PÊNÛS
 
سه‌ربه‌خۆییی كوردستان له‌ دیوه‌ شاراوه‌كانی گوشاره‌كانی ئه‌مریكا 
     2017-08-21
ڕێبوار بابکەیی

سه‌ربه‌خۆییی كوردستان له‌ دیوه‌ شاراوه‌كانی گوشاره‌كانی ئه‌مریكا

ڕێبوار بابكه‌یی، مامۆستای په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÚµÙ‡‌تییه‌كان Ùˆ دراساتی ستراتیژی له‌ هه‌ر دوو زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین Ùˆ زانكۆی نۆڵج

Ú†Ù‡‌مكی "گوشار" له‌ فه‌رهه‌Ù†Ú¯ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كاندا به‌ دوو ناوه‌Ú•Û†Ùƒ پێناسه‌ كراوه‌: له‌ لایه‌Ùƒ وه‌Ùƒ "ئامراز" ناوی براوه‌ØŒ له‌ لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ وه‌Ùƒ "جۆرێك له‌ سیاسه‌ت" پێناسه‌ÛŒ بۆ كراوه‌. كه‌وابێ، "گوشار" Ú† وه‌Ùƒ ئامراز Ú† سیاسه‌ت، بریتییه‌ له‌ هه‌ڵسوكه‌وتێك كه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك به‌رامبه‌ر به‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی تر، یان به‌رامبه‌ر به‌ گرووپێك یاخود قه‌واریه‌Ùƒ ده‌ینوێنێت، كه‌‌ مه‌به‌ست Ù„ÛŽÛŽ گۆڕینی هه‌ڵسوكه‌وتی به‌رامبه‌ره‌ØŒ یاخود پاشگه‌زبوونه‌وه‌ÛŒ لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ره‌ له‌ بڕیارێكی سیاسی.

جۆره‌كانی گوشار

به‌گشتی دوو جۆر گوشار هه‌یه، كه‌‌ له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ یه‌كه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان به‌دی ده‌كرێت:

Ù¡- گوشاری زاره‌ÙƒÛŒ: ئه‌Ùˆ جۆره‌ گوشاره‌ وه‌Ùƒ هه‌ڵسوكه‌وتێك وێنا ده‌كرێت، كه‌ ته‌نیا له‌ فۆرمی زاره‌ÙƒÛŒ قه‌تیس ده‌مێنێته‌وه‌. به‌ گوزارشتێكی دیكه‌ØŒ بریتییه‌ له‌ ئاخاوتن، په‌یام Ùˆ ئه‌Ùˆ مه‌سێجانه‌ÛŒ كه‌ دروستكه‌رانی بڕیار له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك، بۆ بڕیاربه‌ده‌ستان له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی تر ده‌ینێرن، تا له‌ سیاسه‌تێك یاخود له‌ بڕیارێك پاشگه‌زیان بكه‌نه‌وه‌. وه‌Ùƒ ئه‌Ùˆ گوشارانه‌ÛŒ كه‌ توركیا به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌مریكا ده‌ینواند، تا له‌ بڕیاری یارمه‌تیدانی هێزه‌كانی "په‌یه‌ده"‌ له‌ ڕۆژاوای كوردستان پاشگه‌ز ببێته‌وه‌ØŒ یاخود "فه‌تحوڵڵا گوله‌Ù†" ڕاده‌ست بكاته‌وه‌.

Ù¢- گوشاری كرداری: ئه‌Ùˆ جۆره‌ گوشاره‌یه‌ كه‌‌ به‌ كردار گوزارشتی Ù„ÛŽ ده‌كرێت، دوای ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ گوشاره‌ زاره‌كییه‌كان‌ ناتوانن مه‌رام بپێكن؛ وه‌Ùƒ گوشاره‌ كردارییه‌كانی‌ وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی له‌ دژی "قه‌ته‌ر".

بڕیاری سه‌ركردایه‌تیی باشوور Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار له‌ ئه‌مریكا

هێزه‌ سیاسییه‌كانی باشووری كوردستان له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ 7ÛŒ حوزه‌یرانی ئه‌مساڵ، له‌ بڕیارێكی ستراتیژی، مێژوویی Ùˆ بوێردا Ú•Û†Ú˜ÛŒ ڕیفراندۆمی باشووریان دیاری كرد، تا Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان له‌Ùˆ به‌شه‌ بتوانێت سه‌باره‌ت به‌ ئایینده‌ÛŒ سیاسیی كورد له‌ عێراق گوزراشت له‌ بۆچوونی خۆی بكات.

ئه‌Ùˆ بڕیاره‌ سه‌دای ناوخۆیی، ناوچه‌یی Ùˆ ته‌نانه‌ت جیهانییشی Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌Ø› هه‌روه‌Ùƒ زۆرێك له‌ ناوه‌نده‌كانی بڕیاری له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌ییی جیاواز، هێنایه‌ ده‌Ù†Ú¯. له‌Ùˆ نێوانه‌یشدا، ناوه‌ندی بڕیار له‌ ئه‌مریكا، كه‌ مه‌به‌ست Ù„ÛŽÛŒ ‌ "ئیداره‌ÛŒ ترامپ"Ù‡‌ØŒ  دێته‌ ده‌Ù†Ú¯ و، هه‌ÙˆÚµÛŒ دا په‌یامی خۆی له‌ زاری خۆیه‌وه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كه‌ناڵه‌ جیاوازه‌كانی په‌یوه‌ندیكردنه‌وه‌ØŒ به‌ گوێچكه‌ÛŒ بڕیاربه‌ده‌ستانی هه‌رێمی كوردستاندا بزرینگێنێت. ئه‌Ùˆ په‌یامانه‌ÛŒ ناوه‌ندی بڕیار له‌ ئه‌مریكا سه‌باره‌ت به‌ "ڕیفراندۆمی باشووری كوردستان"ØŒ ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ÛŒ گوشار Ùˆ جۆری "گوشاری زاره‌ÙƒÛŒ". مه‌به‌ستی ئه‌مریكا له‌Ùˆ گوشارانه‌ ئه‌وه‌یه‌ØŒ كه‌ سه‌ركردایه‌تیی كورد له‌ باشوور واده‌ÛŒ ڕیفراندۆم دوا بخات، له‌به‌ر دوو هۆكاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ:

  1. ناوه‌ندی بڕیار له‌ ئه‌مریكا Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ØŒ كه‌ له‌ ئانوساتێكی ئاوادا عێراق Ùˆ هه‌رێمی كوردستان هێشتا ‌به‌رامبه‌ر "داعش" له‌ جه‌نگدان،. هه‌ر هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒ له‌ ئێسته‌دا به‌ ئاراسته‌ÛŒ جیابوونه‌وه‌ له‌ وڵاتی ناوبراو، مه‌ترسیی سه‌رله‌نوێ ته‌شه‌نه‌كردنی داعشی Ù„ÛŽ ده‌كه‌وێته‌وه‌Ø› له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌Ùˆ ڕێكخراوه‌ ڕووی له‌ لاوازی كردووه‌ØŒ دوای ئه‌وه‌ÛŒ "شاری مووسڵ" له‌ژێر Ú†Ù‡‌Ù¾Û†ÙƒÛŒ ئه‌Ùˆ ڕێكخراوه‌ ڕزگار كرا. ئه‌مه‌یش به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ڕیفراندۆمی باشووری كوردستان ده‌بێته‌ مایه‌ÛŒ سه‌رقاڵبوونی بڕیاربه‌ده‌ستان له‌ هه‌ر دوو پایته‌خت (هه‌ولێر، به‌غدا) به‌Ùˆ پرسه‌ØŒ كه‌ پرسێكی سیاسییه‌Ø› له‌ كاتێكدا كه‌ داعش پرسێكی ئه‌منییه‌ Ùˆ په‌راوێز ده‌خرێت، به‌Ùˆ هۆیه‌وه‌یش ژینگه‌ÛŒ ئه‌منی له‌ عێراق ده‌شله‌Ù‚ÛŽ.

له‌Ùˆ سۆنگه‌یه‌وه‌ØŒ تێكچوونی باری ئه‌منی له‌Ùˆ وڵاته‌ØŒ خزمه‌ت به‌ ستراتیژییه‌تی ئه‌مریكا ناكات، چونكه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنكترین ئامانجه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ عێراق بریتییه‌ له‌ نه‌هێشتنی داعش و، دروستكردنی ژینگه‌ÛŒ ئه‌منی له‌Ùˆ وڵاته‌.

  1. به‌ Ù‡Û†ÛŒ نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ واده‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانی عێراق، "ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا" هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ زۆر ده‌دات كه‌ "عه‌بادی" بۆ خولێكی دیكه‌یش ببێت به‌ سه‌رۆكوه‌زیران‌ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ "نووری مالكی" چانسی ئه‌وه‌ÛŒ نه‌بێت ئه‌Ùˆ پۆسته‌ وه‌رگرێت؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ ناوبراو له‌ لایه‌Ù† ئێرانه‌وه‌ پاڵپشتی ده‌كرێت و، كه‌وتۆته‌ ژێر كاریگه‌ری Ùˆ نفووزی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ناوچه‌كه. بۆیه‌ ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ØŒ ورووژاندنی پرسی ڕیفراندۆم له‌ لایه‌Ù† هێزه‌ كوردستانییه‌كانه‌وه‌ له‌ ئێسته‌دا، خزمه‌ت به‌ چانسی "نووری مالكی" ده‌كات له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان، كه‌ ده‌توانێت وه‌Ùƒ كارتێكی پڕوپاگه‌نده‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن له‌ به‌رامبه‌ر كارته‌كانی "عه‌بادی" به‌كاری بهێنێت، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ‌ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌ شۆفێنیسته‌كانی عه‌ره‌ب، ئه‌وانه‌ÛŒ له‌ دژی خواسته‌كانی كوردن، به‌ده‌ست بهێنێت.

دیوه‌ شاراوه‌كانی گوشاره‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكا

گوشاره‌كانی ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌مه‌Ú• پرسی ڕیفراندۆم، وه‌Ùƒ ئاماژه‌Ù… Ù¾ÛŽ دابوو، زاه‌ركین و، ‌ خۆی له‌ ناردنی Ú†Ù‡‌ند په‌یامێك ده‌بێنێته‌وه‌. ئه‌Ùˆ په‌یامانه هه‌رچه‌نده‌ له‌ نێوه‌ڕۆكدا ئامانجه‌كه ‌Ùˆ داواكه‌ÛŒ‌ ڕوونه‌ØŒ كه‌ داوای "دواخستنی" ئه‌Ùˆ پرسه‌ ده‌كات Ùˆ‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌وخۆ ئاراسته‌ÛŒ سه‌ركردایه‌تیی كوردستان كراوه‌ØŒ وه‌Ù„ÛŽ زۆرێك له‌ ئاماژه‌ÛŒ نهێنی Ùˆ په‌یامی ناڕاسته‌وخۆ هه‌یه‌ØŒ خۆیان له‌Ù†ÛŽÙˆ دێره‌كانی ئه‌Ùˆ په‌یامه‌دا حه‌شار داوه‌Ø› كه‌ ده‌كرێت بۆ هه‌رێمی كوردستان سه‌باره‌ت به‌ پرسی ڕیفراندۆم Ùˆ هه‌لومه‌رجی سیاسیی كوردستان، به‌ ئاماژه ‌Ùˆ په‌یامی ئه‌رێنی بناسرێن.

ئه‌Ùˆ په‌یامه‌ÛŒ "ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا" بۆ سه‌ركردایه‌تیی كوردستان، به‌وپه‌Ú•ÛŒ ئه‌ته‌كێتی دیپلۆماسی Ùˆ زمانی دیپلۆماسی ئاراسته‌ كراوه‌. وا وێنا ده‌كرێت كه‌ په‌یامی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك بێت به‌رامبه‌ر به‌ قه‌واره‌یه‌‌Ùƒ كه‌ له‌ داخوازییه‌ مێژوویی Ùˆ ستراتیژییه‌كانی تێ Ú¯Ù‡‌یشتووه‌. ئه‌Ùˆ گوشاره‌ÛŒ ئه‌مریكا هه‌رگیز بۆ له‌باربردنی پرۆسه‌ÛŒ ڕیفراندۆم نییه‌ØŒ كه‌ ئه‌مه‌ بۆ خۆی Ù¾ÛŽØ´Ú¤Ù‡‌چوونه‌ له‌ تێڕوانێنی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ به‌رامبه‌ر به‌ ویسته‌كانی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان له‌ باشوور، به‌ڵكوو بۆ دواخستنی پرۆسه‌كه‌یه‌ØŒ له‌به‌ر ئه‌Ùˆ هۆكارانه‌ÛŒ كه‌ ئاماژه‌Ù… Ù¾ÛŽ دا.  Ø¦Ù‡‌مریكا باش تێ Ú¯Ù‡‌یشتووه‌ له‌وه‌ÛŒ كه ڕیفراندۆمی باشووری كوردستان بۆ سه‌ربه‌خۆكردنی ئه‌Ùˆ پارچه‌یه‌ÛŒ كوردستانه‌.

له‌Ùˆ سۆنگه‌یه‌وه‌ØŒ ئه‌Ùˆ په‌یامه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ ئێسته‌دا، دانپێدانانه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆ و،‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ نافه‌رمی به‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه‌ÛŒ كوردان له‌ ئایینده‌دا، چونكه‌ تا ئێسته‌یش به‌رپرسانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ دژایه‌تیی خۆیان به‌رامبه‌ر ئه‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه‌ ده‌رنه‌بڕیوه‌. ته‌نانه‌ت زۆرێك له ‌به‌رپرسانی ئه‌مریكا به‌ڕاشكاوی ئاماژه‌یان به‌وه‌ داوه‌ØŒ كه‌ ڕیفراندۆمی باشوور گرفتێك Ùˆ پرسێك نییه‌ بۆ وڵاته‌كه‌یان، به‌ڵكوو ئه‌وه‌ÛŒ مایه‌ÛŒ گرفته‌ØŒ كاتی ڕیفراندۆمه‌كه‌یه‌. له‌وباره‌یه‌وه‌ØŒ "هێدر ناورت"ØŒ گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا، له‌ دوایه‌مین لێدوانه‌كانیدا به‌ڕوونی ئاماژه‌ÛŒ به‌وه ‌دا كه‌ "ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا تێگه‌یشتنی هه‌یه‌ له‌باره‌ÛŒ ئاره‌زووی كورده‌كان بۆ ئه‌نجامدانی ڕیفراندۆم، به‌ڵام كاته‌كه‌ له‌بار نییه‌."

گرنگیی كات بۆ كورده‌كان Ùˆ ئه‌مریكییه‌كان

باشه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر كاته‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌ واده‌ÛŒ ڕیفراندۆم بۆ ئه‌مریكییه‌كان گونجاو نییه‌ØŒ ده‌كرێت كورد سازش له‌سه‌ر واده‌كه بكات‌ØŸ به‌ دیوێكی دیكه‌ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش Ùˆ چانسی مانه‌وه‌ÛŒ عه‌بادی بۆ خولێكی دیكه‌ وه‌Ùƒ سه‌رۆكوه‌زیران، له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتووی په‌رله‌مانی عێراق هۆکار بن تا ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا جه‌خت له‌سه‌ر دواخستنی كاتی ڕیفراندۆم بكاته‌وه‌ØŒ ئه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌رانه‌ چین تا كورد پابه‌ند بێت به‌ واده‌ÛŒ ڕیفراندۆم؟ مه‌به‌ستمان له‌ كات، "واته‌ ئه‌Ùˆ ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌لومه‌رجانه‌ÛŒ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ بگۆڕێك یاخود Ú†Ù‡‌ند ئاڵوگۆڕێك له‌ هاوكێشه‌كانی هێزه‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی هێزێك دروست بوون و، هاتوونه‌ته‌ پێشه‌وه‌".

داعش یه‌كێكه‌ له‌ گرنگترین ئه‌Ùˆ بگۆڕانه‌ÛŒ كه‌ توانیی هاوكێشه‌كانی هێز له‌سه‌ر ئاستی عێراق، ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌یش له ‌به‌رژه‌وه‌ندیی "دۆزی كورد" ته‌واو بكات؛ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كورد له‌ باشووری كوردستان له‌ ڕووی زیانی جه‌سته‌یی Ùˆ ماددییه‌وه‌ گورزێكی كه‌موێنه‌ÛŒ به‌ركه‌وت، كه‌ به‌Ùˆ هۆیه‌وه‌ هه‌زاران "پێشمه‌رگه"‌ÛŒ قاره‌مان شه‌هید Ùˆ بریندار بوون. هه‌روه‌ها به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ پێكهاته‌ Ú•Ù‡‌سه‌نه‌كانی كوردستان كه‌وتنه‌ به‌ر شاڵاوی كۆمه‌ڵكوژی، وه‌Ù„ÛŽ له‌ هه‌مان كاتیشدا ده‌رفه‌تێكی له‌مێژینه‌ÛŒ بۆ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كورد هێنایه‌ دی، كه‌ بیر له‌ پرسی جاڕدانی چاره‌نووسی خۆی بكاته‌وه‌. به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ دۆخی دوای جه‌Ù†Ú¯ هه‌رگیز وه‌Ùƒ دۆخی Ù¾ÛŽØ´ جه‌Ù†Ú¯ نابێته‌وه‌. له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌یش "هانز مۆرگنساو"ØŒ پسپۆڕی به‌ناوبانگی په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان، Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ "له‌ دوای جه‌نگ، هێز Ùˆ Ú•Û†Úµ سه‌رله‌نوێ دابه‌Ø´ ده‌كرێته‌وه‌." بۆیه‌ پێویسته‌ سه‌ركردایه‌تیی كورد هه‌رگیز سازش له‌سه‌ر كات نه‌كات Ùˆ ڕیفراندۆم دوا نه‌خات، تا ببێت به‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ هێز و، له‌ بری ئه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ بۆ دیاری بكرێت، با Ú•Û†Úµ ببینێت.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون