PÊNÛS
 
سەردانەکەی وەزیری دەرەوەی تورکیا Ùˆ چەند سەرنجێک 
     2017-09-03
پەیڕەو ئەنوەر

سەردانەکەی وەزیری دەرەوەی تورکیا و چەند سەرنجێک


پەیڕەو ئەنوەر/ توێژەر

سەرەتا:
ڕێکەوتی ٢٣ی ئابی ٢٠١٧، مەولوود چاوشئۆغلۆ، وەزیری دەرەوەی تورکیا، سەردانی هەر یەک Ù„Û• بەغدا Ùˆ هەولێری کرد. Ù„Û• نێوه‌ندی سەردانەکەیدا چاوی بە هەر یەک Ù„Û• سەرۆککۆماری عێراق، سەرۆکوەزیران، سەرۆکی دەزگه‌ÛŒ یاسادانان Ùˆ وەزیری دەرەوەی عێراق کەوت. Ù„Û• کۆبوونەوەکەدا چەند پرسێکی ÙˆÛ•Ú©: ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی تەلەعفەر Ùˆ تورکمانەکانی کەرکووک Ùˆ بەشداری حەشدی شەعبی Ù„Û•Ùˆ ئۆپەراسیۆنە Ùˆ ڕووبەڕووبوونەوەی Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• Ùˆ Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ ئاوی نێوان عێراق Ùˆ تورکیا باسی Ù„ÛŽÙˆÛ• کرا.

دواتر Ù„Û• هەولێر سەردانی هەر یەک Ù„Û• سەرۆکی هەرێم Ùˆ حزبە سیاسییەکانی بەجیا کرد و، لەبارەی چەند پرسێکه‌وه‌ گفتوگۆیان کرد، بەتایبەت مەسەلەی ڕیفراندۆم Ùˆ ئاسایشی هەرێمی Ùˆ وزە. مەولوود چاوشئۆغلۆ Ù„Û• دوای بوون بە وەزیری دەرەوە، ئەمە یەکەم جارە سەردانی عێراق Ùˆ هەرێمی کوردستان دەکات. پێدەچێت بەشێک Ù„Û• بنەما Ùˆ ڕەگەزەکانی سیاسەتی دەرەوەی تورکیا Ù„Û• ئێستادا گۆڕانی بەسەردا هاتبێت و، مەولوود چاوشئۆغلۆیش Ú•Û†ÚµÛŽÚ© Ù„Û•Ùˆ گۆڕانکارییانەدا ببینێت.  

لە نێوان ئەحمەد داودئۆغلۆ و مەولوود چاوشئۆغلۆدا

یەکێک لە داڕێژەرانی بەرنامە و سیاسەت و ستراتیژییەکانی حزبی داد و گەشەپێدان هەر لە سەرەتای دروستبوونییەوە، ئەحمەد داودئۆغلۆ بوو، بەتایبەت لە مەسەلەی سیاسەتی دەرەوە و سیاسەتی هەرێمی. ئەحمەد داودئۆغلۆ بەشێک لە نەخۆشی و کێشە مێژوویی و میراتییەکانی تورکیای تیۆریزە کردبوو و چوارچێوەیەکی تیۆری و ئەکادیمیی بۆ داڕشتبوون و چارەسەریشی بۆ دانابوون؛ بەتایبەت لە پرسی گەڕانەوە بۆ ڕۆژهەڵات و شێوازی پەیوەندیکردن بە کۆمەڵگەی ئەوروپی و پێگەی تورکیا لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا.

بۆچوونێک هەیە Ù¾ÛŽÛŒ وایە Ú©Û• تورکیا Ùˆ "ئاکپارتی" Ù„Û• دوای پەراوێزخستنی ئەحمەد داودئۆغلۆ Ùˆ پاسیڤکردنی، پاشەکشێیەکی زۆری کردووە Ùˆ Ù„Û• زۆرینەی پڕەنیسپ Ùˆ ڕەگەزەکانی سیاسەتی دەرەوەی دوور کەوتۆتەوە؛ بەو پێیەی ئەحمەد داودئۆغلۆ ÙˆÛ•Ú© تیۆریستێک تەنیا خۆی دەتوانێت دونیابینی Ùˆ تیۆرییەکانی Ù„Û• چوارچێوەی وەزارەتی دەرەوەدا جێبەجێ بکات Ùˆ ÙˆÛ•Ú© خۆی بیانخوێنێتەوە و، کاره‌کتەرەکانی تری هاوشێوەی بیناڵی یڵدرم Ùˆ مەولوود چاوشئۆغلۆ ناتوانن Ù„Û• جێبەجێکردنی پڕەنسیپ Ùˆ بەکارهێنانی چوارچێوەکان ÙˆÛ•Ú© خۆی Ú•Û†ÚµÛŒ خۆیان ببینن و، Ù„Û• ڕووی پاشخانی فکری Ùˆ سیاسییشەوە هەژار Ùˆ بێدەسەڵاتن.  

ئامانجی سەردانەکە:

- عێراق و پرسی ڕووبەڕووبوونەوەی پەکەکە

بەگوێرەی سەرچاوەکانی هەواڵ، وەزیری دەرەوەی عێراق بەڵێنی ئەوەی بە وەزیری دەرەوەی تورکیا داوە کە لە پرسی بەرەنگاربوونەوەی پەکەکە هاوکاریان بێت و، دەستپێشخەری بکەن و ڕێگەیان پێ نەدەن بێنە نێو خاکی عێراق و سەروەریی ئەو وڵاتە ببەزێنن؛ یان ڕێگە نەدەن عێراق ببێتە گۆڕەپانی ململانێکانی نێوان هێز و لایەنەکانی دەرەوەی عێراق.

ئەم بۆچوونانە دەری دەخات Ú©Û• تورکیا بەلایەوە گرنگە Ú©Û• Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• هیچ ئامادەیییەکی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ خاکی عێراق Ùˆ بەتایبەتیش شنگاڵ Ùˆ ناوچەکانی دەوروبەری نەبێت. تورکیا Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• بە هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی Ùˆ ئاسایشی هەرێمیی ناوچەکە دەزانێت و، زیاتریش Ù„Û•ÙˆÛ• دەترسێت كه‌ Ù‡Û•Ù… عێراق Ùˆ هەمیش ئێران Ù¾Û•Ú©Û•Ú©Û• ÙˆÛ•Ú© کارتێکی گوشار Ù„Û• دژی بەکار بێنن Ùˆ هیچ Ú•Û†ÚµÛŽÚ© بۆ تورکیا Ù„Û• عێراق Ù†Û•Ù‡ÛŽÚµÙ†Û•ÙˆÛ• و، لەناویشیدا مووسڵ، Ú©Û• تورکیا زیاتر بە جوگرافیا Ùˆ حەوشەی پشتەوەی خۆی دادەنێت Ùˆ سوننەکانی عێراق بە ئەڵقەیەکی نەپچڕاو Ù„Û• جەمسەربەندیی سوننە هەژمار دەکات.

- ئۆپەراسیۆنی تەلەعفەر و حەشدی شەعبی

تورکیا پێداگری لەسەر گرەنتیی پاراستنی تورکمانەکانی تەلەعفەر دەکات ÙˆÛ•Ú© گرووپێکی ئیتنی Ùˆ خاوەن ناسنامه‌یه‌ÙƒÛŒ تایبەت و، بەردەوام گوشار دەکات بۆ ئەوەی حکوومەتی عێراقی بیانپارێزێت Ùˆ ڕێز Ù„Û• ماف Ùˆ تایبەتمەندییەکانیان بگرێت Ùˆ ÙˆÛ•Ú© پێکهاتەیەکی سەرەکی Ù„Û• عێراق مامەڵەیان لەگەڵدا بکات Ùˆ Ù„Û• Ú†Ù†Ú¯ÛŒ هێرشەکانی داعش دووریان بخاتەوە. سەردانەکەی مەولوود چاوشئۆغلۆ، هاوکات بوو له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی کۆنتڕۆڵکردنەوەی شارۆچکەی تەلەعفەر. ئەمە ئەوە دەردەخات Ú©Û• تورکیا Ù„Û• شێوازی کۆنتڕۆڵکردنەوەی ئەو ناوچەیە نیگەرانە و، Ù„Û• بەرامبەر بەشداربوونی هێزەکانی حەشدی شەعبی هه‌ستیاره‌ و، ئەو هێزە بە مەترسی بۆ دانیشتووانی تەلەعفەر Ùˆ تێکدانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی Ùˆ سیاسی Ùˆ دیمۆگرافییان دەزانێت.

- تورکیا و ڕیفراندۆم

وا دەردەکەوێت ئانکارا دژی بڕیاری ڕیفراندۆم و سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان بێت و، چەند جارێک و لە ڕێگەی چەند کەناڵێکی سیاسی و جومگەی سیاسییەوە ئەم دژایەتییەیان ڕاگەیاندووە، بەڵام لەگەڵ ئەمانەیشدا جۆری کاردانەوە و پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و تورکیای دوای ڕیفراندۆمیان، ڕانەگەیاندووە! لە سەردانەکەی وەزیری دەرەوەی تورکیا بۆ لای سەرۆکی هەرێم، باسی پرسی ڕیفراندۆم کراوە و مەولوود چاوشئۆغلۆ جەختی لەسەر گفتوگۆی نێوان هەرێم و بەغدا کردۆتەوە و، لە بەرامبەریشدا سەرۆکی هەرێم ئاماژەی بۆ بێئومێدی و بێمتمانەیی کردووە لە بەرامبەر بەغدا و، پێداگریی لەسەر ئەوە کردووە کە هەرێمی کوردستان فاکتەری سەقامگیریی ناوچەکەیە. دەکرێت وا لێکی بدەینەوە کە تورکیا ترسێکی گەورەی لە دەرچوونی هەرێمی کوردستان لە عێراق هەیە لەبەر ئەم هۆکارانەی خوارەوە:

١- مەسەلەی ئاسایش و جیۆپۆلیتیک

سەربەخۆبوونی هەرێمی کوردستان ببێتە Ù‡Û†ÛŒ نزیکبوونەوەی Ù„Û• ڕۆژاوای کوردستان و، بەمەیش حکوومەتی هەرێمی کوردستان چیتر Ù„Û• ڕووی جیۆپۆلیتیکی Ùˆ ئابوورییەوە پێویستیی بە تورکیا نامێنێت، یان دەبێت بە هێزێک Ù„Û• ئاو Ùˆ دەریا Ùˆ له‌ بازاڕی وزە نزیک دەبێتەوە و، بەمەیش Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ سیاسی Ùˆ دیپلۆماسی Ùˆ سەربازی Ùˆ جیۆستراتیژیی زۆر بەرزتر دەبێتەوە و، دەبێت بە هێزێکی کاریگەری هەرێمی و، قووڵاییی ستراتیژی بۆ هەموو پارچەکانی تری کوردستان دروست دەکات. ئەم دیدە بۆ تورکیا جێگەی نیگەرانییە و، دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ دابەزاندنی Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ جیۆپۆلیتیکی Ùˆ سیاسیی تورکیا.

Ù¢- تورکمانەکانی عێراق، ستراتیژ Ùˆ ناسنامه‌  

تورکمانەکانی عێراق Ùˆ هەرێمی کوردستان، بە لای تورکیاوە گرنگن. ÙˆÛ•Ú© گرووپێکی ئیتنیکیی جیاواز Ù„Û• کورد Ùˆ عەرەب سەیریان دەکات Ùˆ هەژماریان دەکات. مەبەستی تورکیا زیاتر Ù„Û•Ùˆ تێڕوانین Ùˆ  Ø³ÛŒØ§Ø³Û•ØªÛ•ØŒ وەبەرهێنانی سیاسی Ùˆ بەستنەوەی بەشێکی جوگرافیای عێراقە بە تورکیاوە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ تورکمانەکانەوە. تورکیا زیاتر پاساوێکی مێژوویییانەی بۆ مەسەلەی تورکمانەکانی عێراق هەیە، بەڵام بۆ مەبەستێکی ستراتیژی کاریان لەسەر دەکات Ùˆ گرنگییان Ù¾ÛŽ دەدات و، دەیەوێت Ù„Û• ڕووی دیمۆگرافییەوە فراوان بن Ùˆ Ú¯Û•Ø´Û• بکەن Ùˆ Ù„Û• ڕووی سیاسییەوە ئامادەیی Ùˆ بەشداریی کارایان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ جومگە جیاوازەکانی حکومڕانی Ùˆ سێکتەری سەربازی Ù„Û• عێراق هەبێت و، سەرەڕای ئەوەی ببن بە خاوەن ئابووری Ùˆ سەرمایەی گەورە Ùˆ سەربەخۆ. ئەم هەوڵانەی تورکیا زیاتر بۆ هاتنە Ù†ÛŽÙˆ عێراقە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ تورکمانەکان Ùˆ ڕێگرتنێکی تەواوە Ù„Û• بەئێرانیکردن Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ سیاسیی ئێران Ù„Û• داهاتوودا. بەڵام تورکیا وای دەبینێت Ú©Û• Ù¾Ú•Û†Ú˜Û•ÛŒ سەربەخۆییی کوردستان ئەم خەونەی تورکیا کاڵ دەکاتەوە Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ هاتنەژوورەوەی بۆ Ù†ÛŽÙˆ عێراقی بەسەردا دادەخات و، تورکمانەکان Ù‡Û•Ù… ÙˆÛ•Ú© ناسنامه‌ØŒ هەمیش ÙˆÛ•Ú© ستراتیژی تێک دەشکێن Ùˆ پارچەپارچە دەبن.

دوا سەرنج:

سەردانی وەزیری دەرەوەی تورکیا بۆ بەغدا و هەولێر خوێندنەوەی جیاواز هەڵدەگرێت. تورکیا دەیەوێت گرەنتیی ئەوە لە حکوومەتی عێراق وەربگرێت کە شوێن بۆ پەکەکە نەکاتەوە و وەک کارتێکی گوشار لە دژی تورکیا بۆ تەواوکردنی هیچ پڕۆژەیەکی ئێرانی بەکاری نەهێنێت. لە لایەکی ترەوە، دەیەوێت عێراق سیاسەتێكی تایبەت و گونجاوی لە بەرامبەر تورکمانەکانی عێراقدا هەبێت و، لە پڕۆسەی ئازادکردنی ناوچە تورکماننشینەکانیش ڕێگە بە بەشداریی حەشدی شەعبی نەدرێت، جگە لە سوپای عێراقی. لە بەرامبەر هەولێریشدا، ترسی لەوە هەیە پڕۆسەی ڕیفراندۆم ببێتە ئامرازێکی ستراتیژی و ناوەندێکی کاریگەر بۆ پارچەکانی تری کوردستان و، تورکیا لە هەموو هاوکێشەکان بکرێتە دەرەوە و پێگە سیاسی و جیۆپۆلیتیکییەکەی لاواز بێت، یان هەرێمی کوردستان زیاتر لە ڕۆژاوای کوردستان نزیک بێتەوە؛ بەم هۆیەوەیش تورکیا هاوسەنگیی هێزی ناوخۆیی و هەرێمیی خۆی لەدەست بدات.

 
 
« دەوڵەتی باشووری کوردستان Ùˆ داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسیی ناوچەکە
« ژیۆپۆلیتیکی تورکیا Ùˆ کاریگەرییەکانی
« مووسڵ؛ حەوشەی پشتەوەی تورکیا
« تورکیش ستریم؛ قۆناغێکی نوێ Ù„Û• پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا  ڕووسیا
« کودەتا سەربازییەکان Ù„Û• تورکیادا
« سێکیۆلاریزم Ùˆ سوپا Ù„Û• تورکیادا
« تورکیا، یەکێتیی ئەوروپا Ùˆ بەربەستەکان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون