PÊNÛS
 
خوێندنەوەیەک بۆ جووڵانەوەی نەخێر Ù„Û• ئێستادا 
     2017-08-17
شەیدا عەلى

خوێندنەوەیەک بۆ "جووڵانەوەی نەخێر لە ئێستادا"

 

شەیدا عەلی – توێژەر

دەستپێک: ماوەیەکە "جووڵانەوەی نەخێر Ù„Û• ئێستادا" Ù„Û• سلێمانی خۆی مانیفێست کردووە، Ú©Û• بە دەنگی دلێر، دەیەوێت دژایەتیی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بکات. ستراتیژیی ڕاگەیەندراوی ئەم جووڵانەوەیە، خۆی Ù„Û• دوو خاڵدا دەبینێتەوە: یەکەم، ئەنجامنەدانی ڕیفراندۆم Ù„Û• ئێستادا، دووەم: دەنگدان بە "نەخێر" Ù„Û• ئێستادا، ئەگەر ڕیفراندۆمەکە ئەنجام درا. ئەمە ڕاگەیەندراوی جووڵانەوەکەیە بەڵام شیکاری وردی زیاتر لەسەر ئامانج Ùˆ ستراتیژییە ڕانەگەیەندراوەکانیان پێویستییەکی دیکەیە، Ú©Û• ئێمە Ú¾Û•ÙˆÚµ دەدەین بەپوختی لەبارەیانەوە بدوێین. بەڵام بەر Ù„Û•ÙˆÛ•ØŒ دەکرێت تێبینییەکی پێویست بخەینە ڕوو: Ù„Û• سیستمە دیموکراتییەکان Ùˆ فەزای ئازاددا، دەنگدان بە "نەخێر" دەچێتە چوارچێوەیەکی ئاسایییەوە، بەڵام Ù†Û• یاسایییە Ùˆ Ù†Û• ئاساییشە، Ú©Û• بانگەشەی "نەخێر" بۆ پرۆسەی ڕیفراندۆم بکەیت و، وا بزانیت ئەو مافەت ھەیە Ú©Û• دەنگی ھاووڵاتیان بۆ پرسێک، کەسێکی ئاسایی یەکلایی دەکاتەوە. Ù„Û• ڕووی یاسایییەوە ھیچ ھاووڵاتییەک مافی ئەوەی نییە بۆ ئه‌نجامنەدانی ڕیفراندۆم کەمپین ساز بکات، بەڵام مافی تاکە ئەگەر ویستی دەنگی "نەخێر" بدات؛ ÙˆÛ•Ú© ڕایەکی تاک، دوور Ù„Û• گرووپ Ùˆ بەرنامەڕێژیی دیاریکراو. کەواتە یاسایی Ùˆ ئاسایی نییە، Ú¾Û•ÙˆÚµ بدرێت ڕێگری Ù„Û• Ú¯Û•Ù„ÛŽÚ© بکرێت Ú©Û• چارەنووسی خۆی دیاری بکات .

یەکەم: "جووڵانەوەی نەخێر Ù„Û• ئێستادا" چییە؟ جووڵانەوەی نەخێر Ù„Û• چەند ڕۆژنامەنووسێک Ùˆ دوو پەرلەمانتار Ùˆ بازرگانێک Ù¾ÛŽÚ© ھاتووە، Ú©Û• پاش ئەوەی گەیشتنە ئەو ڕاستییەی ڕیفراندۆم حەتمییە Ùˆ ئەنجام دەدرێت، خۆیان ڕاگەیاند. Ú•Û•Ù†Ú¯Û• بیروبۆچوونەکانیان Ù„Û• ڕووی سیاسییەوە وه‌كوو یه‌Ùƒ نه‌بن، بەڵام پرسێک بە چەند ئامانجێکی جیا، Ú©Û†ÛŒ کردونەتەوە. Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ھەندێکیان مەبەستیان چانسێکی سیاسی Ùˆ بوون بە فیگەری سیاسی Ùˆ خاوەن لیستی ھەڵبژاردن بێت و، ھەندێکیشیان دژایەتیکردنی دەسەڵاتی سیاسی (حکوومەت) Ú©Û†ÛŒ کردبێتنەوە، جیا Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ باش تێ گەیشتبێتن Ú©Û• دەوڵەت Ùˆ حکوومەت دوو بابەتی Ù„ÛŽÚ© جیاوازن. ھەندێکی دیکەیان کەوتوونەتە ناو پرۆسەکەوە، بەبێ ئەوەی ئامانجێکی ڕوونیان ھەبێت.

دووەم: "نەخێر Ù„Û• ئێستادا" Ú†ÛŒ Ù„Û• ھەگبەیدایە؟ Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ئه‌مه‌ بۆ ھەندێک کەس تەمومژاوی بێت Ú©Û• ئامانجی ئەم جووڵانەوەیە چییە Ù„Û• ئێستادا، بەڵام Ù„Û• خوێندنەوەی ئێمەدا جووڵانەوەی نەخێر Ù„Û• ئێستادا، بەچڕی کار لەسەر بابەتی ڕیفراندۆم دەکات، بۆ ئەوەی بە ئاراستەیەکی نەخوازراویدا ببات. ئەوەی زۆر گرنگە، ئەوەیە كه‌ ئەم جووڵانەوەیە Ú†ÛŒ Ù„Û• ھەگبەیدایە؟ ئەڵتەرناتیڤی چییە؟ تێزەکانی چین؟ ڕیفراندۆم بەچییەوە گرێ ده‌ده‌ن؟

Ù„Û• ڕاستیدا ئەم جووڵانەوەیە خاوەن تێزی فیکریی قووڵ نییه‌ØŒ Ú©Û• بتوانێت بۆ دەنگدەران بڕواپێھێنەر بێت. دەنگدەر پرسیار دەکات: بۆچی دەنگ بە سەربەخۆییی کوردستان نەدەم؟ وەڵامی ئەم جووڵانەوەیە قسەکردنە لەسەر دۆخ Ùˆ گوزەرانی ئەو دەنگدەرە، Ú©Û• Ù„Û• بنەڕەتدا دوو پرسی جودان، واتە: بابەتی سەربەخۆیی Ùˆ ھەستی بەدەوڵەتبوون، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دۆخی ژیانی تاک Ù„Û• ئێستادا، وابەستەی یەکدی نین. گونجاو نییە بە ھاووڵاتییەک بڵێیت دەنگ مەدە بە "بەڵێ"ØŒ چونکە مووچە Ùˆ ژیانت باش نییە. ئایا دەنگدان بە "نەخێر" ئەو بابەتە چارەسەر دەکات؟ ئەڵتەرناتیڤ Ù„Û• دەنگدانی نەخێردا، مانەوەیە Ù„Û• چوارچێوەی عێراقێکدا Ú©Û• زیاتر Ù„Û• Ù£ ساڵە شایستە دارایییەکانی کوردستان نادات و، Ù„Û• کاتی مانەوەیشدا لەناو ئەو دەوڵەتەدا، کورد ھیچی Ù„Û• بەغدا بۆ شین نابێت. یەکێکی دیکە Ù„Û• خاڵە جەوھەرییەکان Ú©Û• ئەم جووڵانەوەیە جەختی Ù„ÛŽ دەکاتەوە، بریتییە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ú©Û• ئێستا دۆخی نێودەوڵەتی گونجاو نییە. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە كه‌ Ú©Û•ÛŒ ئەو دۆخە گونجاو دەبێت؟ ئەم جووڵانەوەیە Ù„Û• ئاستیدا بێوەڵامە. ناتوانێت دۆخی گونجاو نیشانی دەنگدەران بدات Ùˆ ئەوە بسەلمێنێت Ú©Û• کاتێکی دیکەی دیاریکراو گونجاوە. پاشان Ù„Û• ڕووی سایکۆلۆژی Ùˆ سیاسییشەوە گوتنەوەی ئەو گوتارەی Ú©Û• دۆخی نێودەوڵەتی لەبار نییە، Ù„Û• ڕاستیدا بێئیرادەکردنی خەڵکی کوردستان Ùˆ تێکشکاندنی ئیرادەی دەنگدەرانە. ئەم تێزە، نیشانەی زیندووبوون نییە بۆ Ú¯Û•Ù„ÛŽÚ© Ú©Û• خاوەنی بەرخودان Ùˆ ھەموو قوربانییەکە؛ کارکردنە لەسەر ڕاھێنانی Ú¯Û•Ù„ÛŽÚ© بۆ ئەوەی نەتوانێت بڕیار بدات Ùˆ ئاییندەی سیاسیی خۆی دیاری نەکات.

 Ù¾Ø±Ø³ÛŒØ§Ø±ÛŽÚ©ÛŒ دیکەی دەنگدەر Ù„Û• ئێستادا Ú•Û•Ù†Ú¯Û• ئەوە بێت: ئایا Ú†Û†Ù† "نەخێر" دەتوانێت Ú¯Ù‡‌رەنتیی دووبارەنەبوونەوەی جینۆساید Ùˆ تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی دەرھەق بە گەلانی کوردستان بکات بە ھەموو پێکھاتە ئاینیی Ùˆ مەزھەبی Ùˆ نەتەوەکانییەوە؟ ئەگەر دەوڵەتی سەربەخۆ دروست بێت، Ù„Û• ڕووی یاسای نێودەوڵەتییەوە دەتوانێت پارێزبەندییەک بۆ دەوڵەتی کوردستان فەراھەم بکات Ú©Û• Ù„Û• جینۆسایدکردن بیپارێزێت، بەڵام غیابی دەوڵەتی کوردستان Ùˆ مانەوە Ù„Û• چوارچێوەی عێراقدا Ú©Û• وڵاتێکی گەرمە Ù„Û• ڕووی سیاسی Ùˆ ئەمنییەوە، ناتوانێت Ú¯Ù‡‌رەنتیی دووبارەنەبوونەوەی جینۆساید بە گەلانی کوردستان ببەخشێت.

جووڵانەوەی نەخێر Ù„Û• ئێستادا، ناتوانێت تێزێکی چارەسەرئامێز بۆ ئەو ناوچانەی بە ناوچەی ماددەی ١٤٠ ناسراون Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ بکات. Ù„Û• کاتێکدا سەرکردایەتیی کورد ھەنگاوی بوێری نا، Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ú©Û• ئەو ناوچانەیش ڕاپرسیی تێدا ئەنجام دەدرێت، نەدەبوو ئەو جووڵانەوەیە دژی ئەو ویستە مێژوویییەی خەڵکی کوردستان بێت. مێژووی خەباتی کوردستان بەشێکی باشی بۆ ئازادکردنی ئەو ناوچانە تەرخان کراوە. Ù„Û• ئێستادا Ú©Û• دەرفەتێکی مێژوویی دێتە Ù¾ÛŽØ´Û•ÙˆÛ• Ùˆ بڕیارێکی بوێرانە بۆ بەشداربوونی دەنگدەرانی ئەو ناوچانە ھەیە Ùˆ بۆ یەکەم جار Ú¾Û•Ù„ÛŽÚ©ÛŒ زێڕین Ù„Û• بزاڤی ڕزگاریخوازی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان خوڵقاوە، ھەر جووڵانەوەیەک دژ بێت بە ڕەوتی مێژوویی Ùˆ بە ڕەوتی خەبات Ùˆ قوربانیدانێکی زۆر Ù„Û• پێناو ئەو ناوچانە، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ویستی نەتەوەییدا ناکۆکە و، ناکۆکیشە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ستراتیژیی خەبات Ùˆ بەرخودانی کوردان. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە Ú©Û• ئایا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئەو دەرفەتە Ù„Û•Ùˆ ناوچانە لەدەست بدەین، Ú†Û†Ù† Ùˆ Ù„Û• Ú† کات Ùˆ زەمەنێکدا Ùˆ بە Ú† قوربانییەک، بۆمان دووبارە دەبێتەوە؟ جووڵانەوەی نەخێر، وەڵامێکی ڕوونی بۆ ئەم پرسە Ù¾ÛŽ نییە.

سێیەم: پیشەسازیی ترس Ùˆ دروستکردنی فۆبیا: یەکێکی دیکە Ù„Û•Ùˆ خاڵانەی Ú©Û• جووڵانەوەکە Ù„Û• ئێستادا گرنگیی Ù¾ÛŽ دەدات، بابەتی ترس Ùˆ گەورەکردنی زیاد Ù„Û• قەبارەی نیگەرانییەکانە بۆ ترس. ئاشکرایە Ú©Û• ڕیفراندۆمی باشوور Ù„Û• لایەن تورکیا Ùˆ ئێرانەوە پێشوازیلێکراو نییە، بەڵام ئەوە بەو مانایە نییە Ú©Û• ھەر دوو دەوڵەتی تورکیا Ùˆ ئێران، Ù„Û• برسیکردنی خەڵکی کوردستان Ùˆ داخستنی سنوورەکاندا دەستکراوەن. ئەگەر Ù„Û• دیدگه‌یەکی ئابوورییانەوە بڕوانین، داخستنی سنوورەکان Ùˆ ڕاوەستاندنی جووڵەی بازرگانی، چەند زیان Ù„Û• ئابووریی کوردستان بدات، Ø´Û•Ø´ هێنده‌ی، زیانە بۆ ئەو دەوڵەتانە. دەزانین Ú©Û• باشووری کوردستان Ù„Û• ئێستادا سێیەمین بازاڕی تورکیایە بۆ ساغکردنەوەی کاڵا Ùˆ شمەکەکانی. قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی، نزیکەی Ù§ ملیار دۆلار بۆتەوە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ تورکیادا Ú©Û• Ù„Û• ڕووی دارایی Ùˆ ئابوورییه‌وه‌ بە قازانجی ئەوانە؛ ئەمە جیا Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ù„Û• وزەی کوردستان سوودمەندن. بۆ ئێرانیش تا ڕاددەیەک دۆخەکە ھاوشێوەیە Ùˆ ئاستی ئاڵوگۆڕی بازرگانی، نزیک بە Ù¥ ملیار دۆلار بۆتەوە. ئایا Ù„Û• ڕووی لۆژیکییەوە، دروستە ئەم دەوڵەتانە پەیوەندیی ئابووری Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کوردستاندا بپچڕێنن؟! لەبەر ئەوە، نیگەرانییەکان Ù„Û• لایەن ئەم جووڵانەوەیە، زیاد Ù„Û• قەبارەی خۆی گەورە کراون.

چوارەم: لیستی سیاسی Ùˆ جووڵانەوەی نەخێر: یەکێکی دیکە Ù„Û•Ùˆ خوێندنەوانەی Ú©Û• بۆ ئامانجی ئەم جووڵانەوەیە دەکرێت، بریتییە Ù„Û• چوونه‌Ù†ÛŽÙˆ پرۆسەی سیاسی Ùˆ ھاوکێشە سیاسییەکانه‌وه‌. Ú•Û•Ù†Ú¯Û• Ù„Û• ئێستادا ئەم جووڵانەوەیە گەمەیەکی لێزانانە بە دەنگی تووڕە Ùˆ ناڕازیی کوردستانیان بکات، بەتایبەت Ù„Û• شاری سلێمانی Ùˆ دەوروبەری و، بیەوێت خاوەندارێتیی بکات، بۆ ئەوەی Ù„Û• دەرفەتی گونجاو وەبەرھێنانی Ù¾ÛŽÙˆÛ• بکات Ùˆ Ù„Û• یەکێک Ù„Û• ھەڵبژاردنەکان خۆی ڕابگەیەنێت. ئەم خاڵە ئاسایییە تا ئەو شوێنەی میکانزمێکی شەرعی Ùˆ نەتەوەییی گونجاوی لەبەردەستدا بێت، Ù†Û•Ú© Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دژایەتیکردنی پرسی سەربەخۆییی باشووری کوردستانەوە .

 
 
« یەکێتیى ئەوروپا Ùˆ پرۆسەى دروستکردنى بڕیار
« تورکیا Ù„Û• بەردەم دەرگا‌ داخراوەکانی یەکێتیی ئەوروپادا
« ئەوروپا Ùˆ ترامپ
« یەکێتیی ئەوروپا Ùˆ ئێران
« Ú•Û†ÚµÛŒ یەکێتیی ئەوروپا Ù„Û• ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا
« کوردستان Ùˆ فەڕەنسا؛ پەیوەندییەک بۆ زەمەنێکی گونجاو
« گرنگیی ئەڵمانیا  بۆ  باشووری کوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون