PÊNÛS
 
دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی Ù„Û• هەرێمی کوردستانى عێراق: خوێندنەوەیەک بۆ Ú†Û•Ù…Ú© Ùˆ ڕەهەندەکانی 
     2017-08-31
جونا سوبحی - دڵخواز ئیسماعیل

دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی لە هەرێمی کوردستانى عێراق: خوێندنەوەیەک بۆ چەمک و ڕەهەندەکانی

 

دڵخواز ئیسماعیل عەزیز، Ø¬ÙˆÙ†Ø§ سوبحی جەمیل، مامۆستای زانکۆی سەڵاحەددین، Ú©Û†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانستە سیاسییەکان، بەشی زانستە سیاسییەکان

پێشەکی

دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی، سەرەڕای جیاوازیی قەبارە Ùˆ ئاستی بەربڵاوییەکەى بەپێی کات Ùˆ شوێن، بە دیاردەیەکی بەربڵاو دادەنرێت Ùˆ هیچ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکی سیاسی Ù„ÛŽÛŒ بەدوور نییە. بۆ نموونە، دەبینین ئەم دیاردەیە زیاتر Ù„Û• وڵاتە دواکەوتووەکاندا هەیە، Ù†Û•Ú© Ù„Û• وڵاتە پێشکەوتووەکان. ئەم دیاردەیە کورت نابێتەوە، واتە تەنیا دوچارى دەوڵەت نابێت، بەڵکوو ڕووبەڕووى ئەو کیان Ùˆ هەرێمانەیش دەبێتەوە، Ú©Û• ئامانجیان گەیشتنە بە قۆناغی دەوڵەتبوون؛ ÙˆÛ•Ú© هەرێمى کوردستان، Ú©Û• تووشى دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی بووە. بۆیە Ù„Û•Ù… وتارەدا، Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەین تیشکى بخەینە سەر.

یەکەم: دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی چییە؟

توێژەران و لێکۆڵەرەوانى سیاسی دەربارەی دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی پێناسەى جیاوازیان هەیە. لێرەدا دیارترین پێناسەکان بەکورتى دەخەینە ڕوو، لەوانە:

لوسیان پای (Lucian Pye) یەکێکە Ù„Û• گەورە زاناکانی ئەمریکا Ùˆ Ù¾ÛŽÛŒ وایە، ناسەقامگیریی سیاسی بەستراوەتەوە بەو گۆڕانکارییەى Ú©Û• Ù„Û• سیستەمى سیاسیدا روو دەدات Ùˆ سیستەمەکە سەرکەوتوو نابێت، Ù„Û• ڕازیکردن Ùˆ تێرکردنی داواکاریی تاکەکانیدا Ú©Û• وا دەکات ژمارەیەکی زۆر Ù„Û• هاووڵاتییان هەست بە نیگەرانی بکەن. پرۆفیسۆری ئەمریکی، ساموێل هانتینگتۆن (Samuel   Huntington)  Ø¯Û•ÚµÛŽØª: "دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی، به‌ زیادبوونی داواکارییە سیاسییەکان Ùˆ بێتواناییی دامەزراوە سیاسییەکان Ù„Û• وەڵامدانەوەیاندا زیاد دەکات. دکتۆری میسری، "حەمدی عەبدوڵڕەحمان حەسەن"ØŒ Ù¾ÛŽÛŒ وایە كه‌ دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی، بریتییە Ù„Û• بێتواناییی سیستەمى سیاسی Ù„Û• چۆنێتیی مامەڵەکردن بە شێوەیەکی سەرکەوتوو Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو قەیرانانەی Ú©Û• ڕووبەڕووی دەبنەوە. ئەمەیش دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ بەکارهێنانی توندڕەویی سیاسی Ù„Û• لایەک و، کەموکورتیی ڕەوایەتی (شەرعییەت) Ùˆ کاریگەرییەکانى Ù„Û• لایەکی ترەوە.

لێرەدا بە شێوەیەکی گشتى ئاماژە بەو بیرۆکە سەرەکییانە دەکەین، Ú©Û• بە دەوری دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسییەوەن، لەوانە: یەکەمیان، دیاردەیەکى نەرێنییە، Ú©Û• Ù„Û• ئەنجامى گۆڕانکارییەکی ناڕێکخراوەیی، یان چاوەڕواننەکراو، جا Ú† لەسەر ئاستی سیستەمی سیاسی بەگشتی بێت، یان لەسەر ئاستی کومەڵگه‌ØŒ وێنا دەبێت. دووەمیان، نەبوونى ڕەزامەندیی کۆمەڵایەتییە Ù„Û• ئەنجامى نەمانی ڕەوایەتی Ùˆ کاراییی سیستەمى سیاسی. سێیەم، دەکرێ ناسەقامگیریی سیاسی بە چەند دیاردەیەک بێت، وەکوو: توندڕەویی ئاراستەکراو بەرەو دەوڵەت Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• جۆری تیرۆر؛ یان جەنگی ناوخۆیی Ù„Û• Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´ØŒ یان یاخیبوونی Ú¯Û•Ù„. بێجگە Ù„Û•ÙˆÛ•Ù‰ Ú©Û• باسمان کرد، ناسەقامگیرى، دیاردەیەکی کۆمەڵایەتییە Ùˆ دەکرێ بۆ چەند جۆرێک دابەش بکرێت، ÙˆÛ•Ú©:  ناسەقامگیریی سیاسی، ناسەقامگیریی ئابووری، ناسەقامگیریى کۆمەڵایەتى Ùˆ هتد. هەروەها بوونى یەکێک Ù„Û•Ù… جۆرانە دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ سەرهەڵدانى جۆرەکانی تر؛ بۆ نموونە ناسەقامگیریى ئابوورى، دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ سەرهەڵدانى ناسەقامگیریى سیاسی .

دووەم: ڕەهەندەکانی دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی لە هەرێمی کوردستاندا

دوای ڕاپەڕینە مەزنەکەى ساڵی 1991 Ù„Û• دژی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سەددام حسێن، هەرێمی کوردستان بەپێی ئەمری واقع، بووە هەرێمێکی سەربەخۆ؛ سەرباری ئەوەى Ú©Û• بارودۆخی هەرێمی کوردستان Ù„Û•Ùˆ کاتەدا نالەبار Ùˆ ناجێگیر بوو، Ú©Û• ئەمەیش بۆ دوو هۆکاری سەرەکی دەگەڕێتەوە: یەکەم، ئەو Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ گیروگرفتانە بوو، Ú©Û• Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سەددام حسێن بۆ کوردستانی دروست دەکرد. دووەم، ڕوودانى جه‌Ù†Ú¯Ù‰ ناوخۆ بوو Ù„Û• نێوان "پارتى دیموکراتى کوردستان" Ùˆ "یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان"دا، Ú©Û• بووە Ù‡Û†Ù‰ دابەشبوونى هەرێم بۆ دووئیدارەیی. ئەمەیش کاریگەرییەکی گەورە Ùˆ نەرێنیی زۆری لەسەر بارودۆخی تەواوی هەرێم Ùˆ دانیشتووانەکەی، لەسەر هەموو ئاستەکانى سیاسی، دەروونی، ئابووری Ùˆ کۆمەڵایەتی دروست کرد؛ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ نەبوونی ئاسایش Ùˆ سەقامگیری، Ú©Û• بووە Ù‡Û†Ù‰ دروستکردنی قۆناغی یەکەمی دیاردەی ناسەقامگیری Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا. بەڵام Ù„Û• قۆناغی دووەمدا، دواى ساڵى 2003ØŒ بەپێچەوانەى قۆناغی یەکەم، هەر دوو ئیدارەی هەرێم یەکیان گرتەوە و، هەرێمی کوردستان تا ڕاددەیەک بە بەراورد Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ناوچەکانی دیکەی عێراق هەستى بە سەقامگیریی ڕێژەیی کرد؛ سەرەڕای گەشەسەندنی ئابووری Ùˆ فرەلایەنیى سیاسیی هەرێم Ù„Û•Ùˆ کاتەدا، بەڵام ئەمانە هەمووی گۆڕانکارییان بەسەردا هات. Ù„Û• سەرەتای ساڵی 2014دا دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی بە ڕێژەیەک Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا زیادى کرد، بەتایبەتى Ù„Û•Ùˆ کاتەدا Ú©Û• حکوومەتى هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی قەیرانگەلێکی جۆراوجۆر بووەوە، Ú©Û• بوونە Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• لەسەر سەقامگیرییەکەی. بۆیە لێرەدا بە شێوەیەکی کورت ئاماژە بە چەند فاکتەرێک دەکەین Ú©Û• بوونە هۆکاری سەرهەڵدانی ئەو دیاردەیە Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا، Ú©Û• بریتی بوون Ù„Û•: لاوازیی بنیادى سیاسی Ùˆ کۆمەڵایەتی، دابەشبوونە سیاسییەکان، ململانێ ناوخۆیییەکان، نەبوونى دامەزراوە، قەیرانە ئابوورییەکان، پەیدابوونی بیانییەکان Ùˆ Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ وەرگرتن Ùˆ ڕەتکردنەوە Ùˆ دەستێوەردانە ناوخۆیی Ùˆ هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتییەکان. ئەم فاکتەرانە بوونە Ù‡Û†Ù‰ سەرهەڵدانى چەندین ڕەهەند بۆ ناسەقامگیریى سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا، Ú©Û• Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەین باس Ù„Û• گرنگترینی ئەو ڕەهەندانە بکەین:

Ù¡- ‌ ڕەهەندی سیاسی Ùˆ ئاسایش: ئەم ڕەهەندە، خۆی Ù„Û• چەند خاڵێکی جەوهەریدا دەبینێتەوە Ú©Û• دیارترینیان بریتین Ù„Û•:

ئا- ناکۆکییە سیاسییەکان؛ ناکۆکییە سیاسییەکان ڕۆڵێکى گرنگیان هەبوو لە زیادکردنى ناسەقامگیریی سیاسیی هەرێمدا بە هۆى نەبوونى کاراییی سیستەمى سیاسییەوە، هەرچەندە سیستەمى سیاسی توانیویەتى پارێزگارییەکی ڕواڵەتى لە نەگۆڕانى حکوومەت بکات لەژێر سێبەری ژینگەیەکى نالەباردا لە هەریمى کوردستان، کە زۆربەى لایەنە سیاسییەکان ململانێیان دەکرد لەسەر ئامڕازەکانی دەسەڵاتی سیاسی و بەرژەوەندیى جۆراوجۆر و جیاواز لە یەکتری، بە دوو ئاراستەى جیاوازدا؛ ئاراستەى یەکەم، هەوڵدان بۆ وەرگرتنەوەى مافەکان، کە بەپێچەوانەوە ئاراستەى دووەم، بریتییە لە هەوڵدان بۆ گەڕانەوەی هێز و دەسەڵات، کە دەتوانین ئاماژە بەو ناکۆکییانە بکەین لەسەر دوو ئاستى سەرەکى:

ئاستى یەکەم: ناکۆکییە ناوخۆیییەکان؛ کە وێنا دەبن لە ناکۆکیی نێوان لایەنە سیاسییەکانى کوردستاندا سەبارەت بە یاسای سەرۆکایەتیی هەرێم و مانەوەی سەرۆک مەسعوود بارزانی لە پۆستەکەی خۆیدا، سەرەڕای تەواوبوونی ماوەی سەرۆکایەتییەکەی و (بەپێى بۆچوونى ئێمە مانەوەى سەرۆک مەسعوود بارزانى، لە پۆستەکەیدا لە کاتى ئێستادا پێویستە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاستەنگ و لێکەوتە چارەنووسسازانەى کە دوچارى هەرێمى کوردستان بوونە) سەرەڕای ناکۆکییەکانى نێوان لایەنە سیاسییەکان لەسەر هەموارکردنى یاسای سەرۆکایەتیى هەرێم، کە هۆکارێک بوو بۆ پەکخستنی پەرلەمانی کوردستان لە تشرینی یەکەمی ساڵی 2015دا؛ کە ئەویش بووە هۆی سەرهەڵدانی قەیرانێکی چەقبەستووی ترى سیاسی لە هەرێمدا، کە تا نووسینی ئەم دێڕەیش قەیرانەکە هەر بەردەوامە و، دەتوانین بڵێین پەکخستنى پەرلەمان دیارترین قوربانی بوو لە سەرووی هەموویانەوە، کە کاریگەرییەکانى، لەژێر سێبەری قەیرانی بۆشاییی دەستووری و یاساییدا، بەرەو ئاراستەیەکی خراپتر و ئاڵۆزتر ڕۆیشت.

ئاستى دووەم: ناکۆکییە دەرەکییەکان؛ ئەو ناکۆکییانەن کە لە نێوان هەرێمى کوردستان و حکوومەتی ناوەندى (بەغدا) لە ساڵی 2014دا سەریان هەڵدا؛ کاتێک کە نیگەرانییەکان زیاتر بوون، بە هۆی ناکۆکییەکانى نێوانیان سەبارەت بە چەند پرسێک، لەوانە: بڕیاری حکوومەتی هەرێمى کوردستان بۆ هەناردەکردنی نەوت و گاز بە شێوەیەکی سەربەخۆ و، لە بەرامبەر ئەمەیشدا حکوومەتی ناوەندى دەستی کرد بە ڕاگرتنى خەرجییەکانی پشکی هەرێمی کوردستان لە موازەنەی گشتی، بە بڕیاری سەرۆکوەزیرانی پێشووی عێراق، نووری مالکی، لە پێناو بەدیهێنانی بەرژەوەندییە سیاسییەکانیدا. ئەمەیش واى کرد کە هەرێم بکەوێتە ناو قەیرانی دارایی و، تا ئێستایش نەیتوانیوە لێی دەرباز بێت. لە لایەکى ترەوە، هەوڵدانی حکوومەتی ناوەندی بۆ ناچارکردنی هێزی پێشمەرگەی کوردستان بۆ پاشەکشەکردن لەو شوێنانەی کە دوای ڕزگارکردنی عێراق لە لایەن ئەمریکا لە ساڵى 2003ەوە حوکمی تێدا دەکردن، وەک: کەناراوەکانی فوڕات و چیای شنگاڵ و خانەقین و جێبەجێکردنی ماددەی (140)ی دەستووری عێراق، کە تایبەتە بە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم. کۆی هەمووی ئەمانە، بوونە هۆى مەلەفگەلێکی گەرمی ناکۆکییەکانى نێوان هەرێم و بەغدا .

ب- بڵاوبوونەوەى گەندەڵی؛ گەندەڵی بە هەموو جۆرەکانییەوە ڕۆڵێکى گرنگى هەبووە لە بوونى ناسەقامگیریی سیاسی لە هەرێمى کوردستاندا و سەرهەڵدانى دیاردەی ململانێ لە نێوان لایەنە سیاسییەکان لەسەر دابەشکردنی پۆست و شوێنەکان لە دامەزراوەکانی دەوڵەتدا. ئەمەیش لە دەرەنجامى لاوازیی ئەدای دامەزراوەکانى دەوڵەتە لە کارنەکردن و دوورکەوتنەوە لە پێوەرەکانى پسپۆڕى و کارامەیی لە دامەزراوەکانى دەوڵەتدا. بۆ نموونە، دەبینین دیاردەى بەرتیل و خزمخزمێنە لە نێوان دەستەبژێرە سیاسییەکاندا پەرەى سەندووە. بۆ سەلماندنى ئەمەیش، پشت دەبەستین بەو بەڵگەیەی لە لایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە لە ساڵی 2006دا لە سایتی ویکیلیکسدا بڵاو کراوەتەوە و، ئاماژە دەکات بەوەی کە گەندەڵی گەورەترین کێشەیە ڕووبەڕووى ئابووریی هەریم بووەتەوە. بۆ نموونە، پیاوانی کار هەوڵ دەدەن گرێبەستى حکوومى بکەن و بە ڕێژەى 10 بۆ 30 لەسەدای بەهای گرێبەستەکە وەربگرن، بۆ ئەوەی ببن بە هاوبەش لەو کۆمپانیایانەدا کە مڵکدارەکەی یەکێک لە چاودێرانی حزبییە و، 10 لەسەدای تر بۆ بەڕێوبەری فەرمانگە حکوومییەکەیە کەوا گرێبەستەکە دەردەکات. هەروەها گەورەترین گەندەڵی، ئەمڕۆ لە کەرتی نەوتدا بەرچاو دەکەوێت؛ کە ئەمەیش بووەتە هۆى زیادبوونى قەیرانى دارایی لە هەرێمدا، کە وای کرد حکوومەت نەتوانێت مووچە بۆ فەرمانبەرەکانی دابین بکات .

ت- دەستێوەردانە هەرێمییەکان؛ دەستێوەردانە هەرێمییەکان، بەتایبەتى لە لایەن هەر دوو وڵاتى درواسێ، تورکیا و ئێرانەوە، ڕۆڵێکى گرنگى لە ناسەقامگیریى سیاسیی هەرێمدا هەبووە، وەک: گرنگیدانی تورکیا بە هەرێمی کوردستان و نزیکبوونەوەى لە پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرامبەر بە هێژموونیی ئێران لەسەر سنوورەکانى ژێر دەسەڵاتى یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و لایەنەکانى تر؛ کە کاریگەرییەکى نەرێنیى هەبووە لەسەر ڕێکنەکەوتنى نێوان لایەنە سیاسییەکان و زیادبوونى دیاردەى ناسەقامگیریى سیاسی.

Ù¢-  Ú•Û•Ù‡Û•Ù†Ø¯ÛŒ ئابوورى Ùˆ کۆمەڵایەتی: ئەمەیش خۆی Ù„Û• چەند خاڵێکدا دەبینێتەوە:

ئا- گەڕانەوەی متمانەی ئابوورى؛ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دابەزینى نرخی نەوت، گورزێگی نوێ بەر دەرهێنانی نەوت Ù„Û• هەرێمی كوردستان کەوت، Ú©Û• بەقەد ململانێ Ùˆ ناکۆکییە سیاسییەکان زەرەری هەبوو. هەروەها گوشاری قورسی قەرزەکانی سەر حکوومەتی هەرێمى کوردستان Ùˆ تێکچوونی Ù‡ÛŽÚµÛŒ بۆڕیی نەوت بە Ù‡Û†Ù‰ جەنگی دژ بە ڕێکخراوی تیرۆریستیی بەناو دەوڵەتی ئیسلامی Ù„Û• عێراق Ùˆ شام (داعش)ØŒ Ú©Û• بووە Ù‡Û†ÛŒ کەمبوونەوەی جووڵەی بەرهەمهێنان و، زیادبوونى بێکارى Ùˆ وەستانی زیاتر Ù„Û• 6000 (6 هه‌زار Ù¾Ú•Û†Ú˜Û•Ù‰ وەبەرهێنان) Ú©Û• هەمووی ئەمانە بوونە Ù‡Û†ÛŒ سەرهەڵدانی قەیرانی ئابووری Ùˆ کۆمەڵایەتی.

ب- ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان؛ سەرهەڵدانى ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی Ù„Û• عێراق Ùˆ شام (داعش)ØŒ Ú©Û• بە درێژاییی سنووری کوردستان کاریگەریی نەرێنیى لەسەر توانای وڵات هەبوو بە مەبەستى پارێزگاریکردن Ù„Û• Ù¾ÛŽÚ¯Û• Ùˆ شوێنی خۆی، وەکوو بنکەیەکی ئارام Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یەک بۆ بازرگانی بەرەو بازاڕی بەرفراوانتر Ù„Û• باشووری عێراق؛ سەرباری داواکاریی  پڕچەککردن بۆ بەرپەرچی هێرشی داعش، کەوا بووە Ù‡Û†ÛŒ تێکچوونی میزانییەی هەرێم لەژێر سێبەری قەیرانی داراییدا؛ هەروەها هاتنى ژمارەیەکى زۆر پەنابەر Ùˆ ئاوارە Ú©Û• ژمارەیان زیاتر Ù„Û• یەک ملیۆن هاووڵاتی بوو Ú©Û• بە Ù‡Û†ÛŒ هێرشی چەکدارانی داعش ئاوارە بوون. ئەمانە هەمووی ڕەهەندگەلێکن، کەوا کاریگەریی نەرێنییان لەسەر ئابووریی هەرێمى کوردستان هەبوو وة بوونە مایەى زیادبوونی Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û• Ùˆ مەترسی، Ú©Û• Ù„Û• دەرەنجامدا زۆربەی ئەو وەبەرهێنەر Ùˆ کۆمپانیا بیانییانەى Ù„Û• هەرێمی کوردستاندا کاریان دەکرد، کشانەوە Ùˆ هەرێمى کوردستانیان جێ هێشت.

Ù„Û•ÙˆÛ•Ù‰ Ú©Û• باسمان کرد، بۆمان دەرکەوت هەرێمی کوردستانی عێراق بە چەندین ڕەهەندی جۆراوجۆر دوچارى دیاردەى ناسەقامگیریی سیاسی بووەتەوە، لەوانە: سیاسی، ئاسایش، ئابووری Ùˆ کۆمەڵایەتی؛ Ú©Û• ئەمەیش دەگەڕێتەوە بۆ نانەرمی Ùˆ بێتواناییی سیستەمى سیاسی بۆ خۆگونجاندن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ گۆڕانکارییە تازە دروستبووەکاندا لەسەر ئاستى ناوخۆیی Ùˆ دەرەوە. ئەم ڕەهەندانە Ùˆ Ù‡ÛŒ تریش، Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•Ù† بۆ تەقینەوەی دۆخەکە Ù„Û• ناوخۆوە؛ ئەگەر ئەمەیش ڕووی دا، ئەوا لەسەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ کورد Ùˆ یەکێتییەکەی، زۆر مەترسیدارتر دەبێت. لێرەدا جێى خۆیەتی بپرسین، چارەسەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دیاردەیە Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا چییە؟ لەژێر ڕۆشناییی ئەو پێشهاتانەدا Ú©Û• ئاماژەمان Ù¾ÛŽ دان و، ئەو ڕەهەندانەی Ú©Û• Ù„Û• سەرەوە تیشکمان خستنە سەریان و، Ù„Û• پێناو ڕوانینێکى شەفاف Ùˆ ستراتیژیی ڕووندا بۆ نەهێشتن Ùˆ کەمکردنەوەی ئەم دیاردەیە Ù„Û• هەرێمدا، پێویستە هەرێمی کوردستان Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© چاکسازی بکات، Ú©Û• بەکورتی دەیانخەینە ڕوو، ÙˆÛ•Ú©:

ئا- پێویستە Ù¾ÛŽØ´ هەموو شتێک ئیدارەی هەرێم، دووبارە سیاسەتی ناوخۆیی Ùˆ دەرەکیی خۆی Ú•ÛŽÚ© بخاتەوە Ùˆ زۆر بەوردی دۆخی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ کۆمەڵایەتی Ùˆ ئاسایشیی ئێستای هەرێم دیاری بکات Ùˆ دەستنیشانی ئەو ئامانجانە بکات کەوا هێنانەدییان، بەو پێیەی Ú©Û• دەبینرێت، پێویستە،هەروەها چارەسەرکردنى ناکۆکییەکانی نێوان لایەنە سیاسییەکان لەسەر بنەمای گفتوگۆ Ùˆ مومارەسەی دیموکراسیی ڕاستەقینە و، پێشگرتن Ù„Û• گەندەڵی بە هەموو جۆرەکانییەوە و، مامەڵەکردن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سامانە دارایییەکان بە شێوازێکى عەقڵانی Ùˆ شەفاف و، پێداچوونەوە بە دیاردەی نەهێشتنی بێکاری Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕەخساندنى Ù‡Û•Ù„ÛŒ کار بۆ هەمووان بەبێ جیاوازی و، کەمکردنەوەی جیاوازییە چینایەتییەکان بەرامبەر ئەو دۆخە ناهەموارەى Ú©Û• Ú¯Û•Ù„ÛŒ کورد پێیدا تێ دەپەڕێت..

ب- پشتبەستن بە سیاسەتێکى ئابووریی گونجاو بۆ هەمووان؛ بە مەبەستى بەرجەستەکردنی پڕەنسیپی دادپەرەوەریی ئابووری و کۆمەڵایەتی بە ئامانجی کەمکردنەوەی بەهەدەردانی ئاستى داهاتی ناوخۆ. بێ گومان جێبەجێکردنى ئەو چارەسەرییانەى کە بۆ دیاردەى ناسەقامگیرى لە هەرێمى کوردستاندا ئاماژەمان پێ کردن، بە ڕۆژ و شەوێک ناکرێن، بەڵکوو پێویستى بە دوو قۆناغە: یەکەمیان، پێویستە خێرا بێت؛ کە ئامانج لێی نەهێشتنی ئاسەوارە نەرێنییە ڕاستەوخۆکانی قەیرانەکەیە، بۆ ئەوەی بارودۆخەکە بە ڕووی هەموواندا نەتەقێتەوە، کە لە کاتى ئێستاماندا شەقامی کوردی دەهەژیێنێت. دووەمیان، پێویست دەکات لەسەرخۆ بێت و ماوەکەیشی درێژ بێت؛ بۆ ئەوەی بتوانین پێداچوونەوە بە ڕەگوڕیشاڵی ئەم قەیرانەدا بکەین.

کۆبەند

Ù„Û•Ù… وتارەماندا تیشکمان خستە سەر دیاردەى ناسەقامگیریى سیاسی Ù„Û• ڕووى تیۆرییەوە، هەروەها ڕەهەندەکانى ئەم دیاردەیە Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا Ù„Û• ڕووى پراکتیکییەوە. هەرچەندە لەوانەیە ڕەهەندى تریش بۆ ئەم دیاردەیە هەبن، بەڵام ئێمە هەوڵمان داوە باسی خاڵە سەرەکییەکان بکەین Ùˆ Ù„Û• کۆتاییى وتارەکەماندا چەند چارەسەرییەکمان بۆ ئەم دیاردەیە خستە ڕوو. هەرچەندە جێبەجێکردنى ئەم چارەسەرییانە لەسەر ئەرزى واقع، هەندێک جار زەحمەتە Ùˆ کاتى زۆرى دەوێت، بەڵام گوتەیەکى چینى هەیە، دەڵێت: "هەر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یەکت گرتە بەر، هەنگاو بە هەنگاو بۆى بڕۆ."

 
 
« حەشدی شەعبی چییە Ùˆ بۆ Ú† مەبەستێك دروست كراوە؟
« دیاردەى گەندەڵى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی Ù„Û• هەرێمی کوردستانى عێراق: خوێندنەوەیەک بۆ Ú†Û•Ù…Ú© Ùˆ ڕەهەندەکانی
« خوێندنەوەیەک بۆ Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ پچڕانی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان دەوڵەتان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون