PÊNÛS
 
فەیسبووک وه‌ک دراوێکی دوودیو 
     2017-08-05
کنێر عه‌بدوڵڵا

فەیسبووک وه‌Ú© دراوێکی دوودیو

 

کنێر عه‌بدوڵڵا / نووسەر

فەیسبووک، وه‌Ú© یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ به‌رفراوانترین تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، Ú©Ù‡‌ ئەمڕۆ هه‌موو Ú©Ù‡‌س ده‌توانێت به‌خۆڕایی Ùˆ بێ تێچوون، به‌ئاسانی به‌کاری بهێنێت Ùˆ سوودی Ù„ÛŽ وه‌ربگرێت،‌ له‌ لایه‌Ù† کۆمپانیای فەیسبووکه‌وه‌ØŒ به‌ مه‌به‌ستی په‌یوه‌ندیکردن به‌ Ú©Ù‡‌سانی تره‌وه‌ Ùˆ کارلێککردنیان به‌ڕێوه‌ ده‌بردرێت. ئه‌Ù…Ú•Û† فەیسبووک بووەته‌ یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ Ú©Ù‡‌ناڵه‌ به‌هێزه‌کانی په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ ژیان Ùˆ دنیای له ‌به‌رده‌Ù… مرۆڤه‌کاندا بچووک کردووەته‌وه Ùˆ کارئاسانیی بۆ کردوون و، له‌ لایه‌Ù† توێژ Ùˆ Ú†ÛŽÙ†ÛŽÚ©ÛŒ زۆر Ùˆ هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ÛŒ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌Ù‡‌وه به‌کار ده‌هێنرێت، بێ جیاوازیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی، جوگرافی، کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، ئابووری Ùˆ هتد. به ‌شێوه‌یه‌Ú©ØŒ Ú©Û• بووەته‌ مینبه‌ر Ùˆ هاوڕێ بۆ زۆرێک له‌Ùˆ مرۆڤانەی په‌یجی فەیسبووکی تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌بێت؛ به‌تایبه‌تی بۆ Ú¯Ù‡‌نجان Ùˆ ژنان. له‌ هه‌مان کاتدا، بووەتە‌ ده‌رو‌ازه‌یه‌Ú© بۆ ده‌ربڕینی ڕا Ùˆ دید Ùˆ چالاکی Ùˆ بیروبۆچوونه‌کانیان. هه‌روه‌ها له‌ هه‌ندێ کاتیشدا هێنده‌ تێیدا قووڵ بوونه‌ته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ وه‌Ú© ده‌روازه‌یه‌Ú© بۆ به‌تاڵکردنه‌وه‌ÛŒ کێشه‌ Ùˆ خه‌Ù… Ùˆ بێزاری Ùˆ گرفتەکانیان به‌کاری ده‌هێنن؛ جا له‌ ئاستی شه‌خسیدا بێت، یان Ù„Û• بواری کار، یان هه‌ر لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ دیکه‌ÛŒ ژیان.

له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌وه‌ØŒ به‌گشتی ده‌روازه‌ÛŒ کێشه‌کانیش ڕووی له‌ ئاواڵەبوون کردووه‌ و، ژنان به‌ هۆیه‌وه‌ دوچاری Ú†Ù‡‌ندین گرفتی کۆمه‌ڵایه‌تی بوونه‌ته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ وا ده‌کات ‌هه‌ڵوه‌سته ‌Ùˆ پێداچوونه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ نوێی له ‌لایه‌Ù† مرۆڤه‌کانه‌وه‌ پێدا بکرێته‌وه،‌ بۆ چۆنێتیی به‌کارهێنانی فەیسبووک؛ به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌مترین کێشه‌ÛŒ بۆ مرۆڤه‌کان Ù„ÛŽ بکه‌وێته‌وه ‌و، له‌ هه‌مان کاتدا زۆرترین سوود Ùˆ قازانجیشی هه‌بێت.

چۆنێتیی به‌کارهێنانی فەیسبووک:

به‌کارهێنانی فەیسبووک له‌ لایه‌Ù† مرۆڤه‌کانه‌وه‌‌ØŒ وه‌Ú© Ú†Û†Ù† لایه‌Ù†ÛŒ باشی هه‌یه، لایه‌Ù†ÛŒ خراپیشی هه‌یه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ده‌توانێت Ú•Û†ÚµÛŒ باش، یان خراپ له‌ په‌یوه‌ندییه‌کان Ùˆ به‌یەکگه‌یشتنی مرۆڤه‌کاندا بگێڕێت؛ به‌ڵام دواجار ئه‌وه‌ مرۆڤه‌کانن بڕیاری Ù„ÛŽ ده‌ده‌Ù†. ئاماره‌کان به‌گشتی ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن، Ú©Ù‡‌ به‌کارهێنه‌رانی فەیسبووک به‌ خێرایییه‌Ú©ÛŒ زۆر له‌ زیادبووندان، Ú©Ù‡‌ ده‌گاته‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 70% Ùˆ زۆربه‌ÛŒ به‌کارهێنه‌رانیش له‌ توێژی Ú¯Ù‡‌نجانن.

دراوی دوودیو:

فەیسبووک له‌ ڕووی به‌کارهێنانییه‌وه‌ØŒ وه‌Ú© دراوێکی دوودیو، یان وه‌Ú© Ú†Ù‡‌Ú©ÛŽÚ©ÛŒ دووجه‌مسه‌ر وایه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ده‌توانێت له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا Ú•Û†ÚµÛŒ کاریگه‌ر Ùˆ گرنگ بگێڕێت. بێ گومان خودی به‌کارهێنان Ùˆ ئاراسته‌کردنی بۆ هه‌ر یه‌Ú© له‌Ùˆ دوو دیوه‌ØŒ گرێدراوی چۆنێتیی به‌کارهێنانێتی له‌ لایه‌Ù† مرۆڤه‌کانه‌وه،‌ Ú©Ù‡‌ خودی ئه‌Ùˆ به‌کارهێنانانه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ ڕادده ‌Ùˆ ئاستی هۆشیاریی تاکه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Û•ÙˆÛ•ØŒ Ú©Ù‡‌ له‌ ئاراسته‌کردن Ùˆ بڕیاردانیاندا Ú•Û†Úµ ده‌Ú¯ÛŽÚ•Ù†. بۆیه‌ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌وه،‌ ده‌کرێ زیانه‌کانی فەیسبووک له ‌Ú†Ù‡‌ند خاڵێکدا کورت بکرێنه‌وه‌:

 1. زیانه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان: ده‌Ø´ÛŽ له‌ فەیسبووکدا هه‌ر ناوێکی خوازراو به‌کار بێت، بێ ئه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌سە ڕاسته‌قینه‌Ú©Ù‡‌ دیار بێت Ùˆ بەئاشکرا بزانرێت کێیه‌. ئه‌وه‌یش به‌ مه‌به‌ستی ناوزڕاندنی Ú©Ù‡‌سێک، یان دامه‌زراوه‌یه‌Ú©ØŒ شێواندن، سووکایه‌تی، هه‌Ú•Ù‡‌شه‌کردن، خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان، به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌تی، توند‌وتیژیی دژ به‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌سانه‌ÛŒ ده‌یانه‌وێت له‌ Ú•ÛŽÛŒ بلۆککردنی په‌یج Ùˆ فه‌یسبووکه‌وه‌ بیکه‌Ù† بۆ به‌ده‌ستهێنان Ùˆ به‌کارهێنانی زانیاری، یان به‌Ù‡Û†ÛŒ وێنه‌ÛŒ نه‌گونجاو Ùˆ نه‌شیاوه‌وه‌ زیان به‌ Ú©Ù‡‌سی به‌رامبه‌ر بگه‌یه‌نن، له‌ Ú•ÛŽÛŒ ته‌له‌فۆن Ùˆ کامێرا Ùˆ میکرۆفۆنی تایبه‌ت به‌ ئامێری ته‌له‌فۆنه‌Ú©Ù‡‌وه‌Ø› هه‌روه‌ها ڕووخاندن، تێکشکاندن، لاوازکردنی په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان Ùˆ ئاڵوگۆڕکردنی به‌ جۆری په‌یوه‌ندییه‌کان له‌Ú•ÛŽÛŒ ئامێره‌ ئه‌لکترۆنییه‌کانه‌وه‌ØŒ به‌ده‌ر له‌ دزه‌کردن به‌ زانیاری Ùˆ وێنه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌سه‌کان Ùˆ به‌کارهێنانی به ‌شێوه‌ÛŒ نه‌شیاو Ùˆ ناوزڕاندنیان بێ ئاگاداربوونی خۆیان، نه‌بوون، یان پێوار (غیاب)ÛŒ چاودێری Ùˆ ئاڕاستە‌کردن بۆ په‌یج، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©Ù‡‌ بۆ به‌هه‌ده‌ردانی کات Ùˆ زۆرێک له‌ کاره‌کان و، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú©Ù‡‌مکردنه‌وه‌ Ùˆ سنووردارکردنی په‌یوه‌ندیی نێوان مرۆڤه‌کان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خزم Ùˆ Ú©Ù‡‌سوکار Ùˆ ته‌نانه‌ت ئه‌ندامانی خێزان و، پچڕانی هه‌ست Ùˆ سۆز Ùˆ Ú©Ù‡‌مکردنه‌وه‌ÛŒ لایه‌Ù†ÛŒ سۆزداری له‌ نێوان مرۆڤه‌کاندا.

2. زیانه‌ ده‌روونییه‌کان: ئه‌وه‌یش له‌ ده‌ره‌نجامی ئه‌Ùˆ حاڵه‌تانه‌وه‌ دروست ده‌بێت، Ú©Ù‡‌ هه‌ندێ Ú©Ù‡‌س به‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ژاندن Ùˆ ورووژاندنی ئه‌وانی دیکه‌وه‌ ده‌یکه‌ن، له ‌Ú•ÛŽÛŒ بڵاوکردنه‌وه‌ÛŒ وێنه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌سێک، یان دزینی ژماره‌ÛŒ بانکی، یان بڵاوکردنه‌وه‌ÛŒ درۆ Ùˆ ناڕاستی له‌سه‌ر زاری ئه‌وانه‌وه‌ و، Ú†Ù‡‌ندین کاری نه‌شیاو‌ÛŒ تر؛ Ú©Ù‡‌ زۆر جار  ململانێ، یان دۆخه‌ سیاسییه‌کانیش وا ده‌کات، زیاتر ئه‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ده‌روونییه‌ بۆ Ú©Ù‡‌سی به‌رامبه‌ر به‌رپا بکه‌ن، Ú©Ù‡‌ به‌گشتی ده‌Ø´ÛŽ زیاتر کاریگه‌ریی خراپی له‌سه‌ر لایه‌Ù† Ùˆ Ú©Ù‡‌سایه‌تیی هه‌رزه‌کاران هه‌بێت، به‌Ù¾ÛŽÛŒ هه‌ستیاریی ته‌مه‌نیان‌. هه‌روه‌ها دەشێ ئاسه‌واری خراپی بۆ ژنان هه‌بێت، به‌تایبه‌تی Ú©Ù‡‌ زۆر جار به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌Ùˆ کار Ùˆ تۆمه‌ت Ùˆ ناوزڕاندنانه‌وه‌ دوچاری جۆره‌کانی کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌بن‌ØŒ وه‌Ú©: جۆره‌کانی توندوتیژی، له‌ لێدان Ùˆ ئه‌Ø´Ú©Ù‡‌نجه‌ Ùˆ جیابوونه‌وه ‌Ùˆ ته‌ڵاقەوە، تا کوشتن Ùˆ خۆکوشتن.

لایه‌نه‌ باشه‌کانی فەیسبووک:

کرانه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ ڕۆشنبیریی زانیاریبه‌خشی فراوانه‌ له‌ نێوان وڵاتاندا Ùˆ سه‌رچاوه‌یه‌Ú©ÛŒ یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ خێراییی به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتن Ùˆ یه‌کترناسینی مرۆڤه‌کان و، زانینی گرنگترین هه‌واڵ Ùˆ ڕووداوه‌کان له‌سه‌ر ئاستی کۆمه‌ڵایه‌تی، وه‌رزشی، ته‌کنیکی، ئایینی، سیاسی Ùˆ گشت بواره‌کانی دیکه‌Ø› ئه‌وه‌Ø´ یارمه‌تیده‌ره ‌بۆ پێکهێنان Ùˆ دروستبوونی په‌یوه‌ندییه‌Ú©ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تیی نوێ، به‌دوور له‌ هه‌موو شوێنێکی کارکردن Ùˆ خوێندن Ùˆ خێزان. به‌ده‌ر له‌ به‌یه‌Ú©Ú¯Ù‡‌یشتن Ùˆ به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ ئاسان نزیککردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هاوڕێیانه‌ÛŒ Ù„ÛŽÚ© نزیکن، یان له‌ ڕووی جوگرافییه‌وه‌ مه‌ودایه‌Ú©ÛŒ دووریان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەکتردا هه‌یه‌ØŒ ده‌روازه‌یه‌کیشه‌ بۆ گوزارشتکردنی مرۆڤه‌کان له‌ خۆیان Ùˆ به‌شداربوونی ڕا Ùˆ تێڕوانینه‌کانیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وانی دیکه‌دا. گواستنه‌وه‌ Ùˆ ئاڵوگۆڕی وێنه‌ÛŒ فۆتۆیی، یان ڤیدیۆیی، به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ واقعی Ùˆ وه‌Ú© خۆی، ئامرازێکه‌ بۆ خۆشی و، Ú•Û†ÚµÛŒ گرنگ ده‌گێڕێت بۆ نزیککردنه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌سه‌کان له ‌یه‌کتری بۆ به‌ئاگابوون له‌ روداو Ùˆ بۆنه‌کانیان. جگه‌ له‌وه‌ÛŒ به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ ئاره‌زوومه‌ندانه،‌ هه‌موو Ú©Ù‡‌سێک به‌ئاسانی ده‌توانێت بابه‌ت، زانیاری، وێنه‌ Ùˆ ڤیدیۆی خۆی بڵاو بکاته‌وه‌ و، به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ ده‌توانێت سوود له‌ بینینی چالاکی Ùˆ زانیاریی Ú©Ù‡‌سانی تریش وه‌ربگرێت؛ به‌ده‌ر له‌وه‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌کیشه‌ بۆ گوزارشتکردن له‌ ڕا Ùˆ بۆچوونه‌کانی مرۆڤ سه‌باره‌ت بەو‌ ڕووداوانەی له‌ سه‌رتاسه‌ری دنیادا ڕوو ده‌ده‌Ù†.

مێژووی دامه‌زراندنی فەیسبووک:

دامه‌زراندنی فەیسبووک ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی ٢٠٠٤ Ùˆ له‌ لایه‌Ù† "مارک زوکێربێرگ"Û•ÙˆÛ• دامه‌زرا. ئه‌Ùˆ کاته‌ÛŒ "مارک" له‌ زانکۆی هارڤاردی ئه‌مریکا خوێندکار بوو، ئامانجێکی ڕوونی له‌ دامه‌زراندنیدا هه‌بوو، ئه‌ویش بریتی بوو له:‌ کارکردن له‌ دانانی نه‌خشه‌ÛŒ په‌یجێکدا، به‌ مه‌به‌ستی کۆکردنه‌وه‌ÛŒ هاوڕێکانی؛ تا‌ Ù„Û•Ùˆ ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ بتوانن په‌یوه‌ندی Ùˆ به‌یەکگه‌یشتنی به‌رده‌وامیان هه‌بێت، به‌ مه‌به‌ستی Ú¯Ù‡‌یاندنی هه‌واڵ Ùˆ زانیاری Ùˆ وێنه‌کانیان؛ Ú©Ù‡‌ توانیی له‌ ماوه‌یه‌Ú©ÛŒ Ú©Ù‡‌مدا ئا‌مانجه‌Ú©Ù‡‌ بپێکێت.

بیرۆکه‌Ú©Ù‡‌ له‌ لایه‌Ù† خوێندکارانی زانکۆی هارڤارده‌وه‌ کۆده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ خواستێکی زۆری له‌سه‌ر بوو؛ بۆیە بوو به‌ مه‌سه‌له‌یه‌Ú©ØŒ Ú©Ù‡‌ جێی بایه‌خی زۆربه‌ÛŒ خوێندکاران بوو. دواتریش، بوو به‌ هانده‌رێک بۆ فراوانکردنی بازنه‌ÛŒ هه‌موو ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌سانه‌ÛŒ مافی به‌شداربوونیان تێیدا هه‌بوو؛ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ خوێندکارانی زانکۆکانی دیکه‌یش بگرێته‌وه،‌ یان ئه‌Ùˆ خوێندکارانه‌ÛŒ Ù¾ÛŽØ´ هاتنه‌ زانکۆ،  Ù‡Ù‡‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† به‌ ژیانی زانکۆ ئاشنا بن. بۆیه‌ له‌ ساڵی ٢٠٠٦دا، "مارک" بڕیاری دا په‌یجه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ خۆی له ‌به‌رده‌Ù… هه‌ر Ú©Ù‡‌سێکدا Ú©Ù‡‌ بیه‌وێت به‌کاری بهێنێت، بکاته‌وه‌. له‌ ماوه‌ÛŒ نێوان مانگی Ù©ÛŒ 2016 بۆ مانگی 9ÛŒ 2017دا، په‌یجه‌Ú©Ù‡‌ 64 ملیۆن به‌شداربووی هه‌بوو. له‌ ساڵی 2007دا کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بانگه‌وازی کرد Ú©Ù‡‌ له‌ فەیسبووکدا به‌Ø´ÛŽÚ©ÛŒ به‌ نرخی 240$ کڕیوه‌ته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ Ú¯Ù‡‌یشته‌ 1.6%Ø› به ‌شێوه‌یه‌Ú© Ú©Û• دواتر نرخی Ú©Û†ÛŒ گشتیی په‌یجه‌Ú©Ù‡‌ Ú¯Ù‡‌یشته‌ 15 ملیار$.

فەیسبووک Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ خێزانییه‌کان:

زۆرێک له‌ چاودێران وای ده‌بینن، Ú©Ù‡‌ زیاده‌ڕۆییکردن له‌ زۆر به‌کارهێنانی فەیسبووکدا به‌گشتی له‌ لایه‌Ù† خه‌ÚµÚ© Ùˆ خێزانه‌کانه‌وه،‌ ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ خراپی Ù„ÛŽ Ú©Ù‡‌وتووەته‌وه‌ Ùˆ کاریگه‌ری Ùˆ ئاسه‌واری زۆریشی له‌سه‌ر جۆری په‌یوه‌ندیی ئه‌ندامانی خێزانه‌کان به‌ یه‌کترییه‌وه‌ جێ هێشتووه‌. ئه‌Ù…Ú•Û† له‌ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ کوردیدا، مرۆڤێکی زۆر، له‌ خوێنده‌وار Ùˆ نه‌خوێنده‌وار، خاوه‌Ù†ÛŒ ئاستی جیاواز له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، ڕۆشنبیری، ئابووری Ùˆ ده‌روونییه‌وه‌ØŒ جیاواز له‌ لایەنی جوگرافی، ئایینی، Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی، نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ ئایدیۆلۆژی، خاوه‌Ù†ÛŒ په‌یجی فەیسبووکی تایبه‌ت به ‌خۆیانن.

به‌ Ù‡Û†ÛŒ زۆریی کاتی زۆربه‌ÛŒ ژنان Ùˆ ده‌ستبه‌تاڵی Ùˆ قه‌تیسکردنیان له‌ ماڵه‌وه‌ØŒ ژنانیش به‌ ئاستی جیاواز، به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ÛŒ هاوسه‌ریان هەیە‌ØŒ چوونه‌ته‌ Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ùˆ بواره‌وه‌ Ùˆ زۆربه‌ÛŒ کاتیان بۆ ته‌رخان کردووه ‌و، سه‌رقاڵن به‌ به‌کارهێنانی فەیسبووکه‌وه‌‌Ø› به‌ ئه‌ندازه‌یه‌Ú©ØŒ جاری وایە Ú©Û• ڕوو له‌ خێزانێک، سه‌نته‌رێک، یان ته‌نانه‌ت دامه‌زراوه‌کان Ùˆ شوێنه‌ گشتییه‌کان Ùˆ شوێنەکانی کارکردنیش ده‌کرێت، زۆربه‌ÛŒ تا‌Ú©Ù‡‌کان سه‌رقاڵی به‌کارهێنانی فەیسبووکن، Ú©Ù‡‌ زۆر جار، ته‌نیا وه‌Ú© سه‌رچاوه‌یه‌Ú© بۆ قسه‌کردنێکی ڕۆژانه‌ÛŒ ڕۆتین له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاوڕێ Ùˆ خزم Ùˆ Ú©Ù‡‌سوکاردا به‌کاری ده‌هێنن؛ ئەوەیش له‌ سنووری هه‌واڵپرسین، یان Ú¯Ù‡‌ڕان به‌دوای مۆدیل Ùˆ کڕینی Ú©Ù‡‌لوپه‌Ù„ØŒ یان ئاڵوگۆڕی وێنه‌ Ùˆ سه‌یرکردنی زیاتر نییە. له‌ کاتێکدا سه‌رچاوه‌کانی به‌کارهێنانی فەیسبووک، ده‌Ø´ÛŽ سنووری زۆرێک له‌Ùˆ ڕۆتینانه‌ بۆ وه‌ر‌گرتنی زانیارییه‌کان ببه‌زێنێت Ùˆ ببێته‌ لینکی په‌یوه‌ندی Ùˆ ئاگاداربوون له‌ هه‌واڵه‌کان له‌ ئاستی ناوخۆ Ùˆ ده‌ره‌وه‌دا. هاوکات سه‌رچاوه‌یه‌کیش بێت بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ÛŒ نووسین Ùˆ بابه‌تی هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯ بۆ به‌هێزکردنی لینکی په‌یوه‌ندییه‌کان له‌ ڕووی چالاکییه‌ هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌کانەوە له‌ بواره‌ جیاوازه‌کاندا.‌

له‌ زۆرێک له‌ خێزانه‌کاندا سه‌رقاڵبوونی دایک Ùˆ باوک به‌ ئه‌نته‌رنێت Ùˆ فەیسبووکه‌وه،‌ هه‌ر یه‌کەیان به‌ ئامانجی خۆی، بووەته‌ هۆکاری فه‌رامۆشکردن Ùˆ Ù„Û• ئەنجامدا بێزاربوونی منداڵه‌کانیان و، له‌ هه‌مان کاتدا خوڵقاندنی ژینگه‌یه‌Ú©ÛŒ نائارام Ùˆ ناخۆش بۆ تاکه‌کانی خێزان. به‌‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانە‌وه‌ سه‌رقاڵیی منداڵه‌کانیش به‌Ùˆ مه‌سه‌له‌یه‌ÙˆÛ•ØŒ به‌ ڕادده‌ÛŒ گیرۆده‌بوون به‌ فەیسبووکه‌وه‌ØŒ بووەته‌ دیارده‌یه‌Ú©ÛŒ دیار Ùˆ باوی خێزانه‌کان؛ به‌ ڕادده‌یه‌Ú© Ú©Û• له ‌کاتی میوانداریکردنی Ú©Ù‡‌سانێکدا، یان به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌یشەوه،‌ ناتوانن خۆیانی Ù„ÛŽ قوتار بکه‌Ù†.

وێڕای ئه‌وه‌ÛŒ زۆرێک له‌Ùˆ هه‌ڵوێستانه‌ به‌دوورن له‌ ئه‌ته‌کێت Ùˆ ڕێز Ùˆ سوودوه‌رگرتن له‌ کات Ùˆ خۆشگوزه‌رانیی خێزانه‌کانه‌وه، Ú©Û•Ú†ÛŒ هیچ تایبه‌تمه‌ندییه‌Ú©ÛŒ بۆ خێزان نه‌هێشتووەته‌وه‌ و، په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌ندامانی خێزانی Ú¯Ù‡‌یاندووەته‌ ئه‌وپه‌Ú•ÛŒ لاوازی. ویڕای ئه‌وه‌ÛŒ سه‌رلێشێواوی، نائارامی، ناجێگیری Ùˆ په‌رته‌وازه‌ییی خێزانه‌کانیش ده‌بێته‌ به‌Ø´ÛŽÚ©ÛŒ تری ده‌ره‌نجامه‌کانی، هه‌ر‌وه‌ها ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازیی لایه‌Ù†ÛŒ سۆزداری Ùˆ خۆشه‌ویستی له‌ نێوان ئه‌ندامانی خێزاندا و، زیادبوونی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ تووڕه‌بوون له‌ چۆنێتیی مامه‌ÚµÙ‡‌کردنیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌کتریدا Ùˆ قووڵبوونه‌وه‌ÛŒ ناکۆکییه‌کان، گۆشه‌گیری Ùˆ په‌راوێزی Ùˆ تاکڕه‌ÙˆÛŒ Ùˆ ... له‌ نێوان تاکه‌کاندا ده‌خوڵقێنێت.  

Ú†ÛŒ بکرێت له‌ پێناو باش به‌کارهێنانی فه‌یسبووک؟

به ‌Ù‡Û†ÛŒ گرنگی Ùˆ به‌رده‌وامی Ùˆ پێویستیی فه‌یسبووک له‌ ڕووی به‌کارهێنانی Ù„Û• لایەن مرۆڤه‌کانه‌وه‌ØŒ گرنگه‌ بۆ چۆنێتیی به‌کارهێنانی له‌ ڕووه‌ ڕاستییه‌Ú©Ù‡‌یه‌وه، کار له‌سه‌ر به‌رنامه‌ Ùˆ پلان Ùˆ ستراتیژێک بکرێت. ئه‌وه‌یش له‌ Ú•ÛŽÛŒ هۆشیارکردنه‌وه‌ÛŒ تاکه‌کانه‌وه‌ ده‌بێت، Ú©Ù‡‌ بێ گومان ئه‌Ùˆ کارکردنه‌یش پرۆسه‌یه‌Ú©ÛŒ درێژخایه‌نه‌ Ùˆ مه‌ودایه‌Ú©ÛŒ فراوانی هه‌یه،‌ Ú©Ù‡‌ پێویسته‌ نه‌Ú© خودی مرۆڤه‌کان به‌گشتی کاری بۆ بکه‌ن، به‌ڵکوو گرنگه‌ Ú©Ù‡‌ناڵه‌کانی ڕاگه‌یاندنیش پلانیان هه‌بێت له‌ Ú•ÛŽÛŒ به‌رنامه‌ Ùˆ ڕیکلامی هه‌مه‌Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌وه‌ سه‌باره‌ت به ‌زه‌ره‌ر Ùˆ قازانجه‌کانی فەیسبووک Ùˆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئه‌لکترۆنییه‌کان‌Ø› به‌ده‌ر له‌ چالاکبوونی Ú•Û†ÚµÛŒ یاسا Ùˆ جێبه‌جێکردنی له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌سانه‌دا Ú©Û• فەیسبووک Ùˆ Ú©Ù‡‌ناڵه‌ ئه‌لکترۆنییه‌کانی تر ده‌Ú©Ù‡‌نه‌ ده‌روازه‌یه‌Ú© بۆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ سووکایه‌تی Ùˆ ناوزڕاندنی Ú©Ù‡‌سانی به‌رامبه‌ر، Ú©Ù‡‌ ئاقار Ùˆ ئاسه‌واری توندڕه‌ویی تری بۆ مرۆڤه‌کان Ù„ÛŽ ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌وه‌.

بێ گومان کارکردنی ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ڕێکخراوه‌کانی ژنان به‌تایبه‌تی، ده‌توانن Ú•Û†ÚµÛŒ کاریگه‌ر Ùˆ به‌رجه‌سته‌ بگێڕن به‌ ئاراستە‌ÛŒ هۆشیارکردنه‌وه‌ÛŒ ژنان به‌گشتی Ùˆ گوشارخستنه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری Ùˆ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کانی حکوومه‌ت بۆ جێبه‌جێکردنی یاسا Ùˆ سزادانی ئه‌نجامده‌رانی تاوانه‌کان Ùˆ خراپ به‌کارهێنانی فەیسبووک؛ چونکه‌ قوربانیی یه‌Ú©Ù‡‌Ù… Ùˆ کۆتاییی‌ پرۆسه‌Ú©Ù‡‌ØŒ به‌ پله‌ÛŒ یه‌Ú©Ù‡‌Ù…ØŒ خودی ژنانن. بۆیه‌ ئه‌رکی لایه‌نه‌ جۆربه‌جۆره‌کانه‌ Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ یارمه‌تیده‌ر بن له‌ پێشگرتن Ùˆ ڕێگریکردن له‌Ùˆ تاوانانه‌ÛŒ له‌Ùˆ Ú©Ù‡‌ناڵه‌وه‌ ده‌‌کرێن؛ Ú©Ù‡‌ ‌دواجار خودی ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌ناڵانه‌ÛŒ وه‌Ú© فەیسبووک، تویته‌ر، ڤایبه‌ر، یوتیوب، سکایپ Ùˆ...ØŒ له‌ خودی عه‌قڵییه‌تی مرۆڤه‌کانه‌وه‌ هه‌ڵقووڵاون Ùˆ بوونەته‌ واقع و، له‌ هه‌مان کاتدا بۆ خزمه‌تی مرۆڤه‌کانیش هاتوونەته‌ بوون، نه‌Ú© بۆ ڕووخاندن Ùˆ داڕمان Ùˆ تێکشکانی په‌یوه‌ندییه‌ مرۆیییه‌کان Ùˆ ئازاردان Ùˆ زیانگه‌یاندن به‌ مرۆڤه‌کان، Ú©Ù‡‌ ده‌ره‌نجام، نه‌Ú© ده‌بێته‌ مایه‌ÛŒ زیان Ùˆ زه‌ره‌رگەیاندن به‌ مرۆڤه‌کان، به‌ڵکوو Ú©Û†ÛŒ گشتیی بواره‌ جیاجیاکانی کۆمه‌ڵگه،‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتن، Ú¯Ù‡‌شه‌کردن Ùˆ بنیادنان ده‌وه‌ستێنن.

بێ گومان باشترین Ú•ÛŽ بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌Ùˆ ژینگه‌یه‌ØŒ پێداچوونه‌وه ‌Ùˆ داڕشتنه‌وه‌ÛŒ به‌رنامه‌ÛŒ خێزانییه‌ بۆ چۆنێتیی به‌کارهێنانی فەیسبووک، له‌ Ú•ÛŽÛŒ به‌رنامه‌‌ÛŒ دیاریکراوی ڕێکخراوه‌وه‌ و، چۆنێتیی دابه‌شبوونی کاته‌کان له‌ لایه‌Ù† سه‌رجه‌Ù… ئه‌ندامانی خێزانه‌وه‌ بۆ باشتر به‌کارهێنانی. چونکه‌ وه‌Ú© باس کرا، ده‌کرێت به‌ دوو جۆری Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ ‌یه‌کتر به‌کار بهێنرێت؛ Ú©Ù‡‌ یه‌کێکیان له‌ خزمه‌تی مرۆڤه‌کاندا بێت و، ئه‌ÙˆÛŒ تریان بۆ‌ تێکشکانی مرۆڤ Ùˆ خێزانه‌کان بێت.

سه‌رچاوه‌: حياة النساء على صفحات الفيس بوك، آلاء هاشم القطب.

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون