PÊNÛS
 
هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر 
     2017-11-15
عەدنان مەجید محەمەد

هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی

سه‌ره‌تا:

هه‌روه‌Ùƒ ئاشكرایه‌ له‌ ئێستادا Ùˆ به‌دیاریكراویش پاش 16/10/2017ØŒ هه‌رێمی كوردستان به‌ قۆناغێكی سه‌خت Ùˆ دژواردا تێ ده‌په‌ڕێت. قۆناغێكی زۆر هه‌ستیار Ùˆ ناسكه‌ØŒ پێویستی به‌ خوێندنه‌وه‌ÛŒ ورد Ùˆ مامه‌ÚµÙ‡‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رپرسیارانه‌ هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ دووباره‌ بتوانین Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان بگه‌ڕێنینه‌وه‌ Ù¾ÛŽØ´ 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر. بۆیه‌ له‌Ù… وتاره‌دا زۆر تیشك ناخه‌ینه‌ سه‌ر خودی ڕووداوه‌كانی 16/10/2017ØŒ به‌ڵكوو ده‌مانه‌وێت خوێندنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌مه‌لایه‌نه‌ بۆ ڕووداوه‌كان Ùˆ داهاتووی هه‌رێمی كوردستان Ùˆ پاراستنی ئه‌زموونی هه‌رێمی كوردستان بكه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ له‌ ڕووداوه‌كانی 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر تێ بگه‌ین كه‌ بیكه‌ینه‌ وێستگه‌یه‌Ùƒ بۆ پێشكه‌وتن Ùˆ گۆڕانكاری، نه‌Ùƒ ببێته‌ خاڵێك بۆ نائومێدی Ùˆ كشانه‌وه‌. چونكه‌ ئێمه‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ بزانین كه‌ كورد خاوه‌Ù†ÛŒ دۆزێكی Ú•Ù‡‌وایه‌Ø› ئێمه‌ ئه‌Ùˆ كاته‌ شكست ده‌هێنن Ùˆ ده‌دۆڕێین كه‌ خه‌ونی به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌كانمان له‌ده‌ست بده‌ین.

تێڕامانێك له‌سه‌ر ڕووداوه‌كه‌ÛŒ 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر

سه‌ره‌تا بۆ خوێندنه‌وه‌ÛŒ ڕووداوه‌كانی 16/10/2017 Ùˆ جووڵاندنی هێزی عێراقی Ùˆ حه‌شدی شه‌عبی، به‌ره‌Ùˆ كه‌ركووك Ùˆ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان Ùˆ پاشه‌كشه‌ÛŒ هێزی پێشمه‌رگه‌ÛŒ كوردستان، ده‌بێت جه‌خت له‌سه‌ر سێ ئاستی سه‌ره‌ÙƒÛŒ بكه‌ینه‌وه‌:

یه‌كه‌Ù… : ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی

له‌Ù… خاڵه‌یشدا تیشك ده‌خه‌ینه‌ سه‌ر دوو لایه‌ن، ئه‌وانیش ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیایه، وه‌Ùƒ دوو هێزی كاریگه‌ر له‌سه‌ر ئاستی سیسته‌Ù…ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی. بۆیه‌ ناكرێت بۆ خوێندنه‌وه‌ÛŒ ڕووداوه‌كان، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ù… دوو زلهێزه‌ نادیده‌ بگیرێت.

سه‌باره‌ت به‌ ئه‌مریكا، ئاشكرایه له‌Ù… ئیداره‌یه‌ÛŒ ترا‌مپ، جۆرێك له‌ ناڕوونی له‌ سیاسه‌ت Ùˆ بڕیاردان ده‌بینرێت. هه‌تا ئێستا دید Ùˆ سیاسه‌تێكی زۆر یه‌كگرتوو له‌ ویلایه‌ته‌یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا نابینرێت هه‌تا ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان بتوانن مامه‌ÚµÙ‡‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرایان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بكه‌ن، چونكه‌ زۆر جار بابه‌تێك Ú†Ù‡‌ندان بیروبۆچوونی جیاوازی له‌سه‌ر دروست بووه‌Ø› بۆ نموونه‌ جیاوازیی ڕوئیای ترا‌مپ وه‌Ùƒ سه‌رۆك و، تیله‌رسۆن وه‌Ùƒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌سه‌ر ڕێككه‌وتنی 5+1ØŒ هه‌روه‌ها ڕوئیای زۆر جیاواز له‌ نێوان سه‌نته‌ره‌كانی دروستكردنی بڕیار له‌ ئه‌مریكا هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌ هه‌نووكه‌یییه‌كان و،‌ تایبه‌ت به‌ عێراق Ùˆ هه‌رێمی كوردستانیش ئه‌Ùˆ جیاوازییه‌ ده‌بینرێ.

سه‌باره‌ت به‌ عێراق Ùˆ هه‌رێمی كوردستان، ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت هاوسه‌نگییه‌Ùƒ دروست بكات له‌ نێوان ئه‌Ùˆ بۆچوونه‌ جیاوازانه‌ÛŒ كه‌ هه‌یه‌. هه‌ر زوو وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا ڕای Ú¯Ù‡‌یاند كه‌: "ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمێكی كوردستانی به‌هێزه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ یه‌كپارچه‌ییی خاكی عێراق"Ø› كه‌واته‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی ئه‌مریكا له‌ ئێستادا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كپارچه‌ییی خاكی عێراقه‌ØŒ به‌ڵام Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ هه‌رێمی كوردستان به‌هه‌ند وه‌رگیراوه‌. له ‌سه‌ره‌تای جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش Ùˆ لابردنی مالكی Ùˆ پشتگیریكردنی كورد له‌وه‌ÛŒ كه‌ مالكی عێراق به‌ره‌Ùˆ ئاقارێكی خراپ ده‌بات، ئه‌مریكا ئه‌Ùˆ خه‌ونه‌ÛŒ هه‌بوو كه‌ بتوانێت له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ "حه‌یده‌ر عه‌بادی"یه‌وه‌ØŒ عێراق له‌ژێر هێژموونیی ئێران ده‌ربهێنێت Ùˆ عێراقێكی عه‌لمانی-عه‌ره‌بی دروست بكات؛ به‌ڵام زۆربه‌ÛŒ چاودێره‌ سیاسییه‌كان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كۆكن كه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†Úµ Ùˆ كه‌سایه‌تیی حه‌یده‌ر عه‌بادی ئه‌Ùˆ كاراكته‌ره‌ سیاسییه‌ به‌هێزه‌ نییه‌ØŒ كه‌ بتوانێت هێژموونیی ئێران له‌ عێراق بنه‌بڕ بكات. له ‌سه‌ردانه‌كه‌یدا بۆ سعوودیای عه‌ره‌بی، به‌ ئاماده‌بوونی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا، داوا له‌ عه‌بادی كراوه‌ كه‌ هێزه‌ میلیشیا شیعه‌كان له‌ عێراق ده‌ربكرێن Ùˆ سوپایه‌ÙƒÛŒ یه‌كگرتووی نیشتمانی بۆ عێراق دروست بكرێت؛ هه‌ر زوو له‌ÙˆÛŽ توانای عه‌بادی ده‌ركه‌وت كه‌ له ‌ئاست ئه‌Ù… داواكارییه‌دا نییه‌.

ئه‌Ù… وه‌همه‌ÛŒ ئه‌مریكا، بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌رهه‌مهێنانی 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر، چونكه‌ ئه‌مریكییه‌كان پێیان وابوو كه‌ ئه‌نجامدانی ڕیفراندۆم له‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌Ùˆ ئامانجه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌مریكا هه‌ÙˆÚµÛŒ بۆ ده‌دا، به‌ڵكوو ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازكردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ حه‌یده‌ر عه‌بادی و، به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ بگاته‌ ئه‌Ùˆ ئاسته‌ كه‌ نه‌توانـێت له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتوو ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان به‌ده‌ست بهێنێته‌وه‌ Ùˆ متمانه‌ÛŒ شه‌قامی عێراقی له‌ده‌ست بدات. بۆیه‌ ئه‌مه‌یش وای له‌ ئه‌مریكا كرد كه‌ Ú¯ÚµÛ†Ù¾ÛŒ سه‌وز بۆ هێزه‌كانی عێراقی Ù¾ÛŽ بكات بۆ ئه‌وه‌ÛŒ دووباره‌ ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ له ‌ده‌ست كورد وه‌ربگرنه‌وه‌.

لێره‌یشدا، نابێت باس له‌ Ú•Û†ÚµÙ‡‌ نیگه‌تیڤه‌كه‌ÛŒ "بریت مه‌كگۆرك" نه‌كه‌ین، چونكه‌ ئه‌Ùˆ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌وخۆ له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ ڕووداوه‌كه‌ به‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌وه‌ØŒ په‌یوه‌ندی‌ به ‌به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ سه‌ركرده‌ سه‌ربازییانه‌ÛŒ ناو یه‌كێتیی نیشتمانییه‌وه‌ هه‌بووه و، داوای له‌وان كردووه‌ كه‌ له‌ شاری كه‌ركووك پاشه‌كشه‌ بكه‌Ù†. هه‌روه‌ها كۆنگرێسمانی دیاری ئه‌مریكا "ترێنت فرانكس" Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ توند له‌ مه‌كگۆرك ده‌گرێت Ùˆ به ‌دوژمنی سه‌رسه‌ختی پرۆسه‌ÛŒ سه‌ربه‌خۆییی كورد ناوی ده‌بات، كه‌ ئه‌Ùˆ Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ پێویسته‌ برێت مه‌كگۆرك بگۆڕێت به‌ كه‌سێكی تر، چونكه‌ هه‌تا ئێستا مه‌كگۆرك به‌ سیاسه‌ته‌ كۆنه‌كه‌ÛŒ ئۆباماوه پابه‌نده‌‌ØŒ نه‌Ùƒ نوێنه‌رایه‌تیی سیاسه‌تی سه‌رۆك ترا‌مپ بكات.

سه‌باره‌ت به‌ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا وه‌Ùƒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی زلهێز، ڕووسیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كپارچه‌یی خاكی عێراقه‌ و، به‌ڵام پێویستی به‌ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی هه‌یه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمی كوردستان. هه‌رچه‌نده‌ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا پۆزه‌تیڤتر بوو وه‌Ùƒ له‌ ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر ڕیفراندۆم، به‌ڵام ڕووسیا ناتوانێت پشتگیریی هه‌رێم بكات بۆ سه‌ربه‌خۆیی، چونكه‌ له ‌كاتێكدا ڕووسيا له‌ زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ سزایانه‌ÛŒ كه‌ هه‌ÙˆÚµ دراوه‌ به‌سه‌ر كۆماری ئیسلامیی ئێراندا بچه‌سپێنرێت مافی ڤیتۆی به‌كار هێناوه‌ØŒ  Ù‡Ù‡‌روه‌ها له‌ سووریایش پشتگیری له‌ سیاسه‌تی كۆماری ئیسلامیی ئێران كردووه‌ بۆ مانه‌وه‌ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د له‌ پۆسته‌كه‌یدا، كه‌واته‌ ڕووسیا ناتوانێت به‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌وخۆ دژ به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆماری ئیسلامی له‌ ناوچه‌كه‌دا بوه‌ستێته‌وه‌ØŒ بۆیه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا له‌Ùˆ كێشانه‌دا كه‌ ڕوویان دا زۆر كه‌Ù… ده‌رده‌كه‌وت، به‌ڵام سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ڕووسیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پاراستنی مافه‌كانی هه‌رێمی كوردستان بووه‌ وه‌Ùƒ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ ده‌ستووری عێراقدا هاتووه‌.

دووه‌Ù…: ئاستی هه‌رێمایه‌تی

پاش ئه‌وه‌ÛŒ كورد بڕیاری ڕیفراندۆمی دا بۆ سه‌ربه‌خۆیی، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ئاڵه‌نگار (ته‌حه‌ددا)ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ ڕووبه‌ڕووی كوردستان بوونه‌وه‌ØŒ به‌ڵام له ‌دواجاردا ڕیفراندۆمه‌كه‌ هه‌ر ئه‌نجام درا. ئه‌مه‌ ترسێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ لای ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی هه‌رێمی دروست كرد، به‌تایبه‌ت توركیا Ùˆ ئێران، كه‌ به ‌درێژاییی مێژوو دژایه‌تیی مافه‌كانی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردیان كردووه‌ Ùˆ له‌سه‌ر هیچ شتێك ئه‌وه‌نده‌ ته‌با Ùˆ ÙƒÛ†Ùƒ نین، به‌قه‌د ئه‌وه‌ÛŒ له‌ دژایه‌تیی مافه‌كانی كورد كۆكن. ڕیفراندۆم بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ له‌سه‌ر مێزی گفتوگۆ دابنیشن Ùˆ دژایه‌تیی پرۆسه‌ÛŒ سه‌ربه‌خۆیی بكه‌ن، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ÛŒ له‌سه‌ر كۆمه‌ڵیك مه‌سه‌له‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ دژایه‌تی له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌. ڕێككه‌وتنی توركیا Ùˆ ئێران ته‌نیا له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان نه‌بووه‌ØŒ به‌ڵكوو له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنی هه‌ر چوار پارچه‌ÛŒ كوردستان بووه‌Ø› واته‌ پلانه‌كه‌ لێدانی په‌كه‌كه‌ Ùˆ كوردانی ڕۆژاوا Ùˆ حزبی دیموكراتیش له‌خۆ ده‌گرێت. بۆیه‌ ده‌بینین سوپای پاسداران له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حه‌شدی شه‌عبی خاكی كوردستان داگیر ده‌كات Ùˆ ئاماده‌یییان هه‌یه‌Ø› له ‌هه‌مان كاتدا وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ توركیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وه‌Ù† كه‌ یه‌كپارچه‌ییی خاكی سووریا بپارێزرێت و، یارمه‌تیی ڕژێمه‌كه‌ÛŒ ئه‌سه‌د ده‌دات بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ÛŒ كانتۆنه‌كانی ڕۆژاوای كوردستان.

سه‌ره‌ڕای ئه‌Ùˆ لێكتێگه‌یشتنه‌ÛŒ وڵاتی ئێران Ùˆ توركیا له‌سه‌ر سه‌ركوتكردنی كورد، به‌ڵام نابێت ئه‌وه‌مان له‌بیر بچێت كه‌ ئه‌Ù… دوو هێزه‌ ململانێ Ùˆ دژایه‌تیی مێژوویی له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌ ‌Ùˆ هه‌ر یه‌كه‌یان نوێنه‌رایه‌تی ئیمپراتۆرییه‌تێك Ùˆ ئایدلۆجیایه‌ÙƒÛŒ جیاواز ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌وانیش سه‌فه‌ÙˆÛŒ Ùˆ عوسمانییه‌Ø› بۆیه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان زیادبوونی هێژموونیی ئه‌ÙˆÛŒ تریان به‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌سه‌ر خۆی ده‌زانێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌ر زوو توركیا به‌ئاشكرا ئیدانه‌ÛŒ له‌شكركێشیی حه‌شدی شه‌عبیی كرد له‌ كه‌ركووك Ùˆ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆ ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ئامێزی ئاراسته‌ÛŒ ئێران كرد، به‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر پێویست بكات توركیایش Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ئاماده‌ بێت ده‌ستێوه‌ردان له‌ كاروباری مووسڵدا بكات.

سێیه‌Ù…: ئاستی لۆكاڵی (عێراق – هه‌رێمی كوردستان)

سه‌باره‌ت به‌ ناوخۆی عێراق Ùˆ كه‌لتووری حوكمڕانی Ùˆ به‌ڕێوه‌بردن، هه‌میشه‌ ئه‌Ùˆ كه‌لتووره‌ بووه‌ كه‌ كاری له‌سه‌ر سڕینه‌وه‌ÛŒ به‌رامبه‌ر كردووه‌. له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌یشه‌وه‌ هه‌میشه‌ باوه‌ڕیان به‌ مافه‌ سروشتی Ùˆ یاسایییه‌كانی كورد نه‌بووه‌ØŒ بۆیه‌ زۆر جار له‌ جێبه‌جێكردنی مادده‌ ده‌ستورییه‌كان خۆیان لا داوه ‌و، نه‌یانویستووه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ ماددانه‌ جێبه‌جێ بكه‌Ù† كه‌ له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی كورددایه‌.

پاش شكسته‌ یه‌Ùƒ له‌ دوای یه‌كه‌كانی عێراق Ùˆ كۆنترۆڵكردنی به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆری خاكی عێراق له ‌لایه‌Ù† داعشه‌وه‌ØŒ پێشمه‌رگه‌ به‌بوێرانه‌ Ùˆ لێهاتووییی خۆی، توانیی هه‌موو ناوچه‌ كوردستانییه‌كان بپارێزێت. هه‌روه‌Ùƒ ئاشكرایه‌‌ حكوومه‌تی عێراق به‌ هاوكاریی هاوپه‌یمانان پرۆسه‌ÛŒ ئازادكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ÛŒ كه‌ داعش ده‌ستی به‌سه‌ردا گرتبوون ده‌ست Ù¾ÛŽ كرد، به‌ڵام قه‌زای حه‌ویجه‌ÛŒ هێشته‌وه‌ بۆ كۆتاییی پرۆسه‌كه‌. ئه‌وه‌ ئاماژه‌یه‌Ùƒ بوو بۆ په‌لاماردانی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ له ‌دوای جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش؛ هه‌روه‌Ùƒ ڕۆژنامه‌نووس "هێڤیدار ئه‌حمه‌د" له‌ گرته‌ ڤیدیۆیه‌Ùƒ ئاماژه‌ به‌وه ‌ده‌كات كه‌وا زانیاریی وردی له‌به‌رده‌سته،‌ كه‌ حكوومه‌تی عێراق پاش جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش په‌لاماری كه‌ركووك ده‌دات. ئه‌وه‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرا بوو. كه‌واته‌ ڕیفراندۆم بكرایه، یان نا، ئه‌Ùˆ پرۆسه‌یه‌ هه‌ر ئه‌نجام ده‌درا. حكوومه‌تی عێراقیش به‌ مه‌به‌ست هه‌ÙˆÚµÛŒ دا كێشه‌ هه‌ڵپه‌سێردراوه‌كان بهێڵێته‌وه‌ بۆ دوای داعش، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ به‌ئاسانی كه‌ركووك Ùˆ ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ كۆنترۆڵ بكاته‌وه‌ØŒ به‌ڵام لێره‌دا خراپیی سیاسه‌تی دانوستانكاری كوردی ده‌رده‌كه‌وێت، كه‌ نه‌یانتوانی سوود له‌ لاوازیی حكوومه‌تی عێراق وه‌ربگرن Ùˆ له‌ لۆژیكی هێزه‌وه‌ ڕێككه‌وتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حكوومه‌تی ناوه‌ند ئه‌نجام بده‌Ù†.

له ‌ناوخۆی هه‌رێمی كوردستانیش فاكته‌ر Ùˆ هۆكاری زۆر هه‌بوون بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ڕووداوی 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر ڕوو بدات، له‌وانه‌: پیشاندانی ئه‌زموونێكی خراپی حوكمڕانی له ‌ماوه‌ÛŒ 26 ساڵی ڕابردوو، هه‌بوونی Ú¯Ù‡‌نده‌ڵییه‌ÙƒÛŒ زۆر، نه‌بوونی متمانه‌ÛŒ سیاسی له‌ نێوان لایه‌نه‌كان Ùˆ به‌دامه‌زراوه‌یینه‌كردنی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌. كه‌واته‌ ئه‌Ù… فاكته‌ر Ùˆ هۆكارانه‌ پێمان ده‌ڵێن، كورد له ‌سه‌ره‌تادا له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ شكستی هێنابوو، نه‌Ùƒ عه‌سكه‌ری، چونكه‌ ئاشكرایه‌ هه‌روه‌Ùƒ به‌رپرسێكی سیاسی ئاماژه‌ به‌وه ‌ده‌كات كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ڕێككه‌وتنی به‌Ø´ÛŽÙƒ له ‌سه‌ركردایه‌تیی سیاسیی یه‌كێتیی نیشتمانی نه‌بووایه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ قاسم سوله‌یمانی Ùˆ حكوومه‌تی عێراق و، پێشمه‌رگه‌ پاشه‌كشه‌ÛŒ Ù¾ÛŽ نه‌كرایه‌ØŒ ئه‌وا به‌ 5 ساڵیش كه‌ركووك نه‌ده‌كه‌وت. ئێستا پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌: داهاتووی هه‌رێمی كوردستان له‌ نێوان ململانێی هێزه‌ نیوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ هه‌رێمایه‌تییه‌كاندا Ú†Û†Ù† ده‌بێت؟

داهاتووی هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای ڕووداوه‌كانی 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر

به‌بێ دوودڵی له‌ قۆناغی ئێستادا پێشبینیكردن بۆ داهاتوو شتێكی زه‌حمه‌ت Ùˆ گرانه‌ØŒ چونكه‌ به‌ڕاستی ڕووداوه‌كان خێرا Ùˆ ئاڵۆز  Ùˆ فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ندن. پاش 16ÛŒ ئۆكتۆبه‌ر كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ڕووداوی گرنگ له‌سه‌ر ساحه‌ÛŒ ناوچه‌كه‌ ڕووی دا، بۆ نموونه‌ ئێران توانیی كۆتایی به‌ "هیلالی شیعه‌" بهێنێت Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی خۆی بگه‌یه‌نێته‌ سه‌ر چیای شه‌نگال؛ ئه‌مه‌یش پاش ئه‌وه‌ÛŒ سوپای پاسداران له‌ هێرشه‌كانی سه‌ر هه‌رێمی كوردستان به‌شدار بوو. به‌مه‌یش ئاشكرایه‌ ئێران ده‌توانێت ببێته‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌سه‌ر ئیسڕائیل Ùˆ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مووشه‌كه‌ دوورهاوێژه‌كانییه‌وه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بیه‌وێت، ده‌توانێت ئیسڕائیل بپێكێت. ئه‌مه‌یش نیگه‌رانییه‌ÙƒÛŒ زۆری لای ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا دروست كردووه‌ØŒ كه‌ ئێستا ده‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ به‌هێز هه‌یه‌ له‌ناو سه‌نته‌ره‌كانی توێژینه‌وه ‌Ùˆ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ كۆنگرێسمانه‌كانی ئه‌مریكا، كه‌ ده‌بێت ئه‌مریكا زوو كۆتایی به‌ هیلالی شیعی Ùˆ باڵاده‌ستیی ئێران له ‌ناوچه‌كه‌ بهێنێت. نابێت بیرمان بچێت ئه‌مریكا ئامانجی سه‌ره‌ÙƒÛŒ ئه‌وه‌ بوو، له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پشتگیریی عه‌بادییه‌وه‌ عێراق له‌ژێر هێژموونگه‌راییی ئێران ده‌ربهێنێت، به‌ڵام له‌ واقعدا ئه‌وه‌ÛŒ ڕووی دا باڵاده‌ستیی قاسم سوله‌یمانی Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌كردنی ده‌سه‌ڵات Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران بوو له‌ ناوچه‌كه‌. ئه‌مه‌یش سه‌د له‌ سه‌د Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ ئامانجی ئه‌مریكا بووه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌مریكا Ù¾ÛŽÛŒ خۆش بێت یان نا، ئه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ عه‌بادی ئه‌Ùˆ كاراكته‌ره‌ به‌هێزه‌ نییه‌ كه ‌بتوانێت عێراق بگه‌ڕێنێته‌وه‌ باوه‌Ø´ÛŒ جیهانی عه‌ره‌بی. كه‌واته‌ یه‌Ùƒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ بۆ ئه‌مریكا ده‌مێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ دژی هێژموونیی ئێران بوه‌ستێته‌وه،‌ ئه‌ویش یارمه‌تیدانی هه‌رێمی كوردستانه‌.

له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ÛŒ "سه‌عد حه‌ریری" له‌ سعوودیا Ùˆ هاوێشتنی مووشه‌ÙƒÛŽÙƒ  له‌ لایه‌Ù† حووسییه‌كانی یه‌مه‌نه‌وه‌ ئاراسته‌ ڕووه‌Ùˆ ڕیازی پایته‌ختی سعوودیا‌ØŒ Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ به‌دوای خۆیدا هێنا. بۆ نموونه‌: ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی هاوپه‌یمانی عه‌ره‌بی كه‌ سعوودیا سه‌ركردایه‌تیی ده‌كات، ئاماژه‌یان به‌وه‌ داوه‌ كه‌ ده‌بێت ته‌هران گورزێكی به‌هێز Ùˆ وه‌ڵامێكی گونجاو وه‌ربگرێت له ‌كاتی گونجاوی خۆی، هه‌روه‌ها وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا ئاماژه‌ÛŒ به‌وه ‌دا كه‌ زۆر نیگه‌رانه‌ له‌ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌ نابه‌رپرسیاره‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ و، ئێرانی تۆمه‌تبار كرد به‌ تێكدانی ئاسایشی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست؛ له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ پاكستان له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئاسایشی سعوودیا‌ به‌ ئاسایشی خۆی ده‌زانێــت. كه‌واته‌ كێشه‌كان به‌ره‌Ùˆ ئاسۆیه‌Ùƒ ده‌ڕوات كه‌ خه‌ریكه‌ له‌ كۆنترۆڵ ده‌ربچێت Ùˆ ئێران به‌رپرسی یه‌كه‌مه‌ له‌Ù… كێشانه‌. ئه‌مه‌یش Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ سنوورێك بۆ باڵاده‌ستیی ئێران له‌ عێراق Ùˆ لوبنان Ùˆ یه‌مه‌Ù† دابنرێت. بۆ نموونه‌ پاش حزبوڵڵا، هه‌ÙˆÚµ ده‌درێت حه‌شدی شه‌عبی Ùˆ Ú†Ù‡‌ند كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ دیاری حه‌شدی شه‌عبی بخرێنه‌ Ù†ÛŽÙˆ لیستی تیرۆره‌وه‌Ø› ئه‌مه‌یش Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ سیناریۆیه‌Ùƒ بێت به‌ قازانجی كورد.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ پاش سڕكردنی ڕیفراندۆم، كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نیوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی گوشاریان خستۆته‌ سه‌ر حه‌یده‌ر عه‌بادی بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دانوستاندن Ùˆ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ستوور كێشه‌كانی نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا چاره‌سه‌ر بكات. ئه‌مه‌ ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆ Ùˆ گرنگی به‌نیسبه‌ت كورده‌وه‌ تێدایه‌ØŒ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆ، دانی به‌ ڕیفراندۆمه‌كه‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستاندا ناوه‌. بۆیه‌ بوار له ‌به‌رده‌Ù… هه‌رێمی كوردستان ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ دووباره‌ خۆی Ú•ÛŽÙƒ بخاته‌وه‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی به‌هێز بكاته‌وه‌. كه‌واته‌ ئه‌وه‌ÛŒ ڕوو ده‌دات، له‌ داهاتوودا Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ به‌ قازانجی كورد بشكێته‌وه‌ØŒ به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ گرنگه‌ په‌یوه‌ندیی به ‌ناوخۆی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ هه‌یه‌ØŒ كه‌ پێویسته‌ په‌ند له‌ ڕابردوو وه‌ربگیرێت Ùˆ هه‌ÚµÙ‡‌كانی ڕابردوو دووباره‌ نه‌كرێنه‌وه‌. به ‌یه‌Ùƒ هه‌نگاو ده‌توانین به‌سه‌ر كێشه‌كاندا زاڵ بین، ئه‌ویش یه‌كڕیزی Ùˆ چاكسازییه‌.

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون