PÊNÛS
 
ڕیفراندۆمی کوردستانیان، جیهان دەخاتە بەردەم تاقیکردنەوەی دیموکراسی 
     2017-08-19
هۆگر ئیبراهیم حەکیم

ڕیفراندۆمی کوردستانیان، جیهان دەخاتە بەردەم تاقیکردنەوەی دیموکراسی

 

هۆگر ئیبراهیم حەکیم، ماستەر لە زانستە سیاسییەکان

پێشەکی

مێژووی دەیان ساڵی ڕابردوو، مێژووی ململانێی دیموکراسی بووە بەرامبەر سیستەمە ستەمکار و تاکڕەوەکان. هەموو ئەو گۆڕانکارییانەى لەو ماوەیەدا ڕوویان داوە، بە شێوەیەک لە شێوەکان پەیوەست بووە بەو ململانێیەوە؛ بەتایبەت لە ناوچەى ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە ئەم ململانێیە تا ئێستایش هەر بەردەوامە. لە ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەوروپا، ئەم ململانێیە زووتر بە سەرکەوتنی دیموکراسی تەواو بوو، بە شێوەیەک کەوا هەندێ گەشتنە ئەو بڕوایەى بڵێن "سەدەی دیموکراسی"؛ وەک گوزارشتێک بۆ ئەو سەرکەوتنەی، بەهاى دیموکراسی بەخۆیەوە بینی. تەنانەت ئەوانەى نوێنەرایەتیی بەرەى دژە-دیموکراسییشیان دەکرد، دواجار ناچار بوون بێنە سەر ئەو بڕوایەی کە دیموکراسی وەک سیستەم و بەها، باشترینە. ئەوەی لێرەدا مەبەستە بگوترێ، ئەوەیە کە دیموکراسی ڕۆژ دواى ڕۆژ، بووە بەهایەکی جیهانى؛ تەنانەت بووەتە یەکێک لە پێوەرەکانی جیاکردنەوەی دەوڵەتی سەرکەوتوو لە دەوڵەتی شکستخواردوو.

دیموکراسی، وەک بەهایەکی گەردوونی

بە Ù‡Û†ÛŒ ئەو سەرکەوتنەی كه‌ دیموکراسی Ù„Û• حوکمڕانیدا بەخۆیەوە بینیوه‌ØŒ ئێستا دیموکراسی بووه‌تە نموونەی باڵا Ú©Û• هەموو جیهان دانى پێدا ناوە؛ هەروەک Ú†Û†Ù† یەکێک Ù„Û• بەها سەرەکییەکانى نەتەوە یەکگرتووەکانە، Ú©Û• خۆی ÙˆÛ•Ú© حکوومەتێکی جیهانى دەناسێنێت. ئەرگیومێنتی ئەوەی دیموکراسی نموونەى باڵایە، لەوەوه‌ سەرچاوەی گرتووە Ú©Û• دیموکراسی ژینگەیەکی گونجاوە بۆ پاراستنی ماف Ùˆ کەرامەتی مرۆڤ Ùˆ نەتەوەکان. ئەو بەهایەیش Ù„Û• جاڕنامەی گەردوونیی مافی مرۆڤدا جێگەى کراوەتەوە، هەروەک Ú†Û†Ù† Ù„Û• ڕێکكەوتننامەی نێودەوڵەتی بۆ مافە مەدەنی Ùˆ شارستانییەکان بەتەواوى جەختی لەسەر کراوەتەوە. Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ جیهانى، چالاکییە دیموکراتییەکانى خۆی، Ù„Û• کار Ùˆ بەرنامەکەی پرۆگرامی UNDP Ùˆ سندووقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دیموکراسی Ùˆ کۆمیسیۆنی مافەکانى مرۆڤدا Ú†Ú• کردۆتەوە. ئەو ئەرکانەى نەتەوە یەکگرتووەکان Ù„Û• ڕووی دیموکراسییەوە، دەبێ پابەند بێت پێیەوە بریتین Ù„Û•: 1- یارمەتیدانی پەرلەمان Ùˆ دەزگەکانى حوکمڕانی؛ بە شێوەیەک Ú©Û• Ú¯Û•Ø´Û• بە بەهاى دیموکراسی بدەن 2- هاندانى دەوڵەتان بۆ ڕێزگرتن Ù„Û• مافی مرۆڤ Ùˆ سەروەریی یاسا Ùˆ بنەماى گەلسالاری 3- پشتگیریکردن Ù„Û• ئازادیی ڕادەربڕین.4- دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکان بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن Ùˆ وەرگرتنی بۆچوونی خەڵک Ù„Û• پێناو پاکڕاگرتنی پرەنسیپی هەڵبژاردن Ùˆ پارێزگاریکردن Ù„Û• دیموکراسی.

کەواتە کاری سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان بە پلەی یەکەم، پاراستنی دیموکراسییە. هەر ئەمەیشە واى Ù„Û• ڕێکخراوەکانى سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان ده‌كات، Ú©Û• بوودجەیەکی گەورە بۆ ئەم مەبەستە تەرخان بکەن. بۆ نموونە UNDP ساڵانە نزیکەى 1.5 ملیار دۆلار بۆ پشتگیریکردنی پرۆسەی دیموکراسی لەسەر ئاستی جیهان خەرج دەکات. Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان Ù„Û• ساڵی 1988Û•ÙˆÛ• تا ئێستا، بە لایەنی Ú©Û•Ù…Û•ÙˆÛ• هەموو ساڵێک یەکێک Ù„Û• بڕیارەکانی، پەیوەست بووە بە پتەوکردنی بەهاى دیموکراسی. ڕێکخراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، تا ئێستا Ù„Û• پێناو گەشەپێدانى دیموکراسیدا سەرپەرشتیی هەزاران کۆنگرە Ùˆ کۆڕبەندیان کردووە، تەنانەت وڵاتی ئەندامانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ•Ù‰ گشتی Ù„Û• لووتکەى 2005ØŒ بە تێکڕای دەنگ ڕایان گەیاند: "دیموکراسی بەهایەکی گشتییە، پشت بە ئیرادەى گەلان دەبه‌ستێت Ú©Û• بە شێوەیەکی ئازاد گوزارشتیان Ù„ÛŽ کردبێت." کەواتە، دەبێ نەتەوە یەکگرتووەکان پابەند بێت بە پرەنسیپی ئیرادەى Ú¯Û•Ù„ØŒ گەر بیەوێت Ú¯Û•Ø´Û• بە بەهاى دیموکراسی لەسەر ئاستی جیهان بدات. Ù„Û• ماوەى ڕابردوودا، Ù„Û• چەند وێستگەیەک Ù‡Û•ÙˆÚµ دراوە پاڵپشتی Ù„Û• ئیرادەى Ú¯Û•Ù„ بکرێت، بۆ نموونە Ù„Û•Ùˆ ڕیفراندۆمه‌ÛŒ عێراقییەکان بۆ دەستووری 2005 کردیان، نەتەوە یەکگرتووەکان پاڵپشتیی تەواویان کرد. هەروەها شاندی نەتەوە یەکگرتووەکان Ù„Û• ڕیفراندۆمی باشووری سوودان، 64 ملیۆن دۆلاری خەرج کرد تەنیا بۆ ئەوەی پرۆسەکە بەسەرکەوتوویی بەڕێوە بچێت.

Ù„Û• ڕیفراندۆمی سکۆتلەندییەکان Ù„Û• سێپتەمبەری 2015 بۆ جیابوونەوە Ù„Û• بریتانیا، نەتەوە یەکگرتووەکان بەتەواوى ئامادە بوو. هەروەها Ù„Û• شوباتی هەمان ساڵدا، یۆنان بۆ جێبەجێکردنی پلانی نێودەوڵەتی بۆ ڕزگاربوون Ù„Û• قەیرانی ئابووری، ڕای هاوڵاتیانى خۆی وەرگرت؛ نەتەوە یەکگرتووەکان ئەرکی داراییی بەڕێوەچوونی ڕیفراندۆمه‌Ú©Û•ÛŒ Ù„Û• ئەستۆ گرت. ئێستایش کوردستانیان Ù„Û• 25ÛŒ ئەیلوولی ئەمساڵ Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەن Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ ڕیفراندۆمەوە، Ù„Û• Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان بپرسن: ئایا سەربەخۆییتان دەوێ یان نا؟ ئەم Ù‡Û•ÙˆÚµÛ•ØŒ نەتەوە یەکگرتووەکان دەخاتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی نوێ بۆ ئەوەی تاچەندە ئامادەیە پارێزگاری Ù„Û•Ùˆ پەیمانەى خۆی بکات Ú©Û• دەیەوێ پرەنسیپی ئیرادەی Ú¯Û•Ù„ سەر بخات. دەبێ ئەوەیش بڵیین، 8ÛŒ ئەیلوول Ú•Û†Ú˜ÛŒ جیهانیى دیموکراسییە، Ú©Û• نەتەوە یەکگرتووەکان دەستنیشانی کردووە.

ئەو وڵاتە زلهێزانەى ئێستا کاروباری سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ کەلتووریی جیهان بەڕێوە دەبەن، جگە Ù„Û• چین، ئەوانى تر هەموویان شانازی بە دیموکراسیبوونی خۆیان دەکەن. هەندێ Ù„Û•Ùˆ وڵاتانە Ù„Û• هەندێ قۆناغ، بۆ لەناوبردنی ستەمکاری Ùˆ چەسپاندنی دیموکراسی، ئامادە بوونە هێزی چەکداری بەکار بهێنن. لەسەر ئەو بنەمایەى Ú©Û• وڵاتێک پرەنسیپی دیموکراسی پەیڕەو بکات وڵاتێکی ئاشتیخواز دەبێت Ùˆ نابێتە هەرەشە بۆ سەر جیهان، بۆیە زلهێزەکان ÙˆÛ•Ú© ئەرکێکی نێودەوڵەتیی خۆیان، جێگرکردنی دیموکراسییان خستۆتە Ù†ÛŽÙˆ ئەجێندا سیاسییەکانی خۆیانه‌وه‌. ئەگەر ئەمریکا Ùˆ بریتانیا بە نموونە وەربگرین، ئەرگیومێنتەکەمان بەتەواوی دەردەکەوێت. کەواتە جگە Ù„Û• نەتەوە یەکگرتووەکان Ùˆ ڕێکخراوە جیهانییەکانی دیکەیش، ئەرکی وڵاتە زلهێزەکانیشە Ù„Û• هەر کونجێکی ئەو جیهانە، گەلان پێویستییان بەوە بێت بە شێوەیەکی دیموکراسی ئیرادەى خۆیان دەربڕن، دەبێ پشتگیرییان Ù„ÛŽ بکرێت.

کورد و کۆمەڵگەی جیهانى

Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى، دەربڕینێکی زۆر دێرین نییە؛ دواى ڕووخانى ئیمپراتۆرییەتەکان هاتۆتە ئاراوە، بەتایبەت دواى ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانى. لێرەدا پێویستمان بە هەڵوەستەیەکە بۆ ئەوەى بزانین کارلێکی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کورد Ùˆ پرسی کوردستانیان Ú†Û†Ù† بووە. دەکرێ ئێمە چەند وێستگەیەک دەستنیشان بکەین بۆ ئەوەی بزانین Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى، Ú†Û†Ù† مامەڵەى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دۆزی کورد کردووە؛ بۆ ئەوەی دواجار تێ  بگەین Ú©Û• ئەو بانگەشەیەى بۆ دیموکراسیی جیهان دەکرێت بۆ هەموو گلانی جیهان وەکوو یەکە. ئەو وێستگانەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى کارلێکی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کورد Ùˆ کوردستانیان کردووە Ù„Û• مێژووی نوێدا، بریتین Ù„Û•:

1-     دواى ڕووخانى ئیمپراتۆرییەتی عوسمانى، جیهان Ù„Û• گفتوگۆیەکی قووڵدا بوو بۆ چۆنێتیی دابەشکردنی میراتی عوسمانییەکان. یەکێک Ù„Û•Ùˆ تەوەرانەى ئەو کاتە پەیوەست بوو بە کورد، Ú©Û• Ù„Û• کۆنگرەی لەندەن Ùˆ دواتر Ù„Û• کۆنگرەى قاهیرە پێشنیارێک هەبوو بۆ دروستبوونی دەوڵەتی کوردی، بەڵام دواجار Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى لەسەر بنەماى بەرژەوەندی مافی ڕەوای کوردەکانى پشتگوێ خست.

2-     دواى کۆتاییهاتنی جەنگی جیهانیى دووەم، کاتێک کۆماری کوردستان Ù„Û• مەهاباد دامەزرا، جارێکی تر پرسی کوردەکان کەوتە Ù†ÛŽÙˆ پرسە جیهانییەکان. ئەم جارەیشیان ئەو ئەرگیومێنتە سەر کەوت، Ú©Û• پێویستە Ú•ÛŽ Ù„Û• ئیرادەی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان بگیرێت. ڕووخانى ئەو کۆمارە کوردییە، Ù„Û• ئەنجامى ڕێکكەوتنێکی بەرژەوەندخوازانەی زلهێزەکان بوو.

3-     کوردستانیانی باشوور Ø´Û†Ú•Ø´ÛŽÚ©ÛŒ فراوانیان ڕاگەیاندبوو و، نزیک بوون Ù„Û• مافی بڕیاردانی چاره‌نووس؛ دیسان جارێکی تر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕێککەوتننامەی جەزائیره‌وه‌ØŒ ئیرادەى ئەو Ú¯Û•Ù„Û• ستەملێکراوەی لەبەرچاو نەگرت.

4-     دواى ئەوەى چەوساندنەوەی کوردەکان گەیشتە لووتکە و، ناچار کران شار Ùˆ دێهاتەکانیان جێ بهێڵن، بۆ یەکەمین جار Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى، پشتگیریی Ù„Û• مافی کوردەکان کرد. دانانى Ù‡ÛŽÚµÛŒ دژەفرین، بە خاڵی وەچەرخان Ù„Û• مامەڵەکردنی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردستانیان دادەنرێت. Ù„Û•Ùˆ کاتەوە کوردەکان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ Ù„Û• ڕێگەیەکی نیمچەفەرمییەوە دەتوانن Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ جیهانی بدوێنن.

5-     جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆ، یەکێک Ù„Û•Ùˆ قۆناغانەیە Ú©Û• كه‌س ئارەزووی دووبارەبوونەوەی ناکات، بەڵام ئەوە یەکێکە Ù„Û•Ùˆ وێستگانەى، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى بە هۆیەوە کارلێکی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردستان کردووە. ئەمریکا ÙˆÛ•Ú© تاکە زلهێزی ئەو سەردەمە، بۆ پارێزگاریکردن Ù„Û• ئەزموونی کوردستان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ ڕێککەوتننامەى واشنتۆنه‌وه‌ لایەنە ناکۆکەکانی بەیەک گەیاند Ùˆ کۆتاییی بە جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆیی هێنا.

6-     کاتێک Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى بڕیاری دا بە لابردنی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سەددام حوسێن، کوردەکان ÙˆÛ•Ú© بەشێکی گەورەی ئەو پرسە بەشدارییان Ù¾ÛŽ کرا. دواتر Ù„Û• بنیاتنانەوەی عێراقدا Ú•Û†ÚµÛŒ سەرەکییان بە کوردەکان دا. جێگیرکردنی سیستەمی فیدراڵی Ù„Û• دەستووری عێراق، بەشێکی گەورەی ئەو Ù‡Û•ÙˆÚµÛ• بوو Ú©Û• چیتر ناتوانرێت پرسی کوردستانیان نادیدە بگیرێت. بۆیە Ù„Û• هەموو وێستگەکانى بنیاتنانەوەی عێراقدا کورد بەشدار بوو.

7-     Ù„Û•Ú¯Û•Úµ هاتنی داعش Ùˆ دەرکەوتنی تیرۆر بە فۆرمێکی نوێ، جیهانیان زیاتر Ù„Û• Ú•Û†Úµ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Û•Ù‰ گرنگی کورد تێ گەیشتن. بۆیە کاتێک کوردستانیان بە سنووری 1050 کیلۆمەتر Ø´Û•Ú•ÛŒ دەوڵەتی ئیسلامییان کرد، Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى بۆی ڕوون بووەوە Ú©Û• کوردستان گەورەترین فاکتەری سەقامگیرییە Ù„Û• ناوچەکە. بۆیە Ù„Û• پێناو نەکەوتنی ئەو ئەزموونە نوێیە Ù„Û• ناوچەى ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وڵاتانی زلهێز Ù„Û• ڕووی سەربازییەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، هاوکارییەکی زۆری کوردستانیان کرد. ئەم بەشدارییە کارایەى کورد Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯ÛŒ تیرۆردا Ù¾ÛŽÚ¯Û•Ù‰ دیپلۆماسیی کوردی لەسەر ئاستی جیهان زۆر بەهێز کرد.

8-     دواى شکستی فیدراڵیزم Ù„Û• عێراق Ùˆ پابەندنەبوونی حکوومەتی ناوەندی بە بەڵێنەکانى، کوردستانیان بیریان Ù„Û• سەربەخۆیی کردەوە؛ بۆ ئەو مەبەستە 25ÛŒ ئەیلوول بۆ ڕیفراندۆم دەستنیشان کراوە. ئەم Ù‡Û•ÙˆÚµÛ•ÛŒ کوردستانیان، جارێکی تر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانیى خستۆتەوه‌ Ù†ÛŽÙˆ گفتوگۆ. بۆیە نوێترین کارلێکی Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ پرسی کورد، لەسەر ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆیییە، Ú©Û• بەشێک Ù„Û• ناوەندە ئەکادیمییەکان پێیان وایە ئەمە پرسێکی یەکلاکەرەوە دەبێت.

ریفراندۆم و تاقیکردنەوەی دیموکراسیی جیهان

گەر ئیرادەى گەل گوزارشتێکی ڕاستەقینە بێت لەو پرەنسیپە دیموکراسییەی کە جیهان بانگەشەی بۆ دەکات، ئەوە ڕیفراندۆم باشترین ئامرازە بۆ گوزارشتکردن لەو ئیرادەیە. تەنانەت هەندێ لە زانایانی سیاسی پێیان وایە، ڕیفراندۆم و ڕاپرسیی سەرتاسەری، سیمایەکی هاوچەرخی دیموکراسیی نیمچەڕاستەوخۆیە. گەر کۆمەڵگەی جیهانى بڕیاری داوە پشتگیری لە دیموکراسی بکات، کەواتە دەبێ پشتگیری لە ئیرادەى گەلان بکات. کەواتە پشتگیریکردن لە ڕیفراندۆم، ئەرکێکی بنەڕەتیی کۆمەڵگەی جیهانییە.

لە شەستەکانى سەدەى ڕابردوو، بەتایبەت دواى ئەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان ساڵی 1960ی بە ساڵی سەربەخۆیی ناساند، لەو کاتەوە ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی، بووەتە کەلتوورێکی سیاسی بۆ گەلە داگیرکراوەکان. لەوەتەى نەتەوە یەکگرتووەکان دامەزراوە تا ئێستا، دژایەتیی هیچ ڕاپرسی و ڕیفراندۆمێکی بۆ سەربەخۆیی نەکردووە، بەڵکوو دواى هەموو ڕیفراندۆمەکان لە ڕێگەى بڕیاری کۆمەڵەی گشتییەوە پشتگیریی لە دەرەنجامەکەى کردووە؛ سەرەڕاى ئەوەی ئەگەر هەندێ وڵات بۆچوونی جیاوازیشیان هەبووبێت. ئێستا کوردستانیان لە ئاڵۆزترین ناوچەى جیهان ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی دەکەن، کە هەموو لایەک کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەمە مافێکی ڕاستەقینەى کوردەکانە. لێرەدا دیموکراسیی کۆمەڵگەی جیهانى، دەکەوێتە تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینەوە.

Ù„Û• ژینگەى نێودەوڵەتیدا دوو بەها هەمیشە Ù„Û• ململانێدان: مافی مرۆڤ Ùˆ دیموکراسی Ù„Û• لایەک و، بەرژەوەندی Ù„Û• لایەکی دیکە. بۆیە Ù„Û• هەموو پرسە جیهانییەکان، ئەو ململانێیە ڕەنگدانەوەى خۆی دەبێت. Ù„Û• بەشێکیدا بەرژەوەندی Ù¾ÛŽØ´ دیموکراسی دەکەوێت و، Ù„Û• بەشێکی دیکه‌یدا دیموکراسی دێتە Ù¾ÛŽØ´Û•ÙˆÛ•. تا ئێستا Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دیموکراسی نەیتوانیوە Ù¾ÛŽØ´ بەرژەوەندی بکەوێت. بۆیە ڕیفراندۆمی کوردستانیان خاڵی وەچەرخان دەبێت، ئەگەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى بە گیانێکی دیموکراسییانەوە پشتگیریی Ù„ÛŽ کرد. ئەو وڵاتانەى خۆیان بە پارێزەری بەهاى دیموکراسی لەسەر ئاستی جیهان دەزانن، Ù„Û•Ù¾ÛŽØ´ÛŒ هەموویانەوە ئەمریکا، ئەگەر بیەوێت دیموکراسی Ù„Û•Ùˆ تاقیکردنەوە نوێیە سەرکەوتوو بێت، دەبێت پشتگیریی خۆی بۆ ڕیفراندۆم Ùˆ تەنانەت سەربەخۆییش ڕابگەیه‌نێت. گەر وڵاتێکی ÙˆÛ•Ú© تورکیا Ùˆ ئێران Ùˆ عێراق دژایەتیی ڕیفراندۆم بکەن ئاسایییە، چونکە ئەزموونی ئەوان Ù„Û• بواری دیموکراسی ئەوەندە هەژارە، Ú©Û• چاوەڕوان ناکرێ پشتگیری Ù„Û• ئیرادەى گەلان بکەن. بەڵام ئەم وڵاتانەى خۆیان بەخاوەنی ڕاستەقینەى بەهاى دیموکراسی دەزانن، پێویستە Ù†Û•Ù‡ÛŽÚµÙ† جارێكی تر ئەرگیومێنتی بەرژەوەندی، بەسەر ئەرگیومێنتی دیموکراسیدا سەر کەوێت. بە سەرخستنی ڕیفراندۆم، دەرگه‌Ù‰ کرانەوە بە ڕووی دیموکراسی Ù„Û• ناوچەکە بە ئاراستەی سەقامگیری دەکرێتەوە.

ئەوەی Ù„Û•Ù… ڕووەوە تا ئێستا شوێنی تێبینیکردنە، هەڵوێستی نەتەوە یەکگرتووەکان Ùˆ ئەمریکا Ùˆ وڵاتە زلهێزەکانه‌. هەرچەندە تا ئێستا دژایەتیی خۆیان بۆ ڕانەگەیاندووە، بەڵام Ù„Û• پشتگیریکردنی ڕیفراندۆمدا بە شێوەیەکی ڕاستەقینە، کەمتەرخەم بوونە. ئەرکی سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکانە پاڵپشتیی خۆی بۆ هەر پرۆسەیەک ڕابگەیه‌نێت Ú©Û• گوزارشت Ù„Û• ئیرادەی گەلان بکات، بۆیە نابێ Ù„Û• ڕیفراندۆمی کوردستانیان بێدەنگی هەڵبژێرێت؛ بە لایەنی Ú©Û•Ù…Û•ÙˆÛ•ØŒ دەبێت بەشێک Ù„Û• ئەرکەکانی بەڕێوەچوونی ئەو پرۆسەیە Ù„Û• ئەستۆ بگرێت. ئەمە بۆ ئەمریکا Ùˆ هەموو ئەو وڵاتانەیش ڕاستە Ú©Û• سەدان ساڵە بانگەشەی دیموکراسی دەکەن. بۆیە دواجار، دەتوانین بڵێین ڕیفراندۆمی کوردستانیان باشترین تاقیکردنەوەیە بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ جیهانى، تا بە هۆیەوە دیموکراسی بەسەر بەرژەوەندیدا سەر بخات.

 
 
« سلێمانى Ù„Û• دووڕێیانی هەولێر Ùˆ بەغدادا
« سەنتەرەکانى بیرکردنەوە Ùˆ قەیرانی دروستکردنی بڕیار
« تانوپۆی حوکمڕانیی خۆجێیی Ù„Û• عێراقی فیدراڵدا
« دەسەڵات Ùˆ فیدراڵیزم؛ ئەگەرەکانى جیابوونەوە
« حكوومەتە خۆجێیییەكانی هەرێم Ùˆ داڕشتنی سیاسەتی گشتی
« هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان Ùˆ پاشەكشەی پرۆسەی دیموكراسی Ù„Û• عێراق
« لامەرکەزییەت Ù„Û• نێوان دیموکراسی Ùˆ دابەشکاریی کارگێڕیدا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون