PÊNÛS
 
ئەگەرەکانى سەرکەوتنی ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی کوردستان 
     2017-08-09
شاڵاو عەبدولخالق محەمەد - هۆگر ئیبراهیم حەکیم

ئەگەرەکانى سەرکەوتنی ڕیفراندۆم و سەربەخۆییی کوردستان

"خوێندنەوەیەکی شیکاری- سیاسییە بۆ ئاییندەى دروستبوونی دەوڵەتی کوردستان بەپێی تیۆریی گەمە"

شاڵاو عەبدولخالق محەمەد، پسپۆر لە سیاسەت و وزە

هۆگر ئیبراهیم حەکیم، ماستەر لە زانستە سیاسییەکان

خستنەڕووی پرس (بەشی دووەم)

ڕیفراندۆم وەک پرسێکی ستراتیژی و مێژوویی، لە هەمان کات گەمەیەکی سیاسیی فرەلایەن و فرەڕەهەندە؛ لەگەڵ ڕاگەیاندنی کاتى ئەنجامدانى ڕیفراندۆم، سەرەتاکانى ئەو گەمە سیاسی و ستراتیژییە دەستی پێ کرد. تێگەیشتن لە ڕێسا و سروشتی ئەو گەمەیەی بە هۆی ڕیفراندۆمەوە دەستی پێ کردووە، هەنگاوێکی ستراتیژیی گرنگە لە چوارچێوەی ئەو گەمەیە، کە هەرێمی کوردستان لایەنێکی بزوێنەریەتی. هەرێمی کوردستان لە بەردەم کۆمەڵێک گەمەدایە کە جووڵەى جیاوازی پێویستە لەسەر ئاستی نێوخۆیی و هەرێمی و نێودەوڵەتی، تا بتوانێت پرسی ڕیفراندۆم و پرۆسەی سەربەخۆییی دەوڵەتی کوردستان بە ئەنجامێکی باش لە بەرژەوەندیی خۆی یەکلایی بکاتەوە. کەواتە پرسیاری سەرەکی لێرەدا ئەوەیە، کە ئایا جووڵە و گەمە و لایەنەکانى بەردەم ئەو پرسە ستراتیژییە کامانەن، کە هەرێمی کوردستان پێویستە خۆیانی بۆ ئامادە بکات؟

ناوەڕۆک

سەرکردایەتیی سیاسی کوردستان و کۆمیتەى باڵای ڕیفراندۆم، پێویستە لە جۆری گەمە لە کات و شوێنی گونجاو تێ بگات، تا بتوانێت بەرامبەر هەر یەکە لەو لایەنانەى کە پشتگیریی سەربەخۆییی کوردستان، یان دژایەتیی سەربەخۆیی دەکەن، جووڵەى گونجاو هەڵبژێرێ. لێرەدا سەرەتا باس لەو چەمکە گرنگانە دەکەین کە دەکەونە چوارچێوەی تیۆریی گەمەوە، پاشان لە چوارچێوەیەکی گەمەکاندا بەپێی شیکارییەکی سیاسی- ئەکادیمی باس لە ئاراستەى کارکردنی دەسەڵاتی سیاسیی کوردستان دەکەین بۆ هەڵبژاردنی جووڵەى گونجاو بەرامبەر لایەنە گەمەکەرە ناوخۆیی و هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان.

چەمکەکانى ناو تیۆریی گەمە

بەڵام سەرەڕای ئەم ناساندنانەی کە لە ڕێگەى ئەم پێناسەی ئەم زانایانە کردمان بۆ تیۆریی گەمە، هەندێک چەمک هەن پێویستە بناسرێن ئەگەر بە شێوەیەکى کورتیش بێت، بۆ نموونە: گەمە، جووڵە و جووڵەى باشتر.

Ú¯Û•Ù…Û• Game:

بارودۆخێکی پێویستە لەسەر گەمەکەرەکان بۆ بڕیاردان لەبارەیەوە، یان بریتییە لە وەرگرتن و بەخشین کە لە نێوان لایەنەکان ڕوو دەدات. بەپێی گەمەکەرەکان، گەمەکە، یان لێهاتوویییە یان گەمەى بەختە (لعبة الحظ) ، بەڵام بەپێی جووڵەى گەمەکە، یان ستاتیکە یان دینامیکییە. مەبەست لە ستاتیک ئەوەیە کە هەر لایەنێک لە گەمەکەرەکان لە یەک کاتدا ستراتیژییەتى خۆیان هەڵدەبژیرن، بەبێ ئەوەى هیچ لایەنێکیان ئاگادارى هەنگاو و بڕیارەکانى لایەنى بەرامبەرى بێت، بەڵام دینامیکی، واتە گەمەکەرەکان بە شێوەیەکی یەک لە دواى یەک بڕیار دەردەکەن.

بەپێی ئەو زانیارییانەى Ú©Û• لەبەر دەستى گەمەکەرەکاندایە Ùˆ پەیوەندیی بە گەمەکەوه‌ هەیە، دوو جۆر گەمەمان هەیە:

1-     Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ زانیاریى تەواو   Game of Perfect Information)/مباریات المعلومات الکاملە(

2-     Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ زانیاریى ناتەواو  Game of Imperfect Information)/مباریات المعلومات غیر الکاملە(

Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ زانیاریى تەواو، به‌Ùˆ مانایه‌یه‌‌ هەر یەکێک Ù„Û• لایەنەکانى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• نیاز Ùˆ مەبەستى لایەنى بەرامبەرەکەى دەزانێت و، هەروەها هەموو ئەڵتەرناتیڤەکانى ڕوون کردۆتەوە و، دەربارەى ڕێسا Ùˆ یاساکانى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• Ùˆ دەرەنجامەکانییه‌وه‌ØŒ زانیاریى تەواوى هەیە. بەڵام Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ زانیاریى ناتەواو، ماناى وایە Ú©Û• هەر یەکێک Ù„Û• لایەنەکانى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û•ØŒ بە لای Ú©Û•Ù…Û•ÙˆÛ• مەبەستى بەرامبەرەکەى نازانێت و، دەربارەى چۆنێتیی بەڕێوەبردنى ئەو گەمەیەوه‌ زانیاریى تەواوى نییە.

جووڵە (move)

Ù„Û• تێگەیشتنى تیۆریی گەمەدا، جووڵە بریتییە Ù„Û• گواستنەوەى Ú¯Û•Ù…Û• Ù„Û• قۆناغێک بۆ قۆناغێکی تر؛ واتە دەسپێکردن بە قۆناغێک Ùˆ کۆتاییهێنان بە قۆناغێکی تر. جووڵە Ù„Û• گەمەکەرێکه‌وه‌ بۆ گەمەکەرێکی دی دەگوازرێتەوە، بە شێوەیەکی دیاریکراو Ùˆ بەردەوام یاخود بەیەکەوە؛ هەروەها دانى بڕیارى جووڵەیش لەوانەیە دەرەنجامى بڕیارێکى شەخسی (کەسی) بێت یان لەناکاو بێت یان ئەوه‌تا بە بەرنامە دەبێت.

جووڵەى باشتر (Perfect movement)

ئەم جووڵەیە Ù„Û• کاتێک دەبێت، Ú©Û• یەکێک Ù„Û• گەمەکەرەکان تواناى ئەوەى هەبێت Ú©Û• جووڵەیەک بکات Ùˆ هەنگاوێک بچێته‌ Ù¾ÛŽØ´Û•ÙˆÛ•ØŒ بێ ئەوەى لایەنەکانى تر بتوانن Ù„Û• شوێنی خۆیان بجووڵێنەوە؛ واتە بە Ù‡Û†ÛŒ ئەم جووڵەیەوە بە Ù¾ÛŽØ´ لایەنەکانى تر دەکەوێ. ئەم جووڵەیە، Ù„Û• یەکلاییکردنەوەى گەمەکاندا Ú•Û†ÚµÛŒ هەیە.

بەش (share)

بەش یاخود دەرەنجام، ئەو زاراوەیەیه‌ Ú©Û• Ù„Û• تیۆریی گەمەدا ئاماژەى Ù¾ÛŽ کراوە بەوەى Ú©Û• Ù„Û• کۆتاییی گەمەکەدا Ú†ÛŒ ڕووی داوە Ùˆ دەستکەوتەکان چین. بۆ نموونە Ù„Û• یاریی شه‌تڕەنج Ùˆ دامەدا دۆڕاو Ùˆ براوە هەیە، بەڵام Ù„Û• یاریى پۆکەردا ئەنجامى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û•ØŒ لەوانەیە بەشەکەت هەندێک پارە بێت؛ کەواتە بەپێی گەمەکان، بەش یان ئەنجامى کۆتایی دەگۆڕدرێت.

قەیرانى بەندبوون (Prisoner's Dilemma)

یەکێک Ù„Û• چەمکەکانى دیکەى ناو تیۆریی Ú¯Û•Ù…Û•ØŒ Ú©Û• یەکێک Ù„Û• گەمەکەرەکانى لەناو گەمەکەدا تێی دەکەوێت، بریتییە Ù„Û• بارودۆخی "قەیرانى بەندبوون"ØŒ Ú©Û• لێرەدا Ù„Û• ئەنجامى ئەوەى ئەو گەمەکەرە (لاعب)ØŒ دەکەوێتە قۆناغێکەوە Ú©Û• هیچ دەستکەوتێک بەدەست ناهێنێت؛ واتە دەرەنجامەکەى سفر ده‌بێت. بیرۆکەى گەمەکردن Ù„Û•Ù… حاڵەتەدا، دەست Ù¾ÛŽ دەکات بەوەى، Ù„Û• تواناى هەر گەمەکەرێكدایه‌ کەوا Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ هاوکارییەوە دەستکەوت بەدەست بهێنێت، بەڵام هاوکاریى ئەو گەمەکەرە، دەبێت خۆی بداتە پاڵ یەکێک Ù„Û• نەیارەکانى یاخود ئەو کەسەى Ú©Û• بەتەواوەتی بەرژەوەندیی لەگەڵیدا یەک ناگرێتەوە، بەڵام بە چوونەپاڵی، دەبێتە Ù‡Û†ÛŒ بەدەستهێنانى هەندێک دەستکەوت ئەگەرچی کەمیش بێت. بەڵام ئەگەر هەر دوو لایەنی Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û•ØŒ خۆیان دایە پاڵ هەر یەکێک Ù„Û• بەرەکانى دوژمن Ù„Û• دژی ئەوى دیکە، ئەوە یان دەدۆڕێنن، یان دەستکەوتی Ú©Û•Ù… بەدەست دەهێنن. کەواتە Ù„Û•Ùˆ حاڵەتەدا، ئەگەر هه‌موو گەمەکەرەکان، یان یەکێکیان کەوتنە قۆناغی به‌ندبوون، بە شێوەیەکی عەقڵانی وا باشترە Ú©Û• Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ هاوکارى Ù„Û• نێوان خۆیاندا ئەگەرچی دۆستی یەکدی نین، Ù¾ÛŽÚ© بێن.

بەڵام Ù„Û• حاڵەتێکدا ئه‌Ú¯Ù‡‌ر لایەنی بەرامبەر چووە پاڵ دوژمن، ئەوا كه‌متر عەقڵانی دەردەکەوێت، بۆیە پێویست ناكات بچێتە پاڵ دوژمن (لایەنی بەرامبەر) له‌پێناو ئەوەی هەموو شتێک لەدەست نەدەیت، بەڵام ئەگەر ئەو کارەت کرد ئەوا Ù„Û• لایەک دەبیتە بەند (Prison)ØŒ Ù„Û• لایەکی دیکە دۆڕاو دەبیت.

ئەو بارودۆخانەى کە ڕێساکانى تیۆریی گەمەى لەسەر جێبەجێ دەبێت جۆراوجۆرن کە شیکردنەوەى تیۆریی گەمە لەخۆ دەگرێت و بریتین لە:

1-     بارودۆخی Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ دوولایەنە، Ú©Û• دەرەنجامەکەى سفر دەبێت Two-Person Zero-Sum Games.

2-     بارودۆخی Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ دوولایەنە، Ú©Û• دەرەنجامەکەى سفر نابێت Two-Person Non Constant Sum Games.

3-     بارودۆخی ئەو گەمانەى Ú©Û• ماوەیەکی دیاریکراویان هەیە  Games of Finite Length .

4-     بارودۆخی ئەو گەمانەى ماوەیەکی دیاریکراویان نییەgames of Indeterminate Duration.

5-     بارودۆخی چارەسەرییەکان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ هاوکارى Cooperative Solution.

6-     بارودۆخی چارەسەرییەکان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌Ù‰ هاوکارینەکردن Non-Cooperative Solution.

بارودۆخی یەکەم Ùˆ دووەم، Ù„Û• لایەن تیۆریی Ú¯Û•Ù…Û•ÙˆÛ• زیاتر گرنگییان Ù¾ÛŽ دەدرێت Ùˆ Ø´ÛŒ دەکرێنەوە. به‌ڵام له‌ هه‌مووی گرنگتر ئه‌Ùˆ گەمانەن Ú©Û• دوولایەنن Ùˆ ئەنجامەکەى سفره‌ØŒ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ Ú¯Ù‡‌مانه‌ سروشتێکی ململانێی توندیان هەیە (Strictly Competitive Games)ØŒ زۆرجار Ù¾ÛŽÛŒ دەگوترێت Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ بەرهەڵستکاریى ڕاستەوخۆ Ùˆ پێکدادانى تەواوەتى (Pure Opposition)ØŒ هەروەها ئاستی ئەو دەستکەوتەى یەکێک Ù„Û• لایەنەکان بەدەستى دەهێنێت هەمان ئەم ئاستەیە Ú©Û• لایەنى بەرامبەر دەی دۆڕێنێت. سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ØŒ له‌Ù… جۆرە بارودۆخانەدا هیچ دەرفەتێک نییە دانوستاندن Ùˆ مساومەکردن؛ واتە Ù„Û•Ù… جۆرە گەمانەدا، هیچ شتێک نییە Ù¾ÛŽÛŒ بگوترێت دەسکەوتى هاوبەش Ú©Û• لەسەر بنەماى ژیری Ùˆ هاوکارى بێت. هەروەک Ú†Û†Ù† (مورتن کاپلان) سەبارەت بەم جۆرە دەڵێ: "Ù„Û•Ù… جۆرە بارودۆخەدا، ئەو دەستکەوتەى Ú©Û• یەکێک Ù„Û• لایەنەکان Ù„Û• ئەنجامى هاوکاریکردنی لایه‌Ù†ÛŒ ده‌ره‌وه‌ Ù„Û• گەمەکان بەدەستى دەهێنێت، زیاترە بە به‌راوردکردنى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوەى Ú©Û• داوای هیچ هاوکارییه‌Ùƒ نەکات." بەڵام سەبارەت بە بارودۆخی ئەو گەمانەى دوولایەنن Ùˆ دەرەنجامەکەى سفر نابێت Ú©Û• جیاوازە Ù„Û•ÙˆÛ•Ù‰ پێشتر، بەوەى Ú©Û• لێرەدا هەر دوو لایەنى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• دەستکەوت بەدەست دەهێنن، مورتن کاپلان Ù¾ÛŽÛŒ وایە ئەم جۆرە بارودۆخە زیاتر Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سروشتى پەیوەندیی نێودەوڵه‌تى Ùˆ هەموو بوارەکانى زانستى سیاسی Ùˆ کۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەکی گشتى دەگونجێت.

جۆری ململانێکان لە تیۆریی گەمە:

تیۆریى گەمە لە بیرۆکە گشتییەکەى، گریمانەى ئەوە دەکات کەوا ململانێ بە سروشتى خۆی دابەش دەبێتە سەر دوو جۆری سەرەکی:

1-     ململانێ کێبرکێییەکان (Conflicts competitive): سەبارەت بەم ململانێیانە ئەو دەستکەوتەى Ú©Û• یەکێک Ù„Û• لایەنەکان بەدەستى دەهێنێت، بە هەمان ئاستى دۆڕاندنى لایەنى بەرامبەرەکەیەتى؛ واتە Ú©Û†ÛŒ گشتیى دۆڕان Ùˆ بردنەوەى لایەنەکان دەکاتە سفر.

2-     ململانێ ناکێبرکێییەکان (non-competitive Conflicts): Ù„Û•Ù… جۆرە ململانێیانەدا بە Ø´ÛŽÙˆÛ•Ù‰ پێشوو بەرژەوەندیى هەر دوو لا دژبەیەک نابن، بەڵکوو بە جۆرێک تێکه‌Úµ دەبن Ú©Û• هەر دوو لا Ú•ÛŽÚ¯Û• خۆش بکەن بۆ سازش Ùˆ ته‌نازولکردن Ù„Û• پێناو گەیشتن بە خاڵی ڕێککەوتن؛ Ú©Û• ئەمه‌ په‌ره‌ به‌ پەیوەندیی هەر دوو لا دەدات بۆ دروستبوونى بارودۆخێک Ú©Û• لەسەر بنەماى سیاسەتى هاوکاریی بنیات دەنرێت.

سروشتی گەمەى ڕیفراندۆم لەپێناو سەربەخۆییدا

بەپێی ئەو چوارچێوە تیۆرییەی Ù„Û• سەرەوە ئاماژەى Ù¾ÛŽ کراوە، دەتوانین بڵێین Ú©Û• Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ ڕیفراندۆمی کوردستان Ú©Û• ئامانجی گەورەی، گەیشتنە بە سەربەخۆیی Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ وەرگرتنی ڕای هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستانه‌وه‌ØŒ گەمەیەکی ململانێی کێبرکێییە، چونکە Ù„Û• ئەگەری سەرکەوتنی ڕیفراندۆمدا لایەنی براوە هەرێمی کوردستان دەبێت؛ Ú©Û•  بە هەمان قەبارەى براوەییی هەرێمی کوردستان، لایەنەکانى دیکەى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• خۆیان بە دۆڕاو دەزانن. جگە Ù„Û•Ù…Û•ØŒ باردۆخی Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û•ØŒ بارودۆخی کێبرکێی کراوەیە، واتە کاتی کۆتایییەکەى دیار نییە. لەبەر ئەوەی ئەگەر Ù„Û• ڕیفراندۆمی کوردستان، ئەنجامەکەی بە هەر شێوەیەک بێت، واتای کۆتاییهاتنی Ú¯Û•Ù…Û• نایەت، بەڵکوو Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• دەچێتە قۆناغێکی نوێوە؛ بە شێوەیەک Ú©Û• گۆڕانکاری Ù„Û• جووڵە Ùˆ سروشتی گەمەکەرەکان دێتە ئاراوە. تەنانەت ئەگەری گۆڕانکاری Ù„Û• ژمارەى گەمەکەرەکان دروست دەبێت؛ بە شێوەیەک Ú©Û• هەندێ گەمەکەری ناوخۆیی، کۆتایی بە گەمەکانیان دێت Ùˆ چیتر بەشێک نابن Ù„Û• Ú¯Û•Ù…Û•. Ù„Û• بەرامبەردا لەسەر بنەمای ئەو دەرەنجامەی Ú©Û• ڕیفراندۆم Ù¾ÛŽÛŒ دەگات، لایەنی نوێ Ùˆ هەڵوێستی نوێ دروست دەبێت.

Ù„Û• بەرامبەریشدا، ئەم شیکردنەوەیە بۆ لایەنە هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتییەکان ڕاستە، Ú©Û• دەتوانین بڵێین هێزە هەرێمی Ùˆ نیودەوڵەتییەکانیش ستراتیژییەتی کارکردنیان بە ئاراستەى پشتگیریکردن Ù„Û• دەرەنجامى ڕیفراندۆم، یان بە ئاراستەى دژایەتیکردنی دەرەنجامەکان، دەگۆڕێت. واتە دژایه‌تیی هێزە هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتییەکان چیتر له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕای نافەرمی Ùˆ ڕاگەیاندنیان بەرامبەر سەربەخۆییی هەرێمی کوردستان نابێت، بەڵکوو Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• دەچێتە قۆناغێکی نوێوە و، جووڵەکان بە شێوەیەکی فەرمی، یان نهێنی دەچنە خزمەت پرۆسە Ùˆ هەنگاوەکانى سەربەخۆییی کوردستانەوە. یاخود بەپێچەوانەوە، لایەنەکانى Ú¯Û•Ù…Û• دژایەتییەکی تەواوی هەنگاوەکانى سەربەخۆییی کوردستان دەکەن، Ú©Û• دەتوانین بڵێین ئەو جووڵانە بەپێی تیۆریی Ú¯Û•Ù…Û•ØŒ دەکەوێتە چوارچێوەی Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ کراوەوە. لێرەدا هەرێمی کوردستان، دەبێت چاوەڕوانی جووڵەى چاوەڕوانکراو Ùˆ لەناکاوی لایەنەکانى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• بکات.

کاتى ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە نێوان جووڵەى باش و باشتردا

دەستنیشانکردنی 25/9 Ù„Û• لایەن سەرکردایەتیی کوردستان، جووڵەى دەستپێکردنی گەمەکەیە. بەپێی ئەو بارودۆخە هەستیارەى عێراق Ùˆ ناوچەکەی پێدا تێپەڕ دەبێت، Ú©Û• بە قۆناغی گواستنەوە ناسراوە، دەستنیشانکردنی ئەو کاتە جووڵەیەکی باشە، چونکە هەموو ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتییانەى Ù„Û• ژینگەى نێودەوڵەتیدا ڕوو دەدەن، Ù„Û•Ùˆ قۆناغانە ڕوو دەدەن Ú©Û• بە قۆناغی "ڕاگوزەر" ناسراون. بەڵام بەشێکی لایەنەکانی Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û•ØŒ جووڵە سەرەتایییەکانى خۆیان لەسەر دواخستنی ئەو کاتە داڕشتووە، كه‌Ú†ÛŒ هەموو لایەنەکان یەک ئەرگیومێنت Ùˆ یەک گوتاریان نییە بۆ ئەو دواخستنە؛ هەر یەکەو بە شێوەیەک بەڵگە بۆ ئەو دواخستنە دەهێنێتەوە. لێرەدا بۆ ئێمە گرنگە بزانین Ú©Û• ئایا کاتەکەى Ù„Û• نێوان جووڵەى باش Ùˆ باشتردا Ú† پێگەیەکی هەیە؟ باشترین جووڵە Ù„Û• هەنگاوى سەرەتای Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û•ØŒ دەستنیشانکردنی کاتى ئەنجامدانى ڕیفراندۆم بوو، بەڵام بۆ پارێزگاریکردن Ù„Û•Ùˆ جووڵە باشە، پێوستە ئاراستەی کارکردن Ù„Û•Ùˆ ڕووەوە بەرەو جووڵەى باشتر بێت. لێرەدا بۆ نیشاندانى ئیرادەى ڕاستەقینەى هەرێمی کوردستان بۆ سەربەخۆیی، پێویستە پێداگری Ù„Û•Ùˆ کاتە بکرێت، بەڵام بە Ù‡Û†ÛŒ ئەوەی سروشتی Ú¯Û•Ù…Û•Ù…Û• کراوەیە، بۆیە ئەگەرەکانى دیکەیش چانسی ڕوودانیان هەیە؛ یەکێک Ù„Û•Ùˆ ئەگەرانە دواخستنی کاتەکەیە بۆ کاتێکی دیکە. لێرەدا گرنگە بپرسین: بۆ پاراستنی جووڵەی باش، پێویستە Ú†Û†Ù† مامەڵە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەگەرە نوێیەکاندا بکرێت؟

دەتوانین بڵێین جووڵەى باشتر بۆ دەسەڵاتی سیاسی Ù„Û• هەرێمی کوردستان، تا ناوەڕاستی مانگی Ù†Û† ناتوانرێت کاری لەسەر بکرێت، چونکە دەبێت کۆمیتەى باڵای ڕیفراندۆم Ù„Û• هەرێمی کوردستان چاوەڕوانی جووڵەى کارتێکەری لایەنەکانی دژ، یان پشتگیری ڕیفراندۆم بکەن، تاوەکوو تێ بگەن Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• بە Ú† ئاراستەیه‌کدا دەڕوات. بێ گومان جووڵەى ئەو لایەنانە، ئاراستەى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• بەرامبەر هەرێمی کوردستان دەگۆڕێت. Ù„Û•Ùˆ کاتەدا هەرێمی کوردستان زیاتر دەتوانێت ئاراستەى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• دەستنیشان بکات، هەروەها ئەو بڕیارە ناڕوونەیش یەکلایی دەبێتەوە Ú©Û• ئاخۆ Ù„Û• 25/9دا ڕیفراندۆم ئەنجام بدات یان دوای بخات. Ù„Û• ئەگەری دواخستنی ڕیفراندۆمیشدا، دەبێت دەسەڵاتی سیاسی Ù„Û• هەرێمی کوردستان چۆنێتیی دواخستن Ùˆ مەرجەکانى دواخستن دەستنیشان بکات؛ Ú©Û• دەتوانین بڵێین ئەگەر لەسەر ئه‌Ù… ئاراسته‌یه‌ بڕوات، جووڵەى هەرێمی کوردستان جووڵەیەکی واقعی دەبێت Ùˆ دەکەوێتە چوارچێوەی جووڵەى باشترینەوە لەناو تیۆریی گەمەدا. لێرەدا هیچ لایەنێکی ناوخۆیی یاخود هەرێمی ناتوانێت بە دەرەنجامى ئەو جووڵەیە بڵێت هەرێمی کوردستان Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ جۆری سفری کردووە، چونکە بێ گومان کاتێك بەپێی خواستی دەسەڵاتی سیاسی، ڕیفراندۆم دوا دەخرێت. کەواتە دانیشتووانی هەرێمی کوردستان بە دەرەنجامەوە ئەو گەمەیە دوا دەخات، Ú©Û• بەپێی تیۆریی Ú¯Û•Ù…Û• بەش یاخود پشک یاخود دەستکەوتی دەبێت.

ئایا ڕیفراندۆم کوردستان دەخاتە قەیرانی بەندبوونەوە؟

بەشێک Ù„Û• ئەرگیومینتی ئەو لایەنە نێوخۆیی Ùˆ هەرێمییانەی دژایەتیی ڕیفراندۆم دەکەن، لەسەر ئەوە داڕێژراوە کەوا ڕیفراندۆم Ùˆ کاتى ئەنجامدانى، هەرێمی کوردستان دەخاتە دۆخێکی نەخوازراو و، بەرەو قەیرانی بەندبوونی دەبات. بەڵام ئەم تێڕوانینە ڕووکەشە، دەرەنجامى تێنەگەیشتنە Ù„Û• سروشتی Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆیی، چونکە بەپێی ئەو تێگەیشتنەی بۆ ئەو Ú†Û•Ù…Ú©Û• Ùˆ ئەو دۆخە هەمانە، دەتوانین بڵێین قەیرانی بەندبوون تەنیا Ù„Û•Ùˆ جۆرە گەمانە ئەگەری ڕوودانیان هەیە Ú©Û• بە Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ سفری ناسراون؛ سروشتی Ú¯Û•Ù…Û•Ù‰ سفریش بە شێوەیەکە Ú©Û• گەمەكه‌رەکان بە شێوەیەکی ڕەها بەرەو سەرکەوتن، یان شکست دەڕۆن. بەڵام سروشتی Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ ڕیفراندۆم، سروشتی گەمەیەکی سفری نییە تا ئەنجامدان Ùˆ ئەنجامنەدانى بەرەو دۆخی قەیرانی بەندبوونمان ببات، بەڵکوو گەمەیەکی تەواو کراوەیە Ùˆ سروشتێکی ڕێژەییی هەیە. کەواتە ئەگەری ڕوودانی ئەم جۆرە Ù„Û• قەیران، زۆر لاوازە. هیچ ئەگەرێک کوردستان بەرەو لێواری پەراوێزخستن Ùˆ گەمارۆدان نابات، چونکە بەپێی ئەو هاوکێشە بیرکارییانەی Ú¯Û•Ù…Û•ÛŒ ڕیفراندۆم هەیەتی، بەشێک Ù„Û• بەرژەوەندیی هاوبەش Ù„Û• نێوان سەرجەم لایەنەکانى Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• هەیە؛ بۆیە هیچ لایەنێک ئارەزووی ئەوە ناکات Ú¯Û•Ù…Û•Ú©Û• بکاتە گەمەیەکی سفری.

لەوەیش زیاتر، کاتێک لایەنەکانى دژ بە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم Ù„Û• 25/9دا بانگەشەی ئەوە دەکەن Ú©Û• هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی جووڵەى هێزە هەرێمییەکان یاخود شه‌Ú• Ùˆ پێکدادانی حەشدی شەعبی دەبێتەوە، ئەوا دەتوانین بڵێین ئەو بانگەشەکردنە لاوازە، چونکە ئەو جووڵەیە پەیوەندیی بە ڕیفراندۆمەوە نییە؛ لەبەر ئەوەی ئەو زانیاری Ùˆ ڕووداوانەی Ú©Û• Ù„Û• نێوان هەرێمی کوردستان Ùˆ عێراقی عەرەبیدا ڕوویان داوە، پلانی هێرشی حەشدی شەعبی بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتی سیاسی Ùˆ سەربازیی هەرێمی کوردستان Ù¾ÛŽØ´ ڕاگەیاندنی کاتى ڕیفراندۆم بووە. دەتوانین بڵێین ئەو جووڵەیە لەناو پیلانێکی پێشوەختەدا بووە؛ کەواتە ڕیفراندۆم ئەو جووڵەیە بەهێز ناکات، بەڵکوو Ú•ÛŽÚ¯Û•Ù‰ Ù„ÛŽ دەگرێت.

دەبێت ئەوەیشمان بیر نەچێت کە جووڵەى حەشدی شەعبی، پەیوەندیدارە بە پشک و بەشە بەرژەوەندیی لایەنە گەمەکەرە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانەوە، کەوا بەئاسانی ڕێگە بە جووڵەیەکی مەترسیدار نادەن کە لە لایەن عێراقی عەرەبی، یان ئێرانەوە پیلانی بۆ داڕێژرابێت. سەبارەت بە قەیرانی بەندبوونی ئابووری، ئەو گەمەیەیش تەنیا پەیوەندیی بە یەک هێز و لایەنەوە نییە. بۆیە لە ئەگەری ڕوودانیشیدا، گەمەی جۆری سفری لە ڕووی ئابووری و ئاڵوگۆڕی بازرگانییەوە، ئەگەر جارێک لە دژی بەرژەوەندیی هەرێمی کوردستان بێت، ئەوا دوو ئەوەندە لە دژی ئەو هێز و دەوڵەتانە دەبێت کە بەرژوەندیی ئابووری و ئاڵوگۆڕی بازرگانییان لەگەڵ هەرێم هەیە، چونکە لە ڕووی ئابوورییەوە ئەوە ئەو دەوڵەتانەن کە کاڵاکانیان لەناو هەرێمی کوردستان ساخ دەکەنەوە و قازانجێکی داراییی باش لە هەرێمی کوردستان دەکەن.

 
 
« ئەگەرەکانى سەرکەوتنی ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی کوردستان
« ئەگەرەکانى سەرکەوتنی ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی کوردستان
« ئەگەرەکانى سەرکەوتنی ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی کوردستان (بەشی سێیه‌م)
« ئەگەرەکانى سەرکەوتنی ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی کوردستان (بەشی چوارەم)
« باشووری کوردستان لەنێوان گوشارە هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتییەکاندا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون