PÊNÛS
 
ئیسڕائیل Ùˆ پرسی ده‌وڵه‌تی كوردستان 
     2017-08-03
پەرویز ڕەحیم

ئیسڕائیل Ùˆ پرسی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان

بۆچی ئیسڕائیل پشتیوانی له‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان ده‌كات؟

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانسته ‌سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل یه‌كێكه‌ له‌ ده‌گمه‌Ù† ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی خاوه‌Ù† سیسته‌Ù… Ùˆ كه‌لتووری دیموكراسیی جێگیر له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست. به‌رپرسانی باڵای ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل و، هه‌روه‌ها سیاسه‌تمه‌داران، ڕۆشنبیران، ئه‌كادیمی Ùˆ ڕۆژنامه‌نووسانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ Ú†Ù‡‌ندین بۆنه‌ Ùˆ كاتی جیاوازدا پاڵپشتیی خۆیان بۆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان ڕاگه‌یاندووه‌. ئه‌مه‌یش به‌ Ù‡Û†ÛŒ سروشت Ùˆ مێژووی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل Ùˆ جۆری په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… وڵاتانه‌ØŒ كاردانه‌وه‌ÛŒ جیاوازی له ‌لایه‌Ù† وڵاتانی ناوچه‌یی، به‌تایبه‌ت ئێران Ùˆ عێراقه‌وه‌ Ù„ÛŽ كه‌وتۆته‌وه‌.

لێره‌دا پرسیارێكی ساده‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆچی ئیسڕائیل پشتیوانی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان ده‌كات؟ له‌ كاتێكدا ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ÛŒ كه‌ له‌ پشتی په‌رده‌وه Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ كۆبوونه‌وه‌ Ùˆ ژووره‌ داخراوه‌كاندا‌ ڕازین به‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان Ùˆ پشتیوانیی Ù„ÛŽ ده‌كه‌ن، به‌ڵام به‌ Ù‡Û†ÛŒ زاڵبوونی بنه‌ما یاسایییه‌كانی پاراستنی سه‌ره‌وه‌ریی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان Ùˆ مه‌ترسیی ئاساییبوونه‌وه‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردان له‌ كاروباری ناوخۆییی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی خاوه‌Ù† سه‌روه‌ری و، هه‌روه‌ها دڵه‌ڕاوكێ له‌ Ú•Ù‡‌وتی دابه‌شبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ داواكاریی كه‌مینه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كان Ùˆ سه‌رهه‌ڵدانی ته‌ÙˆÚ˜Ù…ÛŒ جیابوونه‌وه‌ Ùˆ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان، به‌ شێوه‌ÛŒ ئاشكرا Ùˆ ڕاسته‌وخۆ پاڵپشتییان له‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان نه‌كردووه‌. به‌ڵام ئه‌Ù… بابه‌ته‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ پێكهاته‌ÛŒ سیسته‌Ù…ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ زاڵبوونی بنه‌ما یاسایییه‌كان پرسێكی ئاسایییه‌ Ùˆ زۆربه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان دوای ڕاگه‌یاندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی نوێ دانی پێدا ده‌نێن، به‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستانیشه‌وه‌ØŒ به‌ڵام به‌ئاشكرا Ùˆ ڕاسته‌وخۆ هیچ كات ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی جیهان پشتیوانی له‌ جیابوونه‌وه‌ Ùˆ دامه‌زراندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی نوێ Ùˆ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئێستا ناكه‌ن، بێجگه‌ له‌ بارودۆخ Ùˆ هه‌لومه‌رجێكی تایبه‌تی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی نه‌بێت.

بۆیه‌ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر هۆكاره‌كان Ùˆ فاكته‌ره‌كانی كاریگه‌ر له‌سه‌ر ئه‌Ù… پاڵپشتییه‌ Ùˆ پشتیوانییه‌ ئاشكرایه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل له‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان، به‌Ù¾ÛŽÛŒ خوێندنه‌وه‌ Ùˆ لێكدانه‌وه‌ÛŒ ستراتیژیی ئاسایشی و، هه‌روه‌ها دكتۆرینی به‌رگریی ئیسڕائیل.

دكتۆرین Ùˆ ستراتیژیی به‌رگری Ùˆ ئاسایشیی ئیسڕائیل

Ù¾ÛŽØ´ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ڕاسته‌وخۆ هۆكاره‌كانی پشتیوانیی ئیسڕائیل له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان بخه‌ینه‌ ڕوو، پێویسته‌ ستراتیژیی ئاسایشی Ùˆ به‌رگریی ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ بۆمان ڕوون بێت. له‌ مانگی ئۆگۆستی ساڵی 2015دا بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ مێژووی ئیسڕائیل، به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌ÙƒÛŒ ستراتیژی به‌ ناونیشانی "ستراتیژیی هێزه‌كانی به‌رگری" (Israel Defense Forces(IDF) strategy) له ‌لایه‌Ù† General GadiEisenkotØŒ سه‌رۆكئه‌ركانی گشتیی سوپای ئیسڕائیل بڵاو كرایه‌وه‌.

 Ù„Ù‡‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌دا كه‌ له‌ پێشه‌كییه‌Ùƒ Ùˆ پێنج به‌Ø´ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌ØŒ زۆر به‌وردی ستراتیژیی به‌رگریی ئیسڕائیل له‌ هه‌مبه‌ر گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه Ùˆ میكانیزمه‌كانی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌ ئاسایشی Ùˆ سه‌ربازییه‌كانی سه‌ر ئیسڕائیل‌ خراوه‌نه‌ته‌ ڕوو. له‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌دا له‌ گرنگترین هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی سه‌ر ئاسایشی ئیسڕائیل، ئاماژه‌ به‌ مه‌ترسیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئێران (دوور له‌ جوگرافیای ئیسڕائیل) Ùˆ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌كانی نزیك له‌ جوگرافیای ئیسڕائیل وه‌كوو حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ حه‌ماس و، هه‌روه‌ها ئه‌Ùˆ گرووپه‌ تیرۆریستییانه‌ÛŒ كه‌ سه‌روو-ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تین، وه‌كوو جیهادی ئیسلامی Ùˆ داعش Ùˆ ...ØŒ كراوه‌. هه‌روه‌ها باس له‌ گۆڕانكارییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ لێكه‌وته‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌كانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی شكستخواردوو (فاشل)ÛŒ وه‌كوو عێراق Ùˆ سووریا له‌سه‌ر ئاسایشی ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئیسڕائیل كراوه‌.

ئامانجه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانی ئیسڕائیل به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌:

یه‌كه‌Ù…: ئاسایشی وجوودی Ùˆ مانه‌وه‌ Ùˆ به‌رده‌وامیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل Ùˆ پاراستن Ùˆ به‌رگری له‌ یه‌كپارچه‌ییی خاك Ùˆ ئاسایشی هاووڵاتیان Ùˆ دانیشتووانی ئیسڕائیل. دووه‌Ù…: پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی Ùˆ به‌هێزكردنی به‌هاكانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ØŒ وه‌كوو دیموكراسیبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ نه‌ته‌وه‌ÛŒ "جوو" و، هه‌روه‌ها مانه‌وه‌ÛŒ وه‌كوو نیشتمانی خه‌ÚµÙƒÛŒ جوو. سێیه‌Ù…: دڵنیابوون Ùˆ پاراستنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل له‌ ڕووی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابوورییه‌ÙƒÛŒ به‌هێزه‌وه‌. چواره‌Ù…: به‌هێزبوونی ئیسڕائیل له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا و، هه‌روه‌ها پاراستنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ناوچه‌یی Ùˆ هه‌وڵدان بۆ پاراستن Ùˆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئاشتی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دراوسێكانیدا.

بۆیه‌ له‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ ستراتیژییه‌دا باس له‌ خۆگونجاندن Ùˆ چالاكبوونی هێزه‌كانی‌ به‌رگری Ùˆ هێزه‌ سه‌ربازییه‌كان Ùˆ چۆنێتیی هه‌ماهه‌نگییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناوه‌نده‌ سیاسییه‌كاندا كراوه‌. خاڵی گرنگ له‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه،‌ باس له‌ ئاسایشی وجوودیی ئیسڕائیل (Existential Security) كراوه‌ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵكه‌وته‌‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جوگرافی Ùˆ جیۆسیاسیی ئه‌Ùˆ وڵاته‌وه‌ØŒ Ú¯Ù‡‌ره‌كه‌‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ڕێوشوێنی پێویست بگیرێته ‌به‌ر، وه‌Ùƒ: پاراستنی هێژموونیی سه‌ربازیی ناوچه‌ییی ئیسڕائیل له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ پێشكه‌وتووه‌وه‌ØŒ جێبه‌جێكردنی ستراتیژیی توانای به‌رگری Ùˆ سیاسه‌تی وه‌ستاندن (containment) Ùˆ باڵاده‌ستی یاخود ده‌ستپێشخه‌ری Ùˆ وه‌ستاندنی، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌لێگرتنی Ú•Ù‡‌ها (Absolute Deterrence)ØŒ له Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌وله‌وییه‌تی‌ Ú†Ù‡‌ند ستراتیژییه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازی‌ وه‌كوو: (Effective Use of Fire)ØŒ (Offensive Posture)ØŒ (Preemptive Defense) Ùˆ (Preventive Defense).

 Ø¨Û†ÛŒÙ‡‌ ئه‌وله‌وییه‌تی سه‌ره‌كیی ستراتیژیی به‌رگریی ئیسڕائیل، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتنه‌ له‌ ده‌ستكه‌وتنی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی له‌ لایه‌Ù† نه‌یاره‌كانییه‌وه‌ بۆ شكاندنی ئه‌Ùˆ هێژموونییه‌ سه‌ربازییه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا Ùˆ تێكدانی هاوسه‌نگیی هێز له‌ له‌ زیانی ئیسڕائیل؛ كه‌ مه‌به‌ستیش هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی كۆماری ئیسلامیی ئێرانه‌ له‌ بواری به‌ده‌ستهێنانی توانای به‌رهه‌مهێنانی ته‌كنه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ Ùˆ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش ئیسڕائیل له ‌پاڵ هێرشی پێشگیرانه‌ Ùˆ پێشده‌ستانه‌ØŒ ئاوێته‌كردنی چالاكییه‌ سیاسی Ùˆ دیپلۆماسییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ستراتیژیی به‌رگریی سه‌ربازیدا له‌به‌رچاو گرتووه‌‌.

 Ù„Ù‡ ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌یه‌ØŒ بۆ سه‌ركه‌وتن له‌Ùˆ ئامانجانه‌یشدا، پێویسته‌ ئیسڕائیل زانیاریی Ú•Ù‡‌های ده‌رباره‌ÛŒ پێكهاته‌ Ùˆ ئامانج Ùˆ ستراتیژی Ùˆ ته‌كتیكه‌ سه‌ربازی Ùˆ هه‌واڵگرییه‌كانی نه‌یارانی خۆی (كه‌ لێره‌دا ئێران Ùˆ هاوپه‌یمانه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانیه‌تی) هه‌بێت. بۆیه‌ پێویسته‌ له‌ بواری "سایبێری"دا ڕووبه‌ڕووی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسییه‌ سایبێرییه‌كان ببێته‌وه‌ و، هێزی یه‌كه‌Ù… بێت له‌Ùˆ بواره‌دا (Cyber Super Power) و، بۆ ئه‌Ù… ئامانجه‌یش سوپای سایبێری (Cyber Army)ÛŒ خۆی له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كاندا به‌هێز بكات.

دكتۆرینی هاوپه‌یمانێتیی په‌راوێزی (Periphery doctrine)

له ‌ڕابردوودا ئیسڕائیل به‌Ù¾ÛŽÛŒ دكتۆرینی هاوپه‌یمانێتیی په‌راوێزیی خۆی كه‌ له‌ لایه‌Ù† "بێن گۆریۆن" (David Ben-Gurion)Ù‡‌وه‌ داڕێژرابوو، هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ ده‌دا كه‌ بۆ شكاندنی ئابڵووقه‌ جیۆسیاسی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشییه‌كانی ئیسڕائیل له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوپه‌یمانێتی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی ناعه‌ره‌بی ناوچه‌كه‌ وه‌كوو توركیا Ùˆ ئێران Ùˆ ئیسیۆپیا ئه‌Ù… ئابڵووقانه‌ بشكێنێت؛ به‌ڵام پاش Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامی Ùˆ دوژمنا‌یه‌تیی نێوان ئێران Ùˆ ئیسڕائیل، ئه‌وه‌ توركیا Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئازه‌ربایجان گرنگیی زیاتریان په‌یدا كرد.

 Ù‡Ù‡‌ر به‌Ù… هۆكاره‌ بووه‌ØŒ كه‌‌ له‌ ڕابردوودا Ùˆ له‌ سه‌رده‌مه‌ جۆراوجۆره‌كاندا ناڕاسته‌وخۆ Ùˆ به‌نهێنی بۆ ئه‌وه‌ÛŒ هه‌ستیاریی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ مسوڵمان نه‌جووڵێنێت، ئه‌وه‌ پاڵپشتیی له‌ بزووتنه‌وه‌ ڕزگاریخوازه‌كانی كورد كردووه‌. به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی، ئیسڕائیل هه‌ÙˆÚµ ده‌دات هاوسه‌نگیی هێزه‌كان له‌ قازانجی ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌دا بێت؛ به‌ڵام ڕووداوه‌كانی ئه‌Ù… دوایییه،‌ ئیسڕائیلی زیاتر تووشی دڵه‌ڕاوكێی ئاسایشیی ئێران كردووه‌ØŒ به‌تایبه‌ت ستراتیژییه‌‌ فراوانخوازه‌كانی كۆماری ئیسلامیی ئێران له‌ عێراق، سووریا، یه‌مه‌Ù† Ùˆ... و،  پاڵپشتی له‌ بزووتنه‌وه‌ توندڕه‌وه‌كانی دژی ئیسڕائیل له‌ ناوچه‌كه‌ و، هه‌روه‌ها ده‌ركه‌وتنی گرووپه‌ تیرۆریستییه‌ جۆراوجۆره‌كان وه‌كوو داعش، ئه‌لقاعیده‌ØŒ نوسره‌ØŒ ئه‌حرارو‌لشام Ùˆ ...ØŒ له ‌پاڵ پرسی توانای ناوه‌ÙƒÛŒ Ùˆ مووشه‌ÙƒÛŒ Ùˆ لێكه‌وته‌كانی ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمیی ئێران Ùˆ وڵاتانی 5+1 له‌سه‌ر به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ توانا Ùˆ هێزی ئابووری Ùˆ سه‌ربازیی ئێران.

فاكته‌ره‌كانی كاریگه‌ر له‌سه‌ر پاڵپشتی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان

یه‌كه‌Ù…: به‌Ù¾ÛŽÛŒ دكتۆرین Ùˆ ستراتیژیی ئاشكراكراوی به‌رگریی ئیسڕائیل، به‌ Ù‡Û†ÛŒ پاراستنی ئاسایشی وجوودیی ئیسڕائیل، ئاسایشی سه‌ربازیی ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ له‌ سه‌رووی هه‌موو بواره‌كانی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ پیشه‌سازی Ùˆ ته‌كنه‌لۆژیی ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌وه‌یه‌. به‌Ù… پێیه‌یش، هه‌موو هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ بۆ پاراستنی هاوسه‌نگیی هێز له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌ قازانجی خۆی له‌ هه‌مبه‌ر هێزه‌ نه‌یاره‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ نا-ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانیدا ده‌خاته‌ Ú¯Ù‡‌Ú•.

دووه‌Ù…: به‌Ù¾ÛŽÛŒ دكتۆرینی هاوپه‌یمانێتیی په‌راوێزیی بێن گۆریۆن، ئه‌وه‌ بۆ ده‌ربازبوون له‌ ئابڵووقه‌ÛŒ جیۆسیاسی له‌ نێوان ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان Ùˆ ئه‌كته‌ر نه‌یاره‌كان، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان ده‌توانێت ئه‌Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ جیۆسیاسییه‌ÛŒ هه‌بێت كه‌ وه‌كوو هاوپه‌یمانێك له‌ داهاتوودا په‌یوه‌ندیی سه‌ربازی، ئاسایشی، ئابووری، سیاسی Ùˆ ...ÛŒ پته‌ÙˆÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا، كه‌ به‌ سه‌ره‌كیترین هاوپه‌یمانی ئیسڕائیل داده‌ندرێت، دامه‌زرێنێت.

سێیه‌Ù…: گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه‌ وای كردووه،‌ كه‌ ئه‌Ù… ستراتیژییه‌ به‌رگرییه‌ÛŒ ئیسڕائیل، ده‌ربڕی دڵه‌ڕاوكێیه‌كانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل بێت له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ Ùˆ داهاتووی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئه‌كته‌ره‌كانی ناوچه‌كه‌ØŒ به‌تایبه‌ت سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌كته‌ره‌ تیرۆریستییه‌ ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان. بۆیه‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی دیموكراتیك Ùˆ سێكیولار Ùˆ هاوپه‌یمانی ئیسڕائیل، دڵنیاییی ئاسایشیی زیاتر بۆ ئیسڕائیل ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.

چواره‌Ù…: په‌لهاوێشتنی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ ئاسایشی وجوودیی ئیسڕائیل Ùˆ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ عێراق Ùˆ سووریاوه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ده‌ریای ناوه‌Ù‡‌ڕاست، وای كردووه‌ كه‌ ئیسڕائیل Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی له ‌هه‌مبه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران Ù„ÛŽÙƒ نزیك ببنه‌وه‌. بۆیه‌ به‌ بڕوای ستراتیژیسته‌كان Ùˆ ده‌سه‌ڵاتدارانی باڵای ئیسڕائیل، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان ده‌توانێت بكه‌وێته‌ ئه‌Ù… به‌ره‌یه‌وه‌ بۆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ تێكچوونی هاوسه‌نگیی هێز له‌ زیانی ئیسڕائیل Ùˆ قازانجی كۆماری ئیسلامی.

پێنجه‌Ù…: ستراتیژیی سیاسه‌تی ده‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ ئاسایشیی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ سووریا Ùˆ عێراق و، پرسی هیلالی شیعی و، كردنه‌وه‌ÛŒ كۆریدۆرێك بۆ یارمه‌تیدانی هاوپه‌یمانه‌كانی ئێران له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ ئاسایشی Ùˆ سه‌ربازی بۆ سه‌ر خاكی ئیسڕائیل، وای كردووه‌ كه‌ ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته،‌ بیر له‌ پچڕاندنی ئه‌Ù… Ù‡ÛŽÚµ یاخود كۆریدۆره‌ÛŒ گواستنه‌وه‌ÛŒ لوجێستیكی له‌ تارانه‌وه‌ بۆ سه‌ر سنووره‌كانی ئیسڕائیل بكاته‌وه‌. بۆیه‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان Ùˆ پاڵپشتی له‌ كورده‌كان له‌ سووریا، ده‌توانێت ئه‌Ù… Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÛŒ ئێران ببڕێت و، ئێران نه‌توانێت ناڕاسته‌وخۆ Ùˆ ڕاسته‌وخۆ ببێته‌ هاوسنووری ئیسڕائیل Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له‌ مانه‌وه‌ÛŒ بكات؛ به‌ڵكوو به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه،‌ ئه‌وه‌ ئێرانه‌ كه‌ به‌ دژایه‌تیكردنی دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان، دڵه‌ڕاوكێی ئه‌وه‌ÛŒ هه‌یه‌ كه‌ ئیسڕائیل نه‌بێته‌ دراوسێی كۆماری ئیسلامی و، ئه‌Ùˆ كاته‌ ستراتیژییه‌كانی ئێران پاش تێچوویه‌ÙƒÛŒ زۆری ماددی Ùˆ مرۆیی تووشی شكست ده‌بێت و، ته‌نانه‌ت ئێران له‌ ڕووی جیۆسیاسییه‌وه‌ به‌ پاڵپشتیی وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا په‌راوێز ده‌خرێت Ùˆ گۆشه‌گیر ده‌بێت. ئه‌مه‌یش ئێران به‌ مه‌ترسییه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ بۆ ئاسایشی وجوودی Ùˆ مانه‌وه‌ÛŒ خۆی ده‌زانێت.

شه‌شه‌Ù…: له ‌ڕاستیدا ئیسڕائیل له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستانه‌وه‌ØŒ بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ ده‌توانێت Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ فراوانخوازیی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئێران بۆ سه‌ر ئیسڕائیل بگرێت، له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌ر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یه‌Ùƒ له‌ لایه‌Ù† ئێران Ùˆ گرووپه‌ لایه‌نگره‌كانی وه‌كوو حزبوڵڵای لوبنان، له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پاڵپشتی له‌ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانه‌وه‌ هه‌مان وه‌ڵامی بۆ سه‌ر ئاسایشی كۆماری ئیسلامی ده‌بێت؛ ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ چاودێری Ùˆ كۆنترۆڵی توانای مووشه‌ÙƒÛŒ Ùˆ ئه‌تۆمی Ùˆ سه‌ربازی Ùˆ هه‌واڵگریی نه‌یاره‌كانی، به‌تایبه‌ت ئێران، هه‌روه‌كوو له‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ ستراتیژییه‌كه‌دا هاتووه‌.

حه‌ته‌Ù…: به‌ Ù‡Û†ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌مه‌ندبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان له ‌ڕووی سه‌رچاوه‌كانی وزه‌وه‌ØŒ ئیسڕائیل‌ ده‌توانێت له ‌ڕووی ئاسایشی وزه‌وه‌ (بێجگه‌ له‌ قازانجه‌كانی بۆ خودی كوردستان)ØŒ دیپلۆماسیی وزه‌ÛŒ ئیسڕائیل له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا به‌هێزتر بكات.

كۆبه‌ند:

پاڵپشتیی ئاشكرای ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل له‌ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان، سه‌ره‌ڕای مه‌ترسییه‌كانی به ‌Ù‡Û†ÛŒ ورووژاندنی هه‌ستیاریی وڵاتانی دژی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان و، هه‌روه‌ها ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی Ùˆ‌ به‌تایبه‌ت كۆماری ئیسلامیی ئێران، به‌ڵام ده‌توانێت هاوسه‌نگیی هێزی ناوچه‌یی به‌ Ù‡Û†ÛŒ گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌كه Ùˆ‌ دروستبوونی به‌ره‌ÛŒ وڵاتانی سوننه‌ÛŒ عه‌ره‌بی Ùˆ ئیسڕائیل، له‌ قازانجی هه‌رێمی كوردستان بگۆڕێت.

 Ù‡Ù‡‌روه‌ها بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان ده‌توانێت سوودی بۆ ئیسڕائیل Ùˆ ستراتیژییه‌كانی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ هه‌بێت، ئه‌وه‌نده‌یش ئیسڕائیل بۆ مانه‌وه‌ Ùˆ به‌رده‌وامیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان به‌ Ù‡Û†ÛŒ داخراوبوونییه‌وه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌مارۆدران له‌ لایه‌Ù† ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی نه‌یاره‌وه،‌ قازانجی ده‌‌بێت. بۆیه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان، ده‌توانێت هه‌مان سوود له‌ پاڵپشتی Ùˆ ئه‌Ùˆ پشتیوانییه‌ÛŒ ئیسڕائیل وه‌ربگرێت، به‌تایبه‌ت له‌ ڕووی سیاسی Ùˆ دیپلۆماسی Ùˆ هێزی لۆبیگه‌ریی ئیسڕائیل له ناوه‌نده‌ ئه‌وروپییه‌كان Ùˆ به‌تایبه‌ت ناوه‌نده‌كانی گرنگی بڕیاری‌ ئه‌مریكا و، هه‌روه‌ها له ‌ڕووی به‌هێزبوونی سه‌ربازی Ùˆ ته‌كنه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ Ùˆ  پیشه‌سازی Ùˆ زانست Ùˆ زانیاری Ùˆ...ØŒ كوردستان ده‌توانێت سوود له‌ ئه‌زموون Ùˆ تواناكانی ئیسڕائیل وه‌ربگرێت و، ببێته‌ فاكته‌ریك بۆ دروستبوونی هاوسه‌نگیی هێزی نوێ له‌ ناوچه‌كه‌دا Ùˆ هێنانه‌كایه‌ÛŒ ئاشتی Ùˆ سه‌قامگیری Ùˆ كه‌مبوونه‌وه‌ Ùˆ لاوازبوونی Ú•Û†ÚµÛŒ گرووپ Ùˆ ئه‌كته‌ره ‌توندڕه‌وه‌ تیرۆریستییه‌كان.

 

بۆ زانیاریی زیاتر له‌سه‌ر ستراتیژیی به‌رگریی ئیسڕائیل، بڕوانه‌:

http://www.belfercenter.org

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون