PÊNÛS
 
کەتەلۆنیا Ùˆ مافی بڕیاردانی چارەنووس 
     2017-09-19
د. بڕیار شێرکۆ بابان

کەتەلۆنیا و مافی بڕیاردانی چارەنووس

 

دکتۆر بڕیار شێرکۆ بابان پرۆفيسۆری یاریدەدەر، زانکۆی سەڵاحەددین – هەولێر

دەستپێك

بڕیارە Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ Ù¡/١٠/٢٠١٧ Ù„Û• هەرێمی کەتەلۆنیا بە مەبەستی دروستکردنی کۆماری کەتەلۆنیا ڕیفراندۆمێك بكرێت. ئەم هەرێمە چەندین ساڵە بەسەر دوو بەرەدا دابەشبووە: "ئیپسانیپەروەرەکان" Ùˆ بەرەی "کەتەلۆنیاپەروەرەکان". ئەم دوو بەرەیە Ù„Û• هەموو بوارەکانی ژیانی ئەم هەرێمەدا Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ داوەتەوە؛ هەر Ù„Û• بواری سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی، هەتاوەکوو وەرزشی. ئەم دوو بەرەیە، گەیشتوونه‌تە دووڕیانێک. کەتەلۆنییەکان دەیانەوێت بە خۆیان بڕیاربدەن Ú©Û• ئایا دەتوانن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئیسپانییەکان بەردەوام بن Ùˆ Ù„Û• هەمان دەوڵەت بژین، یان نا. پرسیاری ڕيفراندۆمی کەتەلۆنیا Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ Ù¡/١٠ بریتییە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ "ئایا دەخوازیت کەتەلۆنیا ببێت بە دەوڵەتێکی سەربەخۆ Ù„Û• Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ کۆمار؟"

ئەگەر بگەڕێیینەوە بۆ پرسە مێژوویییەکان، لەسەردەمی فرانکۆ (١٩٣٩ تا ١٩٧٥) چەندین جار هەڵوێست و کاری دژ بە کەتەلۆنییەکان ئەنجام دراوە بەڵام هیچ کاتێک نەگەیشتووە بەوەی تاوانی جينۆساید، یان تاوانی دژەمرۆڤایەتی دژی کەتەلۆنییەکان ئەنجام درابێت. لە دوای کۆتاییی حوکمی فرانکۆ، ئیسپانیا هەنگاوی گەورەی بەرەو ديموکراسی و پاراستنی مافی مرۆڤ ناوە، بەتایبەتیش ئێستا یەكێکە لە ئەندامە گرنگەکانی ناو یەکێتیی ئەوروپا.

تا نووسینی ئەم چەند دێڕە، هەردوو وڵاتی دایك (ئیسپانیا Ùˆ عێراق) بەتەواوی دژی پرسی جیابوونەوەی ئەم دوو هەرێمەن (كه‌ته‌لۆنیا Ùˆ كوردستان). كوردستان Ùˆ کەتەلۆنیا بەرەو ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی تاكلایەنە دەڕۆن. ئەم جۆرە ڕاگەیاندنە Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتیدا بەقورسی قبووڵ دەکرێت. یەكێتیی ئەوروپا بە ڕیفراندۆمی کەتەلۆنیا ڕازی نین، Ù„Û• هەمان کاتدا دەوڵەتانی دراوسێی کوردستانیش تا ئێستا دژی بيرۆکەی ڕیفراندۆمن. كوردستان Ùˆ کەتەلۆنیا Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ جيۆپۆلیتیکیان زۆر جیاوازە. هەبوونی دەروازەی دەریایی Ùˆ سروشتی ئاشتەوایی Ù„Û• ئەوروپا، ئاسانکاریی زیاتر دەکەن بۆ کەتەلۆنییەکان.

پێشتر پرسی سەربەخۆییی کەتەلۆنیا Ù„Û• قۆناغێکی کێشمەکێشی سیاسیی نێوان حزبەکانی کەتەلۆنیا بوو، بۆیە هەنگاویکی ڕاستەقینە بەرەو ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆیی، بەدی نەدەکرا؛ بەڵام ئەم پرسە ئێستا بەدامەزراوەیی کراوە. هەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ٢٠١٥، خۆی Ù„Û• خۆیدا Ø´ÛŽÙˆÛ• ڕیفراندۆمێكی Ù¾ÛŽÙˆÛ• دیار بوو. Ù„Û• هەڵمەتی هەڵبژاردندا، گەورەترین Ùˆ ئاشکراترین دروشم Ú©Û• حزبەکان Ù„Û•Ùˆ هەڵبژاردنەدا هەڵیان گرتبوو، سەربەخۆبوونی کەتەلۆنیا، یان مانەوە بوو Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئیسپانیا. بۆیە دەنگدەر سوور دەیزانی کاتێك دەنگ به‌ پاڵێوراوێك، یان حزبێکی دیاریکراو دەدات، بەرەو سەربەخۆیی دەیبات یان Ù„Û• ئیسپانیا دەیهێڵێتەوە. Ù„Û• کۆتاییی ئەم هەڵبژاردنەدا، "سەربەخۆخوازان" توانییان زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمانی کەتەلۆنیا بەدەستبهێنن. ئەم خولەی پەرلەمانی کەتەلۆنیا ئەرکێکی سەرەکیی هەبوو، ئەویش سەربەخۆبوونە و، بە Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ یاسایی کاری بۆ دەکەن. 

یەکەم: هۆکارە سەرەکییەکانی سەربەخۆبوونی کەتەلۆنیا

هۆکاری جیابوونەوەی کەتەلۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ چەندین پاساو، لێرەدا بەکورتی باسی دەکەین:

Ù¡- جیاوازیی Ú©Ù‡‌لتووری Ùˆ زمانیی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کەتەلۆنیا بە بەراورد Ù„Û•Ú¯Û•Úµ Ú¯Û•Ù„ÛŒ ئیسپانیا. کەتەلۆنیاپەروەرەکان چەندین ساڵە کار لەسەر ئەوە دەکەن Ú©Û• ئەوان Ú¯Û•Ù„ÛŽÚ©ÛŒ جیاوازن Ùˆ وەکوو ئیسپانییەکان نین. ئیسپانییەکانیش دەڵێن Ú©Û• دەوڵەتەکەیان لەسەر بيرۆکەی "دەوڵەت-نەتەوە" بنیاتنراوە؛ هیچ جیاوازییەک Ù„Û• نێوان مەدریدییەك، باسکییەك Ùˆ کەتەلۆنییەیەكدا نییە. Ù„Û• عێراق، ئەم پرسە Ù„Û•Ù…ÛŽÚ˜Û• یەكلابۆتەوە، Ú©Û• کورد Ùˆ عەرەب دوو Ú¯Û•Ù„ÛŒ جیاوازن. ئه‌وان دوو Ú¯Û•Ù„ÛŒ سەرەکیی پێکهێنەری عێراقن Ú©Û• ئەمەیش Ù„Û• دەستووری عێراقدا زۆر بەڕوونی ئاماژەی بۆ کراوە، بەڵام دەستووری ئیسپانیا نەیویستووە بانگەشە بۆ ئەوە بکات Ú©Û• ئیسپانیا Ù„Û• چەند نەتەوەیەك پێکهاتووە. Ù„Û• بڕیارێکیدا Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٦، دادگه‌ÛŒ دەستووریی ئیسپانیا بەتوندی دژی بەکارهێنانی Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ "Ú¯Û•Ù„ÛŒ کەتەلۆنیا" وەستایه‌وه‌ و، دەڵێت Ú©Û• Ú¯Û•Ù„ÛŒ کەتەلۆنیا کەسایەتیی یاساییی نییە، تەنیا یەک Ú¯Û•Ù„ هەیە ئەویش Ú¯Û•Ù„ÛŒ ئیسپانیایە.

Ù¢- پاساوی ئابووری: پرسی سەربەخۆبوونی کەتەلۆنیا لایەنێکی بەهێزی تێدایە Ùˆ بە بابەتی ئابوورییەوە بەستراوەتەوە. چەندین ساڵە ئیسپانیا بە دەست ئابوورییەکی ناسەقامگیرەوە دەناڵێنێت و، ئاستی ئابووریی کەتەلۆنیا بەرزترە Ù„Û• ئیسپانیا. دەوڵەمەندیی کەتەلۆنیا، خۆی Ù„Û• خۆیدا بۆتە پاساوێک بۆ جیابوونەوە Ù„Û• ئیسپانیا. ئەم هەرێمە نایەوێت باجی زیاتر بۆ بەخێوکردنی هەرێمەکانی تری ئیسپانیا بدات. ئەم بابەتە وادەکات تەنیا بە چاوی بەرژەوەندیی ئابووری بڕوانرێته‌ پرسی سەربەخۆیی. ئەم پرسە زۆر بەتوندی یاری بە Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ دەنگدانی "بەڵێ" Ùˆ "نەخێر" Ù„Û• کەتەلۆنیا دەکات.

Ù£- چەقبەستووییی هەڵوێستی ئیسپانیا: سیستەمی حوکمی ئیسپانیا، پاشایه‌تیی دەستوورییە.

ئەم وڵاتە بەپێی دەستووری کارپێکراوی ساڵی ١٩٧٨، Ù„Û• چەند هەرێمێکی ئۆتۆنۆم Ù¾ÛŽÚ© هاتووە. چەندین جار داواکراوە Ú©Û• ئەم دەستوورە Ùˆ سیستەمی حوکم Ùˆ بەڕێوبردنی وڵات بگۆڕدرێت، بەڵام نەکرا. دەسەڵاتدارانی مەدرید هیچ Ù‡Û•ÙˆÚµÛŽÚ©ÛŒ جددییان بەم ئاراستەیە نەداوە. Ù†Û•Ùƒ تەنیا هەوڵیان نەداوە بەڵکوو دژی هەموو هەڵوێست Ùˆ گۆڕانکارییەکن Ú©Û• Ù„Û• لایەن هەرێمەکانەوە بۆ بەدەستهێنانیدەسەڵاتی زیاتر پێشنیار کراون. یەکێك Ù„Û• دەسەڵاتە هەرە کاریگەرەکان بۆ پاراستنی دەستووری، بریتییە Ù„Û• دادگه‌ÛŒ دەستووریی ئیسپانیا. ئەم دادگه‌یە چەندین یاسا Ùˆ بڕیاری هەرێمەکانی ڕەت كردۆته‌وه‌ Ùˆ Ù‡Û•ÚµÛŒ وەشاندوون. پرسی سەربەخۆییی کەتەلۆنیا، بەستراوەتەوە بە بڕیارەکانی ئەم دادگه‌یە Ú©Û• نەیهێشتووە یەك هەنگاویش بەرەو ئەو ئامانجە بنێن. Ù„Û• دوا هەنگاویشدا Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ Ù§/Ù©/٢٠١٧ کاتێك پەرلەمانی کەتەلۆنی، بڕیاریدا ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی بکرێت، دادگه‌ÛŒ دەستووری یەکسەر بڕیاریدا كه‌ ئەم ڕیفراندۆمه‌ هه‌ڵپه‌سێردرێت.

دووەم: مافی بڕیاردان

Ú†Û•Ù‚ÛŒ کێشەکان Ù„Û• نێوان حکوومەتی ناوەندیی مەدرید Ùˆ کەتەلۆنیا، پرسی "مافی بڕیاردانە". لەبەر تایبەتمەندیی دۆخی ئیسپانیا، کەتەلۆنییەکان Ù„Û• جیاتی مافی بڕیاردانی چاره‌نووس، داوای مافی بڕیاردان دەکەن. خەڵکی کەتەلۆنیا Ù†Û• لەژێر کۆلۆنیالیزم بوونە، Ù†Û• وەكوو میللەتێكی ژێردەستەی وه‌Ùƒ کورد چەوسێنراونەتەوە. بۆیە بە شێوەیەکی تر، پرسی مافی بڕیاردانیان هێناوە Ùˆ کردوویانە بە ئامراز بۆ گەیشتن بە ئاواتەکانیان. Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ ٢٣/Ù¡/٢٠١٣، پەرلەمانی کەتەلۆنیا جاڕنامەی سەروەری Ùˆ مافی بڕیاردانی کەتەلۆنیای دەرکرد. هەرچەندە پێشتر پەرلەمانی ئیسپانی، ڕیفراندۆمی Ù„Û•Ù… هەرێمەدا ڕەت کردبووەوە. Ù„Û• ماددەی یەکەمی ئەم جاڕنامەیەدا هاتبوو Ú©Û• Ú¯Û•Ù„ÛŒ کەتەلۆنیا ڕەوایەتیی دیموکراسیی خۆی Ùˆ کەسایەتییەکی سیاسی Ùˆ سەروەریی خۆی هەیە. دادگه‌ÛŒ دەستووریی ئیسپانیا ئەم جاڕنامەیەی Ù„Û• ساڵی ٢٠١٤ هەڵوەشاندەوە. Ù„Û• دوای هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٥، دیسانەوە بابەتی مافی بڕیاردان بۆ سەربەخۆیی هاتەوە ناو پەرلەمانی کەتەلۆنیا و، بڕیاریان دا بە دانانی نەخشەڕێگه‌یەکی نوێ بۆ سەروەری Ùˆ سەربەخۆیی، Ú©Û• ئەمجارە Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ Ù¡/١٠/٢٠١٧ دەیانەوێت بەرجەستە ببێت.

Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ مافی بڕیاردان، Ú†Û•Ù…Ú©ÛŽÚ©ÛŒ نوێیە Ùˆ Ù„Û• نێوەندی هزری Ùˆ یاساییی ئیسپانیا زۆر کاری لەسەر کراوە. کەتەلۆنیا دەیەوێت خۆی بڕیار Ù„Û• چارەنووسی خۆی بدات، بەڵام دامەزراوە باڵاکانی ئیسپانیا دەڵێن مافی بڕیاردان Ù„Û• دەستی Ú©Û†ÛŒ ئیسپانییه‌کانە. بە واتایەکی دیكه‌ØŒ Ú©ÛŽ بڕیار Ù„Û• چارەنووسی هەرێمێکی ÙˆÛ•Ùƒ کەتەلۆنیا دەدات، ئایا دادگه‌ÛŒ دەستووریی ئیسپانیایە؟ پەرلەمانی ئیسپانیایە؟ Ú¯Û•Ù„ÛŒ ئیسپانیایە؟ پەرلەمانی کەتەلۆنیایە؟ Ú¯Û•Ù„ÛŒ کەتەلۆنیایە؟ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتییه‌ØŸ یەكێتیی ئەوروپایه‌ØŸ ئه‌مه‌ پرسێکی هەستیارە. مەدرید هەرگيز نەیویستووە "مافی بڕیاردان" بە کەتەلۆنییەکان بدات، Ù„Û• ئەنجامدا کاردانەوەی کەتەلۆنییەکان توندتربوو و، ئێستا داوای "مافی بڕیاردانی چاره‌نووس" دەکەن.

سێیەم: یاسای ڕیفراندۆم بۆ دیاریکردنی چارەنووس

لە شەوی ٦/٩/٢٠١٧، پەرلەمانی کەتەلۆنیا یاسای تایبەت بە ڕیفراندۆمی بۆ دیاریکردنی چارەنووس دەرکرد. لە کۆی ١٣٥ ئەندام پەرلەمان، ٧٢ پەرلەمانتار دەنگیان بۆ دا. چەندین فراکسیۆنیش بایکۆتی ئەو دانیشتنەیان کرد. ئەم شێوازی دەنگدانە لە ڕووی شکلییەوە زۆر لە دەنگدانەکەی ١٥/٩/٢٠١٧ی پەرلەمانی کوردستان دەچوو. بە بۆنەی ئەم دەنگدانەوە، سەرۆکی کەتەلۆنیا، Carles Puigdemont، ڕای گەیاند: "هیچ لایەنێك نە دەسەڵاتی هەیە و نە توانای هەیە مافی بڕیاردانمان لێ زەوت بکات."

یاساکەی ڕيفراندۆم بۆ دیاریکردنی چارەنووسی کەتەلۆنیا زۆر بەڕێکوپێکی داڕێژراوە؛ Ù„Û• ديباجەیەک (Ù¾ÛŽØ´Û•Ú©ÛŒ) Ùˆ ٣٤ ماددە پێکهاتووە. پەرلەمانی کەتەلۆنیا پشت بە ماددەی یەکەمی هەر دوو بەڵێننامەی نێودەوڵەتیی ساڵی ١٩٦٦ بەستووە دەربارەی مافە مەدەنی Ùˆ سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ کۆمەڵایەتی Ùˆ Ú©Ù‡‌لتوورییەکان Ú©Û• جەخت Ù„Û• مافی چارەنووسی گەلان دەکاتەوە. ئیسپانیا Ù„Û• ساڵی ١٩٧٧ ئەم دوو بەڵێننامەیه‌ÛŒ قبووڵ کردووە. شایەنی گوتنە عێراقیش Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ ٢٥/Ù¡/١٩٧١ ئەم دوو بەڵێننامەیه‌ÛŒ قبووڵ کردووە. هەروەها یاساکەی کەتەلۆنیا ئاماژە بە ماددەی یەکەم، بڕگەی دووەمی  چارتەری نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات Ú©Û• باسی مافی گەلان دەکات بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆیان.

پەرلەمانتارانی کەتەلۆنیا دەیانەوێت پرسی سەربەخۆییی خۆیان بە دەستووری ئیسپانییەوە نەبەستنەوه‌ØŒ بەڵکوو پشت بە دوو بنەما دەبەستن: مافی چارەنووسی گەلان Ùˆ ديموکراسی. هەر Ù„Û• دەیباجەکەدا، پەرلەمانی کەتەلۆنیا پشت بە بڕیاری ژمارە ١٩٩٩/٥٧ دەبەستێت سەبارەت بە مافی بەرزڕاگرتنی ديموکراسی Ú©Û• Ù„Û• لایەن کۆمیسیۆنی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بۆ مافەکانی مرۆڤ دەرچووە. ئەم بڕیارە بنەماکانی ديموکراسی بە مافەکانی مرۆڤەوە دەبەستێتەوە. یاساداڕێژەرانی کەتەلۆنیا، دەیانەوێت بڵێن Ú©Û• ئەوان Ù¾Û•ÙŠÚ•Û•ÙˆÛŒ دوو مافی نێودەوڵەتیی خۆیان دەکەن Ú©Û• بریتین له‌ ديموکراسییەت Ùˆ مافەکانی مرۆڤ. پەرلەمانی کەتەلۆنیا ئاماژە بە ڕای ڕاوێژکاریی دادگه‌ÛŒ دادی نێودەوڵەتی دەدەن دەربارەی کۆسۆڤۆ، Ú©Û• Ú†Û†Ù† ئەم دادگه‌یە هەرە باڵایەی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی، دروستبوونی دەوڵەتی نوێی قەدەغە نەکردووە.

Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئەم یاسایەوە، یاساداڕێژانی کەتەلۆنیا هەموو هێڵەکان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ حکوومەتی مەدرید هەڵدەپەسێرن؛ تەنیا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ بۆ کردنەوە، یان داخستنی ئەم هێڵانە بریتییە Ù„Û• "دەنگدان". پەرلەمانی کەتەلۆنیا، دەبێته‌ تاكه‌ نوێنەری سەروەریی خەڵکی کەتەلۆنیا Ù„Û•Ù… قۆناغی ڕاگوزەرەدا. هەموو دامەزراوەکانی کەتەلۆنیا، بە ئەنجامەکانی ئەم ڕیفراندۆمه پابەند دەبن‌. ئەگەر دەنگی "بەڵێ" سەرکەوت، دوای دوو Ú•Û†Ú˜ Ù„Û• ڕاگەیاندنی ئەنجامەکان، سەربەخۆیی ڕادەگەیەنن.

بەرامبەر بە یاسای ڕيفراندۆم بۆ دیاریکردنی چارەنووس، هەموو دەسەڵاتە باڵاکانی ئیسپانیا بەتوندی بەره‌نگاری ئەم هەنگاوە بوونەوە. دەسەڵاتەکانی جێبەجێکردن، یاسادانان Ùˆ دادوەری بە هەموو شێوەیەک کەوتوونەتە دژایەتی بۆ ئەوەی ڕیفراندۆم Ù„Û• Ú•Û†Ú˜ÛŒ Ù¡/١٠/٢٠١٧ نەکرێت. داواکاری گشتی، فەرمانی بۆ گشت بەرێوبەری یەکە ئیدارییەکان، Ú©Û• ژمارەیان ٧١٢ یەکە دەبێت، دەرکردووە Ú©Û• Ù†Û•Ú†Ù†Û• ژێر باڵی ئەم ڕیفراندۆمه‌ Ù„Û• کەتەلۆنیا و، Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ گرتنەبەری ڕێوشوێنی یاساییی توند دەکات بەرامبەر ئەو بەڕێوبەرانەی Ú©Û• Ù„Û•Ù… ڕیفراندۆمه‌دا بەشدار دەبن. داواکاری گشتیی ئیسپانیا داوا Ù„Û• گشت دامودەزگه‌کانی پۆلیس Ùˆ ئاسایش دەکات Ú©Û• بۆ ڕێگەگرتن Ù„Û• ڕیفراندۆم ڕێوشوێنی یاسایی بگرنە بەر.

چوارەم: یاسای ڕاگوزەری بەرەو کۆماری کەتەلۆنیا

هەرچەندە حکوومەتی ئیسپانیا کەوتە بەربەرکانێ و دامەزراوەکانی یەكێتیی ئەوروپایش لێدوانی دژی ئەم ڕيفراندۆم دا، بەڵام پەرلەمانی کەتەلۆنیا لەم ئاستە ڕانەوەستا و لە ڕێکەوتی ٨/٩/٢٠١٧ یاسایەکی تری دەربارەی قۆناغی ڕاگوزەری بەرەو کۆماری کەتەلۆنیا دەرکرد. ئەم یاسایە زۆر بەتێروتەسەڵی داڕێژراوە. ئەم یاسایە لە ٨٨ ماددە پێکهاتووە و لەسەرەتادا پێشەکییەکی بۆ نووسراوە، مەبەست لێی بيرهێنانەوە و پوختکردنەوەی ئەم یاسایەیە. ئەم یاسایە وەکوو دەستوورێکی کاتی بۆ قۆناغی دوای ڕيفراندۆم و تاوەکوو دانانی دەستوورێکی تەواو بۆ کۆماری کەتەلۆنیای سەربەخۆ، نووسراوە.

ئەم یاسایە یەکسەر Ù„Û• دوای ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی بەرکار دەبێت، لەبەر ئەوەی ئەو ناوچەیە وه‌Ùƒ ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ ئیسپانی نامێنێت Ùˆ دەوڵەتێکی نوێ جێی دەگرێتەوە. حیکمەت Ù„Û• دانانی ئەم یاسایە دوو هۆکاری سەرەکییە: یەکەم، بەڕێکردنی قۆناغی ڕاگوزەرییە تاوەکوو دانانی دەستوورێکی نوێ. دووەم، Ù„Û• کاتی ڕاگەیاندنی دەوڵەتێکی نوێدا بۆشایییەکی یاسایی دروست دەبێت. هەربۆیە ئەم یاساییە Ú©Û•Ù„ÛŽÙ† بە Ú©Û•Ù„ÛŽÙ† بۆشایییە یاسایییەکان پڕدەکاتەوە. لێرەدا بەکورتی هەندێك خاڵی گرنگی ئەم یاسایە دەخەینە ڕوو Ú©Û• سروشتی کۆماری کەتەلۆنیامان بۆ پێناسە دەکات:

دەوڵەتی کەتەلۆنیا، کۆمارێکی ديموکراسی و سۆسیال دەبێت و لەسەر دەوڵەتی یاسا بنیات دەنرێت. سەروەریی کەتەلۆنیا، بەستراوەتەوە بە گەلی کەتەلۆنیا و بە گەلی "ئارانەکان"؛ دەوڵەت هەموو دەسەڵاتەکانی هەر لەم سەروەرییەوە وەردەگرێت. یاسا کەتەلۆنییەکان تەنیا یاسای بەرکار دەبن تاوەکوو دانانی دەستووری کۆماری نوێی کەتەلۆنیا. یاساکانی یەكێتیی ئەوروپا هەروەک پێشتر، بەشێك دەبن لە یاساکانی کۆماری کەتەلۆنیا. کۆمار بە هەموو شێوەیەك ڕێز لە یاسای نێودەوڵەتی دەگرێت. پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان کە لە لایەن پەرلەمانەوە پەسەندکراون، لە یاسا ناوخۆیییەکانی کەتەلۆنیا باڵاترن. ئەم یاسایە باس لە سنووری دەوڵەتە نوێیەکە دەکات: چۆنێتیی ڕێکخستنی وڵاتنامەی کەتەلۆنی، ماف و ئەرکەکانی هاووڵاتی، چۆنێتیی ڕێکخستنی دەسەڵاتە باڵاکان، پرسە دارایییەکان، چۆنێتیی هەڵبژاردن و دانانی دەستووری نوێی کۆماری کەتەلۆنیا.

ناتوانین هەموو ورد Ùˆ درشتی ئەو یاسایە بخەینە ڕوو، بەڵام ئەوەی گرنگە بۆ کوردستانیان، ئەوەیە Ú©Û• دەتوانن بۆ بنیاتنانی یاسای کوردستانی سەربەخۆ، سوود Ù„Û•Ù… یاسایەی کەتەلۆنیا وەرگرن. Ù„Û• کوردستاندا، Ù„Û• تەمەنی (٢٦) ساڵەی هەرێمبوونیدا نەتوانراوە دەستوورێك دابنرێت؛ Ú©Û• ئەمە خۆی Ù„Û• خۆیدا گەورەترین بۆشاییی یاسایییە Ú©Û• ئەم هەرێمە پێوه‌ÛŒ دەناڵێنێت. Ù„Û• ساڵی ٢٠٠٥ەوە دەستووری عێراقی بەڕاشکاوی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ داوە Ú©Û• هەرێم دەستووری خۆی هەبێت؛ هەر دانەنراوە. ئێستا Ú©Û• لەسەروبەندی دروستکردنی دەوڵەتداین، یەکێك Ù„Û•Ùˆ خاڵانەی Ú©Û• Ù†Û• کاری بۆ کراوە Ù†Û• بيری Ù„ÛŽ کراوەتەوە، یاساکان Ùˆ دەستووری دەوڵەتی داهاتووی کوردستانە Ù„Û• دوای ڕیفراندۆم Ùˆ Ù„Û• دوای سەربەخۆیی. تا ئێستا نازانرێت سیستەمی بەڕێوبردنی وڵاتی داهاتوو Ú†Û†Ù† دەبێت؟ تا ئێستا نەزانراوە ماف Ùˆ ئەرکەکانی هاووڵاتیانی کوردستانی نوێ Ú†ÛŒ دەبێت؟ تا ئێستا نازانرێت پێناسە Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ پێکهاتەکان Ú†ÛŒ دەبێت؟ ئایا Ù„Û• قۆناغی دوای ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆیی، بە هەمان دامەزراوە Ùˆ یاسا ئەم کوردستانە بەڕێوە دەبردرێت؟ کوردستانیان ئەگەر Ù„Û• بواری قوربانیدان بۆ سەربەخۆیی زۆر Ù„Û• پێشتر بن Ù„Û• کەتەلۆنییەکان، بەڵام Ù„Û• پرسی یاسایی Ùˆ دەستووری Ùˆ دامەزراوە، کەتەلۆنییەکان هەنگاوی مەزنیان ناوە. چیرۆکی گەیشتن بە سەربەخۆییی هەردوو هەرێمی کەتەلۆنیا Ùˆ کوردستان زۆر جیاوازن، بەڵام هەندێك خاڵی یاسایی Ùˆ سیاسی، کۆیان دەکاتەوە.

 
 
« سێ وانە Ùˆ سێ پێشنياز دەربارەی ياداشتی لێکتێگەيشتنی نێوان هەرێمی کوردستان Ùˆ ئەمریکا
« ئاسمانی هەرێمی کوردستان؛ Ú†Û•Ú©ÛŽÚ©ÛŒ دووسەرە
« زێڕی سوور
« چۆنیەتیی دروستکردنی ڕووداوی ديپلۆماسی، لەسەر خاكی هەرێمی کوردستان
« بڕیاری (٢٢٩٩)ÛŒ ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان: پێناسەیەکی نوێ بۆ هەرێمی کوردستان؟
« ئامادەسازی بۆ دەوڵەتی خاك "داخراو"
« پەیوەندیی نێوان تاوانی نێودەوڵەتی Ùˆ دامەزراندنی دەوڵەت

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون