PÊNÛS
 
هێژموونیی شیعە Ù„Û• دوای ٢٠٠٣ 
     2017-08-09
پەیڕەو ئەنوەر

هێژموونیی شیعە لە دوای ٢٠٠٣

 

پەیڕەو ئەنوەر/ توێژەر

پێشەکی:
Ù„Û• دوای ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ بەعسەوە Ù„Û• ٢٠٠٣ Ùˆ دووبارە داڕشتنەوەی سیسته‌Ù…ÛŒ حوکمڕانی Ù„Û• عێراقدا، ئێران Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ نوخبەیەکی سیاسیی عەرەبی شیعییه‌وه‌ بەقووڵی دێتە ناو عێراقەوە بەتایبەت دوای جێهێشتنی عێراق Ù„Û• لایەن ئەمریکاوە Ù„Û• ٢٠١١ دەبێتە خاوەن هێژموونی Ùˆ بڕیار و، زۆرینەی پایەکانی حوکمڕانی داگیر دەکات. هەر Ù„Û• سێکتەری سیاسییەوە تا دەگاتە سێکتەری ئابووری، هەر Ù„Û• سێکتەری سەربازییەوە تا دەگاتە سیاسەتی دەرەوە Ùˆ پەیوەندییە دیپلۆماسی Ùˆ هەرێمییەکان. بەشێك Ù„Û• توێژەران پێیان وایە Ù„Û• دوای داگیرکردنی کوێت Ù„Û• لایەن "سەددام حوسێن"Ù‡‌وه‌ Ùˆ پووکانەوە Ùˆ لاوازبوونی عێراق Ùˆ ڕژێمەکەی، ئێران بیری Ù„Û•Ù… هێژموونییە کردۆتەوە Ùˆ پلانی بۆ داڕشتووە تا کۆتاییهاتنی Ù„Û• ٢٠٠٣دا. بۆچوونێکی تر هەیە ئەم هێژموونییە گەورەیەی ئێران، دەبەستێتەوە بە نەبوونی ستراتیژییەتێکی ڕوون Ùˆ ئاشکرا Ù„Û• لایەن هەر یەک Ù„Û• ئەمریکا بۆ عێراق Ùˆ ناوچەکە و، بلۆکی سوننی بەتایبەت سعوودیا Ùˆ تورکیا، ÙˆÛ•Ú© دوو جەمسەری کاریگەری ناو بلۆکەکە.

شیعیزم، لە بەرگرییەوە بۆ هەستانەوە

ڕاستە شیعەکانی عێراق لە ئێستادا پەرتەوازەن و دابەش بوون بۆ چەند یەکەیەکی بچووک و گەورە، بەڵام هەوڵێکی گەورە دەدەن بۆ بوون بە بەشێک لە ناوەند. ناوەند لە ئێستادا کێیە و چییە؟ ئەمە پرسیارێکە دەبێت لەسەری بوەستین و، تێ بگەین کە شیعەکان چ جۆرە ناوەندێکیان دەوێت! شیعەکان لە دوای ٢٠٠٣وە، دیدێکی تایبەتییان بۆ بەشداری و گەڕانەوەیان بۆ ناوچەکە (ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەناویشیدا عێراق و سووریا) هەبوو. ئەم دیدە، زیاتر خۆدەرخستن و پیشاندانی ماسوولکەیە لە بەرامبەر هێزەکانی تری وەک ڕۆژاوا و سوننەکان، تا بزانرێت ئەوان چۆن شیعە دەبینن و، دەیانەوێت چۆن مامەڵەی لەگەڵدا بکەن.

شیعەکانی ئەمڕۆ دیدێکی تریان هەیە: وا هەست دەکەن دەبێت بەشدارییان هەبێت و، گۆڕانکاری بهێننە کایەوە Ùˆ بڕیار Ùˆ هێژموونی بۆ خۆیان ببەنەوە. ڕووسیا ململانێ لەسەر جیۆپۆلیتیک Ùˆ جیۆئابووری دەکات و، دەیەوێت ببێت بە ناوەند. بێ گومان ئەم بەناوەندبوونەوەی ڕووسیا، شوێن بۆ ئێران Ùˆ جوگرافیای شیعیزم دەکاتەوە. لێرەوە شیعیزم ترسی مانەوە Ùˆ بوون Ùˆ مەسەلەی بەرگریکردن تێ دەپەڕێنێت Ùˆ کۆتاییی Ù¾ÛŽ دێنێت. ڕووسیا زیاتر چاوی Ù„Û• عێراق Ùˆ سووریایە؛ ئەم دوو یەکەیە Ú•Û†ÚµÛŒ ڕووسیا Ù„Û• سیاسەتی نێودەوڵەتیدا دادەڕێژنەوە. Ù„Û• ڕووی ململانێ Ùˆ دابەشکردنەوەی ڕەگەزەکانی هێزه‌وه‌ØŒ سووریا بۆ ڕووسیا ئاسانە، بەڵام عێراق سەخت Ùˆ ئاڵۆزە و، ناتوانێت بەئاسانی دەستوەردان بکات. نزیکبوونەوەی شیعە Ù„Û• ڕووسیا بۆ ئەوەیە ئەم ئاڵۆزییەی بۆ ئاسان بکات.

عێراق و سووریا خاڵێک بۆ بەستنەوەی ئێران بە لوبنان

پڕۆژەی شیعەگەرایی، یان هیلالی شیعیزم، چەمکێکی سیاسی، جیۆسیاسی و جیۆستراتیژییە؛ زیاتر ئەو سێگۆشە جیۆپۆلیتیکییە دەگرێتەوە کە کۆمەڵێک وڵاتی عەرەبی لەخۆ دەگرێت. ئامانجی پرۆژەکە بریتییە لە سەپاندنی هێژموونیی سیاسی، ئابووری، فەرهەنگی و مەزهەبیی شیعە بە ڕابەرایەتیی ئێران بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و، بەتایبەتی وڵاتانی سوننی. دەکرێت جوگرافیای پڕۆژەی هیلالی شیعی بەم شێوەیە دابەش بکەین کە عێراق و سووریا ئامادەیییەکی تەواویان لەناویدا هەیە و، خاڵێکی بنەڕەتییە لە گرێدانی ئێران بە لوبنانەوە:

 Ù¡- عێراق: هەر یەک Ù„Û• پارێزگه‌کانی نەجەف، کەربەلا، بابل، قادسیە، واست، موسەننا، زی قار، میسان Ùˆ بەسڕە لەخۆدەگرێت.

Ù¢- سووریا: Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© پارێزگه‌ لەخۆ دەگرێت، بەتایبەت: حەلەب، دیمەشق، حوران، حەمس، ئەدلیب Ùˆ حەما.

٣- لوبنان: زیاتر ئەو ناوچانەی کە لەژێر کۆنتڕۆڵی حزبوڵڵای لوبنانیدان.

Ù¤- سعوودیا: پارێزگه‌کانی قەتیف Ùˆ حەسا Ùˆ ڕۆژهەڵاتی سعوودیا.

٥- باشووری یەمەن: ئەو ناوچانەی کە لەژێر دەسەڵاتی حوسییەکانی ئەو وڵاتەن.

٦- بەحرێن: بە هۆی بوونی ژمارەیەک شیعە لەو وڵاتەدا، کە لە لایەن ئێرانەوە ئاڕاستە و هاوکاری دەکرێن.

حکوومەتی ئێرانی بە سەرپەرشتیی دەزگه‌ هەواڵگرییەکەی (ئیتلاعات) Ùˆ دامەزراوە سەربازییەکانی ÙˆÛ•Ú© "سوپای پاسدارانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامیی ئێران"ØŒ دەمێکە خەریکی پڕچەککردن Ùˆ ئاڕاستەکردنی هێز Ùˆ گرووپە شیعییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستن، بەتایبەت حزب Ùˆ هێزە شعییەکان Ùˆ حەشدی شەعبی Ù„Û• عێراق، حزبوڵڵا Ù„Û• لوبنان، هێزی سەربازیی بەشار ئەسەد Ù„Û• سووریا Ùˆ بەرگریلێکردن Ùˆ هەوڵدان بۆ مانەوەی. تەنانەت Ù„Û• کاتی جەنگی ناوخۆی سووریاوە تا ئێستا، ئێران ملیۆنان دیناری Ù„Û• هاوکاری Ùˆ پاڵپشتیی سووریا Ùˆ سوپاکەی خەرج  کردووە و، بە ڕاگری سەرەکیی پەیکەری سیاسی Ùˆ حوکمڕانیی بەشار ئەسەد Ù„Û•Ùˆ وڵاتەدا دادەنرێت.

بەربەستەکانی ئێران لە سووریا

- مانەوەی داعش لە نێوان سنوورەکانی عێراق و سووریادا

یەکێک Ù„Û•Ùˆ سیناریۆیانەی Ú©Û• ÙˆÛ•Ú© بەربەست بۆ وەستاندنی Ù¾Ú•Û†Ú˜Û•ÛŒ هیلالی شیعی Ù„Û• دوای داعشەوە Ù„Û• ئارادایە، گواستنەوەی Ù¾ÛŽÚ¯Û• Ùˆ تواناکانی داعشە بۆ ناوچە سنوورییەکانی نێوان عێراق Ùˆ سووریا، بۆ ئەوەی ÙˆÛ•Ú© هێزێکی وێرانکەر درێژە بە تێکشکاندن Ùˆ لەناوبردنی شیعیزم بدات و، Ú•ÛŽÚ¯Û• نەدات حەشدی شەعبی بگات بە سووریا و، بەمەیش بەئاسانی ئێران Ù„Û• عێراقەوە بپەڕێتەوە بۆ سووریا و، بیکات بە یەک جوگرافیای سیاسی و، سیاسەت Ùˆ ستراتیژەکانی جێبەجێ بکات؛ چونکە به‌ کردنەوەی ئەم Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یە Ù„Û• بەردەم ئێران Ùˆ هێزە شیعییەکاندا، خەونی هیلالی شیعی دەبێتە ڕاستی و، ئێران سەرکەوتنێکی جیۆسیاسی بەدەست دێنێت و، دەبێت بە ئەکتەری پلە یەک Ù„Û• سووریادا.

- ئەمریکا وەک هێزێکی نێودەوڵەتی

لە دوای بەهاری عەرەبی و کەوتنی بەشێک لە وڵاتە عەرەبییەکان، شەپۆلی ناڕەزایەتییەکان گەیشتە سووریا و، سووریا بوو بە کاندیدێکی سەرەکی بۆ کەوتن و ڕووخانی ڕژێمەکەی بەشار ئەسەد. سووریا بۆ هەموو ئەکتەر و هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، بووە گۆڕەپانێکی گەورەی ململانێ. ئێران هەر زوو هەستی بە مەترسیی کەوتنی ئەسەد و لەدەستدانی سووریا و گۆڕانی جیۆپۆلیتیکی کرد و، هێزی ڕەوانەی سووریا کرد بۆ پاراستنی ڕژێمەکە و نەکەوتنی. جەمسەری سوننە، لەناویشیدا تورکیا و سعوودیا، بەناڕاستەوخۆ پشتگیریی چەند گرووپێکیان کرد بۆ بەڕێوەبردنی ململانێکان؛ لە سەرووی ئەمانیشەوە ئەمریکا و ڕووسیا وەک دوو هێزی نێودەوڵەتی هاتنە نێو سووریا و ململانێکانەوە. ئەمریکا لە مەترسیی فراوانخوازی و هێژموونیی شیعیزم و ئێرانیزم گەیشتووە، بەتایبەت لە سووریا، کە ئەڵقەیەکی گەورەیە لە بەستنەوەی تاران بە بەیروت و گەیشتنی بە دەریای سپیی ناوەڕاست و سەرخستنی پڕۆژەی هیلالی شیعی. ئەمریکا لە ڕێگەی پڕچەککردن و یارمەتیدانی چەند گرووپ و هێزێکەوە، توانیی بەربەست بۆ ئێران دروست بکات و لە خەونەکانی دووری بخاتەوە و پێداگری لەسەر لابردنی ئەسەد بکات.

- سعوودیا و هاوبەشەکانی

بەهێزبوون Ùˆ هەڵکشان Ùˆ فراوانبوونی شیعیزم، Ù„Û• ڕووی سیاسی Ùˆ جوگرافییەوە ترسی بۆ سعوودیای عەرەبی دروست کرد و، وای کرد سعوودیا ÙˆÛ•Ú© هێزێکی سەرەکی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ پەیکەربەندی Ùˆ چوارچێوەی جەمسەری سوننیدا، پشتیوانیی ئەو هێز Ùˆ گرووپانە بکات Ú©Û• Ù„Û• ڕووی ئایدیۆلۆژی Ùˆ بیرکردنەوەی سیاسی Ùˆ ئایینییه‌وه‌ Ù„Û•Ùˆ نزیکن و، دەتوانێت Ù„Û• بەرامبەر ئێران بەکاریان بێنێت، بەتایبەت هێزێکی ÙˆÛ•Ú© سەلەفییەکان. وێڕای ئەوەی چەند ناوەندێکی تری ئایینی Ú©Û• Ù„Û• بەرنامەی وەهابییەکانەوە نزیکن Ùˆ خاوەن سەرچاوەی ماددیی بێسنوورن، پاڵپشتیی ماددیی سەلەفییەکان Ùˆ هێزە ڕادیکاڵەکان دەکەن بۆ بەگژداچوونەوەی شیعەگەرایی Ùˆ فراوانخوازییەکانی ئێران Ùˆ Ù¾Ú•Û†Ú˜Û• سیاسییەکەی. سووریا، Ù„Û• لایەن بلۆکی سوننییەوە ÙˆÛ•Ú© ئەلتەرناتیڤی عێراق دەبینرا Ùˆ Ù„ÛŽÛŒ دەڕوانرا. دەکرێت وای Ù„ÛŽÚ© بدەینەوە وڵاتانی سوننه‌مەزهەب Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ کۆنتڕۆڵکردنی سووریاوە کۆتایی بە Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ هیلالی شیعی دێنن Ùˆ سووریا دەگەڕێننەوە ژێر ڕکێف Ùˆ دەسەڵاتی سوننەکانەوە، چونکە سوننەکان عێراقییان لەدەست چووە Ùˆ ناتوانن جارێکی تر ببنەوە خاوەن هێژموونی Ùˆ هێزێکی خاوەن بڕیار Ù„Û• عێراقدا و، عێراق زۆرینەی شیعەیە Ùˆ گەڕایەوە ژێر دەسەڵات Ùˆ بڕیاری شیعەکان.

کورد لەنێو ململانێکەدا

 Ø¨Û† ئێمە/کورد گرنگە Ù„Û•Ù… کردەی بەشیعەکردنەی عێراق، بێینە دەرەوە Ùˆ خۆمانی Ù„ÛŽ بپارێزین. شیعیزم ببێت بە ناوەند، دونیایەکی ترسناک بۆ خۆی دروست دەکات Ùˆ دەچێتەوە دۆخی بەشیعەکردنی جوگرافیای سیاسیی هەموو هێزەکانی تر، Ù„Û• سەرووی هەمووانەوە کورد Ùˆ سوننەکان. بۆ تێپەڕاندنی ئەم ترسە، کورد ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی بەدەستەوەیە! واتە دیدی سەربەخۆیی بۆ ڕزگاربوون Ù„Û• هێژموونیی شیعیزم. بۆ ئێمە گرنگە Ù„Û• ڕۆژاوای کوردستان نزیک ببینەوە، بۆ ئەوەی بگەین بە ئاو Ùˆ بگەین بە دەریا؛ ئەوسا باشتر شوێنمان Ù„Û• ململانێی جیۆپۆلیتیکیی نێوان ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا دەبێتەوە و، نابین بە بەشێک Ù„Û• Ù¾Ú•Û†Ú˜Û• Ùˆ ململانێی مەزهەبی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

دەرەنجام:
لاوازبوون Ùˆ ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ بەعس Ù„Û• عێراق، Ù‡Û•Ù„ÛŽÚ©ÛŒ زێڕینی بە ئێران بەخشی بۆ دروستکردنی فراوانخوازی Ùˆ هاتنەناو عێراقەوە. نەبوونی ستراتیژییەتێکی ڕوون Ù„Û• لایەن ئەمریکا Ùˆ وڵاتانی سوننەوە Ù„Û• دوای ٢٠٠٣وە، دەرفەتی هەستانەوە Ùˆ هێژموونی Ùˆ بەرنامەی سیاسیی شیعەی بە ڕابەرایەتیی ئێران زیاتر کرد و، ئێرانی کرد بە ناوەندێک و، کردی بە خاوەن بڕیار Ùˆ جوگرافیای سیاسی؛ بەمەیش Ù„Û• Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ بەردەوامدایە بۆ بەستنەوەی لوبنان بە ئێرانەوە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ سووریا Ùˆ عێراقەوە. Ù„Û• ئێستادا هێزە نێودەوڵەتی Ùˆ هەرێمییەکانی ÙˆÛ•Ú© ئەمریکا Ùˆ سعوودیا Ùˆ چەند وڵاتێکی تر Ù„Û• خەمی ئەوەدان، ڕێگر بن Ù„Û• بەردەم فراوانخوازی Ùˆ هێژموونیی شیعە، بەتایبەت Ù„Û• سووریادا، بۆ ئەوەی ئێران ماندوو بکەن Ùˆ Ù„Û• جووڵەی بخەن. سەرکەوتنی ئێران Ù„Û• سووریا، دەرگه‌یەکی گەورە دەکاتەوە بۆ تواندنەوەی هێزە سوننییەکانی جیهانی عەرەبی Ùˆ سنووردارکردنی Ú•Û†ÚµÛŒ ئەمریکا Ùˆ مەترسیخستنە سەر بەرژەوەندییەکانی. ئەمریکا Ùˆ هاوبەشەکانی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا خەریکی داڕشتنی میکانیزم Ùˆ ڕێوشوێنی سیاسی Ùˆ سەربازین بۆ ڕاگرتنی Ø´Û•Ù¾Û†Ù„ÛŒ شیعەگەرایی، بەتایبەت Ù„Û• سووریادا، چونکە بەهەر نرخێک بێت دەیانەوێت سووریا Ù„Û• ژێر دەستی هیچ نوخبەیەکی سیاسیی شیعی نەبێت و، بیگەڕێننەوە بۆ سوننەکان.

 
 
« دەوڵەتی باشووری کوردستان Ùˆ داڕشتنەوەی نەخشەی سیاسیی ناوچەکە
« ژیۆپۆلیتیکی تورکیا Ùˆ کاریگەرییەکانی
« مووسڵ؛ حەوشەی پشتەوەی تورکیا
« تورکیش ستریم؛ قۆناغێکی نوێ Ù„Û• پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا  ڕووسیا
« کودەتا سەربازییەکان Ù„Û• تورکیادا
« سێکیۆلاریزم Ùˆ سوپا Ù„Û• تورکیادا
« تورکیا، یەکێتیی ئەوروپا Ùˆ بەربەستەکان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون