PÊNÛS
 
توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان 
     2016-09-08
پەرویز ڕەحیم

توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌كان

(هۆكار، پاڵنه‌ر Ùˆ لێكه‌وته‌كان)

په‌رویز ڕەحیم قادر، مامۆستا له‌ ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا Ùˆ زانسته ‌سیاسییه‌كان/زانكۆی سه‌لاحه‌دین

خستنه‌ڕووی پرس

ئه‌Ùˆ پێشهاته‌ سیاسییه‌ÛŒ كه‌ له‌ ماوه‌ÛŒ ڕابردوودا سه‌ر‌نجی ناوه‌نده‌ سیاسی Ùˆ میدیایییه‌كانی به ‌لای خۆیدا ڕاكێشا، بریتی بوو له‌ ده‌ستپێكردنی قۆناغی ئاساییبوونه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌كانی توركیا Ùˆ ڕووسیا، له‌پاش خستنه‌خواره‌وه‌ÛŒ فڕۆكه‌ÛŒ سه‌ربازیی سۆخۆ-24ÛŒ ڕووسیا له ‌لایه‌Ù† سوپای توركیاوه‌. لێكه‌وته‌ Ùˆ ده‌رهاوێشته‌كانی ئه‌Ù… ڕووداوه‌ بۆ كورد له‌ ناوچه‌كه‌‌‌ له ‌لایه‌Ùƒ و، پاڵنه‌ر Ùˆ هۆكاره‌كان Ùˆ هه‌روه‌ها په‌یامه‌كانی ئه‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه‌ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تر، جێگه‌ÛŒ هه‌ڵوه‌سته‌له‌سه‌ركردن Ùˆ لێوردبوونه‌وه‌یه‌.

ئه‌Ù… ڕووداوه،‌ بارگرژی Ùˆ قه‌یرانی خسته‌ Ù†ÛŽÙˆ په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌ردوو لا. به‌ڵام پاش سه‌پاندنی سزای قورسی دارایی Ùˆ ئابووری Ùˆ دابه‌زینی قه‌باره‌ÛŒ ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوانیان به ‌Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 43% و، هه‌روه‌ها بڕین Ùˆ هه‌ڵپه‌ساردنی په‌یوه‌ندییه‌كان له ‌لایه‌Ù† ڕووسیاوه‌ØŒ ده‌گوترێت ئه‌ردۆغان له ‌لایه‌Ù† سه‌رمایه‌دارانی توركیاوه‌ تووشی گوشارێكی زۆر بووه‌وه‌ØŒ كه‌ به یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین پاڵپشتیكار Ùˆ‌ ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌ÛŒ سه‌ركه‌وتنه‌كانی پارتی داد Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان له‌ توركیادا ده‌ناسرێنه‌وه‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ پاڵپشتینه‌كردنی ئه‌ردۆغان له ‌لایه‌Ù† ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژئاوایی له‌Ù… ڕووداوه‌ØŒ كه‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ گوشار Ùˆ پاڵه‌په‌ستۆی زیاتر بۆ سه‌ر توركیا و، ئه‌ردۆغان به‌تایبه‌ت.

دوای كۆده‌تاكه‌ÛŒ 15ÛŒ جولای 2016ØŒ ئه‌Ùˆ لاوازییه، زیاتر له‌ ئاستی نفووزی ناوخۆیی‌ له ‌لایه‌Ùƒ Ùˆ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه ‌پێویستیی توركیا به‌ ڕووسیا له‌ ڕووی ئابووری Ùˆ سیاسییه‌وه،‌ ده‌ركه‌وت. بۆیه‌ ئه‌ردۆغان، كه‌ پێشووتر هه‌ÙˆÚµÛŒ نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ دابوو، كه‌وته‌ خۆ Ùˆ ڕاسته‌وخۆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڤلادیمیر پووتین، سه‌رۆكی ڕووسیا، له‌ شاری سان پیتێرزبۆرگ دیداری ئه‌نجام دا. هه‌رچه‌نده‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ سه‌رچاوه‌ نافه‌رمییه‌كان، ده‌گوترێ كه‌ پێشتر "هۆلاسی ئاكار"ØŒ سه‌رۆك ئه‌ركانی سوپای توركیا و، "نور سوڵتان نه‌زه‌ر بایه‌ف"ØŒ سه‌رۆككۆماری قرقیزستان Ùˆ هه‌روه‌ها یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ بازرگانه‌ به‌ناوبانگه‌كانی توركیا Ùˆ نزیك له‌ ئه‌ردۆغان كه‌ له ‌ڕووسیا وه‌به‌رهێنان ده‌كات، زه‌مینه‌سازییان بۆ ئه‌Ù… دیداره كردبوو.

ئه‌وه‌ÛŒ‌ له‌Ù… نێوه‌دا پرسیار دروست ده‌كات Ùˆ پێویسته‌ به‌دوای وڵامه‌كه‌یدا بگه‌ڕێین ئه‌وه‌یه‌ كه، بۆ كورد ده‌رهاوێشته‌كانی تا ئێستا Ú†ÛŒ بووه‌ Ùˆ پاڵنه‌ر Ùˆ په‌یامی ئه‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه‌‌ بۆ ئه‌كته‌ره‌ ناوچه‌یی Ùˆ سه‌رووناوچه‌یییه‌كان، Ú†Û†Ù† خوێندنه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت؟‌

یه‌كه‌Ù…: پاڵنه‌ر Ùˆ هۆكاره‌ ئابوورییه‌كان

گرنگترین پاڵنه‌ری ده‌ستپێكردن Ùˆ ئاساییكردنه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌ردوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، ئابوورییه‌. به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ له ‌لایه‌Ùƒ ئابووریی توركیا، به‌توندی به‌ وه‌به‌رهێنانی ده‌ره‌كییه‌وه‌ گرێ دراوه‌ هه‌یه‌ و، هه‌نارده‌كردنی به‌رهه‌مه‌ ناوخۆیییه‌كان (به‌تایبه‌ت كشتوكاڵی) بۆ ڕووسیا Ùˆ داهاتی پیشه‌سازیی تۆریزم، كه‌ Ú¯Ù‡‌شتیاره‌ ڕووسه‌كان به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ به‌رچاو له‌Ùˆ داهاته‌ بۆ توركیا دابین ده‌كه‌Ù† و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ پرسی وزه‌ Ùˆ پێویستیی توركیا به‌ هاورده‌كردنی وزه‌ له‌ ڕووسیا بۆ كاروباری ناوخۆیی Ùˆ پیشه‌سازی Ùˆ گواستنه‌وه‌ÛŒ وزه‌ بۆ ئه‌وروپا، له ‌سه‌ره‌كیترین پاڵنه‌ر ئابوورییه‌كانی توركیا بوون.

به‌ هه‌مان شێوه، دابه‌زینی نرخی نه‌وت، كه‌ سه‌ره‌كیترین سه‌رچاوه‌ÛŒ دابینكردنی داهاتی ڕووسیایه‌ Ùˆ ڕووسیا به‌ هه‌نارده‌كارێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ نه‌وت Ùˆ غاز داده‌ندرێت،‌ گوشاری زۆری بۆ ئابووریی ڕووسیا دروست كرد‌ Ùˆ ئه‌Ù… سزا Ùˆ ئابڵۆقانه‌ÛŒ كه ‌له‌ لایه‌Ù† ڕووسیاوه‌ خراوه‌ته‌ سه‌ر توركیا، دۆخی ئابووریی ڕووسیای خراپتر كرد. به‌ڵام ڕووسیا ئامانجی باڵاتری له‌Ù… كاره‌ هه‌بوو.

له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه،‌ سه‌پاندنی سزا Ùˆ ئابڵۆقه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژئاوا به‌سه‌ر ڕووسیا، به‌ Ù‡Û†ÛŒ كێشه‌ Ùˆ قه‌یرانی ئۆكراین(Ukraine)Ù‡‌وه‌ØŒ گوشاری خستووه‌ته‌ سه‌ر ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ Ùˆ به‌های ڕوبڵ، دابه‌زینی به‌رچاوی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌. بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین كه‌ فاكته‌ری ئابووری، Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ شوێندانه‌ر Ùˆ به‌رچاوی‌ له‌Ù… ئاساییبوونه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌كانیان Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌یاندا گێڕاوه‌.

دووه‌Ù…: پاڵنه‌ره‌ سیاسی Ùˆ هاوكێشه‌ ژیۆپۆلێتیكییه‌كان

شكستی ستراتیژی سفركردنه‌وه‌ÛŒ كێشه‌كان له‌ ئاستی ناوچه‌یی  Ùˆ هه‌روه‌ها سیاسه‌ته‌كانی‌  پارتی داد Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌پێدان له‌ ئاستی ناوخۆیی، له ‌هه‌مبه‌ر كوردان له‌ پرۆسه‌ÛŒ ئاشتی و، ته‌شه‌نه‌سه‌ندنی توند‌وتیژی Ùˆ پێكدادان له‌ نێوان سوپای توركیا Ùˆ پارتی كرێكارانی كوردستان Ùˆ دروستبوونی بارگرژی له‌ ناوچه‌ كوردیییه‌كان له‌ توركیا له ‌لایه‌Ùƒ و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تره‌وه‌ كۆده‌تای سه‌ربازیی 15ÛŒ جولای Ùˆ ده‌ركه‌وتنی لاوازیی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌ردۆغان له‌ ئاستی ناوخۆ (سه‌ره‌ڕای شكستی كۆده‌تا سه‌ربازییه‌كه‌)ØŒ له‌ سه‌ره‌كیترین هۆكاره‌ ناوخۆیییه‌ سیاسییه‌كان بوون.

له‌ ئاستی ناوچه‌ییشدا، بارگرژی له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی توركیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌ به‌تایبه‌ت له‌ سووریا Ùˆ درێژه‌كێشانی جه‌Ù†Ú¯ له‌Ù… وڵاته‌ Ùˆ دروستبوونی هه‌رێمێكی فیدراڵ Ùˆ نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆی كوردی نزیك له‌ "په‌كه‌كه‌" له‌ سنووره‌كانی توركیا، كه له ‌لایه‌Ù† ڕووسیا Ùˆ ئێران Ùˆ ته‌نانه‌ت ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژئاواییی وه‌كوو ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ پاڵپشتی Ùˆ هاوكاری ده‌كران Ùˆ به‌Ù… پێیه‌یش ئه‌ردۆغان به‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی توركیای ده‌زانی/ ده‌زانێت، وای كرد كه‌ توركیا هانا بۆ سه‌رچاوه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ پاڵپشتییه‌ØŒ واته‌ "ڕووسیا" به‌رێت كه‌ كاریگه‌ری Ùˆ نفووزی به‌رچاوی له‌سه‌ر ئێران Ùˆ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ سووریا هه‌یه‌.

بۆ ڕووسیایش ئه‌Ù… ئاساییبوونه‌وه‌یه‌ ‌(هه‌رچه‌نده‌ ڕووسیا ڕای Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ تا 2019 ئه‌Ù… ئاساییبوونه‌وه‌یه‌‌ قۆناغ به‌ قۆناغ ئه‌نجام ده‌درێت) له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیا، له‌ پێویستیی ڕووسیاوه‌ دێت بۆ هاوڕاكردنی توركیا له‌سه‌ر پرسی سووریا Ùˆ داهاتووی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ڕووسیا به‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌ سیاسییه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیا، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی له‌ ئاڵوگۆڕ Ùˆ هاوكێشه‌ ژیۆپۆلێتیكییه‌كانی داهاتووی ناوچه‌كه،‌ به‌تایبه‌ت له ئه‌نجامه‌كانی پرۆسه‌ÛŒ گفتوگۆكان له‌سه‌ر‌ داهاتووی سووریا، به‌رز Ùˆ قایم ده‌كات Ùˆ زۆرترین نفووز Ùˆ كه‌مترین دژبه‌ری له ‌هه‌مبه‌ر سیاسه‌ته‌كانی خۆی له‌ ناوچه‌كه‌دا‌ ده‌بێت.

ڕووسیا نایه‌وێت جارێكی تر بكه‌وێته‌ په‌راوێزی هاوكێشه‌ ناوچه‌یییه‌كان، به‌تایبه‌ت له‌ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و، گۆڕانكاڕییه‌كان به‌بێ ده‌ستكه‌وت بۆ ڕووسیا، به‌‌ قازانجی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ ئه‌وروپییه‌كان Ùˆ ئه‌مریكا كۆتایییان دێ. گرنگی ئه‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه‌ÛŒ ڕووسیا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیا، به‌ وه‌بیرهێنانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ خاڵه‌‌ ده‌رده‌كه‌ویت، كه‌ توركیا ئه‌ندامی ناتۆیه‌ Ùˆ پێشووتر له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارددا Ú•Û†ÚµÛŒ قه‌ڵغانی له‌ هه‌مبه‌ر نفووزری یه‌كێتیی سۆڤیه‌تی پێشوو له‌ ناوچه‌كه‌دا بینیوه‌ Ùˆ ئێستایش  ناتۆ Ùˆ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، لانی كه‌Ù… له ‌ڕووی  Ù‚Ù‡‌ڵغانی مووشه‌ÙƒÛŒ Ùˆ هێزی ئاسمانییه‌وه،‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ توركیاوه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی ئه‌نجام ده‌ده‌Ù† Ùˆ ده‌توانن له‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ ڕووسیا سنووردار Ùˆ كۆنترۆڵ بكه‌ن، یاخود مه‌ترسی بۆ ڕووسیا بخوڵقێنن.

سێیه‌Ù…: په‌یام Ùˆ ده‌رهاوێشته‌كان

به‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌ Ùˆ ئاساییبوونه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ڕووسیا Ùˆ توركیا، ئیمه‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ په‌یامی جیاوازمان بینی. له‌ لایه‌Ùƒ توركیا به‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه،‌   Ù¾Ù‡‌یامی ناڕازیبوونی خۆی له‌مه‌Ú• هه‌ڵوێستی ناڕوونی ڕۆژئاوا Ùˆ به‌تایبه‌ت ئه‌مریكا له‌ هه‌مبه‌ر كۆده‌تاكه‌ÛŒ 15ÛŒ جولای ده‌ڕبری. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ØŒ توركیا ویستی، به‌ره‌یه‌Ùƒ له‌ هاوپه‌یمان یاخود پاڵپشتیكارانی كورد له‌ ناوخۆی توركیا Ùˆ له‌ ڕۆژئاوای كوردستان (واته‌ ڕووسیا Ùˆ ئێران) له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خۆی بخات Ùˆ له‌ كورد دووریان بخاته‌وه‌.

بۆیه‌ØŒ له‌ گرنگترین ده‌رهاوێشته‌كانی، به‌زاندنی سنووری سووریا Ùˆ هێرشی سه‌ربازیی سوپای توركیا بوو (له‌ هه‌مان ڕۆژدا كه‌ جۆ باید‌ن، جێگری سه‌رۆكی ئه‌مریكا، له‌ توركیا سه‌رگه‌رمی دیدار له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌رپرسانی توركیا بوو و، ئه‌مه‌یش هه‌ڵگری واتای Ú¯Ù‡‌وره‌یه‌ بۆ كورد له‌ ڕۆژئاوا) بۆ سه‌ر "جه‌رابلووس" Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ كورده‌كان بۆ په‌ڕینه‌وه‌ له‌ ڕووباری فورات Ùˆ به‌یه‌كبه‌ستنه‌وه‌ÛŒ ناوچه‌ كوردنشینه‌كانی ڕۆژئاوا Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ده‌ریای ئازاد. یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ گرنگترین په‌یامه‌كانی توركیا، كه له‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه‌‌‌ بۆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژئاوا Ùˆ ئه‌مریكای نارد، ئه‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ڕۆژئاوا ده‌ست له‌ كاروباری ناوخۆییی توركیا (بۆ نموونه‌ له‌ پرسی پاكسازی Ùˆ سه‌ركوتی پاش كۆده‌تا) وه‌ربدات، ئه‌وه‌ توركیا وه‌ڵامی ده‌بێت.

هاوكات ڕووسیایش، نیشانی دا كه‌ توانای مانۆڕی سیاسیی باڵای هه‌یه‌ Ùˆ داهاتووی ناوچه‌كه‌ به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ڕووسیا، سه‌قامگیری به‌خۆیه‌وه‌ نابینێت Ùˆ ئه‌Ùˆ په‌یامه‌ÛŒ بۆ ڕۆژئاوا نارد كه‌ ڕووسیا ده‌توانێت گرنگترین هاوپه‌یمانی ڕۆژئاوا Ùˆ ئه‌ندامی ناتۆ له‌ ناوچه‌كه‌ (توركیا) له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سیاسه‌ت Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ ئه‌جێنداكانیدا هاوڕا بكات، هه‌رچه‌نده‌ به ‌شێوه‌ÛŒ تاكتیكی Ùˆ كاتیش بێت.

بۆیه‌ ڕووسیا، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی له‌ دانوستاندنه‌كان له‌سه‌ر پرسی چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانی سووریا  Ùˆ گۆڕانكاری Ùˆ نفووزی ڕووسیا له‌  داهاتووی سووریا Ùˆ ناوچه‌كه‌ به‌هێز Ùˆ به‌رز كرده‌وه‌.  Ù‡Ø§ÙˆÙƒØ§Øª ڕووسیا ئه‌Ùˆ په‌یامه‌ گرنگه‌ÛŒ ناردووه‌ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ هاوكێشه‌كانی ناوچه‌كانی تر له‌ جیهان (بۆ نموونه‌ ئۆكراین Ùˆ ئاسیای ڕۆژهه‌ڵات Ùˆ...هتد)ØŒ كێشه‌ بۆ ڕووسیا دروست بكرێت، ئه‌وه‌ ڕووسیا له‌ ناوچه‌ÛŒ دیكه‌ قه‌ره‌بووی ده‌كاته‌وه‌ Ùˆ كێشه‌ بۆ ناوچه‌ÛŒ نفووز Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ به‌گشتی ئاسایشی پێناسه‌كراوی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژئاوا دروست ده‌كات. هاوكات، نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ ڕووسیا Ùˆ توركیا، نفووزی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌ÛŒ قه‌وقاز Ùˆ ئاسیای ناوه‌ڕاست كه‌ به ‌ناوچه‌ÛŒ "ده‌ره‌وه‌ÛŒ نزیك"ÛŒ ڕووسیا داده‌ندرێت، كه‌Ù… ده‌كاته‌وه‌.

Ú•Ù‡‌هه‌ندێكی تری ئه‌Ù… نزیكبوونه‌وه‌یه، ده‌رباره‌ÛŒ‌ هه‌نارده‌كردن Ùˆ گواستنه‌وه‌ÛŒ وزه‌یه‌ كه‌‌ بۆ ئه‌وروپا به‌های به‌رزی ئاسایشی، ستراتیژی Ùˆ ئابووریی هه‌یه‌. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ به‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ÛŒ توركیا له‌ ڕۆژاوا Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌ له‌ ڕووسیا،‌ ئه‌Ù… فاكته‌ره (گواستنه‌وه‌ Ùˆ ئاسایشی وزه‌) وه‌كوو كارتێكی گوشار ده‌كه‌وێته‌‌ ژێر كۆنترۆڵی هه‌ر دوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت، هه‌رچه‌نده‌ به‌كارهێنانی ئه‌Ù… كار‌ته‌ بۆ ڕووسیای گرێدراوی داهاتی فرۆشتن Ùˆ هه‌نارده‌كردنی وزه،‌ وه‌كوو Ú†Ù‡‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ دووسه‌ر وایه‌ Ùˆ زیان Ùˆ گورزی كوشنده‌یش له‌ ڕووسیا ده‌دات و، بۆیه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری به‌كارهێنانی له ‌لایه‌Ù† ڕووسیاوه‌ لانی كه‌Ù… له‌Ù… هه‌لومه‌جه‌دا، لاوازه‌.

 

كۆبه‌ند

ڕاستییه‌كه‌ی، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، به‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌دان به‌ توركیا بۆ چوونه‌ Ù†ÛŽÙˆ خاكی سووریا، هه‌ÙˆÚµÛŒ دا توركیا ڕازی بكات Ùˆ له‌ ڕووسیا دووری بخاته‌وه‌. ئه‌مه‌یش ده‌رهاوێشته‌ÛŒ ئه‌Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌یه بوو‌ كه توركیا به‌مه‌به‌ست هه‌ÙˆÚµÛŒ ناردنی په‌یامی بۆ ڕۆژئاوا دا Ùˆ تێیدا سه‌ركه‌وتوو بوو، به‌ڵام ‌ به‌ "شیوه‌یه‌ÙƒÛŒ كاتی"  Ùˆ له‌ كورتمه‌ودادا به ‌زیانی كورد شكایه‌وه‌. ڕووسیایش توانی له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ù… په‌یامه‌وه‌ خۆی وه‌كوو هێزێكی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ده‌ربخات كه‌ له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كاندا شوێندانه‌ره‌ و، ده‌بێت به‌شدار Ùˆ خاوه‌Ù† پشك بێت Ùˆ دڵه‌راوكێ Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی Ú•Ù‡‌چاو بكرێت.

هه‌رچه‌نده‌ ئه‌Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌یه‌ØŒ‌ كاتی Ùˆ سنووردار Ùˆ ته‌كتیكییه‌ و، توركیا Ùˆ ڕووسیا ناتوانن تاسه‌ر به‌Ù… شێوه‌یه‌ بمێننه‌وه‌ Ùˆ به‌ تێپه‌ڕبوونی دۆخه‌كه‌ Ùˆ ئاڵوگۆڕه‌ سیاسییه‌كان له‌ ناوخۆی توركیا Ùˆ كاریگه‌ریی ئه‌كته‌ره‌كانی تری نا- ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی له‌ ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ هێزه‌ سه‌رووهه‌رێمییه‌كان له ‌لایه‌Ùƒ Ùˆ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كان له‌ نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیادا، ئاڵوگۆڕ به‌سه‌ر ئه‌Ù… هاوكێشه‌یه‌ÛŒ ئێستادا دێت Ùˆ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر بنه‌ما ئابوورییه‌كانی Ù¾ÛŽØ´ تێكچوونی په‌یوه‌ندییه‌كان. به‌ڵام فاكته‌ری كورد، سه‌ره‌ڕای فاكته‌ره‌كانی تر، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین كارته‌كانی نێوان هه‌ردوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت بوو، بۆ دانوستاندن له‌ نێوانیان. ئه‌مه‌یش هه‌ڵگری ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌روه‌ها هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یه‌ بۆ كورد له‌ ئێستا Ùˆ داهاتوودا.

 

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون