PÊNÛS
به‌سه‌رهاتی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌ كوردستانی عێراق  

2016-09-05

به‌سه‌رهاتی ناسنامه‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌یی له‌ كوردستانی عێراق

كتێب: دروستبوونی ناسنامه‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌یی له‌ كوردستانی عێراق: ڕۆژنامه‌Ú¯Ù‡‌ری وه‌Ùƒ نموونه‌ØŒ له‌ 1991 تا 2010 (به‌ زمانی فه‌Ú•Ù‡‌نسی)

نووسه‌ر: زووبێیده‌ ساڵح/ دكتۆرا له‌ كۆمه‌ڵناسی

ئه‌Ù… كتێبه‌ØŒ هه‌وڵێكه‌ بۆ شرۆڤه‌كردنی بوونی كوردان وه‌Ùƒ نه‌ته‌وه‌ØŒ له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ مۆدێرنیته‌دا. بۆ تیگه‌یشتن له‌ بوونی كوردان وه‌Ùƒ نه‌ته‌وه‌یەك له‌Ù… سه‌رده‌مه‌دا، پێویسته‌ بزانین مۆدێرنیته‌ چییه‌ØŸ چونكه‌ تێگه‌یشتن له‌ مۆدێرنیته‌ØŒ تێگه‌یشتنه‌ له‌Ùˆ ئایدیۆلۆژییه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ù… سه‌رده‌مه مۆدێرنه‌ØŒ بۆ سه‌رجه‌Ù… بوونه‌وه‌ران وێنای ده‌كات Ùˆ ناچاریان ده‌كات كه‌ ته‌نیا بڕوا به‌Ùˆ وێنه‌یه‌ بكه‌Ù† كه‌ بۆیان كێشراوه‌. به‌ گوێره‌ÛŒ ئه‌Ùˆ باوه‌Ú•Ù‡‌ÛŒ كه‌ مۆدێرنیزم، له‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌ Ùˆ نه‌ته‌وه‌بوون ده‌داته‌ ئێمه‌: نه‌ته‌وه‌یش، وه‌Ùƒ هه‌موو بوونه‌وه‌‌رانی دیكه‌ له‌Ù… جیهانه‌دا، دروست ده‌كرێت.

ئه‌Ù… باوه‌Ú•Ù‡‌‌ØŒ به‌تایبه‌ت له‌ ساڵانی 1960دا له‌لایه‌Ù† زۆرێك له‌ بیرمه‌ند Ùˆ تیۆریسیه‌نه‌ ڕۆژاوایییه‌كانی وه‌Ùƒ (ئێرنێست گیلنه‌ر، هۆبزباوم Ùˆ سمیس ئه‌ندرسۆن)Ù‡‌وه‌ پاڵشتی كرا كه‌ "نه‌ته‌وه‌ØŒ بوونێكی سروشتی نییه‌ Ùˆ دروست ده‌كرێت." ئه‌Ù… بیرمه‌ندانه‌ØŒ له‌ژێر كاریگه‌ریی ماركسیزمدا، هه‌وڵیان داوه‌ بیسه‌لمێنن كه‌ نه‌ته‌وه‌بوون Ùˆ هه‌ستكردن به‌ نه‌ته‌وه‌بوون، تایبه‌ته‌ به‌ قۆناغی پیشه‌سازییه‌وه‌ (Ù¾ÛŽØ´ 200 ساڵ) Ùˆ ناتوانێ له‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌دا سه‌ر هه‌ڵبدات كه‌ هێشتا له‌ قۆناغی كشتوكاڵیدان Ùˆ پێیان نه‌ناوه‌ته‌‌ Ù†ÛŽÙˆ قۆناغی پیشه‌سازییه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ پراكتیكدا، ته‌ماشای Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنی هزری نه‌ته‌وه‌بوون Ùˆ نه‌ته‌وایه‌تی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤیندا بكه‌ین، ده‌بینین كه‌ نه‌ته‌وه‌بوون په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ لایه‌Ù†ÛŒ ئابوورییه‌وه‌ØŒ به‌ڵكو زیاتر په‌یوه‌سته‌ به‌ بزووتنه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌خوازییه‌كان Ùˆ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ مۆدێرنه‌كانه‌وه‌ØŒ دوای ڕووخانی خه‌لافه‌تی عوسمانی Ùˆ كۆتاییی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌كه‌Ù….

به‌ بۆچوونی زۆرێك له‌ ڕۆشنبیران Ùˆ هزرڤانان، له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤیندا هه‌ر زمانێك نه‌ته‌وه‌یه‌Ùƒ Ù¾ÛŽÙƒ ده‌Ù‡ÛŽÙ†ÛŽ Ùˆ هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌Ùƒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك (زمان= نه‌ته‌وه‌= ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت) Ù¾ÛŽÙƒ دێنێت. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ù… تیۆرییانه‌ له‌به‌رچاو بگرین، له‌ كه‌یه‌وه‌ كورد خۆی وه‌Ùƒ نه‌ته‌وه‌یه‌Ùƒ ده‌ناسێنێ؟ ئه‌Ù… هزره‌ Ú†Û†Ù† Ú¯Ù‡‌شه‌ÛŒ كردووه‌ Ùˆ یه‌كه‌Ù… ئه‌كته‌ر Ùˆ هه‌ڵگرانی بیری نه‌ته‌وایه‌تی، لای كوردان ÙƒÛŽ بوون؟

ئه‌Ù… كتێبه‌ØŒ هه‌وڵێكه‌ بۆ سه‌لماندنی ئه‌مه‌ÛŒ كه‌: كورد وه‌Ùƒ نه‌ته‌وه‌ØŒ نه‌ته‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ دروستكراو نییه‌ له‌ناو قۆناغێكی پیشه‌سازی Ùˆ مۆدێرندا و، بوون Ùˆ نه‌بوونی نه‌ته‌وه‌ÛŒ كوردیش گرێدراو نییه‌ به‌ بوون یا نه‌بوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی مۆدێرنه‌وه‌. بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ "كوردبوون" Ùˆ بوونی نه‌ته‌وه‌ÛŒ كورد تێ بگه‌ین، پێویسته‌ له‌ سروشتی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ كوردی Ùˆ كه‌لتوور Ùˆ زمانی كوردی Ùˆ په‌ره‌سه‌ندنیان له‌ قۆناغه‌ جیاجیاكاندا بگه‌ین. بۆ ئه‌مه‌یش، پێویستمان به‌ تیۆریزه‌كردنێكی تیۆرییه‌Ùƒ هه‌یه‌ØŒ نه‌Ùƒ به‌ شوێن ئه‌Ùˆ تیۆری Ùˆ مێتۆدانه‌ بكه‌وین كه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ جیاواز به‌كار هێنراون.

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون