PÊNÛS
 
كوردستان Ùˆ هاوكێشه‌ ستراتیژی Ùˆ جیۆسیاسییه‌كانی ئێران له‌ سووریا 
     2017-09-16
پەرویز ڕەحیم

كوردستان Ùˆ هاوكێشه‌ ستراتیژی Ùˆ جیۆسیاسییه‌كانی ئێران له‌ سووریا

 

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانسته ‌سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

قه‌یرانی سووریا له ‌پاڵ ئاسه‌وار Ùˆ لێكه‌وته‌كانی، زیاتر ئه‌Ùˆ پرسه‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ Ú† فاكته‌ر Ùˆ هۆكارگه‌Ù„ÛŽÙƒ وای كردووه‌ كه‌ بێجگه‌ له‌ ڕووسیا، كه‌ مه‌به‌ست Ùˆ ئامانجی دیاریكراوی خۆی هه‌یه‌ØŒ كۆماری ئیسلامیی ئێران هه‌موو توانا Ùˆ ئیمكانیاتی سیاسی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ته‌نانه‌ت ئابووری Ùˆ داراییی خۆی بۆ مانه‌وه‌ÛŒ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د بخاته ‌Ú¯Ù‡‌Ú•. ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ كۆماری ئیسلامی له‌ ڕووی دارایی Ùˆ ئابوورییه‌وه به‌ Ù‡Û†ÛŒ گوشار Ùˆ ئابڵووقه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانه‌وه‌ و، هه‌روه‌ها دابه‌زینی نرخی نه‌وت،‌ له‌ دۆخێكی زۆر ناله‌باردایه‌ Ùˆ له‌ ڕووی سیاسییشه‌وه‌ بۆته‌ دوژمنی پله‌ یه‌ÙƒÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌ØŒ به‌تایبه‌ت ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی سوننه‌ÛŒ عه‌ره‌بی Ùˆ پاشان ئیسڕائیل Ùˆ توركیا Ùˆ ئه‌مریكا. به‌رپرسانی باڵای كۆماری ئیسلامی له‌ Ú†Ù‡‌ندین بۆنه‌ÛŒ جیاوازدا ڕایان Ú¯Ù‡‌یاندووه،‌ كه‌ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا بۆیه‌ ماوه‌ته‌وه‌ چونكه‌ ویستی كۆماری ئیسلامی بووه‌.

بۆیه‌ پێویسته‌ ئه‌Ù… پرسه‌ له‌Ù… گۆشه‌نیگایه‌وه‌ ڕاڤه‌ Ùˆ Ø´ÛŒ بكرێته‌وه‌ كه‌ ئایا كۆماری ئیسلامی ته‌نیا له‌ ڕووی فاكته‌ری نزیكایه‌تیی مه‌زهه‌بی Ùˆ ئایدیۆلۆژییه‌وه‌ ئه‌مه‌ ده‌كات، یاخود ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ ستراتیژیی ئاسایشیی نه‌Ú¯Û†Ú•ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌وه‌ هه‌یه‌ Ùˆ له ‌سه‌روو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز، بنه‌ما Ùˆ ئایدیا ناسنامه‌یییه‌كانه‌وه‌یه‌ØŸ ته‌نانه‌ت ده‌كرێت له‌Ùˆ ڕوانگه‌یشه‌وه‌ خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ بكرێت كه‌ ڕوانگه‌ ستراتیژییه‌كانیش هه‌ڵقووڵاوی نۆرم Ùˆ به‌ها ناسنامه‌یییه‌كانی كۆماری ئیسلامییه‌ به‌ مه‌به‌ستی پاراستن Ùˆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسایشی بوونناسانه‌ Ùˆ ناسنامه‌ییی كۆماری ئیسلامیی ئێران.

ڕوانگه‌ÛŒ جیۆسیاسی Ùˆ ستراتیژیی كۆماری ئیسلامیی ئێران

به‌ Ù‡Û†ÛŒ ناكۆكی Ùˆ جیاوازیی نێوان سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی ئێران Ùˆ سووریا و، هه‌روه‌ها جیاوازیی ناسنامه‌یی (سێكیولاری به‌عسی/ ئایینی Ùˆ شۆڕشگێرانه‌ÛŒ شیعی) Ùˆ مه‌زهه‌بی (شیعه‌/عه‌له‌ÙˆÛŒ)ÛŒ نێوان سووریا Ùˆ ئێران، ئه‌Ù… ڕوانگه‌یه‌ پێداگری له‌سه‌ر فاكته‌ره‌ عه‌ینی Ùˆ ستراتیژییه‌كان Ùˆ هێز ده‌كاته‌وه‌. به‌Ù… واتایه‌ كه‌ كۆماری ئیسلامیی ئێران هه‌ÙˆÚµÛŒ بوون به‌ هێزێكی پله‌ یه‌Ùƒ Ùˆ زاڵی هێژموونیی ناوچه‌یی ده‌دات. یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ ئامراز Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌كانیش بریتییه‌ له‌ پێكهێنانی ستراكچه‌ری سیاسی Ùˆ ئاسایشیی تایبه‌ت Ùˆ ویستراو Ùˆ خوازراوی ئێران‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا. ستراكچه‌ری هێز له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و، هه‌‌روه‌ها بوونی ئه‌كته‌ره‌كانی به‌ره‌ÛŒ ناسراو به‌ "به‌ره‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی" وه‌كوو: حزبوڵڵای لوبنان، حه‌ماس، حه‌شدی شه‌عبی Ùˆ حكوومه‌تی شیعه‌ÛŒ عێراق Ùˆ هاوپه‌یمانێتیی ستراتیژیی نێوان ئێران Ùˆ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا و، هه‌روه‌ها Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ تایبه‌تی ستراتیژیی ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ‌ نزیكی له‌ لوبنان Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ ده‌ریای ناوه‌ڕاست له ‌پاڵ گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ به‌هاری عه‌ره‌بی، وا ده‌كات كه‌ كۆماری ئیسلامیی ئێران Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ زاڵ Ùˆ به‌رزی ناوچه‌یی له‌Ù… هاوكێشه‌ Ùˆ ئاڵوگۆڕانه‌ به‌ده‌ست بێنێت‌.

 Ø¨Û†ÛŒÙ‡‌ ڕاگرتنی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ ڕووخاندنی حكوومه‌ته‌كه‌ÛŒ به‌ هه‌ر نرخێك، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كۆماری ئیسلامیی ئێران Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ نه‌دات ئه‌Ù… هاوكێشه‌ جیۆسیاسییانه‌ كه‌ ئێستا له‌ قازانجیدایه،‌ بگۆڕێت بۆ قازانجی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی نه‌یاری ئێران وه‌كوو: سعوودیا Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی Ùˆ سوننه‌ÛŒ ناوچه‌كه،‌ له ‌پاڵ ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا. چونكه‌ ئه‌Ùˆ كاته‌ كۆماری ئیسلامی به‌ته‌واوه‌تی ده‌كه‌وێته‌ Ú¯Ù‡‌مارۆیه‌ÙƒÛŒ جیۆپۆلیتیكی له‌ ناوچه‌كه‌دا و، ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕووخاندنی له‌ ناوخۆ‌وه‌ زیاتر Ùˆ به‌رزتر ده‌بێته‌وه‌. بۆیه‌ ستراتیژیی ئێران پاراستنی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌ده به‌ هه‌موو تواناكانییه‌وه‌‌.

گرنگیی مانه‌وه‌ÛŒ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئێستای سووریا بۆ ئێران

جیاوازیی مه‌زهه‌بی، كه‌لتووری Ùˆ سیاسی Ùˆ ته‌نانه‌ت نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ ناسنامه‌ییی ئێران، وای كردووه‌ كه‌ ئێران نه‌توانێت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دراوسێیه‌كانی Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ كه‌نداودا هاوپه‌یمانێتی Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت. بۆیه‌ هه‌وڵدانی ئێران له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پاڵپشتی له‌ فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه‌كان Ùˆ دژایه‌تی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیسڕائیل، به‌شێكه‌ له‌Ùˆ ستراتیژییه‌ÛŒ كۆماری ئیسلامی بۆ ده‌ربازبوون له‌ Ú¯Ù‡‌مارۆی جیۆسیاسی Ùˆ ستراتیژی له‌ ناوچه‌كه‌دا Ùˆ دروستكردنی هاوپه‌یمانێتی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌كته‌ره‌ ده‌Ùˆ‌ÚµÙ‡‌تی Ùˆ نا-ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی ناوچه‌كه‌Ø› ئه‌مه‌یش بۆ زیاتركردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ نفووزی له‌ ناوچه‌كه‌دا به‌ مه‌به‌ستی ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسایشی بوونناسانه‌ Ùˆ مانه‌وه‌ÛŒ خۆی.

هه‌ر به‌Ù… پێیه‌یش، سووریا Ùˆ عێراق بوونه‌ته‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پانی پێكدادان Ùˆ ململانێی هێزه‌كانی ناسراو به‌ "به‌ره‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی" به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی ئێران و، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی سوننه‌-عه‌ره‌بی به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی سعوودیا. بۆیه‌یشه‌ هه‌ر شكست Ùˆ پاشه‌كشه‌یه‌Ùƒ له ‌لایه‌Ù† ئه‌Ùˆ هێزانه‌وه‌‌ به‌ واتای باڵاده‌ستیی لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ریان له‌ هاوكێشه‌ جیۆسیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌ دێت Ùˆ ته‌نانه‌ت ئاسایشی وجوودییان به‌ Ù‡Û†ÛŒ پێكدادانه‌ ناسنامه‌یییه‌كان ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌Ø› به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ‌ كه‌ ستراكچه‌ری سیاسی Ùˆ ناسنامه‌ییی كۆماری ئیسلامی Ùˆ هێزه لایه‌نگره‌‌كانی، له‌ خاڵی به‌رامبه‌ر Ùˆ دژی ستراكچه‌ری سیاسی Ùˆ ناسنامه‌یی Ùˆ ته‌نانه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیی ئابووری Ùˆ ئاسایشیی سعوودیا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانیدایه‌. چونكه‌ بۆ سعوودیا Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی لایه‌نگری، بوونی سووریایه‌ÙƒÛŒ عه‌ره‌بی به‌ڵام له‌سه‌ر بنه‌مای عه‌له‌ÙˆÛŒ Ùˆ لایه‌نگری ئێران، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌هێزبوونی ئاسایشی سیاسیی ئێران، به‌Ù… پێیه‌یش گوتاری ئیسلامی شیعی Ùˆ شۆڕشگێرانه‌ÛŒ دژی وڵاتانی سوننه‌ به‌هێز ده‌كات، به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ لاوازبوونی ئێران Ùˆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ مه‌ترسییه‌كانی ئێران له‌ سووریاوه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات.

سووریا به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی دیكه‌ÛŒ عه‌ره‌بی، هه‌میشه‌ به‌رگریی له‌ سیاسه‌ت Ùˆ هه‌ڵوێسته‌كانی ئێران كرووه‌ (بێجگه‌ له‌ Ú†Ù‡‌ند هه‌ڵوێستێكی ده‌گمه‌Ù† Ùˆ ته‌كتیكی وه‌كوو: پاڵپشتی له‌ خاوه‌ندارێتی Ùˆ سه‌روه‌ریی ئیمارات له‌سه‌ر دوورگه‌گانی "تونبی Ú¯Ù‡‌وره"‌ (تنب اكبر) Ùˆ "تونبی بچووك" (تنب اصغر) Ùˆ "ئه‌بو مووسا" (ابوموسی))Ø› به‌تایبه‌ت به‌Ø´ÛŽÙƒ بووه‌ له‌ به‌ره‌ÛŒ پشتیوانیكردن له‌ حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ حه‌ماس Ùˆ بزووتنه‌وه‌ توندڕه‌Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه‌كان Ùˆ ته‌نانه‌ت وه‌كوو بنكه‌یه‌Ùƒ بووه‌ بۆ ڕاهێنان Ùˆ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردنی ئه‌Ùˆ گرووپانه‌. بۆ نموونه‌ ئێران Ùˆ سووریا، هه‌وڵیان داوه‌ كه‌ له‌ ڕووی Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردنی حزبوڵڵای لوبنان به‌ یارمه‌تیی پیۆنگ یانگ پاڵپشتی له‌Ù… گرووپه‌ بكه‌Ù†. به‌Ù… پێیه‌ سووریا تاكه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عه‌ره‌بییه‌ كه‌ له ‌به‌ره‌ÛŒ ڕۆژاوادا نییه‌. هه‌روه‌ها سوپای سووریا تاكه‌ سوپای كلاسیكی عه‌ره‌بییه‌ كه‌ ده‌توانێت به‌ Ù‡Û†ÛŒ دراوسێیه‌تییه‌وه‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ ئیسڕائیل بكات، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ سووریا دراوسێی لوبنان Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ ئیسڕائیله‌ Ùˆ له‌ به‌ره‌ÛŒ كۆماری ئیسلامیی ئێراندایه‌. بۆیه‌ سووریا بۆ گوشارخستنه‌ سه‌ر كۆماری ئیسلامیی ئێران، گرنگیی تایبه‌تی هه‌یه‌.

له‌ ڕاستیدا ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئه‌سه‌د، ده‌توانێت هه‌Ù… حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ هه‌میش حه‌ماس Ùˆ بزووتنه‌وه‌ÛŒ جیهادی ئیسلامی لاواز بكات؛ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ سووریا تاكه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ بنكه‌ÛŒ كۆماری ئیسلامییه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ سنووره‌كانی، كه‌ توانای كاریگه‌ریدروستكردنی له‌سه‌ر هاوكێشه‌ جیۆسیاسی Ùˆ ناوخۆیییه‌كانی جیهانی عه‌ره‌بی هه‌بێت. به‌Ù… پێیه‌ØŒ ئێران Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ ڕووخان Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی سووریا سه‌ره‌تای ڕووخان Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ له‌ دژی ئێرانه‌. بۆیه‌ كۆماری ئیسلامی Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ØŒ كه‌ بوونی قه‌یرانی سووریا وه‌كوو ئاڵقه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÙƒÚ¯Ù‡‌یشتنی به‌ره‌ÛŒ ناسراو به‌ به‌ره‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی Ùˆ قووڵاییی ستراتیژیی ئێران، به‌شێكه‌ له‌ ستراتیژیی ڕۆژاوا Ùˆ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ÛŒ نه‌یاری ئێران بۆ كۆنترۆڵ Ùˆ سنوورداركردن Ùˆ  لاوازكردنی كۆماری ئیسلامی و، به‌گشتی Ú¯Ù‡‌مارۆدان Ùˆ لاوازكردنی جیۆپۆلیتیكی شیعه‌‌. به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی گوشاره‌كانی وڵاتانی سوننه‌ÛŒ ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئه‌مریكا Ùˆ ئه‌وروپا به‌ Ù‡Û†ÛŒ سیاسه‌ته‌كانیانه‌وه‌ بۆ سه‌ر ئێران Ùˆ سووریا، بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ‌ كه‌ ئه‌Ù… دوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ پێوستییه‌كانی یه‌كتری Ù¾Ú• بكه‌نه‌وه‌ Ùˆ ببنه‌ هاوپه‌یمانی ستراتیژیی یه‌كتری. بۆیه‌ به‌گشتی ده‌توانین گرنگیی سووریا بۆ ئێران له‌Ù… خاڵانه‌دا پۆلین بكه‌ین:

  1. هه‌ڵكه‌وته‌ÛŒ جوگرافیی سووریا له ‌نێوان ئه‌وروپا Ùˆ ئاسیا Ùˆ ئه‌فریقا.
  2. هاوسنووربوون Ùˆ دراوسێیه‌تیی جوگرافی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ  لوبنان Ùˆ عێراق Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین وه‌كوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌ گرنگه‌كانی هێزی جیۆپۆلیتیكی كۆماری ئیسلامیی ئێران.
  3. تاكه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عه‌ره‌بی نزیك له‌ ئێران له‌ هاوكێشه‌ ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كاندا.
  4. سووریا وه‌كوو كۆریدۆری گواستنه‌وه‌ÛŒ وزه‌ÛŒ ئێران Ùˆ عێراق بۆ ئه‌وروپا له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ریای ناوه‌ڕاسته‌وه‌ ده‌توانێت هه‌موو هاوكێشه‌ جیۆسیاسی Ùˆ جیۆئێكۆنۆمیكه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا بگۆڕێت. به‌Ù… پێیه‌ ئێران Ú•Û†ÚµÛŒ سعوودیا Ùˆ وڵاتانی كه‌نداو Ùˆ توركیا Ùˆ وڵاتانی ناوچه‌ÛŒ ده‌ریای قه‌زوین زۆر كه‌Ù… ده‌كاته‌وه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ توانای به‌رزی ئێران Ùˆ عێراق له ‌بورای به‌رهه‌مهێنان Ùˆ سه‌رچاوه‌كانی نه‌وت Ùˆ گازه‌وه Ùˆ دابینكردنی وزه‌ وه‌كوو كارتێكی گوشار بۆ ئه‌وروپا‌.
  5. كاریگه‌ریی سووریا له‌سه‌ر مانه‌وه‌ÛŒ به‌ره‌ÛŒ ناسراو به‌ به‌رگری له‌ لوبنان Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ به‌رده‌وامبوونی په‌یوه‌ندی Ùˆ پاڵپشتیی ئێران بۆ حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ حه‌ماسی فه‌ÚµÙ‡‌ستینی بۆ گوشارخستنه‌ سه‌ر ئیسڕائیل Ùˆ دوورخستنه‌وه‌ÛŒ مه‌ترسیی ڕووخان Ùˆ هێرش له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیله‌وه‌.
  6. گوشارخستنه‌ سه‌ر سعوودیا به‌ Ù‡Û†ÛŒ كاریگه‌ریی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ ناوچه‌ÛŒ نفووزی سعوودیا له‌ لوبنان Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین و، هه‌روه‌ها لاوازكردنی له‌ ناوچه‌ÛŒ كه‌نداو Ùˆ Ú¯Ù‡‌مارۆدانی جیۆسیاسیی سعوودیا له ‌لایه‌Ù† لایه‌نگرانی ئێرانه‌وه‌ له‌ یه‌مه‌Ù† Ùˆ به‌حرێن Ùˆ عێراق Ùˆ هتد.

ستراتیژیی ئێران بۆ پاراستنی ڕژێمی سووریا

كۆماری ئیسلامی، Ú†Ù‡‌ندین ستراتیژیی بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌ گرتۆته ‌به‌ر كه‌ گرنگترینیان بریتین له‌:

  1. ڕاهێنانی سه‌ربازی Ùˆ پاڵپشتیی Ú†Ù‡‌كداری Ùˆ هه‌واڵگریی هێزه‌كانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سووریا.
  2. دروستكردنی هێزی سه‌ربازی Ùˆ هاوته‌ریبی میلیشیایی وه‌كوو: حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ حه‌شدی شه‌عبیی عێراقی له‌ سووریا. ئه‌Ù… ئه‌زموونه‌ ته‌نانه‌ت ده‌توانێت دوای نه‌مان Ùˆ گۆڕانكاری له‌ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئه‌سه‌د، Ú¯Ù‡‌ره‌نتیی مانه‌وه‌ÛŒ نفووزی ئێران له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ù… هێزه‌ میلیشیایییانه‌وه‌‌ بكات، وه‌Ùƒ: نفووز Ùˆ ئه‌زموونی ئێستای حزبوڵڵا له‌ لوبنان.
  3. هاندان Ùˆ پاڵپشتی له‌ هێزه‌كانی حزبوڵڵای لوبنان بۆ به‌شداریی ڕاسته‌وخۆ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سووریا. تاوه‌كوو كۆتاییی ساڵی 2011 پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی Ùˆ به‌شداریی حزبوڵڵای لوبنان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سووریا له‌ دژی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا به‌نهێنی بوو، به‌ڵام پاش ئاشكرابوونی له ‌لایه‌Ù† ڕاگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌ Ùˆ به‌تایبه‌ت له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 2013Ù‡‌وه،‌ پاڵپشتی Ùˆ به‌شداریی حزبوڵڵا له‌ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ ئه‌سه‌د به‌ئاشكرا له ‌لایه‌Ù† سكرتێری ئه‌Ù… گرووپه‌ میلیشیایییه‌وه ‌(حه‌سه‌Ù† نه‌سروڵڵا) ڕاگه‌یه‌ندرا Ùˆ به‌توندی به‌رگریی له‌Ù… به‌شدارییه سه‌ربازییه‌‌ كرد.
  4. دروستكردنی Ú†Ù‡‌ندین سوپای میلیشیاییی جیاواز له‌ شیعه‌كانی ئه‌فغانستان Ùˆ پاكستان Ùˆ عێراق Ùˆ لوبنان Ùˆ ئێران Ùˆ... به ‌ناوی پارێزه‌رانی باره‌گا پیرۆزه‌كان (كتائب سیدالشهداء)ØŒ وه‌كوو: سوپای فاتمییۆن Ùˆ زه‌ینه‌بییۆن Ùˆ هتد.
  5. به‌شداریی ڕاسته‌وخۆی هێزه‌كانی سوپای پاسداران Ùˆ هێزه‌ هه‌واڵگرییه‌كان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سووریادا.
  6. هه‌وڵدان بۆ دروستكردنی نه‌فره‌ت Ùˆ بێزاریی عه‌ره‌به‌كان له‌ ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ خوێناویی سووریادا Ùˆ له‌قه‌ÚµÙ‡‌مدانیان به‌ هۆكاری ئه‌Ù… كوشتار Ùˆ ماڵوێرانیانه‌.
  7. پاڵپشتیی ئابووری Ùˆ دارایی له‌ سووریا بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ بتوانێت به‌رده‌وام بێت Ùˆ له‌ ئاستی جه‌ماوه‌ریدا‌ Ú•Ù‡‌وایه‌تیی هه‌بێت. بۆیه‌ ده‌گوترێت ئێران نزیكه‌ÛŒ 60 تاوه‌كوو 70 ملیارد دۆلاری تاوه‌كوو ئێستا له‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌دا یارمه‌تیی سووریای داوه‌ØŒ یاخود تێچووی داراییی قه‌یرانی سووریا بووه‌ بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران.
  8. نزیكبوونه‌وه‌ له‌ چین Ùˆ ڕووسیا Ùˆ تێوه‌گلاندنی ئه‌وان له‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌دا له‌ هه‌مبه‌ر گوشاره‌كانی ئه‌مریكا، به‌تایبه‌ت به‌شداریی ڕاسته‌وخۆی ڕووسیا له‌ سووریا به‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ململانێكانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا Ùˆ له‌ ئاستی سه‌رووناوچه‌ییدا‌. هه‌روه‌ها له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ بریتانیا  فه‌Ú•Ù‡‌نسا له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایش بۆ ده‌ركردنی بڕیارێك له‌ دژی ئێران Ùˆ سووریا، پووچه‌Úµ ده‌كاته‌وه‌.

ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان له‌Ù… هاوكێشه‌ جیۆستراتیژی Ùˆ جیۆسیاسییانه‌دا

ئێران ترسی له‌ كۆتاییی داعش هه‌یه‌ كه‌ چیتر پاساوی بوونی هێزه‌كانی له‌ سووریا Ùˆ عێراق Ùˆ پاڵپشتی Ùˆ چالاكیی حه‌شدی شه‌عبی نه‌مێنێت یاخود لاواز بێت و، ئه‌Ùˆ كاته‌ ئه‌مریكا گوشاره‌كانی له‌ عێراق Ùˆ به‌تایبه‌ت سووریا، بۆ سه‌ر ئێران چڕتر بكاته‌وه‌. ئێران به‌رده‌وام ترسی هه‌یه‌ كه‌ كۆتاییی كێشه‌ Ùˆ بارگرژییه‌كان Ùˆ لاوازبوونی داعش، ببێته‌ هۆكاری ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ ئێران Ùˆ ئه‌مریكا. هه‌روه‌ها ئێران له‌وه‌ سوود ده‌كات كه‌ به بوونی هێزه‌ توندڕه‌وه‌كان له‌ عێراق Ùˆ سووریا Ú•Û†ÚµÛŒ حه‌شدی شه‌عبی بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌یان ببێته‌ پێویستییه‌Ùƒ و، له‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ سنووری عێراق Ùˆ سووریا به‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هێزانه‌ ببه‌زێنێت و، هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ•Ù‡‌Ùˆ یاخود كۆریدۆره‌ÛŒ كه‌ مه‌به‌ستییه‌تی بۆ سه‌ر ده‌ریای سپیی ناوه‌ڕاست، كه‌ له‌ ناوچه‌ سوننه‌كانه‌وه‌ تێپه‌Ú• ده‌بێت، به‌ته‌واوه‌تی بكه‌وێته‌ ژێر كۆنترۆڵی ئێرانه‌وه‌. ئه‌مه‌یش ئاسایشی ئێران ده‌پارێزێت Ùˆ ئاسایشی ئیسڕائیل ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. لێره‌وه‌ هاوكێشه‌كان وا ده‌كه‌Ù† كه‌ نفووز Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران له‌ ناوچه‌كه‌دا زاڵتر بێت و، ئه‌مریكا  Ùˆ ئیسڕائیل نه‌توانن گوشار بۆ سه‌ر پاشه‌كشه‌پێكردنی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ چڕتر بكه‌نه‌وه‌. چونكه‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ سیاسه‌ته‌كانی ئیداره‌ÛŒ ئۆباما  له‌ ناوچه‌كه‌دا Ùˆ ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران Ùˆ ئازادبوونه‌وه‌ÛŒ سه‌دان ملیار دۆلاری ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ùˆ لاچوونی Ú¯Ù‡‌مارۆ Ùˆ ئابڵووقه‌ ئابوورییه‌كان، ئه‌وه‌ Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی ئێران نه‌Ùƒ‌ ته‌نیا له‌ "هیلالی شیعی"یه‌وه‌ تێپه‌Ú•ÛŒ كردووه‌ØŒ به‌ڵكوو كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ هه‌نارده‌كردنی Ú†Ù‡‌Ùƒ Ùˆ ڕاهێنانی گرووپه‌كان Ùˆ ناسه‌قامگیركردنی ئه‌Ù… ناوچانه،‌ بۆ په‌لهاوێشتن بۆ یه‌مه‌Ù† Ùˆ وڵاتانی كه‌نداو Ùˆ وڵاتانی باكووری ئه‌فریقا، هه‌ÙˆÚµÛŒ دروستكردنی "مانگی شیعی"ÛŒ ده‌دا.

بۆیه‌ هه‌موو هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ سعوودیا Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی ناوچه‌كه‌ØŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن بووه‌ له‌ دروستبوونی ئه‌Ù… مانگه‌ شیعییه‌ له‌ بری هیلالی شیعی، كه‌ له ‌پاش ساڵی 2001 Ùˆ ڕووخاندنی تاڵیبان له‌ ئه‌فغانستان له‌ سنوووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئێران و، هه‌روه‌ها له‌ ساڵی 2003Ù‡‌وه‌ Ùˆ ڕووخاندنی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سه‌ددام وه‌كوو دوژمنی ئێران و، ئازادكردنی عێراق، هاتبووه‌ ئاراوه‌. له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ØŒ ئێران له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردان Ùˆ كه‌ڵكوه‌ر‌گرتن له‌ فاكته‌ری شیعی Ùˆ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌ سوننییه‌كانی دژی ڕۆژاوایی له‌ ئه‌فغانستان Ùˆ پاكستان Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ÛŒ ناوچه‌كه،‌ به‌ره‌Ùˆ دروستكردنی "مانگی شیعی" ده‌چێت. ئه‌مه‌یش به‌ مانای كۆنترۆڵی به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستەوە‌ له ‌لایه‌Ù† كۆماری ئیسلامییەوە‌.

به‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی باشووری كوردستان، ئێران بۆ ده‌ستپێڕاگه‌یشتنی به‌ "Ú¯Ù‡‌رووه‌كان" له‌ ناوچه‌كه‌دا تووشی كێشه‌ Ùˆ گرفتی زۆر ده‌بێت و، ناتوانێت وه‌كوو ئێستا پاڵپشتی Ùˆ جووڵه‌ به‌ هێز Ùˆ ئه‌كته‌ره‌ نا-ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان یاخود لایه‌نگره‌كانی بكات و، وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له‌ ڕووی ئاسایشییه‌وه‌ كۆنترۆڵ بكات. بۆ نموونه‌ له‌ خودی سووریا تووشی كێشه‌ Ùˆ گرفت ده‌بێته‌وه‌ØŒ بێجگه له‌‌ ده‌ستپێڕانه‌Ú¯Ù‡‌یشتنی به‌ لوبنان Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ هتد. ترسی كۆماری ئیسلامی ئه‌وه‌یه،‌ كه‌ ئیسڕائیل سه‌رچاوه‌كانی وزه‌ÛŒ كوردستان له ‌پاڵ كارتی "ئاو" به‌ باشترین شێوه‌ له‌ ململانێ ناوچه‌یییه‌كاندا بۆ وڵاتانی نه‌یاری خۆی به‌كار بهێنێت. له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ به ‌بڕوای ئێرانییه‌كان، ئیسڕائیل ده‌توانێت له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان هاوكێشه‌ÛŒ ستراتیژیی سێگۆشه‌ÛŒ "سووریا، ئێران Ùˆ عێراق" له‌ دژی خۆی پووچه‌Úµ بكاته‌وه‌.

 Ø¨Ù‡‌ مانایه‌ÙƒÛŒ تر، ستراتیژیسته‌ ئێرانییه‌كان له‌سه‌ر ئه‌Ù… بڕوایه‌Ù† كه‌ ئیسڕائیل له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستانه‌وه‌ به‌ شێوه‌ÛŒ "به‌نوێنه‌رایه‌تی"ØŒ ده‌گاته‌ سنووره‌كانیان و، مه‌ترسیی ئاسایشی Ùˆ سه‌ربازییان بۆ دروست ده‌كات. هه‌روه‌ها له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ ده‌توانێت ناوخۆی ئێران ناسه‌قامگیر بكات. به‌گشتی هاوپه‌یمانێتیی كوردستان Ùˆ ئیسڕائیل ÙƒÛ†ÛŒ هاوكێشه‌ جیۆسیاسی Ùˆ جیۆستراتیژییه‌كانی ناوچه‌كه ‌ده‌گۆڕیت و، ئه‌مه‌یش به‌ زیانی ئاسایشی ئێران ده‌زاندرێت.

كۆماری ئیسلامیی ئێران هه‌ست به‌ مه‌ترسیی ئاسایشی ده‌كات له‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ عێراق، كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری جیابوونه‌وه‌ÛŒ سوننه‌كانیشی Ù„ÛŽ بكه‌وێته‌وه‌ Ùˆ ئه‌Ùˆ كاته‌ له‌ ناوخۆی عێراقی شیعییشدا پرسی ململانێی "مه‌رجه‌ع‌"Ù‡‌ ئایینییه‌كان دێته‌ ئاراوه‌ له‌ پاڵ ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی له‌ عێراقی شیعی، كه‌ هه‌ردووی ئه‌وانه‌ هێژموونی Ùˆ نفووزی ئێران له‌ ڕووی سیاسی Ùˆ ئاسایشی Ùˆ ئابوورییه‌وه‌ لاواز ده‌كات. كۆماری ئیسلامی، ‌ترسی ئه‌وه‌ÛŒ هه‌یه‌ كه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی كورد-سوننه‌ له‌ سنووره‌كانی دروست ببێت كه‌ په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ پته‌ÙˆÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سعوودیا Ùˆ وڵاتانی دیكه‌ÛŒ عه‌ره‌بیدا هه‌یه‌. لێره‌وه‌ ستراتیژییه‌ ناوچه‌یییه‌كانی ئێران تووشی به‌ربه‌ست Ùˆ ته‌نانه‌ت شكست ده‌بێت؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ به‌رده‌وام بارگرژی Ùˆ مشتومڕ له‌ نێوان ئێران Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ Ùˆ عه‌ره‌بی ناوچه‌كه‌دا هه‌بووه‌ Ùˆ هه‌یه‌ و، ئێستا توندتریشه‌.

ستراتیژیی سیاسه‌تی ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ ئاسایشیی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ سووریا Ùˆ عێراق و، پرسی هیلالی شیعی و، كردنه‌وه‌ÛŒ كۆریدۆرێك بۆ یارمه‌تیدانی هاوپه‌یمانه‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ ئاسایشی Ùˆ سه‌ربازی بۆ سه‌ر خاكی ئیسڕائیل، وای كردووه‌ كه‌ ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته، بیر له‌ پچڕاندنی ئه‌Ù… Ù‡ÛŽÚµ یاخود كۆریدۆره‌ÛŒ گواستنه‌وه‌ÛŒ لوجێستیكی له‌ تارانه‌وه‌ بۆ سه‌ر سنووره‌كانی ئیسڕائیل بكاته‌وه‌.

 Ù¾Ù‡‌لهاوێشتنی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ ئاسایشی وجوودیی ئیسڕائیل له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ عێراق Ùˆ سووریاوه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ده‌ریای ناوه‌Ù‡‌ڕاست، وای كردووه‌ كه‌ ئیسڕائیل Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی له ‌هه‌مبه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران Ù„ÛŽÙƒ نزیك ببنه‌وه‌. بۆیه‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان Ùˆ پاڵپشتی له‌ كورده‌كان له‌ سووریا، ده‌توانێت ئه‌Ù…Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÛŒ ئێران ببڕێت و، ئێران نه‌توانێت ناڕاسته‌وخۆ Ùˆ ڕاسته‌وخۆ ببێته‌ هاوسنووری ئیسڕائیل Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ مانه‌وه‌ÛŒ بكات؛ به‌ڵكوو به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه،‌ ئه‌وه‌ ئێرانه‌ كه‌ به‌ دژایه‌تیكردنی دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان، دڵه‌ڕاوكێی ئه‌وه‌ÛŒ هه‌یه‌ كه‌ ئیسڕائیل نه‌بێته‌ دراوسێی كۆماری ئیسلامی و، ئه‌Ùˆ كاته‌ ستراتیژییه‌كانی ئێران پاش تێچوویه‌ÙƒÛŒ زۆری ماددی Ùˆ مرۆیی تووشی شكست ده‌بێت و، ته‌نانه‌ت ئێران له‌ ڕووی جیۆسیاسییه‌وه‌ به‌ پاڵپشتیی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا په‌راوێز ده‌خرێت Ùˆ گۆشه‌گیر ده‌بێت. ئه‌مه‌یش ئێران به‌ مه‌ترسییه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ بۆ ئاسایشی وجوودی Ùˆ مانه‌وه‌ÛŒ خۆی ده‌زانێت.

كۆبه‌ند:

قه‌یرانی سووریا Ùˆ كاره‌ساتی مرۆییی ئه‌Ù… قه‌یرانه،‌ كه‌‌ ئاواره‌بوونی زیاتر له‌ 6 ملیۆن كه‌س Ùˆ كوژرانی زیاتر له‌ 600 هه‌زار كه‌سی Ù„ÛŽ كه‌وتۆته‌وه‌ و، هه‌روه‌ها پریشكی ئاگری ئه‌Ù… جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ ماڵوێرانییه‌یش كه‌ هه‌موو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌ÛŒ بێجگه‌ له‌ كۆماری ئیسلامیی ئێرانی (تاوه‌كوو ئێستا) گرتۆته‌وه‌ØŒ به‌ كورتترین Ùˆ پوختترین Ú•‌سته‌ بریتییه‌ له‌ ململانێیه‌Ùƒ بۆ نفووز Ùˆ به‌هێزبوونی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جیۆسیاسیی ئێران له‌ هاوكێشه‌ ناوچه‌یی Ùˆ سه‌ر‌ووناوچه‌یییه‌كان. ئه‌مه‌یش به‌ مه‌به‌ستی مانه‌وه‌ Ùˆ پاراستنی ئاسایشی وجوودیی كۆماری ئیسلامیی ئێرانه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌ هه‌مبه‌ر مه‌ترسییه‌ ئاسایشییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی سوننه‌ بۆ ئێران.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌وه‌ØŒ به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوونی هه‌رێمی كوردستان بۆیه‌ ئێرانی تووشی دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشی كردووه‌ØŒ چونكه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كوردستان Ùˆ هه‌ڵكه‌وته‌ÛŒ جوگرافی و، هه‌روه‌ها ناسنامه‌ÛŒ سیاسیی ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ ده‌توانێت ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ù… هاوكێشه‌یه‌ بگۆڕێت Ùˆ پاش ئه‌Ùˆ تێچووه‌ زۆره‌ سیاسی Ùˆ دارایی Ùˆ مرۆیییه بۆ ئێران، هاوكێشه‌ÛŒ نویی جیۆسیاسی بێنێته‌ ئاراوه‌. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ هاوسه‌نگییه‌ÙƒÛŒ نوێ دروست ده‌بێت كه‌ له ‌قازانجی ئه‌مریكا Ùˆ وڵاتانی سوننه‌یه‌ Ùˆ به‌ زیانی به‌ره‌ÛŒ ناسراو به‌ به‌ره‌ÛŒ به‌رگریی ئیسلامی ده‌شكێته‌وه‌. بۆیه‌ ئێران به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌Ùƒ ڕیگه‌ÛŒ له‌ ڕووخانی حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌د Ùˆ دابه‌شبوونی عێراق Ùˆ به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوونی كوردستان ده‌گرێت. ئه‌مه‌یش سه‌ره‌ڕای بوونی پرسی كورد له‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ØŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین مه‌ترسیی ئاسایشییه‌ بۆ ئێران. لێره‌وه،‌ باشتر ده‌تواندرێت خوێندنه‌وه‌ بۆ هۆكاره‌كانی دژایه‌تیی توندی كۆماری ئیسلامی Ùˆ گوشاره‌كانی له‌سه‌ر پرسی ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوونی كوردستان، بكرێت.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون