PÊNÛS
 
Ú•Û†ÚµÛŒ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ په‌روه‌رده‌ی مه‌ده‌نیی تاكدا 
     2017-09-13
عەدنان مەجید محەمەد

Ú•Û†ÚµÛŒ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌نیی تاكدا

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی و پەروەردەى مەدەنى

سه‌ره‌تا:                                              

ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی گرنگترین ئامراز Ùˆ هۆكارە بۆ ڕێكخستنی نێوان دەوڵەت Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ بەپێی فۆرمی دیموكراسی ÙƒÛ• ڕادەوستێت لەسەر ڕێزگرتن Ùˆ لێبووردەیی Ùˆ هاوكاری Ùˆ دووركەوتنەوە Ù„Û• توندوتیژی Ùˆ پەراوێزخستنی سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتی بۆ گەیشتن بە شێوازێك Ù„Û• ئاشتی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یی و، Ù„Û• سەردەمی ئێستایش حكوومەتە دیموكراتییە هاوچەرخەكان چەندین Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ ئامراز دەگرنە بەر بۆ پێكهێنانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی. بە شێوەیەكی گشتی چەمكی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی بەرهەمی فكری ڕۆژاوایییە Ùˆ دەرەنجامی بیر Ùˆ هزری فەیلەسووفە ڕۆژاوایییەكان بوو Ù„Û• سەدەی حەڤدە Ùˆ هەژدەدا. كەواتە پێویستە بزانین پێناسەی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی چییە؟

ته‌وه‌ری یه‌كه‌Ù…: پێناسه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ

بەپێی هزر Ùˆ قۆناغە جیاوازەكان پێناسەی جۆراوجۆر Ùˆ جیاواز بۆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ مەدەنی كراوە، بۆیە ئاماژە بە هەندێكیان دەكەین. بۆ نموونە ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ مەدەنی Ù„Û• ڕوانگەی هەندێك Ù„Û• لێكۆڵەران "بریتییە Ù„Û•Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەی ÙƒÛ• لەسەر بنەمای دامەزراوەی سیاسی Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ كه‌لتووری Ùˆ ئابووری ڕاوەستاوە، ÙƒÛ• Ù„Û• بوارە جیاجیاكاندا بە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ سەربەخۆیییەكی ڕێژەیی Ù„Û• دەسەڵاتی دەوڵەت، بۆ بەرجەستەكردنی چەند ئامانج Ùˆ مەبەستێكی جیاواز كار دەكەن."

Ù„Û• ڕوانگەی "سه‌عده‌دین ئیبراهیم" ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ مەدەنی بریتییە Ù„Û•: "ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ Ù„Û• ڕێكخراوی خۆبەخش Ùˆ ئازاد ÙƒÛ• پانتای گشتیی نێوان خێزان Ùˆ دەوڵەت Ù¾Ú• دەكەنەوە بۆ بەرجەستەكردنی بەرژەوەندیی تاكەكانی، ÙƒÛ• ملكەچی Ùˆ گوێرایه‌ڵیی یاسا Ùˆ بەهاكان Ùˆ ڕێزگرتن Ùˆ لێبووردەیی Ùˆ بەڕێوەبردنی ئاشتییانە بۆ جیاوازی Ùˆ ناكۆكییەكان، گرنگترین تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Û•ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ù¾ÛŽÙƒ ده‌هێنن." "ئەنتۆنی گیدنز" بەم شێوەیە پێناسەی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی دەكات. "ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽ بزاوت Ùˆ چالاكییە، ÙƒÛ• بۆشاییی نێوان دەوڵەت Ùˆ بازاڕ داگیر دەكات و، هەر یەكە Ù„Û• خێزان Ùˆ قوتابخانە Ùˆ گرووپ Ùˆ دامودەزگه‌ نائابوورییەكان دەگرێتە خۆی و، ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی Ùˆ كه‌لتووری مەدەنی سیفەتێكی جەوهەریی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ دیموكراسییەكانن." له‌ ڕوانگەی "مایكل والزر" (Michal Walzer) ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ مەدەنی بریتییە Ù„Û•Ùˆ فەزایەی ÙƒÛ• Ú¯Ù‡‌رەنتیی هەموو ئەو بارودۆخانە دەكات كەوا دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ پاراستنی ژیانی كۆمەڵایەتیی نوێ، ÙƒÛ• شێوازیكی كۆمەڵایەتیی مرۆڤانە لەخۆ دەگرێت و، دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی كەوا تاكەكان پەیوەندییان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەكتردا هەبێت." 

هەروەها یەكێكی تر Ù„Û• پێناسە هاوچەرخەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ مەدەنی ئاماژە بەوە دەكات ÙƒÛ• "ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مەدەنی گوزارشتە Ù„Û• فەزایەك بۆ كارلێككردنی پۆزەتیڤ Ù„Û• نێوان دەوڵەت Ù„Û• لایەك Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• لایەكی تر، بە لەخۆگرتنی ڕێكخراوە خۆبەخشەكان Ùˆ ڕێكخراوەكانی بازاڕ Ùˆ كۆمپانیاكان Ùˆ یەكێتییە جەماوەرییەكان و، هەموو ئەو ڕێكخراوانەی ÙƒÛ• دەكەونە نێوان خێزان Ùˆ دەوڵەت". كه‌واته‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ú†Ù‡‌ند Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێكی گرنگی هه‌یه‌ كه‌ له‌ خواره‌وه‌ ئاماژه‌یان Ù¾ÛŽ ده‌كه‌ین:

ڕەگەزەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى:

 ÛŒÛ•Ú©Û•Ù… - کارى ئیرادەیى Ùˆ ئازاد Ùˆ خۆبەخش:

ئەم ڕەگەزە پەیوەندیى بە ویست Ùˆ ئارەزووى یان ئازادی تاکه‌وه‌ هەیە، بۆ ئینتمابوون بۆ یەکێک Ù„Û• دامەزراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، بۆ بەرجەستەکردنى بەرژەوەندیى گشتى، یان بەرجەستەکردنى بەرژەوەندیى چین Ùˆ گرووپێکى دیاریکراو Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌.

دووەم - ڕێکخستنى بەکۆمەڵ و دامەزراوەیى:

لەبەر ئەوەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکى ڕێکخراوە، هاوکارە بۆ دروستکردنى دامەزراوەکان Ùˆ یەکێتییە جەماوەرییەکان، Ú©Û• بە شێوەیەکى مەنهەجى (مێتۆدیك) کار دەکەن، Ú©Ù‡‌ ملکەچی بەها Ùˆ پێوەر Ùˆ  بنەما ناوچەیییەکانن.

سێیەم – ڕەگەزى ئەخلاقى Ùˆ ڕەفتارى:

ئەم ڕەگەزە لەسەر قبووڵکردنى جیاوازییەکان Ùˆ فرەییى نێوان خود Ùˆ ئەوانى تر ڕادەوستێت و، دەبێت ڕازی بێت لەسەر ئەوەى کەوا مافی ئەوانى دیكه‌یە Ú©Û• ڕێکخراوى مەدەنیى تایبەت بە خۆیان هەبێت بۆ پاراستن Ùˆ بەرجەستەکردنى مافەکانى خۆیان بە شێوەیەکى ماددى Ùˆ مەعنەوى و، ملکەچبوونە بۆ بەڕێوەبردنى ناکۆکییەکان Ù„Û• نێوان تاک Ùˆ ڕێکخراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى بە شێوەیەکى ئاشتییانە Ù„Û• ڕوانگەى بەهاکانى ڕێزگرتن Ùˆ لێبووردەیی Ùˆ هاوکارى Ùˆ ململانێى ئاشتییانە.

چوارەم– فرەییى ڕێکخراوەیى Ùˆ فیکرى:

بەو پێیەى کەوا Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى، دەرهاوێشتەى فیکرى لیبراڵییە، کەواتە ئەم Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یە، دەبێت لەسەر بنەماى فرەیى Ùˆ ئازادى Ùˆ بیروڕاى تاک Ùˆ ڕێکخراوەیى بۆ جێبەجێکردنى بەرژەوەندیى گشتیى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ لێبووردەیى Ùˆ کارى بەکۆمەڵ Ùˆ هاوکاریکردن Ù„Û• نێوان تاک Ùˆ ڕێکخراوەکانه‌وه،‌ بنیات بنرێت.

ته‌وه‌ری دووه‌Ù…: پێناسه‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ:

ئەدەبیاتە جیاوازەکان پێناسەى جیاوازیان بۆ Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ "پەروەردەى مەدەنى" کردووە. ناتوانین Ù„Û• "پەروەردەى مەدەنى" تێ بگەین هەتاکوو نەزانرێت Ú†Û†Ù† پێناسە کراوە. بۆیە Ù‡Û•ÙˆÚµ دراوە Ù„Û•Ù… تەوەرەدا لایەنە جیاوازەکانى ئەو پێناسانە بخرێنە ڕوو، Ú©Û• ئاماژە بە هەندێکیان دەکەین : ئیڤانز (Evans Beyond)  Ù¾Û•Ø±ÙˆÛ•Ø±Ø¯Û•Ù‰ مەدەنى بەم شێوەیەیە پێناسە دەکات: "پەروەردەى مەدەنى، پەروەردەیەکە بۆ هاونیشتمانیبوون. ئەو پەروەردەیەیە کەوا مەعریفەى هاووڵاتى دەربارەى بنەما دامەزراوەیییەکان (القواعد المؤسسیە)ØŒ ماف Ùˆ ئەرکەکان زیاد دەکات و، Ù„Û•Ù… چوارچێوەیەدا ئەم پەروەردەیە بۆ بەشداریى کاراى کۆمەڵایەتى Ùˆ سیاسی، Ú¯Û•Ø´Û• بە توانا بنەڕەتییەکان دەدات."

بەم پێیە پەروەردەى مەدەنى، Ù„Û• کایە سیاسی Ùˆ کۆمەڵایەتییەکان، Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ ناسینى دامەزراوەکان Ùˆ تیشکخستنە سەر ماف Ùˆ ئەرکەکانه‌وه‌ کار بۆ بەشداریى هاووڵاتیان دەکات. Ù„Û• لایەکى تریشەوە سەنتەرى ئەمریکى بۆ پەروەردەى مەدەنى  (Centre For Civic Education)  Ù¾ÛŽÙ†Ø§Ø³Û•Ù‰ پەروەردەى مەدەنى دەکات بەوەى Ú©Û•: "پەروەردەى مەدەنى Ù„Û• دەوڵەتى دیموکراتیدا، ئامادەکارییە بۆ حوکمى خود Ùˆ زات، Ú©Û• بە شێوەیەکى بەردەوام Ú•Û†ÚµÛŽÚ©Ù‰ بەهێزی Ù„Û• چەسپاندنی بەهاکانى دیموکراسیدا هەبێت." کەواتە پەیوەندییەکى زۆر توند Ù„Û• نێوان بەرجەسته‌کردنى دیموکراسى Ùˆ پەروەردەى مەدەنیدا هەیە.

به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی ده‌توانرێت بگوترێت: پەروەردەى مەدەنى پرۆسەیەکى پەروەردەییى مەبەستدارە Ùˆ بەرنامەڕێژكراوه‌ و،‌ بە شێوەیەکى مێتۆدی Ù„Û• لایەن سیستەمی سیاسییەوە ئاراستە دەکرێت. بە شێوەیەکى گشتی، ئامانجی ئامادەکردنى مرۆڤ Ùˆ گەشەکردنى کەسایەتیى مرۆڤە بە هەموو لایەنەکانییەوە. ئامادەکردنى مرۆڤ بۆ هاووڵاتیبوونێکى دیموکراسیی کارا Ùˆ بەشدار Ù„Û• لایەنى کۆمەڵایەتى Ùˆ سیاسییه‌وه، کارامەیى Ùˆ سلوکیاتەکانى تاكه‌كان Ú•ÛŽÙƒ ده‌خات Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌ÛŒ Ù¾ÛŽ ده‌دات، Ú©Û• لەسەر بنەمای ماف Ùˆ ئەرکەکان ڕادەوەستێت Ùˆ هەستى بەرپرسیارێتیى تاک Ùˆ کۆمەڵەکان زیاد دەکات.  

ئامانجى پەروەردەى مەدەنى :

پەروەردەى مەدەنى، چەندین ئامانج Ùˆ مه‌به‌ستی هه‌یه،‌گرنگترینیان ئه‌مانه‌ÛŒ خواره‌وه‌Ù†:

Ù¡- بەرزکردنەوەى Ú•ÛŽÚ˜Û•Ù‰  مەعریفە Ùˆ ڕۆشنبیرى لاى تاک، Ù„Û• هەر دوو بوارى  سیاسی Ùˆ کۆمەڵایەتیدا.

Ù¢- پەروەردەکردنى تاک لەسەر ڕێزگرتنى  یاسا Ùˆ سەروەریی یاسا Ùˆ مافەکانى تاکەکان.

Ù£- کەمکردنەوەى بیرى توندوتیژى لەسەر بنەمای دەمارگیریى ناسنامەیى Ùˆ ئایینى Ùˆ Ú©Ù‡‌لتوورى و، گرنگیدان بە پرەنسیپى هاووڵاتیبوون لەسەر بنەمای مافەکانى مرۆڤ Ùˆ بەرپرسیارێتى.

Ù¤- چارەسەرکردنى Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ کەمینەکان Ùˆ ڕێزگرتنى کەمینە ئایینى Ùˆ نەتەوەیى Ùˆ ناسنامەیییه‌كان Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا.

Ù¥- ئاشنابوون بە ئەرک Ùˆ مافەکان و، گەشەکردنى کارامەیی Ùˆ ئەنجامدانى چالاکیی بەرپرسیارانە Ùˆ پۆزەتیڤ و، هاندانى قوتابیان لەسەر گێڕانى Ú•Û†ÚµÛŒ پۆزەتیڤ Ù„Û• قوتابخانە Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا.

Ù¦- دابینکردنى ئاسایش Ùˆ کەمکردنەوەى توندوتیژى، له‌ Ú•Ù‡‌وتی دروستکردنى ناسنامەیەکى بەکۆمەڵى مەدەنیدا.

ته‌وه‌ری سێیه‌Ù… : Ú•Û†ÚµÛŒ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ له ‌په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌نیی تاكدا:

له‌ ڕۆژگاری ئه‌مڕۆدا Ú•Û†ÚµÛŒ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ په‌روه‌رده‌كردن Ùˆ بنیاتنانی هاووڵاتیی باش له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ دیموكراسییه‌كاندا به‌ڕوونی ده‌بینرێت. ئه‌Ù… دامه‌زراوانه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كار Ùˆ چالاكییه‌كانیانه‌وه‌ كه‌لتوورێكی مه‌ده‌Ù†ÛŒ بۆ تاكه‌كان بنیات بنێن، كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ئه‌Ù… كه‌لتووره‌ مه‌ده‌نییه‌ بریتییه‌ له‌Ù… Ú†Ù‡‌ند خاڵه‌ÛŒ خواره‌وه‌:

- كاری گرووپی

- یه‌كسانی

- دادپه‌روه‌ری

- ئازادی

- ڕێزگرتنی به‌رامبه‌ر

- پێكه‌وه‌ژیان

- ڕێزگرتنی یاسا

- فره‌ییی ئینتمای سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی

- چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكییه‌كان به‌ Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئاشتییانه

- دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ توندوتیژی

- دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زپه‌رستیی ئایینی Ùˆ نه‌ژادی Ùˆ نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ مه‌زهه‌بی  

- پاراستنی مافی ئافره‌تان

- ڕێزگرتن له‌ بۆچوونی كه‌مینه‌كان.

بۆیه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ته‌ماشای ئه‌Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییانه‌ بكه‌ین كه‌ ستوونی سه‌ره‌كین بۆ كه‌لتووری مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ هه‌ر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ك، ده‌بینین ئه‌Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییانه‌ هه‌مان ئه‌Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌ندانه‌Ù† كه‌ په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ جه‌ختیان له‌سه‌ر ده‌كاته‌وه‌. كه‌واته‌ له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ دیموكراسییه‌كاندا دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ڕێكخراوه ‌ناحكوومییه‌كان له‌ نێوه‌ند‌ÛŒ جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌هاكانی كه‌لتووری مه‌ده‌نی، یارمه‌تیده‌رێكی باشی په‌روه‌رده‌كردنی تاك ده‌بن به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ مه‌ده‌نییانه‌. به‌ڵام لێره‌دا سه‌باره‌ت به‌ هه‌رێمی كوردستان پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ ڕۆڵیان له‌ په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌نیی تاكدا هه‌بووه‌ØŸ وه‌ڵامی ئه‌Ù… پرسیاره‌ØŒ ده‌كرێت به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یی بێت، نه‌Ùƒ Ú•Ù‡‌ها؛ ئه‌ویش ده‌توانین بڵێین Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌Ù… دامه‌زراوه‌نه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی له‌ په‌روه‌رده‌كردنی مه‌ده‌نییانه‌ÛŒ تاكدا زۆر لاوازه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی كاریگه‌رییه‌ÙƒÛŒ كه‌میشیان‌ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ بابه‌ته هه‌بووه‌. ئه‌رگیۆمێنتی سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… وه‌ڵامه‌یش، ده‌كرێت له‌ Ú†Ù‡‌ند هۆكارێك پوخت بكرێته‌وه‌:

Ù¡- فه‌زای گشتی Ùˆ فه‌زای تایبه‌تی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا دیار نییه‌ Ùˆ تێكه‌ÚµÙ‡‌. كه‌واته‌ خودی Ú†Ù‡‌مكی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ هه‌رێمی كوردستان ڕوون نییه‌Ø› له‌ ڕووی واقعییه‌وه‌ نازانرێت كار Ùˆ وه‌زیفه‌ÛŒ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ چییه‌.

Ù¢- ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ هه‌وڵیان نه‌داوه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كار Ùˆ چالاكییه‌كانیانه‌وه‌ØŒ له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌Ùˆ به‌هایانه‌ÛŒ كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ باس كران، كه‌لتوورێكی مه‌ده‌Ù†ÛŒ بنیات بنێن.

Ù£- زۆرینه‌ÛŒ ڕێكخراوه‌كان سه‌ر به‌ حزبه‌كانن و، هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† ئه‌جێندای حزبێكی دیایكراو جێبه‌جێ بكه‌ن، نه‌Ùƒ وه‌كوو دامه‌زراوه‌یه‌ÙƒÛŒ مه‌ده‌نی، كاری سه‌ربه‌خۆی خۆیان له‌ هۆشیاركردنه‌وه‌ÛŒ تاك بكه‌Ù†.

Ù¤- زۆرینه‌ÛŒ ڕێكخراوه‌كان له‌ لایه‌Ù† كه‌سانی ناپسپۆره‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، كه‌ ئامانجی له‌ هه‌بوونی خودی ڕێكخراوه‌كه‌ خزمه‌ت نییه‌ØŒ به‌ڵكوو به‌رژه‌وه‌ندیی كه‌سییه‌.

Ù¥- زۆرینه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ خه‌ڵكانه‌ÛŒ له‌Ù†ÛŽÙˆ ڕێكخراوه‌كان كار ده‌كه‌ن، خودی خۆیان باوه‌ڕیان به‌ به‌ها مه‌ده‌نییه‌كان نییه‌.

Ù¦- زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌وا له‌ ڕیكخراوه‌كاندا كار ده‌كه‌ن، هه‌ر له‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تدا نازانن په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ چییه‌.

Ù§- هه‌ندێك له‌Ùˆ ڕێكخراوانه‌ به‌ده‌ر له‌وه‌ÛŒ هه‌ÙˆÚµÛŒ په‌روه‌رده‌كردن Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی مه‌ده‌نییانه‌ÛŒ تاك بده‌ن، هه‌موو قسه‌ Ùˆ باسوخواسه‌كانیان له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات Ùˆ حكوومه‌ت Ú†Ú• كردۆته‌وه‌Ø› به‌ده‌ر له‌وه‌ÛŒ كه‌ بزانن ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌ سوودێكی وای نییه‌ØŒ مه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردنی تاكه‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ نه‌كرێت.

كۆبه‌ند:

Ù¡- كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ كه‌لتووری مه‌ده‌نی، سیفه‌تێكی جه‌وهه‌رین له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ دیموكراسییه‌كاندا.

Ù¢- په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌نی، هه‌ÙˆÚµÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاك ده‌دات به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ مه‌ده‌نییانه‌ØŒ كه‌ پشت به‌ به‌ها مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ دیموكراسییه‌كان ده‌به‌ستێت.

Ù£- ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ وڵاته‌ دیموكراسییه‌كان، له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ تیشكخستنه‌ سه‌ر به‌هاكانی كه‌لتووری مه‌ده‌نی، هه‌ÙˆÚµÛŒ دروستكردن Ùˆ بنیاتنانی كه‌لتووری مه‌ده‌Ù†ÛŒ ده‌ده‌Ù† بۆ تاكه‌كان؛ ئه‌مه‌یش له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كار Ùˆ چالاكییه‌كانیان Ùˆ په‌روه‌رده‌كردنی ئه‌ندامانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ مه‌ده‌نییانه‌.

Ù¤- له‌ هه‌رێمی كوردستان ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ ئه‌وتۆیان له‌ بنیاتنانی كه‌لتووری مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ په‌روه‌رده‌ÛŒ مه‌ده‌نیی تاكدا نه‌بووه‌.

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون