PÊNÛS
 
سه‌ربه‌خۆییی باشووری كوردستان له‌ دانپێدانانی وڵاتاندا 
     2017-08-02
ڕێبوار بابکەیی

سه‌ربه‌خۆییی Ø¨Ø§Ø´ÙˆÙˆØ±ÛŒ كوردستان له‌ دانپێدانانی وڵاتاندا

ڕێبوار بابكه‌یی، مامۆستای په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان، دراساتی ستراتیژی له‌ هه‌ر دوو زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین Ùˆ زانكۆی نۆڵج

خستنه‌ڕووی پرس

پرسی "دانپێدانان" به‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆی باشووری كوردستان زۆرترین دیبه‌یتی له‌سه‌ر كراوه‌ و، به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ÙƒÛŒ بێوێنه‌ بۆته‌ جێی مشتومڕی نێوان هێزه‌ به‌شداربووه‌كانی دیسكۆڕسی "ڕیفراندۆم‌" له‌ باشووری كوردستان. مشتومڕێك كه‌ ئه‌Ù… هێزانه‌ÛŒ كردۆته‌ دوو به‌ره‌وه‌: به‌ره‌یه‌Ùƒ گریمانه‌كه‌ÛŒ وه‌ها ده‌خاته‌ ڕوو، كه له‌ كاتی ڕاگه‌یاندنی  سه‌ربه‌خۆ‌یی، گرنكترین ئاسته‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان له ‌به‌رده‌Ù… ئه‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه‌دا بریتی ده‌بێت له‌ ئاماده‌نه‌بوونی وڵاتان بۆ‌ "دانپێدانان" به‌Ù… سه‌ربه‌خۆیییه‌. له‌ به‌رامبه‌ردا، به‌ره‌كه‌ÛŒ تر ئه‌رگیومێنته‌كه‌ÛŒ به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ وه‌Ú¯Ù‡‌Ú• ده‌خات، كه‌ له‌ كاتی ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییدا، وڵاتگه‌Ù„ÛŽÙƒ ئاماده‌Ù† دان به‌Ù… سه‌ربه‌خۆیییه‌دا بنێن.

ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ دیسكۆڕسی ئه‌Ùˆ دوو به‌ره‌یه‌وه تێبینی ده‌كرێت،‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ر دوو به‌ره‌كه‌ به‌Ú•Ù‡‌هایی ده‌دوێن: یه‌كێكیان به‌Ú•Ù‡‌هایی Ú•Ù‡‌ت ده‌كاته‌وه‌ØŒ‌ كه‌ هیچ وڵاتێك ئاماده‌ بێت دان به ‌سه‌ربه‌خۆییی باشووری كوردستان بنێـت؛ كه‌ ئه‌مه‌ ئه‌رگیۆمێنتیكی لاوازه‌ و، بێبنه‌مایه‌. له‌ به‌رامبه‌ردا، به‌ره‌كه‌ÛŒ تریش به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ Ú•Ù‡‌ها Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ وڵاتان دان به‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه ده‌Ù†ÛŽÙ†‌‌. بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ دیبه‌یته‌ØŒ پێویسته‌ دوو پرسیار بخه‌ینه‌ ڕوو: یه‌Ùƒ/ ئایه‌ پرسی دانپێدانان به‌ سه‌ربه‌خۆییی قه‌واره‌ نوێیه‌‌كان Ú•Ù‡‌هایییه،‌ یان Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یی؟ ئایه‌ بۆ دانپێدانان به‌ سه‌ربه‌خۆییی باشووری كوردستان، مه‌رجه‌ ته‌واوی وڵاتان دان به‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه بنێن‌‌ØŸ

دانپێدانان Ùˆ سه‌ربه‌خۆییی باشوور       

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌ گرنگه‌كانی پڕۆسه‌ÛŒ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Building State))ØŒ بریتییه‌ له‌ "دانپێدانان". واته‌ كاتێك كه‌ قه‌واره‌یه‌ÙƒÛŒ نوێ بێه‌ÙˆÛŽ ببێت به‌ سه‌ربه‌خۆ، پێویستیی به‌وه‌ ده‌بێت كه‌ وڵاتان دان به‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه بنێن،‌ تا ببێت به ‌یه‌كه‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی به ‌شێوه‌‌یه‌ÙƒÛŒ فه‌رمی مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بكرێت؛ وه‌Ù„ÛŽ هه‌رگیز ئه‌Ùˆ قه‌واره‌ نوێیه‌ پێویستیی به‌وه‌ نییه‌ كه‌ سه‌رجه‌Ù… وڵاتان دانی پێدا بنێن تا سیفه‌تی سه‌ربه‌خۆیی به‌ده‌ست بێنێت. له‌Ùˆ سۆنگه‌یه‌وه‌ له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆییی باشووری كوردستان،‌ ئه‌وه‌مان بۆ ڕوون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ "دانپێدانان" به‌ سه‌ربه‌خۆیییه‌‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ÛŒ باشوور، پرسێكی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یییه‌ نه‌Ùƒ Ú•Ù‡‌ها.

به‌ دیوێكی تر، گرنگه‌ دروستكه‌رانی بڕیار له‌ باشووری كوردستان، بتوانن له‌ Ú•ÛŽÛŒ كه‌ناڵه‌ دیپلۆماسییه‌كانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان Ùˆ له‌ Ú•ÛŽÛŒ لۆبییه‌وه‌ زۆرترین Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی وڵاتان بۆ دانپێدانان به‌ "ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان" به‌ده‌ست بێنن، به‌ڵام مه‌رج نییه‌ ته‌واوی وڵاتان دان به‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه‌‌دا بنێن تا ئه‌Ùˆ به‌شه‌ÛŒ كوردستان بتوانێت سه‌ربه‌خۆ بێـت. له‌مه‌یش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ØŒ كه‌ سیاسه‌ت Ùˆ دیپلۆماسییه‌تی كورد بتوانێت دانپێدانانی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ به‌ده‌ست بێنێت كه‌ له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ جیهان هێزی مه‌زنن و، كاریگه‌ریی زۆریان له‌سه‌ر دروستكردنی "بڕیاری نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی" هه‌یه، تا به‌ بڕیارێكی سیاسیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، Ú•Ù‡‌اویه‌تی بده‌نه‌ ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ تازه‌ له‌دایكبووه‌ØŒ كه‌ باشوورى كوردستانه‌.

‌به‌ ده‌ستخستنی Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی "مافی ڤیتۆیان" هه‌یه‌ØŒ یان Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ وڵاتانه،‌ بۆ سه‌ربه‌خۆییی باشووری كوردستان بایه‌خی سیاسیی ئانی Ùˆ ئایینده‌ییی هه‌یه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بڕیارێكی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌وه‌ØŒ ده‌توانن كوردستان له‌ هه‌ر ده‌ستدرێژییه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازی بپارێزن، Ú† له‌ لایه‌Ù† حكوومه‌تی عێراقه‌وه‌ بێت، یاخود له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی ده‌وروبه‌ر؛ هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† هه‌رێمی كوردستان له‌ ساڵی 1991 به‌Ù¾ÛŽÛŒ بڕیاری 688ÛŒ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، له ‌به‌رده‌Ù… هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی "حكوومه‌تی به‌عس" پارێزبه‌ندیی بۆ كرا. له‌Ùˆ چوارچێوه‌یه‌یشدا وڵاتی فه‌Ú•Ù‡‌نسا وه‌Ùƒ ئه‌ندامی هه‌میشه‌ییی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ناوبراو Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ به‌رچاو Ùˆ بێوێنه‌ÛŒ له‌ ده‌ركردنی بڕیاری هه‌بوو 688.

خاڵێكی تریش كه‌ پێویسته‌ ڕووناكیی بخرێته‌ سه‌ر، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كاتێك "ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردستان" له‌دایك ده‌بێت، ڕاسته‌وخۆ نابێـت به‌ ئه‌ندام له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ میكانیزمه‌كانی بوون به‌ ئه‌ندام له‌Ùˆ ڕێكخراوه‌ جیهانییه‌ØŒ له‌وه‌دا Ú†Ú• كراونه‌ته‌وه، كه‌ ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ نوێیه‌ له‌ ده‌سپێكدا پێویستیی به‌ Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی زیاتر له‌ نیوه‌ÛŒ وڵاتانی ئه‌ندامه‌ له‌ كۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان. دوای ئه‌Ù… قۆناغه،‌ داواكارییه‌كه به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی تا ده‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌سه‌ر بدرێت. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌Ùˆ كاته‌دا داواكارییه‌كه‌ له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی خاوه‌Ù† ڤیتۆوه‌ كه‌ ئه‌ندامی هه‌میشه‌یین له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، ڤیتۆ نه‌كرێت، ئه‌وكات ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ نوێیه‌ ده‌بێته‌ ئه‌ندام له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و،‌ ئاڵاكه‌ÛŒ له‌ پاڵ ئاڵای وڵاتانی ئه‌ندام له‌Ùˆ ڕێكخراوه‌ هه‌ڵده‌كرێـت.

جۆره‌كانی دانپێدانان

به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی دانپێدانان بۆ Ú†Ù‡‌ند جۆر پۆلێنبه‌ند كراوه‌ØŒ له‌وانه‌:

یه‌Ùƒ/ جۆری ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌Ùƒ Ùˆ له‌سه‌ر هیچ ئاستێك، دانیان پێدا نه‌نراوه، وه‌Ùƒ: "قه‌Ú•Ù‡‌باغ" كه‌ له‌ ساڵی 1991 سه‌ربه‌خۆییی خۆی له‌ ئازه‌ربایجان ڕاگه‌یاند، وه‌Ù„ÛŽ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان دانی پێدا نه‌ناوه و،‌ تا ئێسته‌یش Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ قه‌Ú•Ù‡‌باغ به‌ شێكه‌ له‌ ئازه‌ربایجان.

دوو/ جۆری ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ÛŒ كه‌ ته‌نیا دوو وڵات دانیان پێدا ناوه‌ و، ئه‌ندامیش نین له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان. بۆ نموونه‌ وڵاتی "ترانسنیستریا" كه‌ له‌ ساڵی 1990 جیابوونه‌وه‌ÛŒ خۆی له‌ وڵاتی "مۆلدۆڤا" ڕاگه‌یاند؛ جگه‌ له‌ دانپێدانانی وڵاتانی ئه‌بخازیاز Ùˆ ئۆسیتیای باشوور كه‌ ئه‌ندامیش نین له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، هیچ وڵاتێكی تر دانی پێدا نه‌ناوه. هاوكات نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ ترانسنیتریا به‌شێكه‌ له‌ وڵاتی "مۆلدۆڤا".

‌سێ/ جۆری ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ÛŒ كه‌ Ú†Ù‡‌ند وڵاتێكی ئه‌ندام له ‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان دانیان پێدا ناوه، وه‌Ù„ÛŽ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان خۆی دانی پێدا نه‌ناوه‌ØŒ وه‌Ùƒ: وڵاتی "قوبرسی باكوور" كه‌ له‌ ساڵی 1983 جیابوونه‌وه‌ÛŒ خۆی له‌ "قوبرس" ڕاگه‌یاند. له‌ كاتی جیابوونه‌وه‌دا تا ئێسته‌یش، ته‌نیا Ú†Ù‡‌ند وڵاتێكی ئه‌ندام له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان وه‌Ùƒ: توركیا، توركمه‌نستان Ùˆ ئازه‌ربایجان دانیان پێدا ناوه‌.

مێژووی سه‌ربه‌خۆییی وڵاتان له‌ پرسی دانپێداناندا

له‌ مێژووی پڕۆسه‌ÛŒ دروستبوون Ùˆ دامه‌زراندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تاندا هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای بیسته‌كانی سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌Ù… تا‌ دوای جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی دووه‌Ù… و، ته‌نانه‌ت تا دوای ڕووخانی یه‌كێتیی سۆڤیه‌تی جاران، زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ قه‌واره‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌لانه‌ÛŒ كه‌ سه‌ربه‌خۆییی خۆیان ڕاگه‌یاند، نه‌یانتوانی دانپێدانانی گشت وڵاتان به‌ده‌ست بێنن.

بۆ نموونه ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل كه‌ له‌ ساڵی 1948 دامه‌زرا؛ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌ندامه‌ له‌ كۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌ڵام نزیكه‌ÛŒ 26 وڵات تا ئێسته‌یش دانیان به‌ ئیسڕائیل نه‌ناوه‌. هه‌روه‌ها وڵاتی كۆریای باكوور كه‌ له‌ ساڵی 1948 دامه‌زرا؛ هه‌رچه‌نده‌ نه‌ته‌وه ‌یه‌كگرتووه‌كان دانی پێدا ناوه،‌ به‌ڵام Ú†Ù‡‌ند وڵاتێكی وه‌Ùƒ: ژاپۆن، كۆریای باشوور، فه‌Ú•Ù‡‌نسا Ùˆ ئه‌ستونیا دانیان به‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌دا نه‌ناوه‌. نموونه‌یه‌ÙƒÛŒ تر، وڵاتێكی وه‌Ùƒ كۆسۆڤۆ كه‌ له‌ ساڵی 2008 سه‌ربه‌خۆیۆی خۆی ڕاگه‌یاند؛ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ تا ئیسته‌یش ئه‌ندام نییه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، وه‌Ù„ÛŽ نزیكه‌ÛŒ 98 ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت دانیان به‌ كۆسۆڤۆدا ناوه‌. نموونه‌یه‌ÙƒÛŒ جیاوازتر، فه‌ÚµÙ‡‌ستین كه‌ له ‌ساڵی 1998 له‌ لایه‌Ù† ڕێكخراوی ڕزگاریخوازی فه‌ÚµÙ‡‌ستین وه‌Ùƒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت ڕاگه‌یه‌نرا، نزیكه‌ÛŒ 138 ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت دانیان پێدا نا، وه‌Ù„ÛŽ جگه‌ له‌ سیفه‌تی "چاودێر" له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان‌ كه‌ له‌ ساڵی 2012 Ù¾ÛŽÛŒ به‌خشرا، هێشتا نه‌بووه‌ته‌ ئه‌ندام له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان. ‌  

كۆتایی

دۆخی هه‌رێمی كوردستان بۆ سه‌ربه‌خۆیی له‌ ڕووی دانپێدانانه‌وه‌ به ‌به‌راورد له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú†Ù‡‌ند وڵاتێك كه‌ ئاماژه‌مان Ù¾ÛŽ كرد، له‌ كاتی ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ جیابوونه‌وه‌ÛŒ خۆیان له‌بارتره‌Ø› به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ ساڵی 2005Ù‡‌وه‌ تاكوو ئێسته‌یش وه‌Ùƒ قه‌واره‌یه‌ÙƒÛŒ "نیمچه‌-سه‌ربه‌خۆ" له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا ده‌كرێت.

له‌Ùˆ گۆشه‌نیگایه‌وه‌ØŒ ‌بوونی ژینگه‌ÛŒ سیاسی Ùˆ دیپلۆماسی، ته‌نانه‌ت جیۆئابووری له‌Ùˆ هه‌رێمه‌دا، وه‌Ùƒ فاكتێك، كه‌شوهه‌وای ئاماده‌بوونی وڵاتان له‌ Ú†Ù‡‌ند جۆر Ùˆ ئه‌Ùˆ ئاستانه‌ÛŒ كه‌ ناومان بردن له‌ "پۆلێنبه‌ندیی دانپێداناندا" له‌بارتر ده‌كات. هه‌رچه‌نده‌‌ هه‌ندێك وڵات كه‌ له‌ ڕووی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسی، ئابووری Ùˆ سه‌ربازییه‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی‌ گرنگن، وه‌Ùƒ: فه‌Ú•Ù‡‌نسا، ئیتاڵیا، هه‌نگاریا Ùˆ ئیسڕائیل، له‌ ئێسته‌دا ئاماده‌ییی خۆیان ده‌ربڕیوه‌ بۆ دانپێدانان به‌ سه‌ربه‌خۆییی "باشووری كوردستان"Ø› له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ هێشتا ڕانه‌Ú¯Ù‡‌یه‌نراوه‌. له‌ هه‌مان كاتیشدا، پڕۆسه‌ÛŒ سه‌ربه‌خۆیی ئاوا به‌ خۆشیش تێ ناپه‌ڕێت، به‌ڵكوو Ú†Ù‡‌ندین ئاسته‌Ù†Ú¯ Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یش له‌ كاتی ڕاگه‌یاندنیدا ڕووبه‌ڕووی ئه‌Ùˆ سه‌ربه‌خۆیییه‌‌ ده‌بێته‌وه‌Ø› وه‌Ù„ÛŽ یه‌كڕێزی Ùˆ ته‌باییی نێوماڵی كورد له‌ باشوور، ده‌توانێت زۆرێك له‌Ùˆ ئاسته‌Ù†Ú¯ Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شانه‌ تێ په‌ڕێنێت Ùˆ ئیراده‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ باشوور سه‌ر بخات.  

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون