PÊNÛS
 
كاریگەریی ڕۆشنبیری Ù„Û• ژینگەی زانكۆدا 
     2017-08-17
کنێر عه‌بدوڵڵا

كاریگەریی ڕۆشنبیری لە ژینگەی زانكۆدا

 

 Ú©Ù†ÛŽØ± عه‌بدوڵڵا،  نووسەر

ڕۆشنبیربوونی مرۆڤ، پرۆسەیەكی پەیوەندیدارە بە قۆناغەكانی ژیانی مرۆڤەكانەوە؛ Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەی Ú©Û• ئه‌Ùˆ قۆناغانه‌ تەواوكەر Ùˆ لێكدانەبڕاوی یەكترین. وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ ڕۆشنبیربوونی مرۆڤ، دەروازە Ùˆ لایەنی جۆربەجۆر دەگرێتە خۆ، گرنگییەكی تایبەتیشی Ù„Û• ژیانی مرۆڤدا هەیە، بەتایبەت بۆ خوێندكارانی زانكۆ، چونكە بە هۆیەوە خوێندكار Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ توێژینەوەی زانستی Ùˆ ئامرازەكانییەوە، بۆ بەدەستهێنانی زانیاریی ڕاست Ùˆ پێكهێنانی چەمكە زانستییەكان ئاراستە دەكرێت.

ئاماده‌سازیی ئەو جۆرە خوێندكارانە، ÙˆÛ•Ùƒ ئامانجێكی گرنگ Ù„Û• خوێندنی زانكۆدا، بەدوور Ù„Û• خواستی خوێندكار، بەدیهێنانی قورسە بۆ بیركردنەوەیەكی زانستیی مەنهەجی، فێربوونی شارەزایی Ùˆ پلان، ڕێكخستن Ùˆ پۆلێنكردن، خستنه‌کار Ùˆ بەرهەمهێنانی زانیارییەكان. ئەوەیش ئەو فێربوونەیە، ÙƒÛ• تاكی خوێنەر Ù„Û• ڕێگەیەوە  Ú•ÙˆÙˆØ¨Û•Ú•ÙˆÙˆÛŒ  كێشەكانی ژیانی دەبێتەوە، چونكە ژیان بریتییە Ù„Û• ڕووبەڕووبونەوەی بەردەوام Ù„Û•Ú¯Û•Úµ كێشه‌كاندا Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ فێربوونی خوێندكارەوە به‌ زانینی مەنهەجییانە؛ بە شێوەیەك Ú©Û• Ù„Û• ڕەفتارەكانیدا Ú•Ù‡‌نگدانه‌وه‌ÛŒ هه‌بێت و، بتوانێت ڕووبەڕووی كێشەكانی ژیان ببێتەوە؛ جگە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ شارەزایییەكی زانستییانە ÙƒÛ•ÚµÛ•ÙƒÛ• دەكات، ÙƒÛ• Ù„Û• هەڵوێستەكانیدا Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ ده‌داته‌وه‌.

زانكۆ: دەزگه‌یەكی پەروەردەیی، فێركاری، ڕۆشنبیری، كۆمەڵگەیی، ژینگەیی Ùˆ توێژینەوەیییە و،  ÛŒÛ•ÙƒÛŽÙƒÛ• Ù„Û• ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• سەرەكی Ùˆ نێوەندە پەروەردەیییەکان، Ú©Û• دەتوانێت ببێتە كرۆكێك بۆ پێكهێنانی كۆمەڵگەیەكی گەورەتر و، Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەوە Ú©Û• بە ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ گەنجان ناسراوە، Ù„Û• داهاتوودا دەتوانێت دەستەبژێرێكی بەرهەمهێن Ù„Û• ڕۆشنبیر، ڕابەر، زانیاری Ùˆ پەروەردەیی بێنێتە بوون. بۆیە، زانكۆ دەتوانێت Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ زیندوو Ùˆ كاریگەری هه‌بێت Ù„Û• چاندنی ڕۆحی دیالۆگدا وه‌Ú© بیروباوه‌Ú•.

خوێندكاری زانكۆ: توێژێكی تایبەتە لەناو كۆمەڵگەدا، ÙƒÛ• هەمیشە Ù„Û• بواری پسپۆڕیی خۆیدا ئومێدی بنیاتنانی داهاتووی Ù„ÛŽ دەكرێت. واتە ئەو كەسەیە ÙƒÛ•ØŒ به‌ مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی زانیاری بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەیه‌Ú©ÛŒ زانكۆییی پسپۆڕانە Ùˆ شاره‌زایی، وانە Ùˆ موحازەرات Ùˆ ڕاهێنان وەردەگرێت.

چەمكی ڕۆشنبیری: ڕۆشنبیری، دەرەنجامی كارلێكی مرۆڤەكانە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ژینگەكەیاندا. بەو واتایە، بریتییە Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ چەمك Ùˆ ئەو زانینانەی كه‌لتوور Ùˆ ناسنامەی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù¾ÛŽÙƒ دەهێنن.

چەمكی دیالۆگ: بریتییە Ù„Û• كارلێكی نێوان مرۆڤەكان، بە مەبەستی پەیوەندی Ùˆ بەیەكگەیشتنی مرۆیی Ùˆ ئاڵوگۆڕی بیرۆكەكان Ùˆ شارەزایی، ÙƒÛ• شێوازی جۆربەجۆر لەخۆ دەگرێت Ùˆ Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ بنەما Ùˆ ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ•ÛŒ سەرەكی Ù¾ÛŽÙƒ دێت؛ هەروەك Ú†Û†Ù† چالاكییەكیشە، ڕۆژانە Ù„Û• ژیاندا پیادەی دەكەین. بۆیە چەند دیالۆگ Ù„Û• گەشەكردندا بێت، ئەوەندەیش Ù„Û• ژیانی تاك Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا بەرهەمهێن دەبێت و، بەپێچەوانەوە بۆ كیانی تاك Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ ڕووخێنەر دەبێت.

ڕۆڵی زانكۆ لە ڕۆشنبیربوونی تاكدا:

زانكۆ ڕۆڵی كاریگەری لە ڕۆشنبیركردنی تاكدا هەیە و، یەكێكە لەو بوارانەی پەیوەستە بە زمانی دیالۆگەوە، كە دەتوانێت لە بنیاتنانی ڕایەڵەكانی متمانە و یارمەتی لە نێوان خوێندکاراندا ڕۆڵێكی بەرچاوی هەبێت؛ جگە لە زیادكردنی ڕۆحی لێبووردەیی و هاوكاری لە گەشەكردن و بنیاتنانی كەسایەتیی خوێندکاردا، بە مەبەستی هەنگاونان لەگەڵ ڕەوڕەوەی گەشەكردنی زانستی و تەكنەلۆژیی نوێدا.

دیالۆگ مەرجی تایبەت بە خۆی هەیە، ÙƒÛ• خۆی Ù„Û• دووركەوتنەوەی دەمارگیری، پێداگری، ڕێزگرتنی وەكیەكی Ùˆ پەیبردن بە ماف Ùˆ دووركەوتنەوە Ù„Û• مەسەلە كەسی Ùˆ تایبەتەكاندا ده‌بینێته‌وه؛ وێڕای ئەوەی دیالۆگ، بنەما Ùˆ ÙƒÛ†ÚµÛ•ÙƒÛ• Ùˆ Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ تایبەت بە خۆی هەیە، گەر زارەكی بێت، یان نووسراو، یان ئەوەی پەیوەندیدار بێت بە ئازادیی بیر، كەسایەتییەكانی دیالۆگ، شێوازی بیركردنەوە، خوڵقاندنی ژینگەی هێمن بۆ بیركردنەوەی سەربەخۆ Ùˆ دیاریكردنی بیرۆكە Ùˆ ڕێسا Ùˆ یاسا مەنتقییەكان Ù„Û• گفتوگۆكردنی شوێنگەی جیاوازدا. وێڕای ئەوە، گرنگیی دیالۆگ لەسەر بنەمای ڕێزگرتنی وەكیەكی دێت Ù„Û• نێوان ئایین Ùˆ تائیفە Ùˆ مەزهەبە جۆربەجۆرەكان، جێگیریی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ØŒ جێگیركردنی بەهای پێكەوەژیان، دیالۆگی ئازادیی عەقڵانی، زاڵبوون بەسەر هەڵوێستە دەمارگیری Ùˆ لایەنگرییەكاندا، دۆزینەوەی هاوسەنگیی كۆمەڵایەتی لەنێوه‌ندە فرەڕۆشنبیرییه‌کانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ كرانەوە Ù„Û• نێوان كه‌لتوورە ڕۆشنبیرییەكان، بەدیهێنانی دەستكەوتە هاوبەشەكان Ùˆ ڕێزگرتن Ù„Û• ئازادی Ùˆ مافەكانی مرۆڤ.

ڕۆڵی زانكۆ لە خوڵقاندنی ڕۆشنبیریی دیالۆگدا:

بەگشتی زانكۆكان Ù„Û• هێنانه‌كایەی ڕۆشنبیریی دیالۆگدا Ú•Û†ÚµÛŒ كاریگەر Ùˆ باش دەگێڕن، Ù„Û• ڕووی: كەمكردنەوەی دیاردەی توندوتیژی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ زانكۆدا، بە مەبەستی دانانی سنوور، دابینكردنی Ù‡Û†ÚµÛŒ تایبەت Ù„Û• پێناو ڕێكخستنی كۆنگرەی ئەلیكترۆنی Ù„Û• زانكۆكاندا، بە مەبەستی ڕەخساندنی دیالۆگی كارلێكی Ùˆ زیندوو Ù„Û• نێوان خوێندکاراندا، ڕێكخستنی چاوپێكەوتن بە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ خولی Ù„Û• نێوان خوێندکاران Ùˆ سەرۆكایەتیی زانكۆ Ùˆ دەستەی كارگێڕی Ùˆ ئەكادیمییەكاندا، ÙƒÛ• یارمەتیدەرە Ù„Û• گەشەدان بە ڕۆشنبیریی دیالۆگ Ùˆ ڕادەربڕین، چالاككردنی Ú•Û†ÚµÛŒ خوێندکاران Ù„Û• سازدانی مێزگرد Ùˆ سمینار Ùˆ وۆركشۆپی دیالۆگی Ùˆ ڕۆشنبیری، یان هەر چالاكییەكی دی، ÙƒÛ• یارمەتیدەرە بۆ بەهێزكردنی Ú•Û†ÚµÛŒ دیالۆگ Ù„Û• زانكۆكاندا. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ÛŒ هاوكاری Ù„Û• نێوان زانكۆكاندا بایەخێكی زۆری لەسەر گشت ئاستە كارگێڕی Ùˆ ئەكادیمی Ùˆ مرۆیی Ùˆ شارستانییەكاندا هەیە؛ چونكە ئاڵوگۆڕی شارەزایییەكان دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ گەشەكردنی هاوبەش، ÙƒÛ• بەشداری بە گشت عەقڵە ڕۆشنگەر Ùˆ بەرهەمهێنەرەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• جۆربەجۆرە مرۆیییەكان دەكات، وێڕای وەگەڕخستنی ئاڵوگۆڕەكان لەسەر ئاستە مرۆیییەكان Ù„Û• ڕووی ڕۆشنبیرییەوە Ùˆ گەشەكردنی ئەو پەیوەندییانەیش بۆ بنیاتنانی كار Ùˆ پرۆژەی خزمەتكردنی زیاتر Ùˆ خوڵقاندنی دیالۆگ.

ئامرازەكانی بنیاتنانی ڕۆشنبیری لە زانكۆدا:

ژینگەی زانكۆ Ù„Û• ڕووی  پەروەردە، خوێندن،  دەستەی بەڕێوەبردن، مامۆستایان، كەرەسە Ùˆ ئامێرە ئەلتكرۆنی Ùˆ تەكنەلۆژییەكانەوە، Ú•Û†ÚµÛŒ كاریگەر دەبینن و، دەتوانن ببنە یارمەتیدەر بۆ بنیاتنانی شارستانییه‌تێكی نوێی كراوە Ùˆ زیندوو Ù„Û•Ú¯Û•Úµ تایبەتمەندییەكانی ئەوانی دیدا؛ ÙƒÛ• خودی ئەم ئامانجەیش پێویستیی بە پلان Ùˆ بەرنامەیەكی بەرفراوان هەیە ÙƒÛ• باوەڕی بە زمانێكی نوێی قسەكردن هەبێت، بە گرتنەبەری شێوازی جۆربەجۆر Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ ڕاگەیاندن، یان پەیوەندییە گشتییەكانەوە. ئەوەیش هاوئاهەنگی Ùˆ كاركردنی هەمەلایەنی پێویستە بۆ خوڵقاندنی ژینگەیەكی تەندروستی نێوان تاكەكان، بە ئامانجی خوڵقاندنی باوەڕی ڕاستەقینە بە فەلسەفەی ڕۆشنبیریی دیالۆگ، بەتایبەت لای خوێندكاران، تا ببێتە كه‌لتوور Ùˆ ÙˆÛ•Ùƒ بیروباوەڕێك ڕەنگدانەوەی Ù„Û• ڕەفتاری تاكەكاندا بەرجەستە بێت؛ Ú† Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ ژینگەی زانكۆدا ÙˆÛ•Ùƒ خوێندکار، Ú† Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ كۆمەڵگەدا ÙˆÛ•Ùƒ Ú•Û†ÚµÛŒ هاووڵاتی.

گرنگترینی ئەو ئامرازانە لە ڕێی:

1. وانەوە: بە شێوەیەك کە ئەو وانە و بابەتانەی لە پۆلدا باس دەكرێن، پشت بە دیالۆگ و گفتوگۆ ببەستن و، ئاڵوگۆڕ و دەوڵەمەندكردنیان بە زانیاری، یارمەتیدەریان دەبێت لە پەرەپێدانی لایەنە زانستی و ڕۆشنبیرییەكان و زیادكردنی توانای بەیەكگەیشتن و دیالۆگ و گوێگرتن لە ڕای ئەوی دی.

2. پۆلەكانی خوێندن: سازكردنی كۆنگرە Ùˆ وۆركشۆپ، خولی ڕاهێنان، ئاهەنگ Ùˆ چاوپێكەوتنی گشتی، گەشتی تەرفیهی (خۆشگوزه‌رانی)ÛŒ بەكۆمەڵ، سازدانی سمیناری ڕۆشنبیری Ùˆ زانستی، ئەنجومەنی خوێندکاری، بەرپرسیارێتییه‌ كۆمەڵایەتییەكان، پێشكەشكردنی یارمەتی بۆ كەمدەرامەتان Ùˆ هاوكاری Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دامەزراوە نیشتمانییەكان.

 Ù‡Û•Ù…ووی ئەوانە، بە تەنیا بێت یان بە هاوئاهەنگیی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ لایەنی دیكەدا، زۆرێك Ù„Û• بابەتی Ù‡Û•Ù…Û•Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ بواری گشتی Ùˆ تایبەتیی پەیوەندیدار بە ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• لەخۆ دەگرێت، ÙƒÛ• یارمەتیدەرە Ù„Û• پەرەپێدانی ڕۆحی لێبووردەیی Ùˆ دیالۆگ Ùˆ گەشەكردنی پەیوەندی Ùˆ هاوكاری Ù„Û• نێوان دەستەی مامۆستا Ùˆ خوێندکار Ùˆ خوڵقاندنی ژینگەی خۆشەویستی Ùˆ تەباییدا.

3. چالاكیی Ù‡Û•Ù…Û•Ú•Û•Ù†Ú¯: به ‌Ù‡Û†ÛŒ كێبڕكێی جۆربەجۆر Ùˆ چالاكیی Ù‡Û•Ù…Û•Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ بواری  توێژینەوەی زانستی، ڕۆشنبیری، فكری Ùˆ كۆمەڵایەتی Ùˆ ئەو چاوپێكەوتنانەوەی Ú©Û• Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ زانكۆدا ئەنجام دەدرێن، یان پەیوەندیدارن بە پێشانگه‌ÛŒ په‌رتووك Ùˆ چالاكییە خێرخوازی Ùˆ وەرزشییەكانی نێوان كۆلێژەكانی Ù†ÛŽÙˆ زانكۆ، یان زانكۆكانی تردا.

4. ئاهەنگ Ùˆ فیستیڤاڵ: تایبەت بەو بۆنانەی پەیوەندیدارن بە جەژنی نیشتمانی Ùˆ ئاینی Ùˆ ئاهەنگی دەرچوونەوە، ÙƒÛ• دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ پەرەپێدانی بنەما Ùˆ پاڵنەرەكانی ئینتمابوون بۆ نیشتمان و، یارمەتیدەرە بۆ دەرخستنی لایەنەكانی پەیوەندیدار بە دیالۆگ Ùˆ لێبووردەیییه‌وه؛ ÙƒÛ• دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ كۆڵەكەیەكی گرنگ Ù„Û• بەهێزكردنی تەبایی Ùˆ یەكگرتوویی Ù„Û• نێوان خوێندکاراندا.

5. سەردانی تەرفیهی(خۆشگوزه‌رانی)ÛŒ بەكۆمەڵ: Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ ئەو گەشتانەی زانكۆ Ù„Û• ناوەوە، یان دەرەوەی وڵات دەیانكات و، یارمەتیدەر دەبن بۆ گەشەكردنی زۆرێك Ù„Û• توانا Ùˆ زانیارییەكانی خوێندکار؛ جگە Ù„Û• متمانەی زیاتر Ù„Û• نێوان خۆیاندا، هەروەها Ù„Û• نێوان ئەندامانی دەستەی خوێندندا، ÙƒÛ• Ù„Û• پەرەپێدانی ڕۆشنبیریی دیالۆگ Ùˆ لێبووردەییدا كاریگەریی دەبێت.

6. پەیوەندی: دروستكردن و پتەوكردنی ڕایەڵەی پەیوەندیی نێوان زانكۆ و توێژە جۆربەجۆرەكانی كۆمەڵگە لە ڕێی پرۆژە و چالاكیی هەمەڕەنگەوە، بە مەبەستی تێكەڵبوون و ئاشنابوون بە ژینگە و خەم و خەونەكانی یەكتری و پێشكەشكردنی هاوكاری و هاوئاهەنگی بۆ چارەی كێشەكان، وەك بەشێكی دانەبڕاو لە یەكتری.

Ú•Û†ÚµÛŒ زانكۆ Ù„Û• گەشەپێدانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا:

Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• مرۆیییەكاندا زانكۆ بە كۆڵەكەیەكی سەرەكی Ùˆ بنەڕەتی Ù„Û• كۆڵەكەكانی بنیاتنانی دەوڵەتێكی سەردەمییانەی كراوە داده‌نرێت، ÙƒÛ• لەسەر بنەمای بیری پێشكەوتوو Ùˆ فێركردن دادەمەزرێت و، هاوکات چەندین مەودای گەورە Ùˆ مەترسیدار لەخۆ دەگرێت؛ لەبەر ئەوەی كرداری فێربوون، چەندین مەودای كۆمەڵایەتی Ùˆ ڕۆشنبیریی هەیە، بەدەر Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ كردارێكی بەردەوامە Ùˆ پەیوەست نییە بە شوێن Ùˆ زەمەن Ùˆ نەوەیەكی دیاریكراوەوە.

Ù„Û•Ù…Û•ÙˆÛ• درككردن بە واقعی فێربوون دێتە ئاراوە، ÙƒÛ• به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ تایبه‌تی، بە لایەنێكی پەیوەندیدار Ùˆ دیاریكراوەوە گەمارۆ نەدراوە، بەڵکوو ئەركێكی نیشتمانی Ùˆ ئاكاری Ùˆ پەروەردەیییە Ùˆ بەرپرسیارێتییەکەی دەكەوێتە ئەستۆی هەموو كەس Ùˆ لایەنێك، ÙƒÛ• بایەخ بە چارەنووس Ùˆ داهاتووی میللەتەكەی دەدات. چونکه‌ زانكۆكان بێ بەدیهێنانی كارلێكی نێوان تاك Ù„Û• لایەك و، ژینگەی بوارە جیاجیاكانی ÙƒÛ†Ù…Û•Úµ Ù„Û• لایەكی دیكەوە، ناتوانن Ú•Û†ÚµÛŒ تەواوی خۆیان Ù„Û• گۆڕانكارییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا بە Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ كاریگەرانە بگێڕن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ پەیوەندیی زانكۆ، گرێدراوی گۆڕانكارییەكانە Ùˆ دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ بەهێزكردنی توانا Ùˆ كارامەیییەكان و، یارمەتیدەر دەبێت بۆ پتەوكردنی ڕۆحی داهێنان لای تاكەكان.

ئەمە خۆی، دەرفەتی بەرهەمهێنان دەخوڵقێنێت Ùˆ كاریگەری Ùˆ ئاسەواری باش لەسەر ئاستی دارایی Ùˆ مووچە بەجێ ده‌هێڵێت. بۆیە ڕۆڵگێڕانی زانكۆكان Ù„Û•Ùˆ ئەركەدا، گرنگیی خۆی هەیە Ùˆ سەرمایەیەكی گەورەیە ÙƒÛ• بە هیچ نرخێك ناخەمڵێنرێت، چونكە جووڵە دەخاتە Ù†ÛŽÙˆ كرداری گەشەپێدانەوە. Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەوە، سیسته‌Ù…ÛŒ فێربوون باڵاترین دامەزراوەیە، ÙƒÛ• ئەركی دابینكردنی پێداویستییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ دەكەوێتە ئەستۆی، جگە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ سەنتەری سەرەكیشە بۆ توێژینەوەی زانستی Ùˆ جێبەجێكردن.

لێرەوە درككردن بە گرنگیی زانكۆكان، دەبێتە زەروورەتێكی واقعی؛ بەوەی Ú©Û• نابێ ÙˆÛ•Ùƒ دامەزراوەیەكی كۆمەڵایەتی تەماشا بكرێت، بەڵکوو Ù„Û•Ùˆ ڕوانگەیەی دامەزراوەیەكە Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ ئەو ئەرك Ùˆ وەزیفانەی جێبەجێیان دەکات كاریگەری بەجێ ده‌هێڵێت و، بێ گومان بوونی پەیوەندیی بەهێز Ùˆ گەرموگوڕی نێوان زانكۆ Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ وا بەسەر زانكۆكاندا دەسەپێنێت ÙƒÛ• بەردەوام Ù„Û• ڕووی بنیاتنان Ùˆ وەزیفە Ùˆ بەرنامە Ùˆ توێژینەوەكانیانەوە گۆڕانكاریی نوێ بهێننە ئاراوە، ÙƒÛ• Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو گۆڕانكارییانەی Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ دەوروبەریدا ڕوو دەدەن بگونجێت، چونكە ئەو نێوەندە بەهێزترین Ùˆ بەتواناترین چوارچێوەیە بۆ بەدیهێنانی ئەو وەزیفانە Ú©Ù‡‌ ده‌توانێت كاردانەوەی باشی هه‌بێت بۆ داخوازییەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ و، ئەو جۆرە پەیوەندییەش فەرز بەسەر نێوەندی خوێندنەكانی زانكۆدا دەكات، ÙƒÛ• پەیوەندییەكی تۆكمەی هەبێت بە ژیان Ùˆ ÙƒÛŽØ´Û• Ùˆ پێداویستی Ùˆ خەونەكانی خەڵكەوە؛ بە شێوەیەك گەشەپێدانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بۆ باشترین ئاستی ئابووری، تەندروستی، كۆمەڵایەتی Ùˆ ڕۆشنبیری، ببێتە ئامانجی یەكەمی فێركردنی زانكۆكان. ئەو گرنگترین پەیوەندییانەی ÙƒÛ• پێویستە زانكۆكان بەرامبەر بە كۆمەڵگەكەیان کاری بۆ بکه‌Ù† لەمانەدا بەرجەستە دەبن:

1. پەرەپێدان: پەیوەندیی زانكۆ Ùˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù¾ÛŽÙƒÛ•ÙˆÛ• جێگیر دەكات و،‌ بێ گومان بەگشتی پێوار (غیاب)ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ خوێندنی باڵا Ù„Û• بەشداریكردن Ù„Û• پلانی پەرەپێدانی وڵاتدا هۆكارێكی سەرەكییە Ù„Û• دواخستن Ùˆ سستیی پلانی پەرەپێداندا، چونكە بەتەنگ پەرەپێدانی توێژینەوەی زانستی Ùˆ بەراوردکاری (المقارن) Ùˆ بەستنەوە Ùˆ گرێدانەوەی توێژینەوە بە واقعی كارەوە دەبێت؛ بە شێوەیەك Ú©Û• خوێندنەوەی هەبێت بۆ كێشەكانی پیشەسازی Ùˆ كشتوكاڵ Ùˆ بەڕێوەبردنی سەرچاوەكانی ئاو Ùˆ ڕێگری Ùˆ بەربەستەكانی كاركردن و، بە پەرۆش دەبێت لەسەر ئامادەكردنی بەرنامە Ùˆ ئەو توانا مرۆیییانەی Ù„Û• زۆربەی چالاكییەكاندا، ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ پێویستیی پێیانە، هەروەها دەوڵەمەندكردنیان بە نوێترین زانیاری Ùˆ شارەزایی.

2. Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ مەعریفی: هەندێك بە Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ تەقینەوەی مەعریفی ناوی دەبەن، ÙƒÛ• زانكۆ یارمەتیدەر دەبێت Ù„Û• دروستكردنی شێواز Ùˆ ئامرازی جیاواز بۆ گەیشتن بەو مەعریفەیە Ùˆ تۆماركردن Ùˆ گەڕانەوە Ùˆ شیكردنەوەی. بۆیە، هێزی زانكۆ Ùˆ توانای كارمەندەكانی Ù„Û• دەستەی مامۆستا، ستاف Ùˆ خوێندکاره‌کانیدا بایەخێكی گەورەی هەیە، ÙƒÛ• هاوكارە Ù„Û• دیاریكردنی پلە Ùˆ ئاستی پێشكەوتنی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ پێكهاتەكانی Ù„Û• ڕووی كۆمەڵایەتی، ئابووری Ùˆ ڕۆشنبیرییەوە.

3. پێشكەوتنی تەكنیكی: ئاڕاستەی دیاریكراو بەسەر زانكۆكاندا فەڕز دەكات، بۆیە هیچ بوارێك بۆ پەراوێزخستنی زانكۆكان Ù„Û•Ùˆ پێشكەوتن Ùˆ گەشەكردنانە ناهێڵێتەوە و، بگرە ئەركی بنیاتنانه‌وه‌ بە كۆمەڵەكەی، بووە بە بەشێك Ù„Û• بەرپرسیارێتییەكانی Ùˆ چوونەناوەوەی بۆ سەردەمی تەكنیك Ùˆ پێڕاگەیشتن بە Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ تەكنەلۆژی Ùˆ هاوبەشیكردن تێیدا.

هۆكارەكانی لاوازیی ڕۆشنبیری لەنێو خوێندكارانی زانكۆدا:

هۆكارەكان فرەبوارن، هاوکات گرێدراوی قۆناغە جیاوازەكانی ژیانی مرۆڤەكانن، Ú©Ù‡‌ هه‌ندێکیان هۆكاری خۆیین Ùˆ بریتین Ù„Û•: بایەخدان Ùˆ سەرقاڵیی زۆرێك Ù„Û• خوێندکاران بە زنجیرە دۆبلاژكراوەکان Ùˆ گۆرانییەكانەوە؛ بە شێوەیەك Ú©Û• بووەتە کەلتوورێكی پەروەردەیی Ùˆ فێركاری Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ ڕاگەیاندنەكانەوە، شێوازی تەقلیدی وانەگوتنەوەی مامۆستایان، باوەڕنەبوون Ùˆ متمانەنەبوون بە ڕۆشنبیربوون، ڕەتكردنەوەی زۆرێك Ù„Û• كەسوكاری خوێندکاران بۆ بەشداربوونیان Ù„Û• دیدارە ڕۆشنبیرییەكان Ùˆ تێڕوانینی هەندێك لەوانە بە ڕوانینیان Ù„Û• ڕۆشنبیری،  تەنیا ÙˆÛ•Ùƒ خۆشی، Ù†Û•Ùƒ ÙˆÛ•Ùƒ گرنگی Ùˆ سوودمەندی.

هۆكارە بابەتییەكانیش بریتین Ù„Û•: بەگشتی لایەنێكیان پەیوەندیدارە بە گەشەسەندنی تەكنەلۆژییه‌ÙˆÛ•ØŒ بە بەراورد Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ساڵانی پێشتر Ù„Û• Ú•ÛŽÛŒ ئەنتەرنێت Ùˆ كەناڵە ئاسمانییەكانەوە، ÙƒÛ• بەداخەوە هەموو ئەو Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ زانیارییانە یارمەتیدەر بوون بۆ دوورخستنەوەی گەنجان Ù„Û• سەرچاوە ڕۆشنبیرییە ڕاستەقینەكان و، وایان Ù„ÛŽ كردن Ú©Û• بایەخ Ùˆ كاتیان تەنیا بۆ سەیركردنی زنجیرە بێگانەكان Ùˆ لایەنە خۆشییەكان بێت، جگە Ù„Û• كەمدرككردنی خوێندکاران بە ڕۆشنبیریی زانكۆیی؛ Ù„Û• كاتێكدا ئاشناكردنی خوێندکار بە ژینگە Ùˆ ئاكار Ùˆ بوونی زانكۆ، گرنگیی خۆی هەیە.

لایەنێكی تری پەیوەندیدار بە ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• ڕۆژهەڵاتییەكانەوە، دووركەوتنەوەیە Ù„Û• خوێندن، چونكە Ù¾ÛŽØ´ قۆناغی زانكۆ خوێندکار بایەخ بە خوێندنەوە نادات. بە واتایەكی دیكە، بەگشتی پێواری کەلتووری خوێندنەوە Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ كوردیدا كاریگەریی خراپی هەیە، ÙƒÛ• وای كردووە خوێندنەوە نەبووەتە کەلتوورێكی باوی پیادەكراو لای تاكەكان، وێڕای ئەوەی ئه‌Ù… لایه‌نه‌ Ù„Û• دوو قۆناغدا كورت دەكرێتەوە:

1. قۆناغی  Ù¾ÛŽØ´ زانكۆ: خۆی له‌مانه‌دا دەبینێتەوە: لاوازیی ژینگەی خوێندنەوە Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ سیسته‌Ù…ÛŒ پەروەردەییدا، كەمتەرخەمیی خێزانەكان Ù„Û• هاندانی منداڵەكانیان بۆ خوێندنەوە، نەبوونی ژینگەی گونجاو، ستافی خوێنەر Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ هاندان Ù„Û• لایەن كتێبخانەكانەوە Ùˆ كەمیی ژمارەی كتێبخانەكان بە شێوەیەكی سەردەمیانە.

2. قۆناغی زانكۆ: خۆی له‌مانه‌دا ده‌بینێته‌وه‌: كەمتەرخەمیی مامۆستایان، نەبوونی ژینگە Ùˆ ÙƒÛ•Ø´ÛŒ گونجاو Ù„Û• پۆلەكاندا، هاننەدانی خوێندکاران Ù„Û• لایەن مامۆستایانەوە بۆ خوێندنەوە، لاوازیی سیسته‌Ù…ÛŒ كتێبخانەكان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ زانكۆكاندا، سەرقاڵیی خوێندکاران بە كاروباری تایبەت Ùˆ Ú©Ù‡‌میی كات Ùˆ نەبوونی ئارەزووی خوێندنەوە Ùˆ ڕانەهاتن.

سیسته‌Ù…ÛŒ پەروەردە Ùˆ دامەزراوە ڕۆشنبیرییەكان:

Ú•Û†ÚµÛŒ سیسته‌Ù…Û• پەروەردیی Ùˆ دامەزراوە ڕۆشنبیرییەكان، هیچی كەمتر نییە Ù„Û•Ùˆ Ú•Û†ÚµÛ•ÛŒ خێزان Ù„Û• پێگەیاندنی هاووڵاتیدا دەیگێڕێت؛ لەبەر ئەوەی كاتێك منداڵ دەگاتە (6-7) ساڵی، تێكەڵ بە ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ دەبێت. یەكەم تێكەڵبوونیشی Ù„Û• قوتابخانەوە دەست Ù¾ÛŽ دەكات و، پاشان هاوڕێ، مامۆستا، بەڕێوەبەر، پڕۆگرامی خوێندن Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ خوێندن، ÙƒÛ• Ù„Û• بڵاوكردنەوەی بیروڕا Ùˆ بەها نیشتمانی Ùˆ نەتەوەیی Ùˆ مرۆڤایەتییەكاندا Ú•Û†ÚµÛŒ كاریگەر دەگێڕن؛ هەروەها Ú•Û†Úµ Ùˆ كاریگەرییان هه‌یه‌ بۆ ڕۆشنبیربوونی مرۆڤ Ùˆ چەسپاندنی بیروڕا Ùˆ بنەماكانی، چونكە فەلسەفە Ùˆ ستراتیژیی پەروەردە Ùˆ فێركردن، Ù„Û• پرەنسیپ Ùˆ ئامۆژگاری Ùˆ ڕێنمایییەكانی سیستەمی كۆمەڵایەتییەوە وەردەگیرێت Ùˆ لەژێر كاریگەریی بیروڕا Ùˆ پراكتیكە نەتەوەیی Ùˆ پێشكەوتنخوازەكاندا دەبێت، ÙƒÛ• نەتەوە دەیانگرێتە خۆی.

هەر ئەم پابەندبوونە بە سیسته‌Ù…Û• كۆمەڵایەتییەكانەوە، دەبێتە هاندەرێك بۆ سیسته‌Ù…Û• پەروەردەیی Ùˆ ڕۆشنبیرییەكان بە هەموو ئاست Ùˆ پلە Ùˆ ئامرازە جۆربەجۆرەكانیانەوە، Ú©Ù‡‌ ÙˆÛ•Ùƒ كەناڵێكی كاریگەر Ùˆ چالاك ببنە بەردی بناغەی گەشەپێدانی سیاسی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ كۆمەڵگەدا، ÙƒÛ• زامنی چاندن Ùˆ بڵاوكردنەوەی بیروڕا Ùˆ بەها گرنگه‌کان دەكات Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ تازەپێگەیشتووان Ùˆ گەنجاندا، بە بڵاوكردنەوەی بیری نەتەوەیی Ùˆ كاركردن Ù„Û• پێناو بەهێزكردن Ùˆ قووڵكردنەوەیدا Ùˆ هەستكردن بە ئینتمای نەتەوەیی Ù„Û• هەموو شوێنێك Ùˆ بەگژداچوونەوەی بیروڕا دژەكان، بە جیاوازیی جۆر Ùˆ سەرچاوەكانیانەوە.

بێ گومان پرۆسەی پێگەیاندنی كۆمەڵایەتی Ù„Û• هەموو ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كدا Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دامەزراوە جۆربەجۆرە فەرمی Ùˆ نافەرمییه‌کانەوه‌ بەڕێوە دەچێت، Ù„Û• ÙˆÛŽÙ†Û•ÛŒ: قوتابخانە، زانكۆ، پەیمانگه‌ Ùˆ هتد. ئەركی سەرەكی Ùˆ گرنگیی ئەو دامەزراوانەیش ئاراستەكردن Ùˆ پەروەردەكردنی نەوەیەكە، شارەزای مێژوو، کەلتوور Ùˆ تایبەتمەندیی نەتەوەییی خۆی بێت؛ هەروەها دروستكردن Ùˆ بەهێزكردنی ڕۆحی نیشتمانی Ùˆ هاووڵاتیبوون، به‌رزکردنه‌وه‌ÛŒ ئاستی زانستی، بەتایبەت زانستە مرۆڤایەتییەكان، ÙƒÛ• هاووڵاتییان بە مێژووی نەتەوەی خۆیان ئاشنا بكات و، هاوکات گرنگیدان بە یادەوەری Ùˆ بۆنە نیشتمانییەكان Ù„Û• هەموو كایەكانی خوێندندا.

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون