PÊNÛS
 
حكوومەت جێگرەوەی دەوڵەت نییە: جیاوازیی نێوان دەوڵەت ‌و حكوومەت چییە؟ 
     2017-08-15
سەروەر حەمە

حكوومەت جێگرەوەی دەوڵەت نییە: جیاوازیی Ù†ÛŽÙˆØ§Ù† دەوڵەت ‌Ùˆ حكوومەت چییە؟

 

سەروەر Ø­Û•Ù…Û•ØŒ مامۆستا Ù„Û• ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ یاسا ‌Ùˆ زانستە سیاسییەكان/ زانكۆی سەڵاحەددین–هەولێر

دەستپێك:

Ù„Û• ڕاستیدا هاونیشتمانیانی ئەم هەرێمە، بەبێ بوونی مەعریفەیەكی قووڵ لەسەر پرسی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، بەسەر دوو بەرەی دژبەیەكدا دابەش بوون: بەرەی "بەڵێ‌" ‌Ùˆ بەرەی "نەخێر" بۆ ڕیفراندۆم. ÙˆÛ•Ùƒ دەبینین بەرەی نەخێر ‌Ùˆ دژ بە ڕیفراندۆم، بە مەبەست ‌Ùˆ ئاگایییەوە بێت، یان بەبێ‌ مەبەست ‌Ùˆ ئاگایی، دەیانەوێت Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕەخنەگرتن Ù„Û• حكوومەت ‌و، ئاستی پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییە سەرەتایییەكان بۆ هاووڵاتیان، ڕەخنە Ù„Û• بوونی دەوڵەتیش بگرن ‌و، دەوڵەتداری بە پێوەری حكوومەتداری بخوێننەوە؛ ÙƒÛ• Ù„Û• ڕاستیدا ئەم دوو چەمكە جیاوازن ‌Ùˆ هەر یەكەیان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ زانستی سیاسەتدا پێگەیەكی تایبەتی هەیە. بۆیە لێرەدا بە ئەركی زانستیی سەرشانی خۆمی دەزانم Ù„Û• دووتوێی ئەم وتارە شیكارییەدا، تیشكێك بخەمە سەر ناساندنی چەمكی دەوڵەت ‌Ùˆ حكوومەت، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ خستنەڕووی دیارترین جیاوازییەكانی نێوانیان؛ بەو ئامانجەی چەمكە زانستییە شێوێنراوه‌كانی Ù†ÛŽÙˆ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• ڕاست بكەینەوە.

چەمكی دەوڵەت (الدولة/State):

مرۆڤ هەر Ù„Û• سەرەتای ژیان ‌Ùˆ دەركەوتنیدا، بۆ دەستكەوتنی پێداویستییەكانی ژیانی، Ù„Û• شوێنێكەوە بۆ شوێنێكی دی ڕۆیشتووە و، ئەوەی سروشت Ù¾ÛŽÛŒ بەخشیوە بەكاری هێناوە ‌Ùˆ Ù„Û• دۆخێكی تەواو سروشتیدا ژیاوە ‌و، هیچ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ بەڕێوەبردنی نەبووە لەسەری بڕوات. بەڵام ÙˆÛ•Ùƒ دەزانین بارودۆخی مرۆڤەكان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ تێپەڕبوونی كات، پێشكەوتنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی ‌Ùˆ گۆڕانی گەورەی بەسەردا هات؛ تاكوو وای Ù„ÛŽ هات بە Ù‡Û†ÛŒ خاوەندارێتی بۆ موڵك ‌Ùˆ زەویوزار ‌Ùˆ خۆخەریككردن بەكاری كشتوكاڵییەوە، Ù„Û• شوێنێكی دیاریكراودا جێگیر Ùˆ نیشتەجێ ببن. دواتر ئەم گردبوونەوە Ùˆ نیشتەجێبوونانە گەورەتر Ùˆ فراوانتر بوون، شارەكان دروست بوون و، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دروستبوونی شارەكاندا پێویستیی بوونی جۆرێك Ù„Û• ڕێكخستن Ùˆ سیستەم بۆ ڕاییكردنی كاروباری شارەكان هاتە ئاراوە. لێرەوە بیرۆكەی دەوڵەت سەر هەڵدەدات؛ بەو پێیەی ڕێكخستنێكە یارمەتیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دەدات بۆ بەدیهێنانی ئامانجەكانیان. دەركەوتن ‌Ùˆ دروستبوونی دەوڵەت Ù„Û•Ùˆ ڕۆژگارەدا، وای كرد Ù„Û• زۆربەی ناوچەكانی جیهاندا، دەوڵەت شوێنی خێڵ ‌Ùˆ بنەماڵە بگرێتەوە Ùˆ جڵەوی فەرمانڕەوایی بگرێتە دەست. واتە دەوڵەت ڕەهەندێكی گشتی ‌Ùˆ گەورەتر Ùˆ فراوانتری Ù„Û• عەشیرەت Ùˆ خێڵ Ùˆ بنەماڵە هەیە و، بۆ ÙƒÛ†ÛŒ گشتیی تاكەكانی كۆمەڵگەیە، Ù†Û•Ùƒ تەنیا بۆ چینێك یان بۆ گرووپێكی دیاریكراو، یان بنەماڵەیەكی تایبەت بێت. دروستبوونی دەوڵەت بە مانا مۆدێرنەكەی، دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەڤدەیەمی زایینی.

بوونی سیفەت ‌Ùˆ ڕەهەندی گشتی Ù„Û• دەوڵەت ‌و، بەرفراوانیی ئەم چەمكە، وای كردووە Ú¯Û•Ù„ÛŽÙƒ پێناسە بۆ دەوڵەت بكرێت؛ بە جۆرێك ÙƒÛ• هەندێك Ù„Û• یاساناسان پێیان وایە، دەوڵەت بریتییە Ù„Û• سیستەمێكی یاسایی ÙƒÛ• چین Ùˆ تویژە جیاوازەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• Ù¾ÛŽÙƒÛ•ÙˆÛ• دەبەستێتەوە. یاخود دەوڵەت ئەو قەوارە گرنگەیە ÙƒÛ• Ù„Û• ناوەوەیدا هەموو قەوارەی سیاسی، كۆمەڵایەتی، یاسایی، ئابووری Ùˆ كه‌لتووری ئاوێتەی یەكتر دەبن ‌Ùˆ چالاكییە جۆراوجۆرەكانی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û• دەخەمڵێنێت.

هەندێكی دیكە، پێیان وایە دەوڵەت گوزارشتە Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ خەڵك، ÙƒÛ• چالاكی Ùˆ گوزەرانی خۆیان لەسەر هەرێمێكی جوگرافیی دیاریكراو ئەنجام دەدەن و، پابەندن بە سیستەمێكی سیاسیی دیاریكراوەوە ÙƒÛ• لەسەری Ú•ÛŽÙƒ كەوتوون Ùˆ دەوڵەتەكەی Ù¾ÛŽ بەڕێوە دەبەن؛ Ù„Û• هەمان كاتدا دەوڵەت سەرپەرشتیی كار ‌Ùˆ چالاكییە سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ كۆمەڵایەتییەكانی ناوخۆ دەكات، بە ئامانجی گەشەپێدان Ùˆ باشكردنی ئاستی ژیانی هاوڵاتیانی خۆی.

بۆیە دەبینین هەموو دەوڵەتان Ù„Û• پێناو ئەنجامدانی ئەركەكانی دەوڵەت، دامەزراوەیەك، یان چەند دامەزراوەیەك دروست دەكەن و، بە شێوەیەكی گشتیش دەوڵەت سێ‌ دامەزراوەی سەرەكیی هەیە ÙƒÛ• بریتین Ù„Û• دەسەڵاتی یاسادانان، دەسەڵاتی جێبەجێكردن ‌Ùˆ دەسەڵاتی دادوەری. بنچینەی ئەم دابەشكردنەیش بریتییە Ù„Û• "بنەمای جیاكردنەوەی نێوان دەسەڵاتەكان" (مبدأ الفصل بین السلطات). ئەم دامەزراوانە پێشیان دەگوترێت دامەزراوە سیاسییەكان، یان دامەزراوە گشتییەكان، یان دامەزراوە دەستوورییەكان، چونكە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕێسا ‌Ùˆ بەندەكانی یاسای دەستوورییەوە Ú•ÛŽÙƒ دەخرێن، ÙƒÛ• لێرەدا بەكورتی باسی ئەم دامەزراوانە دەكەین:

  1. دەسەڵاتی یاسادانان (السلطة التشریعیة/Legislature): مەبەست Ù„Û• دەسەڵاتی یاسادانان ئەو دامەزراوەیەیە ÙƒÛ• مافی دروستكردنی ڕێسا ‌Ùˆ یاساكان ‌Ùˆ چاودێریكردنی كارەكانی دەسەڵاتی جێبەجێكردن ‌Ùˆ پەسەندكردنی بوودجەی ساڵانەی دەوڵەتی هەیە. ئەركی یاسادانان Ù„Û• دەوڵەتانی جیهاندا بە یەك Ø´ÛŽÙˆÛ• ئەنجام نادرێت، بەڵكوو بەپێی جیاوازیی سیستەمی سیاسیی دەوڵەت Ø´ÛŽÙˆÛ•ÛŒ دەگۆڕێت. بۆ نموونە ئەگەر سیستەمی سیاسی، كار بە دیموكراسیی ڕاستەوخۆ بكات، ئەوا Ú¯Û•Ù„ یاساكان دادەنێت. ئەگەریش سیستەمی سیاسی، كار بە دیموكراسیی نیمچە-ڕاستەوخۆ بكات، ئەوا Ú¯Û•Ù„ بە هاوكاریی پەرلەمان Ù¾ÛŽÙƒÛ•ÙˆÛ• یاساكان دادەنێن. ئەگەریش سیستەمی سیاسی، كار بە دیموكراسیی ناڕاستەوخۆ بكات، ئەوا پەرلەمان یاساكان دادەنێت. Ù„Û• ئێستادا زۆربەی دەوڵەتان كار بە دیموكراسیی ناڕاستەوخۆ دەكەن، بۆیە دەبینین پەرلەمان ئەركی یاسادانان ڕاده‌په‌Ú•ÛŽÙ†ÛŽ‌.
  2. دەسەڵاتی جێبەجێكردن (السلطة التنفیذیة/Executive): ئەم دەسەڵاتە، ئەركی جێبەجێكردنی یاساكان دەگرێتە ئەستۆ؛ بۆیە Ú•Û†ÚµÛŒ دەسەڵاتی جێبەجێكردن، دەبێتە تەواوكەری Ú•Û†ÚµÛŒ دەسەڵاتی یاسادانان و، گرنگترین بەشی دەسەڵاتی جێبەجێكردنیش بریتییە Ù„Û• سەرۆكی دەسەڵاتی جێبەجێكردن ÙƒÛ• Ù„Û• هەندێك وڵاتدا سەرۆكی دەوڵەتە ‌Ùˆ Ù„Û• هەندێكی تردا سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانە.
  3. دەسەڵاتی دادوەری (السلطة القضائیة/Judiciary): ئەركی ئەم دامەزراوەیە بریتییە Ù„Û• تەفسیر ‌Ùˆ ڕاڤەكردنی یاساكان ‌Ùˆ چارەسەركردنی ئەو كێشانەی بە Ù‡Û†ÛŒ سەرپێچیكردن Ù„Û• یاساكانەوە دێنە بەر دەستی ئەم دامەزراوەیە. بۆیە دەسەڵاتی دادوەری، ÙˆÛ•Ùƒ دەسەڵاتی جێبەجێكردن یاساكان جێبەجێ دەكات، بەڵام جیاوازیی ئەركی دەسەڵاتی دادوەری لەوەدایە، تەنیا ئەو كاتە یاساكان جێبەجێ دەكات ÙƒÛ• چەند كێشەیەك بە Ù‡Û†ÛŒ سەرپێچیكردن، یان ئاڵۆزیی یاساكانەوە بێتە بەر دەستی و، بەپێی یاساكان پێویستیی بە چارەسەركردن هەبێت.

چەمكی حكوومەت (الحكومة/Government):

چەمكی حكوومەت بەگشتی Ù„Û• ڕووی سیاسی ‌Ùˆ یاسایی ‌Ùˆ دەستوورییەوە، بە چەند واتایەك بەكار دەهێنرێت، وەكوو:

  1. حكوومەت بە واتا هەرە فراوانەكەی، ئاماژەیە بۆ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سیاسی، یان دەزگه‌ÛŒ فەرمانڕەوا Ù„Û• دەوڵەتدا. واتە ئاماژەیە بۆ سەرجەم ئەو دەسەڵاتە گشتییانەی ÙƒÛ• كاروبارەكانی دەوڵەت بەڕێوە دەبەن. بەمەیش حكوومەت هەر سێ‌ دامەزراوە سیاسییە سەرەكییەكە _دەسەڵاتی یاسادانان، جێبەجێكردن ‌Ùˆ دادوەری_ لەخۆ دەگرێت.
  2. حكوومەت بە واتا ناوەندییەكەی، ئاماژەیە بۆ دەسەڵاتی جێبەجێكردن. واتە ئەو دامەزراوەیه‌ÛŒ دەوڵەت، ÙƒÛ• ئەركی جێبەجێكردنی سیاسەت ‌Ùˆ یاسا Ùˆ بڕیارەكان ‌Ùˆ بەڕێوەبردنی ڕاستەوخۆی كاروبارە گشتییەكان Ù„Û• ئەستۆ دەگرێت. بەڵام دەبێ‌ ئەوە بزانین ÙƒÛ• دەسەڵاتی جێبەجێكردنیش چەند دامەزراوە Ùˆ یەكەیەكی تر لەخۆ دەگرێت، ÙˆÛ•Ùƒ: سەرۆكی دەوڵەت، ئەنجومەنی وەزیران ‌Ùˆ سەرجەم دامەزراوە كارگێڕییەكانی دەوڵەت.
  3. حكوومەت بە واتا بەرتەسكەكەی، هەندێك كات تەنیا ئاماژەیە بۆ وەزارەت _سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران ‌Ùˆ وەزیرەكان_. ئەم بەكارهێنانەیش زۆربەی كات Ù„Û•Ùˆ وڵاتانەدا باوە ÙƒÛ• كار بە سیستەمی پەرلەمانی دەكەن.

لەژێر ڕۆشناییی ئەم واتایانەی سەرەوەدا بۆ چەمكی حكوومەت، دەبینین ڕێككەوتنێكی گشتی Ù„Û• نێوان یاساناسان ‌Ùˆ زانایانی سیاسەت نییە سەباره‌ت بە دەستنیشانكردنی واتای حكوومەت، بەڵام ئەوەی زیاتر باوە، واتای دووەمی حكوومەتە، واتە: سەرۆكی دەوڵەت، یان سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران ‌Ùˆ وەزیرەكان ‌Ùˆ سەرجەم دامەزراوە كارگێڕییە گشتییەكانی دەوڵەت؛ ÙƒÛ• Ù„Û• دەستووردا بە دەسەڵاتی جێبەجێكردن ناسراوە. بەگشتی، ئەركەكانی حكوومەت بریتین Ù„Û• سێ‌ جۆر ئەركی سەرەكی:

  1. ئەركە سیاسییەكان: ÙƒÛ• بریتین Ù„Û• پاراستنی ئاسایشی ناوخۆ Ùˆ سەپاندنی یاساكان ‌Ùˆ وەرگرتنی باج ‌Ùˆ لەچاپدانی دراو؛ سەرجەم ئەم ڕۆڵانەیش ÙƒÛ• بە ئەركە كلاسیكی ‌Ùˆ تەقلیدییەكانی حكوومەت ناسراون.
  2. ئەركە ئابوورییەكان: بریتییە Ù„Û• دەستخستنە ناو ئابووریی وڵات، Ú† Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ هاوكاریكردنی كەرتی تایبەت ‌Ùˆ بەشداریكردنی سەندیكاكان Ù„Û• پلانڕێژكردنی ئابووریی وڵاتدا، یان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خاوەنداربوونی دەوڵەت بۆ كەرتی گشتی ‌و، دامەزراندن ‌Ùˆ وەبەرهێنانی Ù¾Ú•Û†Ú˜Û• ئابوورییەكان ‌Ùˆ خۆماڵیكردنی دامەزراوە ئابووری ‌Ùˆ دارایییەكان.
  3. ئەركە كۆمەڵایەتییەكان: بریتین Ù„Û• چاودێریكردن ‌Ùˆ دابینكردنی پێداویستییە كۆمەڵایەتییەكانی هاووڵاتیان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پەروەردە Ùˆ فێركردن ‌Ùˆ تەندروستی ‌Ùˆ نیشتەجێكردن ‌Ùˆ دابینكردنی كار Ùˆ بەخشینی بیمەی كۆمەڵایەتی لەكاتی بێكاری ‌Ùˆ پەككەوتندا.

Ù„Û• ڕاستیشدا ئەركە ئابووری ‌Ùˆ كۆمەڵایەتییەكانی حكوومەت، ÙƒÛ• بە ئەركە نوێیەكان ناسراون، نزیكەی كەمتر Ù„Û• سەدەیەكە Ù„Û• زۆربەی وڵاتاندا پەرەی سەندووە؛ ئەمەیش هاوكات بووە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو گۆڕانكارییەی ÙƒÛ• Ù„Û• سەدەی بیستدا بەسەر چەمكی دەوڵەت ‌Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ Ù„Û• كۆمەڵگەدا هاتووە. لەبەر ڕاپەڕاندنی هەموو ئەم ئەركانە، هاووڵاتیان زیاتر Ù„Û• هەر دامەزراوەیەكی تری دەوڵەت، هەست بە حكوومەت دەكەن ‌Ùˆ ÙˆÛ•Ùƒ دامەزراوەی ڕاستەقینەی فەرمانڕەواییكردنی دەوڵەت دەستنیشانی دەكەن.

جیاوازیی نێوان دەوڵەت ‌Ùˆ حكوومەت:

دوای خستنەڕووی ناساندنی هەر دوو چەمكی دەوڵەت ‌Ùˆ حكوومەت، لێرەدا بەپێویستی دەزانم Ù„Û• نێوان ئەم دوو چەمكەدا جیاوازی بكەین، چونكە ÙˆÛ•Ùƒ ئاماژەم Ù¾ÛŽ دا، هەندێك جار بە مەبەست ‌Ùˆ ئاگایییەوە بێت، یان بەبێ‌ مەبەست ‌Ùˆ ئاگایی، هەندێك خەڵك دەیانەوێت Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕەخنەگرتن Ù„Û• حكوومەت ‌Ùˆ ئاستی پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییە سەرەتایییەكان بۆ هاونیشتمانیان ڕەخنە Ù„Û• دەوڵەت بگرن ‌و، دەوڵەتداری بە پێوەری حكوومەتداری بخوێننەوە؛ ÙƒÛ• Ù„Û•  ڕاستیدا ئەم دوو چەمكە جیاوازن ‌و، هەر یەكەیان Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ زانستی سیاسەتدا پێگەیەكی تایبەتی هەیە. دیارترین جیاوازییەكانی نێوان ئەم دوو چەمكە، خۆی Ù„Û•Ù… چەند خاڵه‌دا دەبینێتەوە، وەكوو:

  1. دەوڵەت چوارچێوەی كارە ‌و، تەواوی دامەزراوە دەستووری ‌Ùˆ یاسایی ‌Ùˆ سیاسی ‌Ùˆ دادوەرییه‌كان لەخۆ دەگرێت. ئەركی پاراستن Ùˆ دابینكردنی ئاسایش Ùˆ ئاشتی Ùˆ ئازادییە سیاسی ‌Ùˆ مەدەنییەكانە. ئەكتەرێكی چالاكی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•ÛŒ نێودەوڵەتیشە. بەڵام حكوومەت تەنیا Ù„Û• چوارچێوەی دەسەڵاتی جێبەجێكردندا قەتیس دەبێت ‌و، Ú•Û†ÚµÛŒ خزمەتكردن بە هاونیشتمانیان Ù„Û• كۆمەڵگەدا دەبینێت. بەم جۆرەیش، دەردەكەوێت چەمكی دەوڵەت گشتگیرتر ‌Ùˆ فراونترە Ù„Û• چەمكی حكوومەت.
  2. سەرچاوەی دروستبوونی دەوڵەت، جیاوازە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ حكوومەت. ÙˆÛ•Ùƒ دەبینین شێوازی دروستبوونی دەوڵەت، بۆ‌ دوو Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ سەرەكی دەگەڕێتەوە ÙƒÛ• بریتین Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سروشتی، یان دروستبوونی دەوڵەت Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گرێبەستەوە، ÙˆÛ•Ùƒ "گرێبەستی كۆمەڵایەتی" )العقد الاجتماعی(Social Contract-Ø› بەڵام سەرچاوەی دروستبوونی حكوومەت، یان میكانیزمێكی دیموكراسی ÙˆÛ•Ùƒ هەڵبژاردنە، یان ڕێككەوتنی Ù†ÛŽÙˆ هێزە سیاسییەكانە.
  3. دەوڵەت Ù„Û• ڕووی كاتەوە ماوەی كۆتاییهێنان ‌Ùˆ بەسەرچوونی نییە، یان بە واتایەكی تر، بوونی دەوڵەت پەیوەست نییە بە خولی هەڵبژاردنەوە، بەڵام حكوومەت ماوەی كاری، پەیوەستە بە خولی هەڵبژاردنەوە. بۆیە زۆر جار بۆ ماوەی چوار بۆ Ù¾ÛŽÙ†Ú† ساڵ متمانە بە كابینەیەكی حكوومەت دەكرێت.
  4. موڵكداریی حكوومەت، بۆ دەوڵەت دەگەڕێتەوە. هەر بۆ نموونە دەگوترێت دەوڵەتی سوید خاوەنی حكوومەت ‌Ùˆ حوكمڕانییەكی باشە؛ بەڵام بەپێچەوانەوە موڵكداریی دەوڵەت بۆ حكوومەت ناگەڕێتەوە؛ ئەمەیش دەگەڕێتەوە بۆ فراوانی ‌Ùˆ گەورەییی دەوڵەت لەچاو حكوومەت.
  5. دەوڵەت جێگیرە و ناگۆڕێت و، ئەوەی كە دەگۆڕێت حكوومەت و حوكمڕانەكانن. ئەمەیش یەكێكی دیكەیە لە جیاوازییەكانی نێوان ئەم دوو چەمكە.
  6. ئەركی دەوڵەت، خۆی Ù„Û• بەرگری Ù„Û• ‌Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ دەرەكی Ùˆ پاراستنی ئاسایش Ù„Û• ناوخۆدا دەبینێته‌ÙˆÛ•ØŒ بەڵام ئەركی حكوومەت دابینكردنی ئاسوودەیییە بۆ كەمكردنەوەی هەژاری Ùˆ نایەكسانیی كۆمەڵایەتی و، هەروەها دابینكردنی ئاسایشی كۆمەڵایەتی بۆ هاونیشتمانیان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ سیستەمێكی خزمەتگوزاریی گشتییەوە.
  7. دەوڵەت خاوەنی سەروەرییە، ÙƒÛ• بە باڵاترین دەسەڵات ‌Ùˆ هێزی دەوڵەت دادەندرێت، ÙƒÛ• هیچ هێز Ùˆ دەسەڵاتێك Ù„Û• سەرووی هێز Ùˆ دەسەڵاتی دەوڵەته‌وه‌ نییە، بەڵام حكوومەت خاوەنی ئەم تایبەتمەندییە نییە. ئەمانەی ئاماژەمان Ù¾ÛŽ دا، Ù„Û• دیارترین جیاوازییەكانی نێوان دەوڵەت ‌Ùˆ حكوومەت بوون.

دەرەنجام:

تێكەڵكردنی چەمكی دەوڵەت ‌Ùˆ حكوومەت، جگە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ شێواندنی ڕای گشتی ‌Ùˆ بەلاڕێدابردنی پرسە گرنگەكانە، Ù„Û• هەمان كاتدا هەڵەیەكی زانستی ‌Ùˆ ئەكادیمییە، چونكە هەر یەكێك Ù„Û•Ù… دوو چەمكە تایبەتمەندیی خۆیانیان هەیە ‌Ùˆ كەسیان نابێتە شوێنگرەوەی ئەوی دیكە. ناكرێت Ù‡Û•ÚµÛ• ‌Ùˆ كەموكورتی ‌Ùˆ گەندەڵییەكانی حكوومەت، بكرێتە بیانوو بۆ ڕەتكردنەوەی دەوڵەت ‌و، داواكاری بۆ دروستبوونی دەوڵەتی سەربەخۆ ‌و، ئەنجامنەدانی ڕیفراندۆم.

 
 
« ئەمریكییه‌كـان چــۆن سەرۆكـی وڵاتەكەیـان هەڵدەبژێـرن؟
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له‌ به‌دیهێنانی ڕۆشنبیریدا
« تێڕامانێک Ù„Û• Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ ڕۆشنبیریی سیاسی
«  ڕۆڵی حزبە سیاسییەکان Ù„Û• بەدیهێنانی ڕۆشنبیریی سیاسیدا
« تێــڕامانێــك سەبارەت بە سازان
« كۆتایییەكانی داعش‌
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕۆشنبیریی سیاسی Ù„Û• بەدیهێنانی پرسی دیموكراسیدا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون