاره‌کانی کارکردنی ژنان

خاوه‌Ù† دید Ùˆ تێڕوانینه‌کانی ئه‌Ù… لایه‌نه‌ پێیان وایه،‌ ژنان ته‌نیا ئه‌رکی ماڵ، به‌ڕێوه‌بردنی منداڵ Ùˆ خزمه‌تکردنی مێردیان له‌ ئه‌ستۆدایه‌ و، هه‌موو هه‌وڵێکیان، ده‌بێ له ‌پێناو خۆشی Ùˆ خۆشگوزه‌رانیی ئه‌واندا بێت Ùˆ دژی کارکردنی ژنانن له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ماڵ. بێ گومان  هه‌ڵگرانی ئه‌Ù… دیده،‌ په‌یوه‌ستن به‌ Ú©Ù‡‌لتوور Ùˆ دابونه‌ریت Ùˆ په‌روه‌رده‌یه‌Ú©Ù‡‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ جیاوازیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی، یه‌Ú©ÛŽÚ©Ù‡‌ له‌ با‌وه‌Ú•Û•‌کانیان له‌ ڕوانگه‌ÛŒ زاڵێتیی عه‌قڵییه‌تی پیاوسالاری Ùˆ  بنه‌ماڵه‌یی Ùˆ خێڵه‌کییه‌وه؛ بۆیه‌ کارکردنی ژنان له‌ بواره‌ جیاجیاکانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا Ú•Ù‡‌ت ده‌Ú©Ù‡‌نه‌وه‌ Ùˆ به‌ سووکایه‌تیکردن Ùˆ Ú©Ù‡‌مکردنه‌وه‌ÛŒ هه‌یمه‌نه‌ÛŒ پیاوه‌تی Ùˆ بنه‌ماڵه‌Ú©Ù‡‌یانی ده‌زانن.

باشییه‌کانی کارکردنی ژنان

کارکردنی ژنان واتای سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ ئازادیی ژنان دێنێته‌ ئاراوه‌ØŒ به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Û• ئیدی Ú˜Ù† زیاتر پشت به‌ خۆی ده‌به‌ستێت Ùˆ به‌رپرسیارێتیی خۆی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ له‌ به‌ڕێوه‌بردنی کاروباره‌کانی ژیانیدا و، ده‌بێته‌ Ú©Ù‡‌سایه‌تییه‌Ú©ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تی به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ فراوانتر. هه‌روه‌ها زیاتر به‌ زۆرێک له‌ شاره‌زایی Ùˆ ئه‌زموونی نوێ ئاشنا ده‌بێت Ùˆ به‌ شێویه‌Ú©ÛŒ به‌رده‌وام Ùˆ ڕۆژانه‌ ده‌بێته‌  Ù¾ÛŽØ´Ú•Ù‡‌Ùˆ Ùˆ پێشه‌Ù†Ú¯ بۆ منداڵ Ùˆ ژنانی دیکه‌ له‌ کۆمه‌ڵدا، ئه‌Ùˆ کاته‌ÛŒ له‌ کار Ùˆ ماڵه‌وه‌دا سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ست ده‌هێنێت و، ئاستی گوزه‌رانی خێزانه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ Ùˆ وڵا‌ته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ به‌رز ده‌کاته‌وه‌.

خراپییه‌کانی کارکردنی ژنان

خراپییه‌کانی کارکردنی ژنان بریتییه‌ له‌ زیادکردنی به‌رپرسیارێتییه‌کانی ژنان. واته‌ وێڕای داواکردن Ù„ÛŽÛŒ بۆ كاركردن Ùˆ وه‌رگرتنی به‌رپرسیارێتی، یان هه‌وڵدان بۆ سه‌لماندنی بوونی خۆی، یان مسۆگه‌رکردنی سه‌رکه‌وتنی له‌ بواری کارکردندا، داوای Ù„ÛŽ ده‌کرێت له‌ به‌ڕیوه‌بردنی ماڵ Ùˆ میوانداریکردندا کابانێکی سه‌رکه‌وتوو بێت، هاوسه‌رێکی باش بێت بۆ مێرده‌Ú©Ù‡‌ی، دایكێکی به‌خزمه‌ت Ùˆ په‌رۆش بێت له‌ په‌روه‌رده‌کردنی منداڵەکەیدا، خانمێکی سه‌رکه‌وتوو بێت له‌ به‌ڕێوه‌بردنی پێداویستیی ماڵ Ùˆ خواردن Ùˆ هتد. له‌ کاتێکدا ئه‌وه‌ نه‌Ú© ته‌نها ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ماندووبوون Ùˆ شه‌Ú©Ù‡‌تیی مرۆڤه‌کان، به‌ڵکوو قورسایییه‌Ú©ÛŒ زۆر ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌ ئه‌ستۆیان.

سه‌رقاڵبوونی ژنان به‌ کارکردنی زیاتر Ùˆ دوورکه‌وتنه‌وه‌یان له‌ ماڵ Ùˆ منداڵ، Ú©Ù‡‌ هه‌ندێ جار له‌ Ú•ÛŽÛŒ داینگه‌ Ùˆ کا‌ره‌Ú©Ù‡‌ره‌وه‌ چارەی پڕکردنه‌وه‌ÛŒ بۆشایییه‌کانیان ده‌Ú©Ù‡‌Ù†  و، زۆر جاریش ماندووبوونێکی دووهێنده‌ ده‌بینن له‌ نێوان به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌رکه‌کانیان له‌ ده‌ره‌وه‌‌ Ùˆ ناوه‌وه‌ÛŒ ماڵه‌کانیان؛ هه‌موو ئه‌وانه‌ کاریگه‌ری ده‌خەنە‌ سه‌ر باری جه‌سته‌یی Ùˆ ده‌روونیی ژنان و، Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ له‌سه‌ر ماڵ Ùˆ منداڵه‌کانیان ده‌بێت، جگه‌ له‌ په‌یوه‌ندیی نێوان هاوسه‌ره‌کانیان، Ú©Ù‡‌ به‌ شێوه‌یه‌Ú© ڕووبه‌ڕووی لاوازی Ùˆ Ú©Ù‡‌مته‌رخه‌Ù…ÛŒ Ùˆ ساردی ده‌بێته‌وه، به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ú©Ù‡‌میی کاتی یه‌کتربینینیان، یان سه‌رقاڵی Ùˆ هتد. ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ سه‌رزه‌نشتکردن Ùˆ بێزاری Ùˆ Ú•Ù‡‌خنه‌گرتنی پیاوان بۆ ژنان دووهێنده‌ ده‌بێت، به‌وه‌ÛŒ هه‌میشه‌ Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ڵێت كه‌ له‌ ئاست خزمه‌تکردنی منداڵ Ùˆ پیاو Ùˆ ماڵدا، یان به‌سه‌ربردنی کاتی Ú©Ù‡‌متر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ منداڵ Ùˆ مێرد Ùˆ به‌ڕێوه‌بردنی کاره‌ میواندارییه‌کانی ناوماڵ، Ú©Ù‡‌مته‌رخه‌مه‌. هه‌مووی ئه‌Ùˆ لێکدانه‌وانه‌یش، وا ده‌کات کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی وه‌Ú© ته‌ڵاق Ùˆ جیابوونه‌وه‌ و، کێشه‌ ده‌روونییه‌کانی وه‌Ú© دڵه‌ڕاوکێ Ùˆ گرێ Ùˆ گوشاره‌ ده‌روونییه‌کان ڕوو له‌ زیادبوون بکه‌Ù†.

سه‌رچاوه‌ÛŒ دیده‌ جیاوا‌زه‌‌کان

کارکردنی ژنان، Ú©Ù‡‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ باسکردن له‌ ئازادیی ژنانه‌وه مشتومڕی زۆری له‌سه‌ر ده‌کرێت‌ØŒ زیاتریش له‌Ùˆ‌ ده‌Ù†Ú¯ Ùˆ بانگه‌شانه‌ÙˆÛ•ØŒ Ú©Ù‡‌ له‌ دیدی عەلمانییه‌وه دەکرێن،‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرتووه. بیروڕاکان تا ئێستا سه‌باره‌ت بە کارکردنی ژنان به‌Ù¾ÛŽÛŒ سروشتی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌کان گوڕانکاری Ùˆ جیاوازی به‌خۆوه‌ ده‌بینێت. بۆ نموونه له‌ هه‌ندێ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا تا ئێستا هاوسه‌رگیری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ ژنانه‌ÛŒ خاوه‌Ù†ÛŒ کارن Ùˆ له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ماڵدا کار ده‌Ú©Ù‡‌ن، Ú•Ù‡‌ت ده‌کرێتەوە، له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙˆÛ• Ú©Û• له‌ دابونه‌ریتی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ده‌رچوون؛ Ú©Ù‡‌ ئه‌مه‌یش په‌یوه‌سته‌ به‌ پێکهاته ‌Ùˆ ئاست Ùˆ شێوازی بیرکردنه‌وه‌ÛŒ تاکه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Û•ÙˆÛ•ØŒ چونکه‌ هه‌ندێ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ کارکردنی ژنان له‌ سنوورێکی دیاریکراودا قه‌تیس ده‌Ú©Ù‡‌Ù† Ùˆ ته‌نیا له‌ Ú†Ù‡‌ند بوارێکی وه‌Ú© مامۆستایەتی، یان بواری ته‌ندروستیدا کورتی ده‌Ú©Ù‡‌نه‌وه‌‌.

هه‌ندێکی دیکه‌ هۆکاری Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌پێدانی، ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێننه‌وه‌ بۆ خراپیی بواری ئابووریی خێزانه‌کان؛ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙˆÛ• Ú©Û• ببێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌Ú© بۆ بژێوی خێزان Ùˆ باشتربوونی باری دارایییان.‌ هه‌مووی ئه‌Ùˆ تێڕوانینانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ چوارچێوه‌ÛŒ هزر Ùˆ بیروباوه‌Ú•Ù‡‌ سه‌ره‌Ú©ÛŒ Ùˆ‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تییه‌Ú©Û•ÙˆÛ•‌یه‌ و، دووره‌ له‌ ئامانجه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌Ú©Ù‡‌وه‌‌ØŒ كه‌ خه‌باته‌ بۆ کارکردنی ژنان؛ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙˆÛ• Ú©Û• Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ Ú˜Ù† Ùˆ پیاو مرۆڤن Ùˆ مافی هه‌موو جۆره‌ کارکردنێکیان هه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ خۆیان خوازیاری بن، بێ هیچ جیاوازییەک له‌ ڕووی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زییه‌وه‌Ø› هه‌روه‌Ú© له‌ جاڕنامه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌ردوونیی مافه‌کانی ژناندا هاتووه‌.

ته‌نانه‌ت دۆخی ژنانی ئه‌وروپا، Ù¾ÛŽØ´ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ پیشه‌سازی، هیچ باشتر نه‌بووه‌ له‌ دۆخی ژنان له‌ ئاستی وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتدا؛ چونکه‌ له‌Ùˆ کاته‌دا ئه‌وروپا له‌ قۆناغێکی تاریکیدا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ زاڵبوونی Ú©Ù‡‌نیسه‌ به‌سه‌ر ئه‌وروپا Ùˆ جیهانی ڕۆژاواییدا ژیانی به‌سه‌ر ده‌برد، به‌ڵام Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی قۆناغی عیلمانی، یان جیاکردنه‌وه‌ÛŒ ئایین له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، وای له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ڕۆژاوایییه‌کان کرد، Ú©Ù‡‌ له‌مباره‌‌وه له‌ ته‌نگانه‌یه‌Ú©ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌دا بن ‌و، وای له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ئه‌وروپییه‌کان کرد په‌یوه‌ست بن به‌ بیروباوه‌Ú•ÛŒ ئازادیی ژنان Ùˆ وه‌رگرتنی مافه‌کانیان. جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانی بە ملیۆنان كوژراوی Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ زۆربه‌یان پیاوان بوون، له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌یشدا بە ملیۆنان بێوه‌Ú˜Ù† Ùˆ خێزانی بێسه‌رپه‌رشتی Ù„ÛŽ Ú©Ù‡‌وته‌وه‌. بۆیه‌ ژنان به‌ناچاری چوونه‌‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ماڵ بۆ کارکردن له‌ کارگه‌ Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین شوێنی تردا له ‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی قووتی ڕۆژانه‌ÛŒ خۆیان Ùˆ خێزانه‌کانیان، وێڕای گۆڕینی بیروبۆچوونه‌کانیان له ‌ڕووی‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌.

ژنان له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نوێدا به‌ نیوه‌ÛŒ کۆمه‌Úµ داده‌نرێن، به‌ شێوه‌یه‌Ú© Ú©Û• له‌ Ú•ÛŽÛŒ تواناکانیانه‌وه‌ له‌ گشت بواره‌کاندا خۆیان سه‌لماند؛ وه‌Ú© Ú†Û†Ù† له‌ سه‌رۆکی وڵاته‌وه‌ ده‌ستی Ù¾ÛŽ کرد، Ú©Û• له‌ فیلیپین Ùˆ پاکستان بوو، پاشان به‌ تێپه‌ڕبوونی بۆ سه‌رۆکوه‌زیران Ùˆ وه‌زیر Ùˆ كاركه‌ر له‌ هێزی ئه‌تۆمیدا، وه‌Ú© کارکردن له‌ ناسا. له‌ عێراق Ùˆ کوردستانیشدا، Ú˜Ù† بووه‌ ئه‌ندازیار، پارێزه‌ر Ùˆ په‌ر‌له‌مانتار Ùˆ ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسی Ùˆ سه‌رکردایه‌تیی حزبه‌کان Ùˆ هتد. ته‌نانه‌ت له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندوو، یان محافزکاره‌کاندا، کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ پیاوسالارییه‌کان، خۆیان له‌ ته‌Ù†Ú¯ÙˆÚ†Ù‡‌ÚµÙ‡‌مه‌یه‌Ú©ÛŒ زۆردا بینییه‌وه‌Ø› بۆیه‌ خۆیان له‌ به‌رده‌Ù… هه‌ڵوه‌سته‌ Ùˆ گۆڕانکارییه‌کاندا ده‌بیننه‌وه‌ سه‌باره‌ت Ú•Ù‡‌تکردنه‌وه‌ÛŒ بیر Ùˆ باوه‌Ú• Ùˆ دابونه‌ریتی کۆمه‌ڵ، له‌ هه‌مان کاتدا فه‌لسه‌فه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ خۆی له‌ نێوه‌ندی واقعدا فه‌ڕز کردووه‌.

کارکردنی ژنان له‌ ڕووی ناوه‌Ú•Û†Ú©Ù‡‌وه،‌ جیاوازه‌ له‌ پێدانی ئازادیی ته‌واو پێی؛ ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی تێڕوانینێکی هه‌ÚµÙ‡‌ هه‌یه‌ به‌وه‌ÛŒ پێدانی ئازادی به‌ ژن، یان ڕاستتر، Ú¯Ù‡‌یشتنی ژنان به‌ ئازادییه‌کانیان هۆکار بێت بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ Ùˆ ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی به‌Ú•Ù‡‌ڵڵایی Ùˆ لادانی ئاکاری،  چونکه‌ هیچ ده‌ستپێکێک به‌بێ بوونی شه‌ریکێکی سه‌ره‌Ú©ÛŒ نابێت، Ú©Ù‡‌ بریتییه‌ له‌ پیاو. بۆیه‌ کارکردنی ژنان بابه‌تێکه‌ Ùˆ ئازادیی ژنانیش بابه‌تێکی تر، Ú©Ù‡‌ گرێدراوی به‌Ú•Ù‡‌ڵڵایی Ùˆ لایه‌Ù†ÛŒ ئاکاری نییه‌. بۆیه‌ ئێستا کارکردنی ژنان له‌ سه‌رجه‌Ù… بواره‌کاندا له‌ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتن Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردنێکی زۆردایه‌ و، توانیو‌یه‌تی له‌ گشت ئاستی جیهاندا، بوون Ùˆ توانای خۆی بسه‌لمێنێت و، بواری ئه‌وه‌ نه‌ماوه Ú©Ù‡‌ به ‌ده‌وری پرسیارێکدا بسووڕێینه‌وه‌ØŒ Ú©Û• ئایا Ú•ÛŽÛŒ Ù¾ÛŽ ده‌ده‌Ù† کار بکات، یان نا؟

بۆیه‌ کارکردن بۆ هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز، بووەته‌ ئه‌رکێک Ú©Ù‡‌ پێویسته‌ بیکەن؛ چونکه‌ زامنی به‌رده‌وامیدانه‌ به‌ ژیان له‌سه‌ر زه‌ÙˆÛŒ و، بنیادنانه‌وه‌ Ùˆ ئامرازێکه‌ بۆ به‌رده‌وامیدان له‌ لایه‌Ú© و، له‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیکەیشەوە‌ Ú†Ù‡‌سپاندن Ùˆ سه‌لماندنی خودی مرۆڤه‌کانه‌ بۆ Ú©Ù‡‌سایه‌تیی خۆیان Ú©Ù‡‌ هه‌Ù… خاوه‌Ù†ÛŒ Ú©Ù‡‌سایه‌تیی سه‌ربه‌خۆی خۆیان بن Ùˆ هه‌Ù… سه‌ربه‌خۆییی دارایییان هەبێت. بۆیه‌ کارکردنی ژنان به‌ یه‌ÙƒÛŽÚ© له‌ گرنگییه‌کان له‌ ژیانی مرۆڤه‌کاندا داده‌نرێت، نه‌Ú© بۆ خۆشی بێت، یان نه‌نگی، یان گرنگ نه‌بێت بۆی. بۆیه‌ گرنگیی کارکردن، یارمه‌تیده‌ر ده‌بێت بۆ دابینکردنی سه‌ربه‌خۆییی دارایی، Ú©Ù‡‌ پێویسته‌ پشت به‌ خۆی ببه‌ستێت Ùˆ بۆ خۆی Ùˆ بۆ ئه‌وانی تر خه‌رجی بکات، تا هه‌ست به‌وه‌ نه‌كات بووه‌ته‌‌ بارگرانی به‌سه‌ر ئه‌وانی دیکه‌وه‌ØŒ‌ یان هه‌میشه‌ چاوه‌ڕوانی ده‌ستی ئه‌وانی تر بکات. هه‌روه‌ها به ‌هۆیه‌وه‌ ده‌بێته‌ خاوه‌Ù† بڕیار و، حیساب بۆ قسه‌ Ùˆ تێڕوانین Ùˆ گفتوگۆ Ùˆ ڕاکانی ده‌کرێت و، یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ ته‌وزیفکردنی توانا Ùˆ شاره‌زاییی نیوه‌ÛŒ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌. چونکه‌ دوورخستنه‌وه‌ Ùˆ بایه‌خنه‌دان به‌ توانای ژماره‌یه‌Ú©ÛŒ زۆری تاکه‌کانی کۆمه‌Úµ Ùˆ په‌راوێزخستنیان له‌ کرداری Ú¯Ù‡‌شه‌پێداندا، زیان Ùˆ زه‌ره‌رێکی زۆر له‌ مرۆڤایه‌تی ده‌دات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ‌ ژنان ته‌نیا به‌ پاراستن Ùˆ په‌روه‌رده‌کردنی منداڵ Ùˆ به‌ چڕکردنه‌وه‌ÛŒ ڕۆڵیان له ‌ناوماڵ Ùˆ لای هاوسه‌ره‌Ú©Ù‡‌یان بوونی خۆیان ناسه‌لمێنن.

لێکۆڵینه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ زانستی چیمان Ù¾ÛŽ ده‌ڵێت؟

به‌Ù¾ÛŽÛŒ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ ئه‌ڵمانی، Ú©Ù‡‌ ڕاپرسییه‌Ú©ÛŒ له‌ نێوان هه‌زاران Ú©ÙˆÚ• Ùˆ Ú©Ú† له‌ ته‌مه‌Ù†ÛŒ 14-15 ساڵاندا سه‌باره‌ت به‌ کارکردنی ژنان ئه‌نجام دا، به‌Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ره‌نجامه‌کانی ڕاپرسییه‌Ú©Ù‡‌ 84% ئومێده‌وارن Ú©Ù‡‌ خێزان Ù¾ÛŽÚ© بهێنن؛ 65% له‌وانه‌ کچانێک ده‌خوازن Ú©Ù‡‌ کاری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ماڵیان نه‌بێت. له‌ هه‌مان کاتدا توێژینه‌وه‌ Ùˆ لێکۆڵینه‌وه‌ ده‌روونی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به‌گشتی جه‌خت له‌وه‌ ده‌Ú©Ù‡‌نه‌وه،‌ Ú©Ù‡‌ کارکردن، زیاتر ژنان به‌هێز ده‌کات Ùˆ هه‌ستێکی خۆییی زیاتریان Ù¾ÛŽ ده‌به‌خشێت، به‌وه‌ÛŒ Ú©Û• خاوه‌Ù†ÛŒ به‌ها Ùˆ Ú©Ù‡‌سایه‌تی Ùˆ به‌هێزیی زیاتره‌ له‌ گشت لایه‌نه‌ ده‌روونی Ùˆ مه‌عنه‌وییه‌کاندا‌ و،‌ کاری جێگیر، هه‌ست به‌ Ú˜Ù† ده‌دات Ú©Û• بوونی خۆی بسه‌لمێنێت و، زۆرێک له‌ هه‌سته‌ خراپه‌کانی ‌لا بڕه‌وێنێته‌وه. بۆ نموونه‌ØŒ ئه‌وه‌ÛŒ Ú©Û• هه‌ست بکات ئه‌Ùˆ بوونه‌وه‌ره‌ لاوازه‌یه،‌ Ú©Ù‡‌ خاوه‌Ù† توانایه‌Ú©ÛŒ دیاریکراوە. چونکه‌ هه‌ستکردنی هه‌ر مرۆڤێک به‌ سته‌Ù…ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ تێڕوانینی به‌رته‌سک بۆ Ú•Û†Úµ Ùˆ هاوکاری Ùˆ ئازاره‌کانی، هه‌روه‌ها به‌ده‌ستنه‌هێنانی مافه‌ پیشه‌یی Ùˆ وه‌زیفی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی، به‌ده‌ره‌ له‌ Ú©Ù‡‌مده‌رفه‌تی Ùˆ Ú©Ù‡‌موکوڕیی ده‌رفه‌ت له‌ ڕووی پاداشتکردن Ùˆ هاندانییه‌وه.‌ هه‌مووی ئه‌وانه‌ ده‌بنه‌ فاکته‌ری کاریگه‌ر بۆ توانا Ùˆ ته‌واوکاری Ùˆ چالاکبوونی Ú•Û†ÚµÛŒ ژنانی كاركه‌ر له‌ هه‌ر مه‌یدانێکی کار Ùˆ به‌رهه‌مدا بێت.

تا ئێستا به‌ها کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی په‌یوه‌ندیدار به‌ کارکردنی ژنانەوە به‌گشتی، ئه‌رێنی نییه. ئه‌وه‌یش دووفاقییه‌Ú©ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌یه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ واقعدا، چونکه‌ به‌واقعی Ùˆ فیعلی ژنان تێکه‌ÚµÛŒ بواره‌کانی کارکردن بوون، Ú©Ù‡‌ گرنگ Ùˆ فره‌جۆر Ùˆ فرەبواره‌ØŒ به‌ڵام تا ئێستا به‌هاکان به‌گشتی کارکردنی ژنان له ‌ناوماڵ به‌هه‌ندتر Ùˆ پڕبایه‌ختر ده‌بینن؛ Ú©Ù‡‌ ده‌شێت ئه‌Ùˆ گوشاره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ کاریگه‌ر Ùˆ نه‌رێنی بۆ‌ بواری ده‌روونیی ژنانی كاركه‌ر بگێڕن.

ڕاسته‌ کارکردنی ناوماڵ Ùˆ خێزان بایه‌Ø® Ùˆ گرنگیی خۆی هه‌یه، به‌ڵام ژیانی سه‌رده‌Ù… به‌ گشت ئاڵۆزییه‌ جیاوازه‌کانی Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ داخوازییه‌کانییه‌وه‌ØŒ یارمه‌تیده‌ر بووه‌ له‌ گۆڕینی وێناکه‌ و،‌ زۆرێک له‌ کاره‌ گرنگ Ùˆ بنه‌Ú•Ù‡‌تییه‌کان ده‌ریان خست، Ú©Ù‡‌ کارکردن له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ماڵدا پێویستییه‌كه‌ØŒ وه‌Ú©: خزمه‌گوزارییەکانی‌ ته‌ندروستی، فێرکاری، کاروباری بازرگانی Ùˆ دامه‌زراوه‌کانی تایبه‌ت‌ به‌ کاروباری هه‌مه‌جۆری ژنانه‌وه‌. ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ هیچ کات ژنان له‌ کارکردنیان له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ماڵ دانه‌بڕاون، به‌ڵکوو هه‌میشه‌ له‌ ژینگه‌ÛŒ لادێ Ùˆ بیابانه‌کاندا بۆ کاری کشتوکاڵی Ùˆ به‌خێوکردنی مه‌ڕوماڵات Ùˆ کاره‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کانی دیکه به‌رده‌وام بوون‌.  ‌

دووفاقیی به‌هاکان

پسپۆرانی بواری ده‌روونناسی، پێیان وایه‌ هه‌ندێ له‌ ژنان تا ئێستا هه‌ڵگری کۆمه‌ÚµÙ‡‌ به‌هایه‌Ú©ÛŒ دووفاقی Ùˆ لێكجودان، Ú©Ù‡‌ وا له‌ ژنان ده‌کات‌ په‌رۆشییان بۆ چالاکی Ùˆ ڕژدییان له‌ کارکردندا له‌ ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌یاندا سه‌باره‌ت به‌Ùˆ گوشاره‌ ئاسایییانه‌ÛŒ له‌ کار Ùˆ ماڵدا بۆیان دێته‌ ئاراوه لاواز بێت. بۆیه‌ Ú˜Ù† له‌ به‌رامبه‌ر گوشار Ùˆ ڕێگری Ùˆ به‌ربه‌سته‌کان Ùˆ ئەو بێزارییانەی بۆی ده‌خوڵقێنن، به‌ئاسانی Ùˆ ساده‌یی پاشه‌کشه‌ ده‌کات Ùˆ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌. بۆیه‌ ته‌حه‌ممولی دڵه‌ڕاوکێ Ùˆ شپرزه‌ییه‌کان ناکات، جگه‌ ‌له‌وه‌ÛŒ هه‌ندێکیان ده‌چنه‌ بواری کارکردنه‌وه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ کات به‌سه‌ربردن، یان گۆڕانکاری؛ Ú©Ù‡‌ ئه‌Ùˆ بۆچوونه‌ وا ده‌کات به‌ گشتی له‌ لایه‌Ù† کۆمه‌ÚµÙ‡‌وه‌ مه‌ودای نه‌رێنی هه‌بێت بۆ کارکردنی ژنان. ئه‌مه‌یش ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ تازه‌کارکردنی ژنان، به‌تایبه‌تی له‌ هه‌ندێ بواردا، هه‌روه‌ها بۆ گوشار Ùˆ ڕێگرییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ جیاوازه‌کان، به‌ده‌ر له‌ پێکهاته‌ÛŒ ژنان له‌ ڕووی ڕاهێنان Ùˆ ئاماده‌سازیکردنەوە، Ú©Ù‡‌ بێ گومان ئاماده‌کردن Ùˆ ڕاهێنانی Ú˜Ù† کاتێکی باشی ده‌وێت، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بتوانێت داخوازییه‌کانی ژیان جێبه‌جێ بکات.

Ø´ÚµÙ‡‌ژاوییه‌ ده‌روونییه‌کان

ئه‌Ù… لایه‌نه،‌ هاوکاره‌ له‌ باشترکردنی ته‌ندروستیی ژنان له‌ ڕووی ده‌روونییه‌وه‌ Ùˆ زاڵبونی زیاتر به‌سه‌ر داهاتوو Ùˆ ته‌Ù†Ú¯ÙˆÚ†Ù‡‌ÚµÙ‡‌مه‌کانی ژیان له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ Ú©Ù‡‌سایه‌تییه‌وه و، ده‌شێت ئەو گوشاره‌ زۆرانەی له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه ڕووبه‌ڕووی ده‌بنه‌وه‌ØŒ‌ ببنه‌ Ù‡Û†ÛŒ زیادکردنی دڵه‌ڕاوکێ و، هه‌روه‌ها شپرزه‌یی Ùˆ بێزاربوون Ùˆ نه‌گونجان بۆی. بۆیه‌ کێشه‌ خێزانی Ùˆ هاوسه‌رگیرییه‌کان به‌ کێشه‌ دیار Ùˆ بڵاوه‌کان له ‌لای ژنانی كاركه‌ر داده‌نرێت، Ú©Ù‡‌ به‌Ø´ÛŽÚ©ÛŒ زۆری ئه‌وه‌یش په‌یوه‌ندیداره‌ به ‌ناڕوونی Ùˆ دابه‌شنه‌بوونی Ú•Û†Úµ Ùˆ به‌رپرسیارێتییه‌کانی هه‌ر دوو هاوسه‌ره‌Ú©Ù‡‌ØŒ Ú©Ù‡‌ بێ گومان به‌گشتی له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ڕۆژهه‌ڵاتییه‌کاندا ئه‌وه‌ گرێدراوی نه‌بوونی دابونه‌ریت، یان یاسا Ùˆ ڕێسای تایبه‌ته‌ به‌ ڕێکخستن Ùˆ دیاریکردنی به‌شداریکردنی هاوسه‌ره‌کان‌ له‌ کاروباری ژیانیاندا له‌ ڕووی به‌شداری Ùˆ هاوکاریکردنی دارایی Ùˆ کاروباری ناوماڵ Ùˆ پاراستن Ùˆ په‌روه‌ر‌ده‌کردنی منداڵه‌کانیان Ùˆ زۆری ترەوە، Ú©Ù‡‌ ورده‌کاری Ùˆ درێژه‌ÛŒ هه‌یه‌ له‌ ژیانی هاوبه‌Ø´ÛŒ ڕۆژانه‌دا.‌ ئه‌وه‌یش دیالۆگ Ùˆ تێگه‌یشتنی زیاتری ده‌وێت له‌ نێوان هاوسه‌ره‌کاندا به ‌مه‌به‌ستی Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ڕێچاره‌ÛŒ هاوبه‌Ø´ Ùˆ گونجاو، Ú©Ù‡‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژیانی کرده‌ییدا یه‌Ú© بگرێته‌وه‌. تا ئێستا تێڕوانینی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بۆ کارکردنی ژنان له‌ هه‌ندێ پیشه ‌Ùˆ بواردا له‌ ئاستێکی Ú©Ù‡‌Ù… Ùˆ نزمدایه‌ØŒ یان به‌گشتی به‌ Ù‡Û†ÛŒ بۆچوونه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانەوە هه‌ڵوێستێکی نه‌رێنیی Ù„ÛŽ وه‌رده‌گرن، وه‌Ú©: بواری په‌رستاری، یان بواری شانۆیی Ùˆ فیلمسازی Ùˆ هتد.

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون