PÊNÛS
 
دەوڵەت Ùˆ زەمینەسازییەکانى 
     2017-08-29
ئاری ڕەفیق - عەبدولڕەزاق محەمەد

دەوڵەت و زەمینەسازییەکانى

 

ئارى ڕەفیق/ ماستەر لە کۆمەڵناسى و عەبدولڕەزاق محەمەد / دکتۆرا لە کۆمەڵناسى

زنجیرەى دووەم Ùˆ کۆتایى 

زنجیرەى دووەم، ÙˆÛ•Ú© درێژکراوەى زنجیرەى یەکەمى وتارى ڕابردوومان، دەمانەوێ سێرە بخەینە سەر ئەو زەمینەسازییانەى Ú©Û• Ù„Û• ڕابردوودا کاریان بۆکراوەو، دەکرێ ÙˆÛ•Ú© ڕوویەکى Ú¯Û•Ø´ بۆ دەوڵەتێکى مەدەنى بیانخەینە ڕوو. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەیشدا، بۆمان گرنگە بابەتییانە Ù‡Û•Ù… بە دیدى ڕەخنەیى، Ù‡Û•Ù… بە نییەتى ئامادەسازى بۆ بەهێزکردنى پایەکانى ئەو بوارانەى Ú©Û• پێویستیى حەتمین بۆ بیناکردنى دەوڵەتێکى بەهێز، ڕووانگەى خۆمان بخەینە بەر دید. Ù„Û• وتارى ڕابردوودا فۆکەسمان خستە سەردوو بوارى گرنگ: "ڕێکخراوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‰ مەدەنى Ùˆ میدیاکان". Ù„Û• زنجیرەى دووەمیشدا زەمینەسازییەکانى دیکە ÙˆÛ•Ú© تەواوکەرى وتارى یەکەم دەخەینە بەر باس.

زەمینەسازییەکانى ڕابردوو بۆ بیناکردنى دەوڵەتێکى مەدەنى:

سێیەم / هەموارکردنى یاسا کۆنەکان و دەرکردنى یاسا نوێیەکان:

ئەگەر چاوێک بە بەشى یاساکانى ماڵپەڕى پەرلەمانى کوردستاندا بخشێنین، دەبینین بە دەیان یاسا و بەندى نوێى یاسایى هەموار کراون و بە سەدان یاساى نوێش دەرچوێنراون؛ کە کۆى یاساکان بەرلە 25 ساڵى ڕابردوو، یان نەبوون و دەرنەچوێنراون، یان کە دەریش چوێنراون، لەگەڵ ئەم قۆناغە کۆمەڵایەتى و فەرهەنگى و سیاسی و ئابوورییەى ئێستاماندا ناکۆکن؛ تا ئەو ڕاددەیەى بەشێک لەیاساکان تێگەیشتنى ئایینى و شەرعناسەکانیش لەبەرامبەریاندا گۆڕانى بەسەرداهاتووە. پوختەى قسە ئەوەیە کە ئەم پێشکەوتنە یاسایییە، گۆڕانکارى و زەمینەسازییەکى گرنگە بۆ دەوڵەتێک کە لە ئاییندەدا دەستەوەستان نەوەستێ لەئاست ڕووبەڕووبوونەوەى پێشهات و دیاردە جۆراوجۆرەکان؛ ئەگەرچى تا ئێستایش کەموکوڕیى یاساییمان لەبوارەکانى "ڕێگەگرتن لە فۆرمەکانى بازرگانیکردن بە مرۆڤ و بۆشاییی یاسایى لە بوارى کارکردنى کایەکانى ڕاگەیاندنى وەک ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنەکان" و هەندێک بوارى تریش هەیە.

چوارەم / بەهێزکردنى پەیوەندیی دیپلۆماسى و کردنەوەى کونسوڵگەریى وڵاتان:

هەرێمى کوردستان Ù„Û• ڕووى پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانى بەئاستێک بەرەوپێش چووە، هێندەى Ù„Û• دەوڵەتێکى باوەڕپێکراوى سیادى دەچێ، ئەوەندە Ù„Û• هەرێمێک ناچێ لەناو دەوڵەتێکدا. بۆیە زۆرجاران دەگوترێ "کوردستان دەوڵەتە لەناو دەوڵەتدا". هاتنى سەرۆکى وڵاتانى زلهێزى دنیاو وەزیران Ùˆ پەرلەمانتارانى دنيا، "ÙƒÛ• دوایینیان هاتنى وەزیرى بەرگریى ئەمریکا بوو بۆ هەرێمى کوردستان" و، پێشوازیکردنى سەرۆکى هەرێمى کوردستان لەلایەن سەرۆکى وڵاتانى زلهێزه‌وه‌ پێماندەڵێ Ú©Û• هەرێمى کوردستان زەمینەیەکى لەبارى خۆشکردووە تا ÙˆÛ•Ú© دەوڵەتێکى ناسراو بە ناوبانگێکى بەرزەوە Ù„Û• ئاییندەدا مامەڵەمان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بکرێ. Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوانەیشدا کردنەوەى کونسوڵگەریى وڵاتان Ùˆ نووسینگە جۆربەجۆرەکانیان، پێودانگى توندوتۆڵکردنى پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانى هەرێمى کوردستانه‌ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دنیاى دەرەوەدا.

بۆ نموونە ئەو کونسوڵگەرى و نووسینگەو ئاژانسە نێودەوڵەتییانەى لە "هەولێر"ى پایتەختى هەرێمى کوردستان کراونەتەوە:

کونسوڵگەریى گشتیى کۆمارى ئیسلامیى ئێران، کۆمارى ڕووسیاى فیدڕاڵ، شانشینى یەکگرتووى بریتانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا، کۆمارى ئەڵمانیاى فیدڕاڵ، کۆمارى فەڕەنسا، کۆمارى هەنگاریا، کونسوڵگەریى گشتیى کۆمارى تورکیا، شانشینى هاشمى ئۆردن، کونسوڵگەریى گشتیى دەوڵەتى فەڵەستین، میرنشینى عەرەبیى یەکگرتوو (ئیمارات)ØŒ کۆمارى چینى میللى، کۆمارى میسرى عەرەبى، کۆمارى ڕۆمانیا، وڵاتى کوێت، کۆمارى سوودان، شانشینى هۆله‌ندا، کۆمارى چیک، هیندستان، شانشینى سعوودیای عەرەبى، ئاژانسى کونسوڵگەریى کۆمارى پۆڵەندا، نووسینگەى کونسوڵگەریى کۆریاى باشوور، نووسینگەى کونسوڵگەریى کۆمارى ئیتاڵیا، نووسینگەى کونسوڵگەریى شانشینى سوید، نووسینگەى بازرگانیى کۆمارى نەمسا، بەشى کاروبارى ئابوورى Ùˆ بازرگانیى باڵیۆزخانەى یۆنان، بەشى کاروبارى ئابوورى Ùˆ بازرگانیى باڵێۆزخانەى بوڵگاریا، نووسینگەى بازرگانیى باڵیۆزخانەى کەنەدا، کونسوڵگەریى فەخریى شانشینى ئیسپانیا، کونسوڵگەریى فەخریى ژاپۆن، کونسوڵگەریى فەخریى شانشینى دانیمارک، کونسوڵگەریى فەخریى بیلاڕووسیا، کونسوڵگەریى فەخریى کۆمارى سلۆڤاکیا، کونسوڵگەریى فەخریى کۆمارى بەڕازیل، ئاژانسى هاوکاریى نێودەوڵەتیى ژاپۆن (جایکا)ØŒ ئاژانسى هاریکاریى نێودەوڵەتیى کۆریاى باشوور (کۆیکا)ØŒ نووسینگەى نوێنەرایەتیى یۆنامى، ڕێکخراوى خاچى سوورى نێودەوڵەتى.

پێنجەم/ لەبارەى پرسى یەکسانییەوە:

حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌ Ú†Ù‡‌ند قۆناغێکی جیاوازدا کۆمه‌ÚµÛŽÚ© هه‌نگاوی جددی Ùˆ کرداریی جێبه‌جێ کردووه‌ به‌ مه‌به‌ستی ڕێکخستنه‌وه‌ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ فه‌راهه‌مکردنی یه‌کسانیی جێنده‌ری له‌ Ú©Û†ÛŒ بواره‌ جیاوازه‌کاندا له‌ هه‌رێمی کوردستان. هه‌روه‌ها سیاسه‌تی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ توندوتیژیی دژ به‌ ژنان Ùˆ پرس Ùˆ پرۆسه‌Ù‰ یه‌کسانی، یه‌Ú©ÛŽÚ© بووه له‌ سیاسه‌ته‌ کاربۆکراوه گرنگه‌کانی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان‌.

ئەم سیاسەتە، ÙˆÛ•Ú© بنەماى ئیدارى Ùˆ پشتیوانیى دارایى Ùˆ بەیاساییکردنى پرسى یەکسانیى جێندەرى Ùˆ بەشداریى دەسەڵاتى سیاسى Ù„Û• پێشخستنى سیاسەتى بەرەنگاربوونەوەى توندوتیژیى کۆمەڵایەتى، هەنگاوى گەورەو مێژووییى ناوە، بەڵام کاتێک نەتوانراوە ÙˆÛ•Ú© ئەوەى پێویستە ئاستى تاوانە کۆمەڵایەتییەکان Ú©Û•Ù… ببێتەوە، Ù„Û• ڕاستیدا‌ جێبه‌جێکردنی ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌ ته‌نیا به‌رپرسارێتیی حکوومه‌ت نییه‌ به‌ÚµÚ©Ùˆ کۆمه‌ÚµÛŽÚ© ده‌زگه‌ÛŒ په‌یوه‌ندار هه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ پێویسته‌ له‌ جێبه‌جیکردنی ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌دا هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ بن Ùˆ ڕۆڵیان هه‌بێت، به‌ نموونه: ‌زانکۆکان، په‌رستگه‌ÛŒ ئایینه ‌جیاوازه‌کان، ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ لایەن Ùˆ دامەزراوە یاسایییەکانى ترى ÙˆÛ•Ú© دادوەران Ùˆ داواکارانى گشتى Ùˆ پرۆسەکانى یەکلاییکردنەوەى دۆسییەکان Ù„Û• دادگه‌کاندا و، لەلایەکى دیکەیشەوە میدیاکان Ú©Û• دەتوانن Ù„Û• باشکردن Ùˆ ئاڵۆزکردنى ئاشتیى کۆمەڵایەتیدا Ú•Û†ÚµÙ‰ دووسەرە ببینن. هەموو ئەم دامەزراوانە پرۆسەى ڕێکخستنى کۆمەڵایەتى Ù¾ÛŽÚ© دەهێنن و، ڕاستەوخۆ کاریگه‌رییان له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ بونیادی Ú©Ù‡‌سایه‌تیی تاکه‌کان هه‌یه.

Ù„Û• لایەکى تریشەوە یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌Ùˆ کێشانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ زۆرجار بۆته‌ ئاسته‌Ù†Ú¯ له‌به‌رده‌Ù… جێبه‌جێکردنی یاسا نوێ Ùˆ هه‌موارکراوه‌کان Ùˆ ده‌زگه‌ ئیدارییه‌کانی تایبه‌ت به‌ پرسه ‌کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، ئه‌Ùˆ جیاوازییه‌ ئیداری Ùˆ یاسایییه‌یه Ú©Ù‡‌ له‌نێوان حکوومه‌تی ناوه‌ندی Ùˆ حکوومه‌تی هه‌رێمدا هه‌یه‌Ø› چونکه‌ له‌ سنووری یه‌Ú© ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا به‌Ù¾ÛŽÛŒ ده‌ستوور، حکوومه‌تی هه‌رێم نه‌یتوانیوه‌ خۆی ببه‌ستێته‌وه‌ به‌Ùˆ یاسایانه‌ÛŒ حکوومه‌تی ناوه‌ندی Ú©Ù‡‌ له‌ ساڵی 1969وه‌ ده‌رکراون Ùˆ تا ئێستا کاری Ù¾ÛŽ ده‌کرێت، Ú©Ù‡‌ دژی بنه‌ماکانی یه‌کسانین Ùˆ کۆمه‌ÚµÛŽÚ© پێشێلکاریی کۆمەڵایەتیى تێدایه‌ له‌ بڕیاره‌ ئیدارییه‌کان Ùˆ یاسای سزادانی عێراقی Ùˆ یاسای باری Ú©Ù‡‌سیی عێراقی. هه‌روه‌ها هیچ یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ ده‌زگه‌ئیدارییه‌کانی Ú©Ù‡‌ حکوومه‌تی هه‌رێم بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ توندوتیژیی دژ به‌ژنان دای مه‌زراندوون له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی حکوومه‌تی ناوه‌ندیدا نییه،‌ به‌ ماڵه‌کانی داڵده‌دانی ژنانیشه‌وه‌. جا بۆیە، سەرەڕاى کەموکوڕییەکان، ÙˆÛ•Ú© ستراکتۆر زەمینەسازیى باشیشمان بۆ بەرەنگاربوونەوەى تاوانە کۆمەڵایەتییەکان کردووە.

شەشەم/ پێکەوەژیانى ئایینى و ئیتنیکە جیاوازەکان:

هەرێمى کوردستان جوانترین نموونەیە لەسەر ئاستى وڵاتانى دەورووبەر، Ù„Û• ڕووى بەیەکەوەهەڵکردنى ئیتنیکەکان Ùˆ ئایین Ùˆ ئایینزاکان. زیادەڕۆیی نییە ئەگەر بڵێین تاکوو ئێستا هیچ کەسێک بە پاڵنەرى جیاوازیى ئایینى Ùˆ مەزهەبى Ùˆ ئیتنیکى، Ù†Û•Ú© نەکوژراوە بەڵکوو ڕووبەڕووى توندوتیژیى ڕەمزییش نەبۆتەوە. لەکاتێکدا Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا کورد، عەرەب، ئاشوورى، کلدانى Ùˆ ئەرمەنى و، Ù„Û• ڕووى ئایینییشەوە "موسڵمان، مەسیحى، ئێزیدى Ùˆ زەردەشتیتازە بانگەشەى ئایینەکەیان دەکەن. بەبێ ترس Ùˆ تۆقین Ù†Û•Ú© هەر بەیەکەوە دەژین بەڵکوو Ù„Û• کاروبارى پەرلەمانى Ùˆ سیاسى Ùˆ ئیدارى Ùˆ بازرگانى Ùˆ ... هاوبەشى دەکەن، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هەزاران مزگەوت Ùˆ Ú©Ù‡‌نیسه‌ Ùˆ پەرستگه‌Ù‰ ئایینەکانى دیکە. ناکرێت ئەم ڕووە جوانە ÙˆÛ•Ú© یەکێک Ù„Û• زەمینەسازییەکانى دەوڵەتێکى مەدەنى نەیناسێنین، لەکاتێکدا تا ئێستا لەوڵاتێکى ÙˆÛ•Ú© سعوودیا کردنەوەى "حوسەینییە"Ù‰ شیعەکان قەدەغەیەو، لەوڵاتێکى ÙˆÛ•Ú© میسر تاکوو ئێستایش مەسیحییەکان Ùˆ شیعە مەزهەبەکان، ناوێرن بەئاشکرا مومارەسەى خوداپەرستى Ùˆ پرەنسیپەکانى ئایینەکەى خۆیان بکەن. ئەگەرچى تا ئێستا دەستوورى هەرێمى کوردستان هەر ڕەشنووسە، بەڵام Ù„Û• فەسڵى سێیەمى ڕەشنووسى دەستوورى کوردستاندا بەدووروودرێژى ڕێزگرتن Ù„Û• پێکەوەژیان Ùˆ پێکەوهەڵکردنى ئایین Ùˆ ئایینزاو ئیتنیکە جیاوازەکان، بەکۆمەڵێک بڕگەوە چەسپێنراوە.

حەوتەم/ کوردستان ÙˆÛ•Ú© جوانترین نموونەى سەقامگیرى Ù„Û• ڕووى ئاسایشى ناوخۆیییه‌وه‌:

بۆ هەرێمى کوردستان شانازییەکى مەزنە کە توانیویەتى لەناو چەقى پیلان و پلانى دوژمنکارانەى وڵاتانى دراوسێ و لەنزیک هێزێکى دڕندەى وەک داعش، دامەزراوە ئەمنییەکانى هێندە بەهێز بکات، بە پێنج ساڵ جارێکیش هێزە تاریکپەرستەکان نەتوانن دزە بکەنە ناو شارەکانى هەرێمى کوردستان و، بۆیان نەکرێ تەقینەوەیەکى تیرۆریستى ئەنجام بدەن؛ لەکاتێکدا هەڕەشەو مەترسیى تیرۆر، توانیویەتى تەنگ بە وڵاتانى بەهێزى وەک ئەمریکا و فەڕەنساو وڵاتانى دیکەى ڕۆژاوا هەڵبچنێ.

هەشتەم / سەرکەوتنى کورد و کوردستان بەسەر داعش و قایمکردن و پاراستنى سنوورەکان:

کوردستان بە جۆرێک توانیى له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژ به‌ داعشدا سەرکەوتوو بێ، وڵاتێک نەماوە لەسەر ئاستى ڕۆژاواو ڕۆژهەڵاتدا، "بە نەیارەکانیشمانەوە"ØŒ پەنجەى شانازى بۆ سەرکەوتنى پێشمەرگەو هەرێمى کوردستان درێژ Ù†Û•Ú©Û•Ù†. هەرێمى کورستان بە شەهیدبوونى 1700 (هزار Ùˆ حه‌وت سه‌د) پێشمەرگە Ùˆ برینداربوونى 11000 (یازده‌ هەزار) پێشمەرگەى دیکە، توانیى بۆ ناوخۆو دەرەوە بیسەلمێنى Ú©Û• کوردو کوردستان، دەتوانن ÙˆÛ•Ú© دەوڵەتێکى بەهێز Ù„Û• ئاییندەدا خۆیان بپارێزن Ùˆ بەڕێوە ببەن.

نۆیەم / سیاسەتى نەوت، هەنگاونان بۆ ئابوورییەکى سەربەخۆ:

لەپاڵ ئەو Ù‡Û•ÙˆÚµÛ• نێگەتیڤانەى لەسەر ئاستى ناوخۆ بۆ بێبایەخکردنى سیاسەتى نەوت Ùˆ سەربەخۆبوونى ئابووریمان دراون، سەرەڕاى ئەو ڕەخنە لۆژیکییانەیش Ú©Û• لەبارەى ناشەفافییەتى دەرهێنان Ùˆ فرۆشتنى سامانە سروشتییەکانه‌وه‌ ئاراستەى حکوومەتى هەرێمى کوردستان كراون، بەڵام لەبیرمان Ù†Û•Ú†ÛŽ ئەگەر کوردستان خاوەنى نەوت Ùˆ سەرچاوەکانى دیکەى سروشتى نەبووایە Ùˆ هەنگاوى کردەییى بۆ بیناکردنى ئابوورییەکى سەربەخۆ نەنابا، قەت کوردستان نەیدەتوانى لەپاش بڕینى بوودجەى هەرێمى کوردستان Ù„Û• لایەن بەغداو هاتن Ùˆ بەخێوکردنى نزیکه‌Ù‰ دووملیۆن ئاوارە Ùˆ پەناهەندەى سوورى Ùˆ عێراقى، لەسەرپێى خۆى ڕابوەستێ.

هەریەک لەم نۆ پایە گرنگانەى کە وەک زەمینەسازى بۆ دروستکردنى دەوڵەتێکى بەهێز دەتوانین پشتیان پێ ببەستین، بە ئاستێک دەتوانرێن بکرێن بە پاکێجێک و پێشکەش بە کۆمەڵگەى نێودەوڵەتى و نەتەوە یەکگرتووەکان بکرێن، تا پێیان بڵێین کە کورد و کوردستان نموونەیەکى جیاوازە بەبەراورد لەگەڵ ئەو دەوڵەت و کۆمەڵگە جیاوازانەى کە سەدان ساڵە دەوڵەتیان پێڕەوا بینیون.

ئەو زەمینەسازییانەى کە گرنگن ودەبێ لە ئاییندەدا بە ئیرادەیەکى سەرتاپاگیرەوە بە ئامانجى بیناکردنى دەوڵەتێکى بەهێزى مەدەنى، هەنگاویان بۆ بنرێ:

Ø£-     ڕووبەڕووبوونەوەى گەندەڵى:

ناکرێ دەوڵەتێکى نوێ بەو هەموو زەمینەسازییە گرنگانەى Ú©Û• Ù„Û• ڕابردوودا بە ماندووبوون Ùˆ خوێنبه‌خشین Ùˆ قوربانیدانێکى بێشومارەوە هەنگاویان بۆنراوە، نەتوانرێ ڕووبەڕووى گەندەڵى Ùˆ گەندەڵکاران ببێتەوە Ú©Û• تەواوى سوچ Ùˆ کون Ùˆ کەلەبەر Ùˆ بوارو دامەزراوە جۆربەجۆرەکانى گرتۆتەوە.

ب‌-   یاسا بۆ هەمووان:

ناتوانرێ شانازى بە دەوڵەتێکەوە بکرێ کە یاساکانى لە خزمەت چینێکى ئەریستۆكرات و مافیا و هێزبەدەست و تفەنگبەدەستەکاندا بێ و تەنیا بەسەر چینى بێکەس و بێپشت و پاناکان جێبەجێ بکرێ. جێبەجێکردنى یاساکان بۆ هەمووان بەبێ چەندوچۆن، وامان لێ دەکات چیدیکە ئیرەیى بە وڵاتانى ڕۆژاوا نەبەین کە نموونەیەکى جوانى سەروەریى یاسا و جێبەجێکردنى یاساکانن.

ج- پەراوێزنەخستنى دۆسییەى ئاسایشى کۆمەڵایەتى:

یەکێک لەو ڕەخنانەى کە ساڵانە لە ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکاندا ڕووبەڕوومان دەبێتەوە، پەراوێزخستنى دۆسییەى تاوانى کۆمەڵایەتى و خێزانییە. بەرزبوونەوەى تاوانەکانى کوشتن و خۆکوشتنى پیاوان و ئافرەتان و دەستەوەستان لەئاست ڕووداوەکانى تەڵاق و لێکهەڵوەشاندنەوەى خێزانەکان لە لایەن دامەزراوە فەرمییەکانەوە، یەکێکە لەخاڵە زۆر لاوازەکانى هەرێمى کوردستان بە کۆى دامەزراوەکانەوە. جا بۆیە، ناکرێ دەوڵەتێکمان هەبێ پەراوێزى پرسى ئاسایشى کۆمەڵایەتى و ئاشتەواییى خێزانى بکات.

د- شۆڕبوونەوەى دەسەڵاتى سیاسى بۆناو ژیانى کۆمەڵاتى:

ئەوەى لە ئێستادا دەبینرێ، مەودایەکى زۆر فراوان لەنێوان هاووڵاتى و دەسەڵاتى سیاسیدا هەیە؛ هەر لە ئاگالێبوونى دەسەڵاتى سیاسى لە دۆخى کارەباو ئاوو مووچەو نەوت و، تا دەگاتە ژینگەى بازاڕو تا دەشگاتە بێئاگایى لە خودى ئەو دامەزراوە حکوومییانەیش کە لەژێر باڵی وەزیر و وەزارەتەکاندا بۆ ڕێکخستنى ژیانى کۆمەڵایەتیى کۆمەڵگە دامەزراون. دەوڵەت دەبێ ڕایەڵەکانى لەنێوان خۆى و هاووڵاتیى وڵاتەکەى خۆیدا بەهێز بکات، تا لە تاکەوە بۆ کۆمەڵگە ئینتیماى نیشتمانى و نەتەوەییى بۆ دەوڵەت و ڕەگەز و ڕموزەکانى دەوڵەتەکەى خۆى هەبێ.

ه- گێڕانەوەى متمانەلە نێوان خەڵک و دەسەڵاتى سیاسیدا.

و- دروستکردنى شەفافییەتى نەوت و سەرچاوەى سامانە سروشتییەکان.

ز- ڕێگەگرتن لە دروستبوونى قەیرانە جۆربەجۆرەکان، وەک: ئاو، کارەبا، بەنزین، نەوت، کۆنتڕۆڵى بازاڕ و هتد.

ح- ڕەنگڕێژکردنى سنوورى هەرێمى کوردستان؛ کە بەباوەڕى ئێمە لەدواى سەرکەوتنى ڕیفراندۆم، بە یەکێک لە ئەولەوییەتى ئەرکەکان بۆ داڕشتنەوەى نەخشەى هەرێمى کوردستان دادەنرێ.

گ- پێشخستنى کەرتەکان: وەك کەرتەکانى پیشەسازى، کشتوکاڵ و بیناسازى، تا کۆمەڵگە لە قۆناغى بەکاربەرەوە، بگوازینەوە بۆ قۆناغى بەرهەمهێن.

ÛŒ- ڕێکخستنەوەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù„Û• ڕووى مومارەسه‌Ù‰ دیموکراسى Ùˆ ئازادیى ڕادەڕبڕین Ùˆ کارکردنى میدیایییەوە؛ چونکە ئەوەی Ù„Û•Ù… قۆناغەدا خوڵقاوە، زێدەتر Ù„Û• فەوزایەکى بێخاوەن نزیکە، Ù†Û•Ú© ژینگەیەک بێ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ Ú†Û•Ù…Ú©Ù‰ دیموکراسیدا خۆى گونجاندبێ.

لە ڕاستییشدا گەلێک بوارى دیکەیش هەن کە جێى بایەخن بۆ بیناکردن و بەهێزکردنى دەوڵەتێکى مۆدێرن، لانى کەم گونجاو بێ لەگەڵ ژینگەى کۆمەڵایەتى و سیاسى و هەرێمیى ئەم ناوچەیەى ئێمە تێدا دەژین؛ بەڵام بە دیدى ئێمە، لە ئێستادا بایەخدان بە ناوەڕۆکى ئەم پایە گرنگانەى لەم دوو زنجیرە وتارەماندا ئاماژەمان بۆ کردوون، یارمەتیمان دەدات تا دەوڵەتى ئاییندەمان بەمەحکەمى لەسەر پێیەکانى خۆى ڕابوەستێ و بشمێنێتەوە.

 
 
« بۆچى تەوژمى تیرۆرى فیکرى Ù„Û• کوردستاندا سەرى هەڵدا؟
« ئاشتیی کۆمەڵایەتی، Ù„Û• بەردەم مەترسییەکانی تیرۆری فکریدا
« دەوڵەت Ùˆ زەمینەسازییەکانی
« دەوڵەت Ùˆ زەمینەسازییەکانى
« زەروورەتی سەرچاوە مرۆیییەکان Ù„Û• دەوڵەت Ùˆ حوکمڕانیدا  
« زەروورەتى سەرچاوە مرۆیییەکان Ù„Û• دەوڵەت Ùˆ حوکمڕانیدا
« لەبارەی کەسایه‌تیی شارستانی Ùˆ سیمبولی نەتەوەیی

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون