PÊNÛS
 
گەڕانەوە Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا 
     2017-08-26
پەیڕەو ئەنوەر

گەڕانەوە و ڕۆڵی ڕووسیا


پەیڕەو ئەنوەر/ توێژەر

سەرەتا:
لاوازبوون Ùˆ بێهێزبوونی ئەوروپا Ùˆ شەکەتی Ùˆ ماندووبوونی ئەمەریکا، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یان بۆ ڕووسیا خۆش کردووە Ú©Û• Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا Ú•Û†Úµ بگێڕێت Ùˆ یارییە جیۆپۆلیتیکییەکانی خۆی بکات. ڕووسیا Ú•Û†Ú˜ دوای Ú•Û†Ú˜ Ù„Û• ڕۆڵگێڕان Ù„Û•Ùˆ ناوچەیەدا (ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ تا ڕاددەیەک قەوقاز) کاریگەرتر دەبێت. ڕووسیا Ù„Û• هەموو زەمان Ùˆ کاتێکدا، Ú† Ù„Û• سەردەمی "قەیسەر"ØŒ Ú† Ù„Û• سەردەمی سۆڤیەت Ùˆ Ú† Ù„Û• سەردەمی ئێستای "پووتین"دا، هەموو ئەو ناوچە Ùˆ هەرێمانەی بە قووڵاییی ستراتیژیی خۆی زانیوە Ùˆ دەزانێت. بەم پێیە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گرنگییەکی جیۆپۆلیتیکی Ùˆ جیۆسیاسیی زۆری بۆ ڕووسیا هەیە و، ئەوەی Ú©Û• ئەو گرنگییەیشی زیاتر کردووە ئەو Ù‡ÛŽÚµÛ• کەلتووری Ùˆ ئایینی Ùˆ مێژوویییانەن Ú©Û• ئاسیای ناوەند Ùˆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ ڕووسیا، بە یەکتر دەبەستێتەوە. ئایینی ئیسلام ÙˆÛ•Ú© ناسنامه‌یه‌ك، ئایینێکی هاوبەشە Ù„Û• نێوان پێکهاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ ئاسیای ناوەند Ùˆ هەندێک Ù„Û• کۆمارەکانی سۆڤیەتی پێشوو، ÙˆÛ•Ú© چیچان، داغستان Ùˆ تورکمانستان. سەرباری ئەمە، سامانی سروشتی Ùˆ نەوت Ùˆ گاز هاوبەشییەکی تری نێوان ڕووسیا Ùˆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، Ú©Û• کاریگەرییەکی زۆری لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ڕووسیا Ù„Û• بەرامبەر ئەو ناوچەیەدا هەیە.  

ڕووسیای پووتین و گەڕانەوەی بۆ گۆڕەپانی نێودەوڵەتی:

Ù„Û• دوای "بەهاری عەرەبی"یەوە، ڕووسیا بەقووڵی هاتۆتە Ù†ÛŽÙˆ سووریاوە و، ئەو وڵاتەیش بە قووڵاییی ستراتیژیی خۆی Ù„Û• ململانێی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەمەریکا Ùˆ هاوبەشەکانی، دادەنێت. Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا هەر بە تەنیا Ù„Û• سووریادا نییە، بەڵکوو Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ بەردەوامدایە بۆ بونیادنانی هێز Ùˆ فراوانخوازی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. Ù„Û• ململانێ Ùˆ ڕووبەڕووبوونەوەیشدایە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەمەریکادا. بەمەیش پووتین ÙˆÛ•Ú© جەمسەرێکی سەرەکی Ù„Û• داڕشتنی سیاسەتی وڵاتەکەی، خاوەن ستراتیژییەتێکی تۆکمە Ùˆ فرەلایەنە. زۆر لێزان Ùˆ کارامەیە Ù„Û• هونەری دروستکردن Ùˆ بەرهەمهێنانی هێز؛ ئەمەیش Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بۆ گەڕانەوە Ùˆ هەستانەوەی ڕووسیا Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا خۆش Ùˆ ئاسان کردووە.

ڕووسیای ئەمڕۆ خۆی ÙˆÛ•Ú© هێزێکی بریندار Ùˆ غەدرلێکراو Ùˆ پەراوێزخراو دەبینێت و، بەداوی ئەوەدا دەگەڕێت Ú©Û• Ú†Û†Ù† هەڵبستێتەوە Ùˆ داکۆکی Ù„Û• خۆی Ùˆ ناسنامه‌ÛŒ مانەوەی خۆی بکات. یەکێک Ù„Û•Ùˆ ئامرازانەی Ú©Û• ئەم ئامانجە بۆ ڕووسیا فەراهەم دەکات، تەکنەلۆژی Ùˆ پیشەسازیی Ú†Û•Ú© Ùˆ سەربازییە. کۆمپانیاکانی Ú†Û•Ú© Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ بەرهەمهێنانی کەرەستە سەربازییەکانەوە، Ù‡Û•Ù… Ú†Û•Ú© Ùˆ تەکنەلۆژیی سەربازیی نوێ بەرهەم دێنن ÙˆÛ•Ú© Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یەک بۆ داڕشتنەوەی هێز، هەمیش دەبن بە سەرچاوەی داهات و، دەبن بە بەشێک Ù„Û• بووژانەوەی کەرتی ئابووریی وڵاتەکەیان.

وا دەردەکەوێت Ú©Û• پووتین مەیلی ئەوەی هەبێت بە شێوەیەکی پلانڕێژكراو بۆ مەسەلەی بەشداریکردن Ù„Û• سیاسەتی نێودەوڵەتی Ùˆ بەڕێوەبردنی سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی نێودەوڵەتی، بەرەنگاری ئەمەریکا ببێتەوە. زۆرینەی ئەگەرەکان پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن Ú©Û• سیسته‌Ù…ÛŒ نێودەوڵەتی، Ù„Û• تاکجەمسەرییەوە بەرەو فرەجەمسەری دەچێت؛ دیارە ڕووسیا دەیەوێت، Ù„Û• داهاتوودا ببێتە جەمسەرێکی سەرەکی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ سیسته‌مەکەدا. چونکە توانا Ùˆ بەشدارییە سیاسییەکانی پووتین تەنیا Ù„Û• چوارچێوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نییە، بەڵکوو دەستوەردانی ئەم وڵاتە، گەیشتۆتە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا بەگشتی و، ئۆکرانیا Ùˆ جۆرجیا Ùˆ بیلاڕووسیا بەتایبەتی؛ جیا Ù„Û•Ù…Û• ڕێگەگرتن Ù„Û• فراوانبوون Ùˆ هێژموونیی ناتۆ Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا.

ڕەگەزەکانی سیاسەتی دەرەوەی ڕووسیا بەرامبەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست:

ڕووسیا Ù„Û• دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیه‌تەوە، بوو بە هێزێکی پەراوێزخراو Ùˆ تێکشکاو و، Ù„Û• سیاسەتی نێودەوڵەتی Ùˆ سیاسەتی دەرەوەی خۆیدا پاشەکشەیەکی زۆری کرد. ڕووسیا تا دوای ڕووداوەکانی ١١ی سێپته‌مبەر خەریکی بونیادنان Ùˆ ڕێکخستنەوەی ناوەخۆی خۆی بوو. Ù„Û• دوای بەهاری عەرەبییەوە، توانیی سیاسەتی دەرەوەی خۆی دابڕێژێتەوە Ùˆ ÙˆÛ•Ú© هێزێکی کاریگەر Ùˆ خاوەن بڕیار جارێکی تر Ù„Û• سیاسەتی نێودەوڵەتی دەربکەوێتەوە. سیاسەتی دەرەوەی ئێستای ڕووسیا لەسەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ڕەگەز Ùˆ بنەما داڕێژراوەتەوە Ùˆ کار دەکات. دەکرێت بنەماکانی سیاسەتی دەرەوەی ڕووسیای سەردەمی پووتین بەرامبەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەم شێوەیە ناو ببەین:

١- ڕەوایەتیدان بە قەیران

کێشە نییە ئەگەر قەیران لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەبێت، بە مەرجێک ئەو قەیرانە ببێتە هۆی بەرزبوونەوەی نەوت و گاز؛ چونکە ئەم پڕۆسەیە بە سوود و قازانجێکی گەورە بۆ ڕووسیا دەشکێتەوە.
٢- ڕێگریکردن لە توندڕەویی ئایینی، یان ئیسلامی

نابێت وڵاتێک، یان هیزێکی دینیی سوننیی توندڕەو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دروست بێت، چونکە دەبێتە هۆکاری پەلهاوێشتن و مەترسی بۆ ناو قووڵاییی ڕووسیا، یان بەهێزکردنی هێزە جوداخوازە موسڵمانەکانی ناو ڕووسیا.

٣- وەبەرهێنانی سیاسی لە قەیرانەکاندا

 Ø³ÙˆÙˆØ¯Ø¨ÛŒÙ†ÛŒÙ† Ù„Û• ناسەقامگیری Ùˆ قەیرانەکاندا، یان دروستکردنی ناسەقامگیری Ùˆ قەیران Ù„Û•Ùˆ ناوچانەدا بۆ ڕاکێشانی هێزی دۆست Ùˆ دروستکردنی بەرەی دۆست Ùˆ کۆکردنەوەی هێز Ù„Û• بەرامبەر هێزە نەیارەکانی تردا؛ یان دروستکردنی بەرەیەک Ù„Û• موسڵمانانی دۆست Ùˆ هاوپەیمان، Ú©Û• تا ئێستا خۆی Ù„Û• بەره‌ÛŒ شیعەدا دەبینێتەوە.

باشووری کوردستان و ڕووسیا

ڕووسیا، باشووری کوردستان بە قووڵاییی ستراتیژیی خۆی دەزانێت لەبەر چەند هۆکارێک:
١- ڕووسیا هەوڵی ئەوە دەدات کە لە کەرتی سامانی سروشتیی هەرێمی کوردستان بەشداری بکات و ڕۆڵی هەبێت، بە ئامانجی ئەوەی بەشێک لە داڕێژەری سیاسەتی وزەی هەرێمی کوردستان بێت و ڕێگە نەدات سیاسەتی وزەی هەرێم، بەتەواوی ببێت بە بەشێک لە ڕۆژاوا، یان بە ئەوروپاوە ببەسترێتەوە و کارتی وزەی ڕووسیا لە بەرامبەر ئەوروپا لاواز بکات؛ یان هەوڵی ئەوە بدات ببێت بە ناوەند و بازاڕێک بۆ فرەسەرچاوەکردنی بازاڕی کڕیارەکانی. ڕێککەوتننامەی نێوان حکوومەتی هەرێم و کۆمپانیای "ڕۆسنەفت"ی ڕووسی، کە کۆمپانیایەکی حکوومی و دەوڵەتییە، لەمساڵدا ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەم خواستەی ڕووسیا.

Ù¢- ڕووسیا دەیەوێت کوردستان ببێت بە بەشێک Ù„Û• بەرەی دۆسته‌كانی و، Ù„Û• نەیارەکانی دووری بخاتەوە.
٣- ئەگەر سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان نەبێتە هۆی لاوازکردن و بێزارکردنی بەرەی دۆستانی ڕووسیا، کە زیاتر خۆی لە شیعەکان دەبینێتەوە، ئەوا ڕووسیا پشتیوانی و پاڵپشتیی دەکات.

ڕووسیا لە نێوان ئێران و تورکیادا

Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دوو Ù¾Ú•Û†Ú˜Û•ÛŒ مەزهەبی Ùˆ جیۆپۆلیتیکی، زیاتر دەردەکەون Ùˆ پاڵپشتییان دەکرێت، ئەوانیش: Ù¾Ú•Û†Ú˜Û•ÛŒ "هیلالی شیعی" Ùˆ ئەو Ù‡ÛŽÚµÛ• سیاسی Ùˆ جیۆسیاسی Ùˆ مەزهه‌بییەی، Ú©Û• Ù„Û• تارانەوە دەست Ù¾ÛŽ دەکات Ùˆ Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست کۆتایی دێت، Ú©Û• زیاتر Ù‡ÛŽÚµÛŽÚ©ÛŒ ئاسۆیییە Ùˆ دەیەوێت بە هەرێمی کوردستاندا تێ پەڕێت. Ù„Û• هەمان کاتدا "هیلالی سوننی" یان ئەو Ù‡ÛŽÚµÛ• ستوونییەی Ú©Û• تورکیا دەیەوێت Ù„Û• ئانكاراوە تا کەنداو بیکێشێت Ùˆ دایبڕێژێت.   

دیدێک هەیە Ù¾ÛŽÛŒ وایە ئەم سەدەیە، سەدەی هەستانەوەی ڕووسیا ÙˆÛ•Ú© هێزێکی نێودەوڵەتی Ùˆ گەورە و، شیعە ÙˆÛ•Ú© هێزێکی هەرێمی Ùˆ ناوچەیی دەبێت و، هەردووکیشیان ÙˆÛ•Ú© "ناوەند Ùˆ ڕۆخ/پەراوێز" بەیەکەوە دەبن Ùˆ بەیەکەوە کار دەکەن. Ù„Û•Ù… نێوانه‌دا، پێدەچێت ڕووسیا زیاتر Ù„Û• Ù¾Ú•Û†Ú˜Û• Ùˆ Ù‡ÛŽÚµÛŒ مەزهەبی شیعەوە نزیک بێت Ùˆ زیاتر Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ مانەوە Ùˆ کارکردن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەم هێزەدا بدات، بە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی شیعە Ù„Û• ڕووی جیۆپۆلیتیکییەوە زاڵترە بەسەر سوننەدا و، ئێران یان شیعە، هێزێکی دژەئەمەریکییە Ùˆ خاوەن Ú†Û•Ú©ÛŒ ئەتۆم Ùˆ چەند ڕەگەزێکی تری بەهێزی هێزە و، بەئاسانیش دەتوانێت بگات بە ڕۆژهەڵاتی دەریای سپیی ناوەڕاست و، لەوێیشه‌وه‌ بە باشووری ئەوروپا بگات. ئەم نزیکبوونەوەیەی ڕووسیا Ùˆ ئێران، پێدەچێت بیانکات بە دوو ئەکتەری تەواوکەر Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ سیسته‌Ù…ÛŒ هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتیدا و، Ú•Û†Úµ Ùˆ پێگەیەکی تری سیاسی Ùˆ ستراتیژییان Ù¾ÛŽ ببەخشێتەوە.  

دوا سەرنج:

ڕووسیا هێزێکی گەورە Ùˆ حساببۆکراوە Ù„Û• مێژوودا، ئەگەرچی ئەم هێزە بەپێی قۆناغە مێژوویییەکان، ئاستی بەهێزی Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ Ù„Û• سیاسەتی نێودەوڵەتی Ùˆ سیاسەتی جیهانیدا هەڵبەز Ùˆ دابەزی بەخۆیەوە بینیوە. ڕۆژگارێک ئیمپڕاتۆرێکی گەورە بووە. دواتر Ù„Û• سەردەمی سۆڤیەتدا Ù„Û• Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ بلۆکێکی ئایدیۆلۆژی، خۆی Ú•ÛŽÚ© خستۆتەوە تا ڕووخانی. Ù„Û• دوای جەنگی ساردیشه‌وه‌ بچووک بۆتەوە Ùˆ هیچ Ú•Û†ÚµÛŽÚ©ÛŒ سیاسیی نەبووە، تا ڕووداوەکانی بەهاری عەرەبی Ùˆ ئاڵۆزییەکانی سووریا. Ù„Û• ئێستادا بە فۆڕمێکی تر Ùˆ بە ئەجێندایەکی تر بە سەرۆکایەتیی پووتین، دەیەوێت هەستێتەوە Ùˆ بگەڕێتەوە بۆ گۆڕەپانی نێودەوڵەتی و، ململانێکان بەڕێوە ببات Ùˆ ڕووبەڕووی هێزە نەیارەکانی ببێتەوە.

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و سووریا دوو جوگرافیای زۆر هەستیار و جێی بایەخن بۆ ڕووسیا و، سووریا یەکەمین خاڵی گەڕانەوە و دەستوەردانی ڕووسیایە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە دوای جەنگی ساردەوە. سەرەڕای ئەوەی ڕووسیا چاوی بڕیوەتە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا و، لە ١٠ ساڵی ڕابردوودا دەستوەردانی لە هەر یەک لە جۆرجیا و ئۆکرانیا و بیلاڕووسیادا کردووە. ئەگەری ئەوە هەیە ڕووسیا بلۆکی شیعی و ئێران لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ بەهێزکردنی پێگە و هێز و درێژکردنەوەی هێژموونیی سیاسی و ئابووریی خۆی و زاڵبوون بەسەر بەربەستەکانیدا بەکار بێنیت.

 
 
« دەوڵەتی باشووری کوردستان Ùˆ داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسیی ناوچەکە
« ژیۆپۆلیتیکی تورکیا Ùˆ کاریگەرییەکانی
« مووسڵ؛ حەوشەی پشتەوەی تورکیا
« تورکیش ستریم؛ قۆناغێکی نوێ Ù„Û• پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا  ڕووسیا
« کودەتا سەربازییەکان Ù„Û• تورکیادا
« سێکیۆلاریزم Ùˆ سوپا Ù„Û• تورکیادا
« تورکیا، یەکێتیی ئەوروپا Ùˆ بەربەستەکان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون