PÊNÛS
 
شــازدەی ئۆكتــۆبەر بــۆ؟! 
     2017-10-27
سەروەر حەمە

شــازدەی ئۆكتــۆبەر بــۆ؟!

 

سـەروەر حـەمـە، مامۆستا Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا ‌Ùˆ زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەڵاحەددین-هەولێر

دەستپێـك:

تەواوی ئەو خاكەی ÙƒÛ• هێزی پێشمەرگەی كوردستان Ù„Û• سێ ساڵی ڕابردوودا بە Ù‡Û†ÛŒ جەنگی داعش Ùˆ شكست ‌Ùˆ پاشەكشەی سوپای عێراق دەستی بەسەردا گرتبوو، Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ 16ÛŒ ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دواتری ئەمساڵ، پاش Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ هێزەكانی حەشدی شەعبی Ùˆ سوپای عێراق Ù„Û• كورد ‌Ùˆ هێزی پێشمەرگە بۆ ڕادەستكردنەوەی ناوچە جێناكۆكەكان بە حكوومەتی عێراق، ئەو ناوچانە كەوتنەوە دەست هێزە عێراقییەكان _حەشدی شەعبی Ùˆ سوپای عێراق_ØŒ ÙƒÛ• ئەمه‌یش بە نسكۆ Ùˆ شكستێكی دیكە Ù„Û• مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردیدا دادەنرێت. لێرەدا ‌Ùˆ Ù„Û• چوارچێوەی ئەم وتارە شیكارییەدا، دەمەوێت تیشكێك بخەمە سەر ئەو هۆكارە ناوخۆیی ‌Ùˆ دەرەكییانەی ÙƒÛ• بوونە Ù‡Û†ÛŒ ڕوودانی ڕووداوەكانی شازدەی ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دوای.

 

  • هۆكارەكانی پشت ڕووداوەكانی شازدەی ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دوای:

گومانی تێدا نییە ڕووداوەكانی شازدەی ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دوای، پلانێكی گەورە ‌Ùˆ مەترسیدار بوو لەسەر هەرێمی كوردستان ‌Ùˆ ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، ÙƒÛ• بە داگیركردنی كەركووك Ùˆ ناوچە جێناكۆكەكان دەستی Ù¾ÛŽ كرد، ÙƒÛ• مەبەست تێیدا لاوازكردنی هەرێمی كوردستان بوو Ù„Û• ڕووی سیاسی ‌Ùˆ باری ئابووری ‌Ùˆ سنوورداركردنی پەیوەندییە دەرەكی ‌Ùˆ دیپلۆماسییەكانی هەرێم؛ بە جۆرێك ÙƒÛ• حكوومەتی عێراق دەیەوێت هەرێمی كوردستان بۆ لەمەودا بخاتە ژێر ڕكێفی خۆیەوە. بە دید Ùˆ تێڕوانینی من هۆكارەكانی پشت ڕووداوەكانی شازدەی ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دوای، خۆی Ù„Û•Ù… چەند هۆكاره‌ ناوخۆیی ‌Ùˆ دەرەكییه‌دا دەبینێتەوە:

 

  • یەكەم: هۆكارە ناوخۆیییەكان:
  1. ناتەبایی ‌Ùˆ ناكۆكیی ناوخۆیی: ÙˆÛ•Ùƒ دەبینین بەپێی ئامارەكانی وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی كوردستان، نزیكەی Ú†Ù„ حزبی سیاسیی ڕێگەپێدراو كار Ùˆ چالاكی دەكەن ‌Ùˆ مۆڵەتی كاركردنیان Ù„Û•Ù… هەرێمەدا هەیە، بەڵام مەخابن ناتەبایی ‌Ùˆ ناكۆكیی نێوانیان وای كردووە، تەواوی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ كوردییش بەسەر خۆیاندا دابەش بكەن ‌و، بەرەیەك بكەن بە دژی بەرەیەكی دیكە. ئەمە سەرباری ئەوەی بەشێك Ù„Û•Ù… حزبە سیاسییانە خاوەنی هێزی چەكدارین ÙƒÛ• ئەمە برینەكەی هێندەی تر قووڵ كردووە. بە جۆرێك ÙƒÛ• Ù„Û• كۆتایییەكانی سەدەی ڕابردوو بە Ù‡Û†ÛŒ سەرهەڵدانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆوە لێكترازانێكی سیاسی Ùˆ ئابووری ‌و، تەنانەت كۆمەڵایەتی ‌Ùˆ ڕۆشنبیرییان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ كوردیدا دروست كرد ÙƒÛ• تاكوو ئێستایش ساڕێژ نەبووە و، هەر ئەم ناتەبایییەیش وای كردووە ئێمە نەتوانین بەرامبەر دوژمنان تۆكمە بین.
  2. پێشمەرگەی قارەمان ‌Ùˆ سیاسەتمەداری نەزان: مێژووی دوور Ùˆ نزیكی میللەتەكەمان پێمان دەڵێ كوردەكان هەمیشە Ù„Û• جه‌نگدا براوەن Ùˆ Ù„Û• دانوستاندا دۆڕاون؛ یان بە واتایەكی دیكە كوردەكان ئەوەی Ù„Û• مەیدانی جەنگ دەستیان دەكەوێت، لەسەر مێزی گفتوگۆ لەدەستی دەدەن. ئەمه‌یش دەرخەری ئەو ڕاستییەیە ÙƒÛ• دونیابینیی سیاسییەكانمان Ù„Û• ئاستی پێویستدا نییه‌ ‌و، جێگه‌ÛŒ دووبارە چاوپێداخشاندنەوەیە؛ بۆ ئەوەی جارێكی دیكە بستێك خاكی كوردستان ‌Ùˆ دڵۆپێك خوێنی ئاڵی پێشمەرگە قارەمانەكان بەفیڕۆ نەچێت.
  3. نەبوونی یەكگوتاری ‌Ùˆ یەكڕوئیایی: تێكڕای پرسە نەتەوەیی ‌Ùˆ نیشتمانییەكان Ù„Û• هەموو دونیادا ‌Ùˆ لای هەموو میللەتان پرۆسەیەكی چارەنووسسازە و، پەیوەستە بە ئاییندەی‌ تاكەكانییەوە. هەر بۆیە پێویستیی بە كۆدەنگییەكی‌ نیشتمانی هەیە بۆ سەرخستنی. بە جۆرێك، دەبێت هەمووان بە حزب Ùˆ سەركردە Ùˆ هاونیشتمانییانەوە، لەسەر شێواز Ùˆ میكانیزمی‌ پیادەكردنی كۆدەنگ بن‌ و، Ù¾ÛŽÙƒÛ•ÙˆÛ• پێداویستییەكانی سەرخستنی دابین بكەن. بەڵام بەداخەوە ئێمە Ù„Û• هەرێمی كوردستان خاوەنی ئەم جۆرە ڕۆحییەتە نین ‌و، Ù„Û• ئاست پرسە نیشتمانییەكانیشمان خاوەنی گوتارێكی یەكگرتوو نین.
  4. لەبەرچاونەگرتنی بەرژەوەندیی باڵای نیشتمانی: Ù„Û• هەموو سیستەمە تەوافوقییه‌كانی جیهاندا، مەرجی سەركەوتنی پرسی توافق بریتییە Ù„Û• هەبوونی ئاستێكی زۆر باڵای هەستكردن بە لێپرسراوێتیی نیشتمانی ‌Ùˆ لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی ‌Ùˆ چاكەی گشتی ‌Ùˆ وەلانانی بەرژەوەندیی تایبەتی ‌Ùˆ حزبی. لێرەوەیە دەكرێت بڵێین ئەم مەرجە بۆ گەییشتن بە ته‌وافوقی ئیدارەدانی ئەم هەرێمە، Ù„Û• نێوان حزبە سەرەكییەكانی هەرێمی كوردستاندا بزر ‌Ùˆ غائیب بووە. بۆیە بە زەحمەتمان بینی ئەم هێزانە ئەو هێزانە بن ÙƒÛ• بەرژەوەندیی باڵای نیشتمانیان Ù„Û• Ù¾ÛŽØ´ بەرژەوەندیی حزبی ‌Ùˆ كەسییەوە دابنێن.
  5. سەپاندنی ئیرادە ‌Ùˆ ئیدارەی حزبی: حزبە سیاسییەكانی ئەم هەرێمە، ئەوەندەی Ø´Û•Ú• ‌Ùˆ ململانێیان لەسەر سەپاندنی ئیرادە ‌Ùˆ ئیدارەی خۆیان ‌Ùˆ ئەو دامەزراوەیە دەكرد ÙƒÛ• بەدەستیانەوە بوو، هێندە ململانێیان Ù„Û• پێناو بەرژەوەندییە باڵاكانی نیشتمان ‌Ùˆ هاونیشتمانیان نەدەكرد. بۆیە بە دید ‌Ùˆ تێڕوانینی ئێمە، تەواوی هێز ‌Ùˆ لایەنە سیاسییەكان بە شێواز ‌Ùˆ قەبارەی جۆراوجۆر، بەم نەفەسەوە مامەڵە دەكەن ÙƒÛ• دەیانەوێت ئیرادە Ùˆ ئیدارەی خۆیان لەسەر حسابی ئەوی دیكە بسەپێنن؛ ÙƒÛ• ئەمه‌یش دەرەنجامی خراپی Ù„ÛŽ دەكەوێتەوە.
  6. ڕیفراندۆم: من Ù¾ÛŽÙ… وایە ڕووداوەكانی شازدەی ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دوای، دەرەنجامی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم نییە بەتەنیا، بەڵام Ù„Û• هەمان كاتدا وای دەبینم ڕیفراندۆم كاتی ڕوودانی ئەم ڕووداوانەی Ù¾ÛŽØ´ خست؛ ئەگینا گەڕانەوەی دووبارەی ئەو ناوچانە Ù„Û• ئەجێندای كاری حكوومەتی عێراقدا بووە.
  7. نابەرامبەریی هێز ‌و، نەبوونی هێزێكی یەكگرتووی نیشتمانی: هیچ گومانی تێدا نییە Ù„Û• ڕووی لۆجستی ‌Ùˆ Ú†Û•Ùƒ ‌Ùˆ تەقەمەنییەوە، Ù„Û• نێوان هێزی پێشمەرگەی كوردستان ‌Ùˆ هێزی سوپای عێراق، یان حەشدی شەعبی، بەراورد ناكرێت و، Ù„Û• لایەكی دیكەیشەوە نەبوونی هێزێكی یەكگرتووی نیشتمانیی كوردستانی هۆكاری ڕوودانی ئەم جۆرە ڕووداوە نەخوازراوانەن.
  8. خاكفرۆشی: بەداخەوە خیانەت ‌Ùˆ خاكفرۆشی، پەڵەیەكی Ú•Û•Ø´Û• Ù„Û• مێژووی گەلەكەمان؛ هەر Ù„Û• میرنشینەكانەوە تا شۆڕشەكانی Ø´ÛŽØ® عوبەیدوڵڵای نەهری Ùˆ Ø´ÛŽØ® محمودی نەمر Ùˆ Ø´ÛŽØ® سەعید ‌Ùˆ سمكۆی شكاك Ùˆ كۆماری مهاباد Ùˆ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئەیلوول ‌و، دواتریش ڕووداوەكانی 16ÛŒ ئۆكتۆبەر، ÙƒÛ• بە جۆرێك Ù„Û• جۆرەكان بە Ù‡Û†ÛŒ پلان ‌Ùˆ خیانەتی چەندین كەس ‌Ùˆ گرووپەوە Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ لەباربردنی دەستكەوت ‌Ùˆ سڕینەوەی یەكتر دراوە.
  9. ئەزموونی 25 ساڵی ڕابردوو: Ù„Û• زانستی سیاسیدا ئەوە بنەما ‌Ùˆ پێوەرە: "نادادپەروەری ‌Ùˆ نایەكسانیی سیاسی، ئابووری ‌Ùˆ كەلتووری، سەر بۆ توندوتیژی دەكێشێت. بە هەمان شێوەیش دادپەروەری ‌Ùˆ یەكسانی، دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ هێنانەدیی سەقامگیریی سیاسی Ùˆ ئاشتی." بۆیە دەبینین ئەزموونی 25 ساڵی حكومڕانی Ù„Û•Ù… هەرێمە، نەیتوانیوە دادپەروەری ‌Ùˆ یەكسانی بۆ هاونیشتمانیان فەراهەم بكات تاكوو Ù„Û• ڕێگەیەوە سەقامگیریی سیاسی Ùˆ ئاشتیی كۆمەڵایەتی بەدی بهنێت. Ù„Û• هەمان كاتدا لاوازیی ئیرادەی سەركردایەتیی سیاسیی حزب ‌Ùˆ لایەنەكان ‌Ùˆ كۆمەڵگەكەمان بەگشتی بۆ قبووڵكردنی دیموكراسی ÙˆÛ•Ùƒ شێوازێكی گونجاوی فەرمانڕەوایی، بۆتە Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی جۆرێك Ù„Û• بێباكی لای فەرمانڕەوا Ùˆ سەركردە سیاسییەكان بەرامبەر بە هاووڵاتیان؛ ئەمەیش سەری كێشاوە بۆ لەدەستدانی متمانەی هاووڵاتیان بەم مۆدێلەی ئێستا Ù„Û• فەرمانڕەواییكردن. كەواتە دەتوانین بڵێین بەشێكی ئەم ڕووداوانەی ئێستا، بەرهەمی ئەزموونی حكومڕانیی ڕابردوومانە.
  10. نەبوونی ناوەندی توێژینەوەی سیاسی ‌Ùˆ ستراتیژی: نەبوونی ئەم جۆرە ناوەندانە بە شێوەیەكی فراوان ÙƒÛ• ئەركی، ڕێنوێنی Ùˆ پێدانی بەڕچاوڕوونی بێت بە سەركردایەتیی سیاسی، وای كردووە بەشێكی باشی ئەو بڕیارە سیاسییانەی ÙƒÛ• دەدرێت، دیراسه‌كراو ‌Ùˆ كامڵ نەبن.

 

دووەم: هۆكارە دەرەكییەكان:

  1. داننەنان بە مافی كورد Ù„Û• مێنتەڵێتیی عەرەب ‌Ùˆ تورك Ùˆ فارس: بێ گومان Ù„Û• عەقڵییه‌تی عەرەب ‌Ùˆ تورك Ùˆ فارسدا داننان بە مافی كورد ‌Ùˆ بنیاتنانی دەوڵەتی كوردستان قبووڵكراو نییە، چونكە ئەوان دروستبوونی دەوڵەتی كوردستان بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانیی خۆیان دەزانن ‌و، پێیان وایە دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ ناسەقامگیریی زیاتری ناوخۆی خۆیان ‌Ùˆ ناوچەكە ‌Ùˆ جیهان؛ Ù„Û•Ù… پێناوەیشدا هەرچییان بۆ لەباربردنی خەونی كورد Ù¾ÛŽ بكرێت، دەیكەن.
  2. مەیلی پاوانخوازیی حكوومەتی عێراق: بەهێزكردنی دەسەڵات ‌Ùˆ فراوانخوازی Ùˆ داگیركاری، مەیل Ùˆ خولیای تێكڕای حكوومەتە یەك Ù„Û• دوای یەكەكانی عێراق بووە. هەر بۆیەیشە ڕووداوەكانی ئەم دوایییە، بەشێكە Ù„Û•Ùˆ مەیلەی حكوومەتەكەی عەبادی؛ هەروەك ڕای گەیاندبوو ÙƒÛ• ڕیفراندۆمی كوردستان لەبار دەبەن و، هێژموونیی خۆیان بەسەر ئەو ناوچانەدا دەسەپێنن ÙƒÛ• پێشمەرگە Ù„Û• ماوەی سێ ساڵی ڕابردوودا Ù„Û• Ú†Ù†Ú¯ÛŒ داعش ئازادی كردبوو.
  3. پلانی هەرێمی: دەبینین هەرێمی كوردستان لەژێر كاریگەریی دەستێوەردانی وڵاتانی ناوچەیی ‌Ùˆ هەرێمی ‌Ùˆ نێودەوڵەتیدایە ‌و، بووەتە گۆڕەپانی دەستێوەردانەكانیان. بێ گومان ڕوونە، ÙƒÛ• هەر دەوڵەتێك دەستێوەردان Ù„Û• كاروباری ناوخۆی دەوڵەتێكی تر بكات بەرژەوەندییەكانی خۆی لەبەرچاو دەگرێت، بەبێ گوێدان بەو دەرەنجامە خراپانەی ÙƒÛ• Ù„Û• ئەنجامی دەستێوەردان Ù„Û• ناوخۆی وڵاتی دەستێوەردراو دەكەوێتەوە. لێرەوەیش دەبینین ئەم جۆرە Ù„Û• دەستێوەردان وای كردووە، ÙƒÛ• كاریگەریی لەسەر یەكلاییكردنەوەی ÙƒÛŽØ´Û• ‌Ùˆ گرفتە سیاسی ‌Ùˆ یاسایییەكانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان هەبێت. Ù„Û• هەمان كاتیشدا بە تێڕوانینی من، پلانێكی هەرێمی Ù„Û• پشت ڕووداوەكانی شازدەی ئۆكتۆبەر ‌Ùˆ ڕۆژانی دواترەوە هەبوون؛ بە جۆرێك هەر یەكە Ù„Û• توركیا ‌Ùˆ ئێران Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئەم پلانەوە ویستیان عێراق Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ هەڵوەشانەوە ڕزگار بكەن ‌و، پرۆسەی ڕاگەیاندنی دەوڵەت Ùˆ بەهێزبوونی كوردستانیش Ù„Û• هاوكێشە جیۆسیاسییەكانی ناوچەكەدا ڕابگرن.
  4. Ú¯Ù„Û†Ù¾ÛŒ سەوزی ئەمریكا: ڕوونە بەدەستەوەدان ‌Ùˆ كەوتنی كەركووك، بە Ú¯Ù„Û†Ù¾ÛŒ سەوزی ئەمریكا Ùˆ هەماهەنگیی ئێران Ùˆ توركیا ئەنجام دراوە و، ئەم پشتتێكردنەی ئەمریكا Ù„Û• كورد Ù„Û•Ù… ئانوساتەدا Ú•Û†ÚµÛŒ زۆری هەبووە Ù„Û• گۆڕین Ùˆ پێچەوانەكردنی هاوكێشە ناوخۆیییەكان. ئەمریكایییەكان بەم كارەیان، ویستیان پرسی بەدەوڵەتبوونی كوردستان بۆ داهاتوویەكی نادیار دوا بخەن ‌و، پارێزگاری Ù„Û• یەكپارچەییی خاكی عێراق بكەن Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ گەڕانەوەی هەولێر Ùˆ بەغدا بۆ سەر مێزی دانوستاندن Ùˆ ڕێككەوتن Ùˆ بەشداری Ù„Û• پرۆسەی سیاسیی عێراقدا.
  5. بێدەنگیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی: هەڵوێستی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی Ù„Û• بەرامبەر بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردیدا Ù„Û• ماوەی ساڵانی شەست ‌Ùˆ حەفتاكانی سەدەی ڕابردوو، شاڵاوەكانی ئەنفال ‌Ùˆ كیمیابارانی هەڵەبجە، ئەوە بووە ÙƒÛ• ئەمانە ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ ناوخۆیین ‌و، دەبێت Ù„Û• چوارچێوەی عێراقدا چارەسەر بكرێن. ئەوان _ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی_ پاڵپشتییەكی بەرچاو Ù„Û• پاراستنی یەكپارچەییی خاكی عێراق دەكەن Ù„Û• ڕابردوو، ئێستا ‌Ùˆ داهاتوویەكی نزیك تا دووریش، ÙƒÛ• ئەم هەڵوێستانەیش بە قازانجی كورد ‌Ùˆ دۆزە ڕەواكەی نابینم.  

كۆتــایی:

زۆر گرنگە تەواوی هێز ‌Ùˆ حزبە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان، ئەم قۆناغە نەخوازراوە تێ پەڕێنن ‌و، قۆناغی ڕێككەوتن ‌Ùˆ ئاشتەوایی ‌Ùˆ ئاساییكردنەوە دەست Ù¾ÛŽ بكەن. چونكە بێ گومان Ù„Û•Ù… دۆخەدا ململانێی ناتەندروست ‌Ùˆ یەكتر تاوانباركردن ‌Ùˆ ڕاكردن Ù„Û• بەرپرسیارێتی ‌Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕاگەیاندن ‌Ùˆ بەیاننامەی توند ‌و، زمانی زبری لایەنەكان، بە ÙƒÛ•ÚµÙƒÛŒ دۆخەكە‌ Ùˆ ژیانی هاونیشتمانیی ماندوو نایەت، ئەوەندەی ÙƒÛ• لێكتێگەییشتن‌ Ùˆ دیالۆگ ‌Ùˆ خۆخستنە ژێر باری لێپرسراوێتیی نیشتمانی ‌Ùˆ Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ ساڕێژكردن ‌Ùˆ سڕینەوەی برینەكانی ڕابردوو خزمەتێك بە ڕەوشەكە دەكات.  

 
 
« ئەمریكییه‌كـان چــۆن سەرۆكـی وڵاتەكەیـان هەڵدەبژێـرن؟
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ به‌دیهێنانی ڕۆشنبیریدا
« تێڕامانێک Ù„Û• Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ڕۆشنبیریی سیاسی
«  ڕۆڵی حزبە سیاسییەکان Ù„Û• بەدیهێنانی ڕۆشنبیریی سیاسیدا
« تێــڕامانێــك سەبارەت بە سازان
« كۆتایییەكانی داعش‌
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕۆشنبیریی سیاسی Ù„Û• بەدیهێنانی پرسی دیموكراسیدا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون