PÊNÛS
 
Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان له‌ بنیاتنانی ده‌وڵه‌تدا 
     2017-09-16
کنێر عه‌بدوڵڵا

Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان له‌ بنیاتنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا

 

کنێر عه‌بدوڵڵا، نووسه‌ر

قۆناغی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تداری Ùˆ Ù¾ÛŽØ´ به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوون، دوو قۆناغی ته‌واوکه‌ر Ùˆ گرێدراوی یه‌کترن؛ به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ندە له‌ قۆناغی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا گرنگه‌ کار بۆ Ú†Ù‡‌سپاندنی زیاتری بنه‌ماکانی دیموکراسی Ùˆ مافی مرۆڤ بکرێت و، Ú†Ù‡‌ند ده‌توانرێت کار بۆ گۆڕانکارییه‌کان بکرێت، Ù¾ÛŽØ´ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدارییش هێنده‌ پێویسته‌ له‌ بوار Ùˆ ڕووی جیاوازه‌وه هه‌نگاوی جددی بنرێت، به‌ واتا‌ÛŒ‌ هه‌وڵدان بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ئامانجی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێک، Ú©Ù‡‌ دامه‌زراوەیی بێت Ùˆ بنه‌ماکانی دیموکراسی له‌خۆ بگرێت Ùˆ بنه‌ماکانی مافی مرۆڤ Ùˆ هاووڵاتیبوونی تێدا Ú†Ù‡‌سپاو بێت. پێویسته‌ خه‌باتکردن بۆی، Ù¾ÛŽØ´ پێکهێنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، به‌رنامه‌ Ùˆ پلان Ùˆ شێواز Ùˆ ستراتیژیی جیای بۆ دابڕێژرێت. بۆیه‌ دەکرێ بگوترێت قۆناغی Ù¾ÛŽØ´ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، به‌ قۆناغی ئاماده‌سازی Ùˆ گواستنه‌وه‌ داده‌نرێت و، پێویسته‌ به‌هه‌ستیاری Ùˆ وریایییه‌وه‌ مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ له ‌ئاستدا بکرێت، Ú©Ù‡‌ پێویستی به‌ توانا Ùˆ هه‌Ùˆ‌ÚµÛŒ هه‌مه‌لایه‌نه‌ ده‌بێت.

له‌ هه‌ر دوو قۆناغه‌Ú©Ù‡‌دا تو‌انا Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌Ú©Ù‡ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌کان گرنگ Ùˆ پێویستن‌ØŒ به‌ڵام ته‌رکیزخستنه ‌سه‌ر ژنان Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانیان، گرێدراوی هۆکاری جیاوازتره؛‌ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙˆÛ• Ú©Û• زۆر جار Ú˜Ù† ته‌نیا وه‌Ú© Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێک ته‌ماشا کراوه‌ و، دوور له‌ مرۆڤبوونی مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا کراوه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ به ‌هۆیه‌وه‌ هه‌موو Ú†Ù‡‌وساندنه‌وه‌ Ùˆ جیاکارییه‌Ú©ÛŒ ده‌رهه‌Ù‚ ده‌کرێت. بۆیه‌ Ú†Ù‡‌وساندنه‌وه‌ÛŒ ژنان، یان Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌Ú©Ù‡‌ی، گرێدراوی جۆری سیسته‌Ù…ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدارییه‌ له‌ هه‌ر ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێکدا.

Ú˜Ù† Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، دوو Ú†Ù‡‌Ù…Ú©ÛŒ گرێدراون Ùˆ کارلێکی هاوته‌ریبیان Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه هه‌یه‌. به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ بنیاتنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێکی به‌هێز Ùˆ دیموکراسی، پێویستیی به‌ توانا Ùˆ هزر Ùˆ فکری ژنان هه‌یه،‌ Ú©Ù‡‌ به‌شداریی کاریگه‌ر ‌Ùˆ چالاکیان هه‌بێت. بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته‌یش،‌ پێویسته‌ Ú¯ÙˆÛŽ له‌ ژنان بگیرێت Ùˆ ده‌رفه‌تیان بۆ بڕه‌خسێنرێت. ژنانیش بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بتوانن Ú•Û†ÚµÛŒ خۆیان وه‌Ú© هاووڵاتی بگێڕن، پێویسته‌ هه‌نگاو بو کاری جددیتر هەڵێنن و، له‌ هه‌مان کاتدا بتوانن سوود له‌Ùˆ ده‌رفه‌تانه‌ وه‌ربگرن Ú©Ù‡‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت بۆیان ده‌Ú•Ù‡‌خسێنێت. ئه‌وه‌یش له‌ پێناو هێنانه‌دیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێکی شارستانی، دیموکراسی Ùˆ دامه‌زراوه‌ییی به‌دوور له‌ زاڵبوونی هیچ مه‌زهه‌ب Ùˆ ئایدیۆلۆژی Ùˆ ئایینێکی دیاریکراو؛ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێک Ú©Ù‡‌ به‌ سیاسه‌تێکی نوێ Ùˆ ناسنامه‌یه‌Ú©ÛŒ نیشتمانیی نوێوه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دامه‌زراوه‌کانیدا پلان Ùˆ ستراتیژیی هه‌بێت.

فه‌رامۆشکردنی توانای ژنان:

یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ ڕێگرییه‌کانی به‌رده‌Ù… ژنان، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ به‌رچاو Ùˆ کاریگه‌ر بگێڕن له‌ بنیاتنانی دامه‌زراوه‌کانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا، ئه‌وه‌یه‌ Ú©Û• له‌ کاتی دابه‌شکردن Ùˆ هه‌ڵبژاردنی پۆسته‌کان به‌سه‌ر ژناندا، له‌ هه‌ر بوارێکی حزبی، حکوومی، یان په‌رله‌مانیدا، له‌سه‌ر بنه‌مای توانا Ùˆ کارامه‌یییان نه‌بێت. هه‌روه‌Ú© Ú†Û†Ù† ئه‌Ù… ڕاستییه‌ بۆ پیاوانیش هه‌ر ڕاسته.‌ بۆ نموونه‌ØŒ ئێستا Ú†Ù‡‌سپاندنی کۆتا به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 25% Ú©Ù‡‌متر نه‌بێت له‌ په‌رله‌مانی عێراق Ùˆ 30% Ú©Ù‡‌متر نه‌بێت له‌ په‌رله‌مانی کوردستان، ده‌ستکه‌وتێکی باشی ڕێکخراوه‌کانی ژنان بوو بۆ ئەوەی ژنان بچنە ناو ناوەندەکانی بڕیاردانەوە. به‌ڵام گرفته‌Ú©Ù‡‌ وه‌Ú© قۆناغی یه‌Ú©Ù‡‌Ù… له‌ بوونی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌Ú©Ù‡‌دا نییه‌ØŒ هێنده‌ÛŒ له‌ چۆنێتیی پێوه‌ره‌کانی هه‌ڵبژاردنی تاکه‌کاندایە‌ له‌ لایه‌Ù† حزبه‌کانه‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ئه‌وه‌نده‌ÛŒ له‌سه‌ر بنه‌مای ئینتمایان بۆ حزب، یان په‌یوه‌ندیی خزمایه‌تی Ùˆ خێڵه‌Ú©ÛŒ Ùˆ بنه‌ماڵه‌یییه‌وه‌ هه‌ن، ئه‌وه‌نده‌ له‌سه‌ر بنه‌مای توانا Ùˆ لێهاتوویییان نه‌بووه‌ Ùˆ نییە و، بگره‌ هه‌ندێ جار، نه‌Ú© توانا، بەڵکوو هه‌ڵگری هیچ بڕوانامه‌یه‌Ú© نه‌بوون، یان هیچ ئەزموونی کار Ùˆ باکگراوندێکی سیاسییان نه‌بووه‌ و، ئاماده‌‌یییان نه‌بووه‌ بۆ فێربوون، یان Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی توانا Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌کانیان له‌ نێوه‌نده‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا. ته‌نانه‌ت وه‌Ú© Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز، با‌وه‌ڕیان به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ژنان نه‌بووه‌ و، هه‌ندێ جاریش پێیان وا بووه‌ ژنان پاشکۆی پیاوانن Ùˆ ‌له‌سه‌ر ئاستی Ú©Ù‡‌سی Ùˆ گشتی، له‌ ئاستێکی Ú©Ù‡‌Ù…ÛŒ به‌شداربووندان. هه‌ر ئه‌وه‌یش وا ده‌کات شێلگیرانه‌ داکۆکی بکه‌Ù† له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ کوتله‌ سیاسییانه‌ÛŒ ئینتمایان بۆی هه‌یه‌. ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ زۆربه‌ÛŒ ئه‌وانه‌ÛŒ له‌Ùˆ پۆستانه‌دان هه‌ست Ùˆ درک به‌وه‌ ناکه‌Ù† Ú©Ù‡‌ پێویسته‌ له‌ خزمه‌تی Ú¯Ù‡‌لدا بن، یان ده‌بێ نوێنه‌رایه‌تیی ته‌واوی چین Ùˆ توێژه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بکه‌Ù†. له‌ کاتێکدا به‌رپرسیارێتی له‌ هه‌موو نێوه‌نده‌کاندا، به‌تایبه‌تی Ú©Ù‡‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ ده‌رده‌چن، به‌رپرسیارێتییه‌Ú©ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ Ùˆ گرنگه‌ Ùˆ پێویستی به‌ Ú¯Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ به‌ره‌پێشچوونی خۆیان هه‌یه،‌ Ú† له‌ ڕووی فکری Ùˆ سیاسییه‌وه‌ØŒ یان له‌ ڕووی ته‌کنیکییه‌وه‌ØŒ وه‌Ú©: کۆمپیوته‌ر Ùˆ زمانی جیا له‌ زمانی دایکی.  

وێڕای داڕمانی ژێرخانی ئابووری Ùˆ سیاسی Ùˆ فکری Ùˆ په‌روه‌رده‌یی Ùˆ ڕۆشنبیری Ùˆ...ØŒ له ‌هه‌مان کاتدا په‌کخستنی په‌رله‌مانی کوردستان Ùˆ دامه‌زراوه‌کانی حکوومه‌ت Ùˆ لاوازبوونی Ú•Û†ÚµÛŒ ڕێکخراوه‌کانی مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌ÙˆÛ•ØŒ وا ده‌کات Ú©Ù‡‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ پێویستیی به‌ توانا Ùˆ هێزی هه‌مووان هه‌بێت، واته‌ ژنان Ùˆ پیاوان Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ لێره‌یشدا نابێ ژنان فه‌رامۆش بکرێن. بۆیه‌ په‌کخستنی Ú•Û†Úµ Ùˆ نه‌Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌ت Ùˆ لاوازکردنی Ú•Û†ÚµÛŒ ژنان له‌ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ گشت بواره‌کاندا کۆسپ Ùˆ ڕێگریی Ú¯Ù‡‌وره‌ ده‌خاته‌ به‌رده‌Ù… پرۆسه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ بنیاتنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێکی دامه‌زراوه‌یی Ùˆ دیموکراسی Ùˆ پته‌و، Ú©Ù‡‌ بنه‌ما سه‌ره‌کییه‌کانی له‌خۆ گرتبێت. به‌ دیوێکی تردا، ڕووبه‌ڕووبوو‌نه‌وه‌ÛŒ عێراق Ùˆ کوردستان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش Ùˆ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌کانی پێشتر، هه‌میشه‌ وای کردووه‌ ژنان له‌ بنیاتنان Ùˆ به‌رهه‌مدا Ú•Û†ÚµÛŒ سه‌ره‌Ú©ÛŒ بگێڕن Ùˆ ئه‌رکی زیاتریان له‌ئه‌ستۆدا بێت؛ ئه‌وه‌یش به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌Ùˆ پێواره‌ÙˆÛ• له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا ڕووی ده‌دا، له‌ کاتێکدا پیاوان زیاتر ڕووبه‌ڕووی جه‌Ù†Ú¯ ده‌بوونه‌وه‌ Ùˆ زۆربه‌ÛŒ کاتیان له‌ خێزان Ùˆ به‌رپرسیارێتییه‌کانی دیکه‌وه‌دوور بوون‌.

ژنان ده‌بێت Ú†ÛŒ بکه‌ن؟

خه‌باتکردنی ژنان بۆ Ú†Ù‡‌سپاندنی بنه‌ماکانی دیموکراسی، مافی مرۆڤ، هاووڵاتیبوون، هزری ناتوندوتیژی Ùˆ ئاشتی Ùˆ... له‌ لایه‌Ú© و، له‌ لایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌ÙˆÛ• خه‌باتکردنیان بۆ هه‌یکه‌له‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێک، Ú©Ù‡‌ مافه‌کانی ژنانی تێدا پارێزراو بێت، گرنگ Ùˆ پێویسته. ئه‌وه‌یش له‌ Ú•ÛŽÛŒ Ú†Ù‡‌ند لایه‌Ù† Ùˆ مه‌ودایه‌Ú©Ù‡‌وه ده‌بێت‌ØŒ وه‌Ú© ده‌سه‌ڵاتێکی سیاسی،‌ Ú©Ù‡‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ سیاسییه‌کانی Ùˆ Ú¯Ù‡‌یشتنی ژنان به‌ ناوه‌ندی بڕیار Ùˆ پۆسته‌ سیادی Ùˆ باڵاکان له‌ هه‌موو ئاست Ùˆ ناوه‌ندێکدا، ئاماده‌ بێت دانوستانی سیاسی بکات؛ به‌ شێوه‌یه‌Ú© ژنان له‌ ڕووی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ Ùˆ سه‌Ù†Ú¯ÛŒ خۆیانه‌وه،‌ ده‌Ù†Ú¯ Ùˆ Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕاسته‌قینه‌یان هه‌بێت. هه‌ر‌وه‌ها کارکردن به‌ هێنانه‌ئارای ده‌سته‌واژه‌ÛŒ "ته‌سویه‌ÛŒ سیاسی"ØŒ Ú©Ù‡‌ ئه‌زموونی زۆرێک له‌ وڵاتان ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه، كه‌ کارکردن له‌Ù… ڕووه‌وه‌ کاریگه‌ریی باشی له‌سه‌ر دۆخی ژنان ده‌بێت، Ú©Ù‡‌ به‌ واتای Ú•ÛŽÚ©Ú©Ù‡‌وتنی ده‌سته‌بژێرێک (نوخبه‌) دێت، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا له‌ ڕووی بیروباوه‌Ú•Ù‡‌وه‌‌ØŒ به‌ مه‌به‌ستی Ú¯Ù‡‌ره‌نتیكردنی مافه‌کانیان. هه‌روه‌ها Ú¯Ù‡‌ره‌نتیکردنی لایه‌Ù†ÛŒ ئاسایش گرنگیی خۆی هه‌یه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ده‌کرێت له‌ Ú•ÛŽÛŒ دامه‌زراوه‌کانی تا‌یبه‌ت به‌ ده‌زگه‌ÛŒ پۆلیس، ئاسایش Ùˆ هێزی سه‌ربازی Ùˆ...ØŒ دادپه‌روه‌ری به‌رجه‌سته‌ بکرێت بۆ کارکردن له‌سه‌ر دابونه‌ریتی سه‌پێنراو به‌سه‌ر ژنان Ùˆ مۆرکه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا‌.

ده‌سه‌ڵاتی یاسا، لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ تره‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ Ú•ÛŽÛŒ کارکردن له‌سه‌ر ده‌ستوور Ùˆ یاساکان Ùˆ له ‌Ú•ÛŽÛŒ دامه‌زراوه‌کانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌وه چاکسازی Ú•Ù‡‌چاو بکرێت، به‌ شێوه‌یه‌Ú© Ú©Û• له‌ Ú•ÛŽÛŒ سیاسه‌تێکی نیشتمانییه‌وه باڵانسی جێنده‌ری بپارێزرێت Ùˆ کاری بۆ بکرێت‌. بێ گومان، ده‌کرێ هه‌موو ئه‌Ùˆ کارانه‌یش له ‌Ú•ÛŽÛŒ ئه‌Ù… میکانیزمانه‌وه‌ ئه‌نجام بدرێن:

- ڕێکخستنه‌وه‌ÛŒ خودی ژنان، به‌Ù¾ÛŽÛŒ پلانێکی تۆکمه‌ Ùˆ به‌هێز له‌ گشت بواره‌کانی سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، ڕۆشنیبری، په‌روه‌رده‌یی، ئابووری، فکری Ùˆ...ØŒ به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Û• ژنان خۆیان Ùˆ ڕێکخستنێکی ژنانه، ببنه‌ مه‌رجه‌عی گشت ژنان و، هاوکات ژنانیش به‌ مه‌رجه‌عی خۆیانی بزانن، دوور له‌ ده‌ستێوه‌ردانی پیاو، یان چوونه‌پاڵ ته‌Ú©Ù‡‌تولێکی پیاوان، له‌ کاتی هه‌ڵبژاردن Ùˆ پێویستییه‌کانیاندا.

- یه‌کگرتووییی ژنان، وه‌Ú© هێزێکی یه‌کگرتوو Ùˆ تۆکمه‌ Ùˆ گوشار، به‌ مه‌به‌ستی داڕشتنه‌وه‌ÛŒ پلان Ùˆ گوشارخستنه ‌سه‌ر لایه‌Ù† Ùˆ هێزه‌ سیاسییه‌کان بۆ به‌‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانیان وه‌Ú© Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز.

- Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ ژنان بۆ ناسنامه ‌Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی خۆیان؛ به‌ واتای ده‌رچوون له‌وه‌ÛŒ وه‌Ú© پیاو بیر بکه‌نه‌وه،‌ یان جل بپۆشن، یان Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ هه‌ڵسوکه‌وت بکه‌Ù†. به‌ دیوێکی تردا، مێینه‌بوونی خۆیان بۆ سوودوه‌رگرتن له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان به‌کار بهێن. هه‌روه‌ها به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌یشه‌وه،‌ پیاوان بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ببنه‌ مرۆڤ، پێویسته‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ژنان بگه‌ن، وه‌Ú© ئه‌وه‌ÛŒ له‌ گریان، سۆز Ùˆ ئاشتیخوازیی بگه‌ن؛ هه‌روه‌Ú© Ú†Û†Ù† ژنان پێویسته‌ کار به‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی خۆیان بکه‌Ù† Ùˆ هه‌ÙˆÚµ نه‌ده‌Ù† له ‌به‌رگی خۆیان بێنه‌ ده‌ره‌وه‌.

- ئاشتبوونه‌وه‌ÛŒ ژنان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ یاسا، خه‌ÚµÚ©ØŒ دابونه‌ریت Ùˆ...ØŒ به‌ مه‌به‌ستی گۆڕینی ئه‌Ùˆ دابونه‌ریت Ùˆ عه‌قڵییه‌تانه‌ÛŒ هه‌میشه‌ جیاوازییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژناندا کردووه‌ Ùˆ به‌ په‌روه‌رده‌یه‌Ú©ÛŒ جیاکارانه‌ Ú•Ù‡‌فتاریان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ر دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌Ú©Ù‡‌دا‌ کردووه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ده‌ره‌نجام نه‌Ú© ژنان، بەڵکوو پیاوانیش به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ دیکه‌ باجی ئه‌Ùˆ په‌روه‌رده‌‌ نادروسته‌ ده‌ده‌نه‌وه‌.

- گرنگیی ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌نی، له‌ Ú•ÛŽÛŒ Ú©Ù‡‌ناڵێکی تری کارکردنیانه‌وه، سه‌باره‌ت بە گۆڕین Ùˆ چاکسازی له‌ یاساکاندا Ùˆ بوونی ده‌ستوورێکی مه‌ده‌نی، هه‌نگاوێکی گرنگی ‌ترە بۆ بنیاتنانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، به‌ مه‌به‌ستی بنیاتنانی واقعێکی یاسایی Ùˆ کۆمه‌ڵایه‌تی، Ú©Ù‡‌ پاڵنه‌ری Ú˜Ù† بێت بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ببێته‌ Ú©Û†ÚµÙ‡‌Ú©Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ چالاک Ùˆ هه‌ڵگری به‌رپرسیارێتییه‌کانی له‌ گشت دامه‌زراوه‌کانی ده‌Ùˆ‌ÚµÙ‡‌ت Ùˆ ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌نیدا. بۆ ئه‌وه‌یش به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ Ùˆ بوونی ژنان له‌ گشت ناوه‌نده‌کانی بڕیارسازیدا خاڵێکی گرنگه‌ بۆ ژنان، تا بتوانن Ú•Û†ÚµÛŒ کارای خۆیان ببینن. ئه‌مه‌یش بۆ خۆی ململانێیه‌Ú©ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ ژنانه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ پێویسته‌ هه‌نگاوی جددیی بۆ بنێن، به‌ ئاوڕدانه‌وه‌ له‌Ùˆ ژنانه‌ÛŒ به‌توانا Ùˆ لێهاتوون، نه‌Ú© له‌سه‌ر بنه‌مای Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی، پیاوانی بێتوانا به‌باشتر بزانن، Ú©Ù‡‌ له‌ دامه‌زراوه‌کاندا هه‌ڵیان بژێرن، بەڵکوو پێویسته‌ توانا، بنه‌مای ئه‌کادیمی Ùˆ شاره‌زاییی Ú©Ù‡‌ÚµÙ‡‌Ú©Ù‡‌بووی مرۆڤه‌کان سه‌Ù†Ú¯ÛŒ محه‌Ú© بێت بۆ هه‌ڵبژاردنیان، Ú©Ù‡‌ ته‌نیا خزمه‌تکردن به‌ هاووڵاتییان Ùˆ نیشتمانه‌Ú©Ù‡‌یان بکرێته‌ خاڵێکی بنه‌Ú•Ù‡‌تیی کارکردنیان؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ ئامانجی سه‌ره‌Ú©ÛŒ Ùˆ بنه‌Ú•Ù‡‌تی  Ù„Ù‡ ‌پشت هه‌موو ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌ÛŒ کوردستان Ùˆ نیشتمانەوەیە‌ØŒ وه‌Ú© ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێکی شارستانی، یاسایی، دامه‌زراوه‌یی، دیموکراسی، نه‌Ú© حزبی Ùˆ فره‌مه‌رجه‌عی ئایینی Ùˆ سیاسی.

- پێویسته‌ ژنان، خۆیان بێ تێکه‌ڵبوون به‌ هیچ ئایینێک، ببنه‌ سه‌رچاوه‌یه‌Ú© بۆ یاسادانانی ئه‌Ùˆ یاسایانه‌ÛŒ زیاتر مرۆیی Ùˆ دادپه‌روه‌رن و، بتوانن به‌ کۆده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ یه‌کگرتوویی، کار له‌سه‌ر گۆڕینی ئه‌Ùˆ یاسایانه‌ بکه‌Ù† Ú©Ù‡‌ به‌ هه‌ر هۆیه‌Ú©ÛŒ ئایینی، یان سیاسی، جیاکاری Ùˆ نادادپه‌روه‌ریی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زییان Ù„ÛŽ Ú©Ù‡‌وتووەته‌وه‌ Ùˆ هه‌موو Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ بڵێن: نا بۆ زاڵبوونی پیاوسالاری Ùˆ باوکسالاری، نا بۆ هاوسه‌رگیریی پێشوه‌خت، نا بۆ فره‌هاوسه‌رگیری، نا بۆ پیکهێنانی ژیانێکی زۆره‌ملێ Ùˆ Ù¾Ú• له‌ توندوتیژی، نا بۆ ڕێگریکردن Ù„Û• ژنان بۆ سه‌فه‌رکردنیان بەتەنیا Ùˆ بەبێ مه‌حره‌Ù…ØŒ نا بۆ Ú¯Ù‡‌وره‌ به‌ بچووک Ùˆ خه‌ته‌نه‌کردن Ùˆ بازرگانیکردن به‌ جه‌سته‌ÛŒ ژنان و، Ú†Ù‡‌ندین دیارده‌ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تیی باوی تر، Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ ژنان قوربانی بوون Ùˆ به ‌Ù‡Û†ÛŒ دابونه‌ریت Ùˆ تێڕوانینی نادادپه‌روه‌رانەی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بۆیان، باجی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ نه‌هامه‌تییه‌کانیان ‌داوه‌.

واقعی ئێستای کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ کورد:

ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی به‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانی ژنان له‌ کوردستاندا مێژوویه‌Ú©ÛŒ درێژی هه‌یه‌ Ùˆ ژنان خه‌باتی هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ Ùˆ جۆراوجۆریان کردووه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانیان له‌ هه‌موو ڕوویه‌Ú©Ù‡‌وه، به‌ڵام بێ گومان له‌ قۆناغی Ù¾ÛŽØ´ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ پاش بوون به ‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا، چوارچێوه‌ Ùˆ قه‌واره‌ÛŒ سیاسی Ùˆ میکانیزمی کار Ùˆ گوشاره‌کان بۆ به‌دستهێنانی ده‌ستکه‌وته‌کانیان گۆڕانکاری به‌خۆوه‌ ده‌بینێت. ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی ئێستایش زۆر کراوه‌ Ùˆ زۆریش به‌ده‌ست هاتووه، به‌ڵام زۆریش ماوه‌ØŒ Ú©Û• نه‌کراوه‌ Ùˆ‌ له‌ ئاست تمووحی ژنان Ùˆ خواستی Ú¯Ù‡‌شه‌کردنی کۆمه‌ÚµÛŽÚ©ÛŒ شارستانی Ùˆ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتوودا نییه،‌ له‌ هه‌موو بواره‌کانی سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری Ùˆ په‌روه‌رده‌ییدا. بۆیه‌ بۆ کارکردن له‌سه‌ر به‌هێزکردنی بنه‌ماکانی به‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تبوون له‌ ڕووی بنه‌مای سیاسی، ئابووری، ڕۆشنبیری، کۆمه‌ڵایه‌تی، په‌روه‌رده‌یی Ùˆ فکرییه‌وه‌ØŒ پێویستمان به‌ سه‌ر‌له‌نوێ پێداچوونه‌وه‌ به‌ Ú©Û†ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ ده‌ستووری، یاسایی، سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ په‌روه‌رده‌ییدا هەیە‌‌ØŒ به‌دوور له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ پشک Ùˆ به‌Ø´. هەروەها پێویستمان بە به‌هێزکردنی ناسنامه‌ÛŒ نیشتمانی Ùˆ بنه‌ماکانی دیموکراسی Ùˆ مافی مرۆڤ Ùˆ Ú†Ù‡‌سپاندنی کارکردن به‌ هه‌ندێ بیروباوه‌Ú•ÛŒ وه‌Ú©ØŒ یه‌کترقبووڵکردن، لێبوورده‌یی، ڕای جیاواز، دیالۆگ Ùˆ... هەیە و، ئه‌رکی هه‌مه‌لایه‌Ù†Û•ÛŒ هه‌مووانه،‌ Ú©Ù‡‌ کاری جددیی بۆ بکەن.

 

سه‌رچاوه‌:

  1. دور المرأة في بناء الأمة الديمقراطية،  حسين شاويش.
  2.  Ø¯ÙˆØ± المرأة في بناء الدولة والمجتمع،
    ناديه كاظم شبيل.

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون