PÊNÛS
 
گۆڕانی هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ سه‌رده‌می پۆست-داعش 
     2017-10-14
پەرویز ڕەحیم

گۆڕانی هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست-داعش

 

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانسته ‌سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

دروستبوون Ùˆ ده‌ركه‌وتنی داعش له‌ عێراق Ùˆ سووریا، كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ÙƒÛ†ÛŒ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌ØŒ به‌تایبه‌ت هاوسه‌نگیی هێزی ناوچه‌ییی نێوان ئه‌كته‌ره‌كان دروست كرد؛ ته‌نانه‌ت بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ مانه‌وه‌ Ùˆ به‌رده‌وامیی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا به‌ پاڵپشتیی ئه‌كته‌ره‌ ناوچه‌یی Ùˆ سه‌رووناوچه‌یییه‌كان، وه‌كوو ئێران Ùˆ ڕووسیا. له‌ ئێستا كه‌ ئه‌Ù… ڕێكخراوه‌ له ‌ڕووی ڕێكخستن Ùˆ فۆرمی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌وه (نه‌Ùƒ له ‌ڕووی ئایدیۆلۆژیایی Ùˆ هزرییه‌وه‌)‌ به‌ره‌Ùˆ لاوازی Ùˆ نه‌مان ده‌چێت و، دیسانه‌وه‌ پێشبینی ده‌كرێت كه‌ هۆكاری هاوپه‌یمانێتییه‌كان له‌ناو بچێت كه‌ زیاتر كاتی Ùˆ له‌سه‌ر پرسی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆر بووه‌. كرۆكی هاوكێشه‌كه‌ به‌Ù… شێوه‌یه‌ بوو كه‌ داعش وای كردبوو Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئێران و، هه‌روه‌ها توركیا به‌رز ببێته‌وه‌ Ùˆ ئه‌كته‌ره‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی هاوپه‌یمانیشیان ببنه‌ بكه‌رێكی كاریگه‌ر و، له‌مه‌یش گرنگتر ئه‌وله‌وییه‌تی ئاسایشی بگۆڕێت له‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ ئێرانه‌وه‌ بۆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ داعش و، ته‌نانه‌ت ئێران له ‌پاڵ دوژمنه‌كه‌ÛŒ (ئه‌مریكا) له ‌یه‌Ùƒ به‌ره‌دا بن له‌ دژی داعش. به‌ڵام له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست- داعشدا ئه‌Ù… ئه‌وله‌وییه‌ته‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت Ùˆ سنوور Ùˆ ئەندامانی به‌ره‌ Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÙ‡ هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌‌كان ڕوونتر ده‌بێته‌وه‌ و، ئه‌مه‌یش به‌ ڕێككه‌وتن Ùˆ سازانی ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا ده‌چێته‌ قۆناغێكی نوێوه‌. بۆیه‌ ئێمه‌ ده‌توانین باس له‌  Ø¯ÙˆÙˆ قۆناغ بكه‌ین: Ù¾ÛŽØ´ داعش Ùˆ پاش داعش.

ئه‌مه‌یش هاوكێشه‌ÛŒ هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا ده‌گۆڕێت. لێره‌دا به‌Ù¾ÛŽÛŒ به‌رژه‌وه‌ندیی پێكناكۆكی ئه‌كته‌ره‌ هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان Ú†Ù‡‌ند سیناریۆ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌رێك  له ‌ئارادان‌. له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر ئه‌Ù… ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ùˆ سیناریۆ چاوه‌ڕوانكراوانه‌.

هاوسه‌نگیی هێزی ئه‌كته‌ره‌ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان

ڕووسیا:

پرسی دژایه‌تیی تیرۆر، ئه‌Ùˆ پاساوه‌ ڕواڵه‌تییه‌ یاخود هۆكاره‌ ئاسایشییه‌ بوو كه‌ ڕووسیای هان دا بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی، له‌ سووریا له‌ ناوچه‌كه‌ هێزی سه‌ربازی به‌كار بێنێت. هه‌رچه‌نده‌ ڕووسیا مه‌ترسیی ئاسایشیی له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ Ùˆ به‌هێزبوونی گرووپه‌ توندڕه‌وه‌ ئیسلامییه‌كانی وه‌كوو داعش هه‌بووه‌ Ùˆ هه‌یه‌ و، ده‌خوازێت له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووره‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كان Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ناوچه‌ÛŒ نفووزی ناسراوی له‌ ئاسیای ناوه‌ڕاست Ùˆ قه‌وقاز، ئه‌Ù… هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ ئاسایشییانه‌ بڕه‌وێنێته‌وه‌ یاخود به‌ره‌نگاریان ببێته‌وه‌Ø› به‌ڵام له‌ ڕاستیدا پرسی گۆڕانی هاوسه‌نگیی هێز له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ داعش له ‌ناوچه‌كه‌ØŒ مه‌ترسییه‌ÙƒÛŒ زۆر زیاتری بۆ هاوسه‌نگیی هێزی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ پاشان پرس Ùˆ ناوچه‌كانی تری جێگه‌ÛŒ ناكۆكی Ùˆ ململانێی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا، وه‌كوو ئۆكراینا Ùˆ كریمیا Ùˆ كۆریای باكوور Ùˆ پرسه‌كانی ناوچه‌ÛŒ نفووز Ùˆ پرسی ئاسایشی سایبه‌ری Ùˆ قه‌ڵغانی مووشه‌كیی ئه‌مریكا Ùˆ ناتۆ له‌ ئه‌وروپا Ùˆ نزیك سنووره‌كانی ڕووسیا Ùˆ په‌لهاوێشتنی ناتۆ بۆ كۆماره‌كانی پێشووتری سۆڤیه‌ت Ùˆ...ØŒ دروست كردبوو.

 Ø¨Û†ÛŒÙ‡‌ ئێستاكه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌وله‌وییه‌تی ئاسایشی خۆی، له‌ پرسی سووریا نه‌رمیی زیاتر ده‌‌نوێنێت به‌ مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی ئیمتیاز له ئه‌مریكا ‌بۆ پرس Ùˆ ناوچه‌Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÙƒ كه‌ بۆ ڕووسیا گرنگیی ئاسایشیی زیاتری هه‌یه‌. بۆیه‌ ڕووسیا ده‌یه‌وێت به‌ سازش له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا له‌ سووریا، ئامانجه‌ ستراتیژی Ùˆ ئاسایشییه‌كانی وه‌كوو زلهێز Ùˆ هاوبه‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ جیهانی بپارێزێت. ئه‌مه‌یش سیناریۆی هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌گۆرێت، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ئه‌كته‌ره‌ هه‌رێمییه‌كان ناتوانن به‌ته‌نیایی Ùˆ به‌بێ Ú•Ù‡‌چاوكردنی به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ستراتیژیی زلهێزه‌كانی وه‌Ùƒ ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا، هاوسه‌نگیی هێز له‌ قازانجی خۆیان ئاڵوگۆڕی به‌سه‌ردا بێنن.

ئه‌مریكا:

له‌Ù… نێوه‌نده‌دا ئه‌مریكا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌كته‌ره‌ هه‌رێمییه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانه‌وه‌ (وه‌كوو كورده‌كان Ùˆ هێزه‌ میانڕه‌وه‌ سوننه‌كان)ØŒ ده‌خوازێت له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست–داعشدا هاوسه‌نگییه‌Ùƒ بێته‌ ئاراوه‌ كه‌ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا سنووردار بێت Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ تیرۆر كۆنترۆڵ بكرێت و، هه‌روه‌ها له‌ ماوه‌ÛŒ مامناوه‌ندی Ùˆ درێژخایه‌ندا Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا ئاڵوگۆڕی به‌سه‌ردا بێت Ùˆ به‌شار ئه‌سه‌د له‌ ده‌سه‌ڵاتدا نه‌مێنێت. به‌Ù… پێیه‌ Ú†Ù‡‌ند ئامانجێكی ستراتیژیی ئیداره‌ÛŒ "ترامپ" له‌ ئه‌مریكا دێته‌ دی، كه‌ گرنگترینیان كۆنترۆڵ Ùˆ سنوورداركردنی په‌لهاوێشتن Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی كۆماری ئیسلامیی ئێرانه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ بۆ سه‌ر ئاسایشی ناوچه‌یی Ùˆ به‌تایبه‌ت ئیسڕائیل Ùˆ سعوودیا. ئه‌Ù… سیناریۆیه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ به‌هێزترین سیناریۆكانی ئاڵوگۆڕی هاوسه‌نگیی هێزه‌كانه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا كه‌ به‌ته‌واوه‌تی كاریگه‌ریی له‌سه‌ر پرۆسه‌ Ùˆ ڕووداوه‌كانی داهاتوو ده‌بێت. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش ئه‌مریكا دەتوانێت بە هەڵگرتن یاخود هەڵپەساردنی ئابڵووقه‌ Ùˆ سزا ئابوورییه‌كانی سەر ڕووسیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئەم دەوڵەتە له‌سه‌ر پرسه‌ پله‌دووه‌ ئاسایشی Ùˆ ستراتیژییه‌كانی ناوچەكە بگاتە ڕێككەوتن Ùˆ ئه‌Ù… سیناریۆیه‌ بێنێته‌ دی. ته‌نانه‌ت ئه‌Ù… سیناریۆیه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر داهاتووی نفووزی ئێران له‌ عێراق Ùˆ یه‌مه‌Ù† ده‌بێت. بۆیه‌ Ú¯Ù‡‌شته‌كه‌ÛŒ ترامپ بۆ سعوودیا و، هه‌روه‌ها هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی له‌ ئێران (به‌تایبه‌ت له‌سه‌ر ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری به‌تیرۆریست ناساندنی سوپای پاسداران) Ùˆ سه‌پاندنی سزای نوێ به‌سه‌ر ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ به‌رنامه‌ÛŒ مووشه‌ÙƒÛŒ Ùˆ پاڵپشتی له‌ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌ تیرۆریستییه‌كان، له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. هه‌رچه‌نده‌ ئیداره‌ÛŒ ترامپ له‌ژێر گوشاری ناوخۆییی ئه‌مریكایه‌ بۆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری زیاتر نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ڕووسیا‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا ده‌كه‌وێته‌ ژێر گوشاری ئه‌وروپییه‌كان ئه‌Ú¯Ù‡‌ر تاكلایه‌نه‌ بیهه‌وێت ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران Ùˆ وڵاتانی 5+1 هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌.

هاوسه‌نگیی هێزی ئه‌كته‌ره‌ هه‌رێمییه‌كان

ئێران:

له‌ ئاستی ناوچه‌ییدا ئێران یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ ئه‌كته‌ر‌انه‌یه‌ كه‌ دڵەراوكێی ئاسایشی هەیە ÙƒÛ• Ù„Û• سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست-داعشدا مه‌ترسیی بۆ رۆڵ Ùˆ كەمبوونەوەی نفووزری ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ù„Û• ناوچەكە له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌كته‌ره‌كانی تر وه‌كوو سعوودیا Ùˆ ته‌نانه‌ت توركیا Ùˆ ئیسڕائیلدا دروست ببێت‌ØŒ چونكه‌ ئێران له‌وه‌ دڵنیا نییه‌ كه‌ ڕووسیا وه‌كوو هاوپه‌یمانێكی ستراتیژی، تا كۆتایی له‌ پرسی سووریا به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی بپارێزێت و، له‌وانه‌یه‌ به‌ ڕێككه‌وتنی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا، ÙƒÛ†ÛŒ هاوكێشه‌كان له‌ زیانی ئێران له ‌ناوچه‌كه‌دا ته‌واو بێت. هۆكاری ئه‌مه‌یش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ پرسه‌كانی نێوان ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ندتر Ùˆ جۆراوجۆرترن، به‌ڵام ئێران درك به‌وه‌ ده‌كات كه‌ سووریا پرسێكی حه‌یاتییه‌ له ‌ڕووی ستراتیژیی ئاسایشییه‌وه‌ بۆ داهاتووی هاوسه‌نگیی هێزه‌كان و، به‌ له‌ده‌ستدانی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ له‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ Ùˆ نه‌مانی به‌شار ئه‌سه‌د، ئه‌وه‌ ئێران تووشی په‌راوێزكه‌وتن Ùˆ گۆشه‌گیری ده‌بێت و، له‌ ناوچه‌كانی تریش، وه‌كوو عێراق Ùˆ لوبنان Ùˆ یه‌مه‌Ù† Ùˆ...ØŒ ناچار به‌ پاشه‌كشه‌ ده‌بێت. بۆیه‌ ئێران به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌Ùƒ دژی دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان Ùˆ دابه‌شبوونی عێراقه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌وه‌ به‌ واتای به‌هێزبوونی به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ سعوودیایه‌. بۆیه‌یشه‌ پرسی ناكۆكیی قه‌ته‌ر Ùˆ وڵاتانی سو‌ننه،‌ پاڵپشتی له‌ قه‌ته‌ر ده‌كات له‌ پاڵ توركیادا له‌ هه‌مبه‌ر سعوودیا.

سعوودیا:

ئاڵوگۆڕه‌ ناوخۆیی Ùˆ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ سیاسه‌ته‌ ده‌ره‌كییه‌كانی سعوودیا، ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ ئه‌Ù… وڵاته‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌Ùƒ هه‌ÙˆÚµÛŒ دروستبوونی هاوسه‌نگییه‌ÙƒÛŒ نوێی هێزه‌كان له‌ پاش داعش ده‌دات كه‌ ئێران سنووردار كرابێت. ئه‌مه‌یش پێویستی به‌ پاڵپشتیی ئه‌مریكا و، تا ڕادده‌یه‌Ùƒ ڕووسیا و، هه‌روه‌ها وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت ئیسڕائیل هه‌یه‌. بۆیه‌ ته‌نانه‌ت پێشبینی ده‌كرێت كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌‌ر ئێران له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست-داعش، له‌ سیاسه‌ته‌ ده‌ره‌كییه‌كانی ئێستای به‌رده‌وام بێت، ئه‌وه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری پێكدادانی ڕاسته‌وخۆی سه‌ربازی، هه‌رچه‌نده‌ سنوورداریش بێت، له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌. سعوودیا مانه‌وه Ùˆ‌ به‌رده‌وامیی ئاسایشی خۆی له‌Ù… هاوسه‌نگییه‌ نوێیه‌دا كه‌ ئێران لاواز بێت ده‌بینێته‌وه‌ و، هه‌موو توانا Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانیشی بۆ ئه‌Ù… ستراتیژییه‌ÛŒ ده‌خاته‌ Ú¯Ù‡‌Ú•. ته‌نانه‌ت گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌كانی سه‌ر قه‌ته‌ریش له‌Ù… چوارچێوه‌یه‌دا خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت.

توركیا:

بۆ توركیا، به‌ Ù‡Û†ÛŒ گۆڕانكارییه‌ ناوچه‌یی Ùˆ ناوخۆیییه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ùˆ تێڕوانیننی حزبی ده‌سه‌ڵاتدار Ùˆ كه‌سایه‌تیی ئه‌ردۆغان، پرسی سووریا Ùˆ نه‌مانی به‌شار ئه‌سه‌د ئه‌وله‌وییه‌تی ئاسایشیی هه‌یه‌ØŒ چونكه‌ له ‌لایه‌Ùƒ ئێران سنووردار ده‌كات و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ پرسی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووره‌كانی كۆنترۆڵ ده‌كات. بۆیه‌ مانه‌وه‌ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د و، هه‌روه‌ها به‌هێزبوونی كورده‌كان به‌ یارمه‌تیی ئه‌مریكا Ùˆ ته‌نانه‌ت ڕووسیا له‌ ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ ناوخۆییدا، هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ زیانی توركیا تێك ده‌دات. توركیا له‌ دۆخێكی ئاسته‌Ù…ÛŒ ناوخۆیی Ùˆ ناوچه‌ییدایه‌Ø› به‌Ùˆ مانایه‌ÛŒ‌ كه‌ تووشی گرفت Ùˆ ته‌Ù†Ú¯Ú˜Ù‡‌ÛŒ ئاسایشی بووه‌: له ‌لایه‌Ùƒ له‌ وڵاتانی یه‌كێتیی ئه‌Ùˆ‌روپا دوور كه‌وتۆته‌وه‌ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا گۆڕانكارییه‌كان له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌Ùˆ وڵاته‌دا‌ نین. ته‌نانه‌ت له‌ نێوان وڵاتانی سوننه‌یشدا به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ناپارێزرێت؛ ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ پرسی كورد كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ سروشت Ùˆ ناسنامه‌ÛŒ ئه‌Ù… وڵاته‌ له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ ناوچه‌ییدا هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ Ù„ÛŽ ده‌كات. توركیا به‌ Ù‡Û†ÛŒ سیاسه‌ته‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌دا ئێستاكه‌ له ‌نێوان وڵاتانی ناوچه‌یی (ئێران Ùˆ سعوودیا) Ùˆ له‌ نێوان ئه‌كته‌ره‌ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان (ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا) به‌ته‌نیا ماوه‌ته‌وه‌ و، ته‌نیا سوود له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ جیۆسیاسی Ùˆ جیۆستراتیژییه‌كه‌ی، به‌تایبه‌ت له‌ پرسی ئاسایشی وزه‌ Ùˆ پرسی كۆچبه‌ران، وه‌رده‌گرێت؛ بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ نیشانی داوه‌ØŒ‌ بۆ ئه‌مریكا Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاوایی هاوپه‌یمانێكی جێگه‌ÛŒ متمانه‌ نییه. هه‌روه‌ها به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیایش هاوته‌ریب نین؛ بۆیه‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست-داعش سه‌رده‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ دژوار Ùˆ ئه‌سته‌Ù… ده‌بێت بۆ توركیا و، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌Ù… دۆخه‌یشه‌ كه‌ دژی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستانه،‌ لانی كه‌Ù… له‌Ù… قۆناغه‌دا. توركیا ترسی له‌وه‌‌یه‌ نفووزی خۆی له‌ سووریا Ùˆ عێراق و، به‌Ù… پێیه‌ وڵاتانی عه‌ره‌بیی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ده‌ست بدات، له‌ كاتێكدا وه‌كوو جاران نه‌یتوانیوه‌ هاوبه‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ جێگه‌ÛŒ متمانه‌ Ùˆ كاریگه‌ر بێت بۆ ئه‌مریكا.

ئه‌كته‌ره‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان (كورد)

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ كاریگه‌رترین ئه‌كته‌ره‌ نا-ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژه‌تیرۆر Ùˆ دژی داعش، كورد بوو له‌ هه‌رێمی كوردستان Ùˆ سووریا. به‌ نه‌مانی داعش Ùˆ دروستبوونی هاوسه‌نگیی هێز، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ ده‌رفه‌ت بۆ كورد دێته‌ ئاراوه‌ØŒ كه‌ ده‌توانین گرنگترینی ئه‌Ù… هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ ده‌رفه‌تانه ‌به‌Ù… شێوه‌یه‌ پۆلینیان بكه‌ین:

  • هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كان

له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕێككه‌وتنی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا له‌سه‌ر سووریا به‌ پێدان Ùˆ ئاڵوگۆڕی ئیمتیازات له‌سه‌ر پرس Ùˆ ناوچه‌كه‌كانی كێشه‌له‌سه‌ری نێوانیان، ده‌كرێت له‌سه‌ر هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ نێوان ئێران Ùˆ سعوودیا Ú•ÛŽÙƒ بكه‌ون، كه‌ ئه‌مه‌ ده‌توانێت بۆ پرۆسه‌ÛŒ به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوونی كورد هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ بێت. هه‌روه‌ها له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕێكنه‌كه‌وتنیشیان، ئه‌وه‌ له‌Ùˆ حاڵه‌ته‌دا ململانێكان ده‌كه‌وێته‌ ئاستێك كه‌ له ‌سه‌روو هێز Ùˆ توانای ئه‌كته‌ره‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی وه‌كوو كورده‌وه‌ بێت. خاڵێكی جێگه‌ÛŒ مه‌ترسی بۆ كوردستان، دابه‌شكردنی ناوچه‌ÛŒ نفووزه‌ بۆ پاراستنی پارسه‌Ù†Ú¯ÛŒ هێز له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، كه‌ ئەگەری ئەوە هەیە كوردستان بكەوێتە‌ Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ùˆ ناوچه‌ جیۆستراتیژییەوە كه‌ ڕووسیا Ùˆ ئێران تێیدا باڵاده‌ستن. هه‌روه‌ها له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری پێكدادانی ڕاسته‌وخۆ Ùˆ ناڕاسته‌وخۆی نێوان وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ ئێران، كوردستان تووشی ته‌Ù†Ú¯Ú˜Ù‡‌ÛŒ ئاسایشی ده‌بێت.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ مانه‌وه‌ÛŒ دۆخه‌كه‌ وه‌كوو خۆی جێگه‌ÛŒ مه‌ترسییه‌ بۆ داهاتوو Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كورد، به‌تایبه‌ت له‌ سووریا Ùˆ عێراق و، به‌ Ú•Ù‡‌چاوكردنی ستراتیژیی ئاسایشی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا، كه‌ هه‌موو هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒ بۆ مانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… دۆخه‌ ده‌دات. ئه‌مه‌یش به‌ Ù‡Û†ÛŒ نه‌بوونی ستراتیژییه‌ÙƒÛŒ ڕوون له ‌لایه‌Ù† ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا، ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی مه‌ترسیداره‌ كه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ توركیا Ùˆ ئێران له‌Ùˆ هاوسه‌نگییه‌دا به‌رزتر ببێته‌وه‌Ø› هه‌رچه‌نده‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú•Ù‡‌فتاری ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ØŒ له‌Ù… قۆناغه‌دا ئاراسته‌ÛŒ ڕووداوه‌كان Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ ده‌بێته‌وه‌.

  • ده‌رفه‌ته‌كان:

له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هاتنه‌ئارای هاوسه‌نگیی نوێ كه‌ له‌ زیانی ئێران بێت، ئه‌وه‌ ئه‌Ùˆ كاته‌ ده‌رفه‌ت بۆ بكه‌رایه‌تیی كورد دێته‌ ئاراوه‌. به‌Ù… واتایه‌ كه‌ ئێران له‌ سووریا Ùˆ عێراق لاواز بێت Ùˆ به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی سوننه‌ له‌Ùˆ هاوسه‌نگییه‌ نوێێه‌دا به‌هێز بن. ئه‌Ùˆ كاته‌ كورد ئه‌Ùˆ ئه‌كته‌ره‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌ ده‌بێت كه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ "هاوسه‌نگكه‌ر" ده‌بینێت.

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین سیناریۆ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ره‌كانی ده‌رفه‌ت بۆ كورد، دووباره‌ دابه‌شكردنه‌وه‌ÛŒ هاوسه‌نگیی هێز Ùˆ سنووره‌كانی ناوچه‌كه‌یه‌ بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌Ø› ئه‌مه‌یش ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی چاوه‌ڕوانكراوه‌ بۆ سنوورداركردنی Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران. له‌Ù… سیناریۆیه‌دا كورد ده‌توانێت به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ئاسایشی خۆی بپارێزێت، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر سووریا Ùˆ عێراق وه‌كوو ئێستا نه‌مێننه‌وه‌ Ùˆ ئه‌Ùˆ هاوسه‌نگییه‌ نوێیه‌ پێویستی به‌ دابه‌شبوونی ئه‌Ùˆ دوو وڵاته‌ هه‌بێت. هه‌روه‌ها بوار بۆ چالاكیی حزبه‌كانی كوردی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانیش فه‌راهه‌Ù… ده‌بێت، چونكه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی كورد، له‌ لاوازیی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ به‌هێزیی ئیسڕائیل Ùˆ سعوودیادایه‌ØŒ به‌ Ù‡Û†ÛŒ سروشتی ناسنامه‌ییی ئێران و، به‌Ù… پێیه‌ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ئاسایشی پێناسه‌كراوی ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا.

كۆبه‌ند:

سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست-داعش، ده‌توانێت هه‌ڵگری هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كانی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ ده‌رفه‌ت بێت، به‌ڵام ده‌رفه‌تێك كه‌ له‌ ئارادایه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ستراتیژیی ئاسایشیی وڵاتانی ناوچه‌یی Ùˆ سه‌روویناوچه‌یی پێكناكۆكه‌. به‌Ù… پێیه‌ به‌ مه‌به‌ستی هاتنه‌ئارای هاوسه‌نگیی نوێ، پێویستی به‌ دابه‌شكردنه‌وه‌ÛŒ هێز هه‌یه‌. داعش Ú•Û†ÚµÛŒ بكه‌رایه‌تیی كوردی له‌ ڕۆژاوا Ùˆ باشووری كوردستان‌ به‌رز كرده‌وه‌ØŒ بۆیه‌ گۆڕانكاریه‌كان ده‌توانێت ده‌رفه‌تێكی پێكهاته‌یی له‌ ئاستی ناوچه‌ییدا بۆ كورد به‌ سه‌رنجدان له‌ فاكته‌ری ئاسایشی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی بێنێته‌ ئاراوه‌. له‌ گۆڕانكاری له‌ هاوسه‌نگیی هێزی نێوان ئه‌كته‌ره‌ ناوچه‌یییه‌كان، كورد به‌شێكه‌ له‌ كۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ نوێی ئاسایشی ناوچه‌ییی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.

به‌گشتی پرسه‌كان له‌ بواری پێكدادان Ùˆ ململانێیه‌ ناسنامه‌یییه‌كان و، هه‌روه‌ها پرسه‌كانی جیۆسیاسی Ùˆ جیۆستراتیژییدا ده‌سووڕێته‌وه‌ØŒ كه‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌مانه‌یش به‌Ù¾ÛŽÛŒ ستراتیژیی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی نێوان ئه‌كته‌ر هه‌رێمی Ùˆ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان له‌ دۆخی گۆڕانی خێرادایه‌. بۆیه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر كورد بتوانێت وه‌كوو یه‌كه‌یه‌ÙƒÛŒ یه‌كگرتووی سیاسی Ùˆ ئه‌كته‌رێكی كاریگه‌ر، به‌Ù¾ÛŽÛŒ فاكته‌ره‌كانی هێزی خۆی له‌ هاوكێشه‌كاندا خۆی ده‌ربخات، ئه‌Ùˆ كاته‌ هاوسه‌نگیی هێزی نوێ به‌ قازانجی كورد ده‌شكێته‌وه‌. دووركه‌وتنه‌وه‌ÛŒ توركیا له‌ ئه‌مریكا Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كورد لانی كه‌Ù… له‌ باشوور Ùˆ ڕۆژاوا به‌رزتر ده‌كاته‌وه‌. هەروەها گوشار بۆ ئێران له‌ عێراق Ùˆ سووریا Ùˆ یه‌مه‌Ù† له ‌لایه‌Ù† سعوودیا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی به‌ پشتیوانیی ئەمریكا Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ حزبه‌ كوردستانییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌‌. به‌ واتایه‌ÙƒÛŒ تر، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر تاوه‌كوو Ù¾ÛŽØ´ داعش هاوسه‌نگیی هێز له‌ نێوان توركیا Ùˆ ئێراندا (به ‌هاوپه‌یمانه‌كانیانه‌وه‌) یه‌كلایی ده‌بووه‌وه،‌ له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ پۆست-داعش به‌ هاوپه‌یمانێتی Ùˆ بكه‌رایه‌تیی سعوودیا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ هاوكێشه‌ جیۆسیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا یه‌كلایی ده‌بێته‌وه‌. ئه‌Ù… هاوسه‌نگییه‌ نوێیه‌یش دۆخ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كورد، به‌تایبه‌ت له‌ عێراق Ùˆ سووریا Ùˆ ئێران، ده‌گۆڕێت.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون