PÊNÛS
 
به‌ره‌و كه‌لتوور Ùˆ په‌روه‌رده‌یه‌كی سیاسیی نوێ 
     2017-07-26
عەدنان مەجید محەمەد

به‌ره‌Ùˆ كه‌لتوور Ùˆ په‌روه‌رده‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسیی نوێ

 

عەدنان مەجید محەمەد/ ماستەر لە زانستە سیاسییەکان، پسپۆر لە سیستەمى سیاسی و پەروەردەى مەدەنى

سه‌ره‌تا:

ئه‌Ùˆ قه‌یران Ùˆ ئاڵۆزی Ùˆ جۆرێك له‌ ناسه‌قامگیریی ده‌روونی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و، نه‌بوونی یه‌كگوتاری Ùˆ هاوهه‌ڵوێستی له‌ نێوان لایه‌نه‌كان، هه‌روه‌ها هه‌بوونی Ú¯Ù‡‌نده‌ڵییه‌ÙƒÛŒ زۆری سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ دارایی، هه‌موویان گوزراشت له‌ یه‌Ùƒ شت ده‌كه‌ن، ئه‌ویش بریتییه‌ له‌ قه‌یرانی كه‌لتووری Ùˆ په‌روه‌رده‌یی. بۆیه‌ هه‌تا چاكسازی له‌ عه‌Ù‚Úµ Ùˆ كه‌لتوور  Ùˆ شێوازی په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی نه‌كرێت له‌ هه‌رێمی كوردستان، هه‌موو ئه‌Ùˆ پرۆژانه‌ÛŒ بۆ چاكسازی پێشكه‌Ø´ كراون، ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ درافتێكی نووسراو Ùˆ Ú†Ù‡‌ند قسه‌یه‌ÙƒÛŒ زه‌به‌لاحی Ú¯Ù‡‌وره‌ Ùˆ بریقه‌دار ده‌مێننه‌وه‌Ø› هه‌روه‌Ùƒ له‌ ڕابردوودا ئه‌مه‌ بۆته‌ دیارده‌یه‌ÙƒÛŒ باو. بۆیه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین له‌Ù… وتاره‌دا تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر پێناس Ùˆ توخمه‌كانی كه‌لتووری سیاسی Ùˆ په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی، هه‌روه‌ها تیشك ده‌خه‌ینه‌ سه‌ر واقعی ژیانی سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ ڕوانگه‌ÛŒ خۆێندنه‌وه‌مان بۆ په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان.

ته‌وه‌ری یه‌كه‌Ù…: كه‌لتووری سیاسی:

كەلتووری سیاسی، کەلتوورێکى فرەڕەهەندە Ùˆ Ù„Û• کۆمەڵگەیەکەوە بۆ کۆمەڵگەیەکى تر جیاوازە. کەواتە، ئەمەیش وا دەکات پێناسەیەکى یەکگرتوو بۆ کەلتووری سیاسى نەبێت؛ بۆیە ئاماژە بە چەند پێناسەیەکى دیاریکراوى کەلتووری سیاسى دەدەین. کەلتووری سیاسی Ù„Û• ڕوانگەى پرۆفیسۆر "لوشیان پای"ØŒ بریتییە Ù„Û•: "Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ئاراستە، بیروباوەڕ، هەست Ùˆ سۆز، Ú©Û• سیستەمێک Ùˆ مانایەک بە پرۆسەى سیاسی دەبەخشێت و، دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ پێشخستنى یاسا جێگیرەکان و، Ù„Û• چوارچێوەى سیستەمى سیاسیدا کۆنترۆڵى هەڵسوکەوتى تاکەکان دەکات." هه‌روه‌ها پرۆفیسۆرى گەورەی بوارى کۆمەڵناسیی سیاسی، "فیلیپ پرۆ"ØŒ بەم شێوەیە پێناسەى کەلتووری سیاسی دەکات: "کەلتووری سیاسی، Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© زانیارى Ùˆ بیروباوەڕ Ù¾ÛŽÚ© دێت Ú©Û• یارمەتیى تاکەکان دەدات بۆ بەستنى پەیوەندییەکى ڕۆتینى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەو دەسەڵاتە سیاسییەى Ú©Û• حوکمیان دەکات؛ هەروەها یارمەتیى Ú©Û†Ù…Û•Úµ Ùˆ گرووپە جۆراوجۆرەکان دەدات بۆ زانینى کەلتوور Ùˆ ناسنامەى خۆیان، دەستنیشانى Ù¾ÛŽÚ¯Û•Ù‰ سیاسیی تاکەکان Ùˆ ڕەفتارى سیاسیی تاکیش دەکات." Ù„Û• ڕوانگەى پرۆفیسۆر "جیمس س. کولمان"ØŒ کەلتووری سیاسی بریتییە Ù„Û•: "ڕێکخراوێک Ù„Û• هەڵوێست Ùˆ بیروباوەر Ùˆ بەها بڵاوەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ Ú©Û• پەیوەندییان بە سیستەمى سیاسییەوە هەیە." Ù„Û• ڕوانگەى "موریس دۆڤه‌رجیه‌"ÙˆÛ•ØŒ مەبەست Ù„Û• کەلتووری سیاسی، "لایەنە سیاسییەکانى کەلتوورە."

کەواتە، هەموو ئەو بیروباوەڕ Ùˆ مەعریفەیە دەگرێتەوە، Ú©Û• خەڵک دەربارەى سیستەمى سیاسی، هەیانە. کەلتووری سیاسی، لقێکى جیاکەرەوەیە Ù„Û• کەلتووری گشتى و، ئاماژەیە بۆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© ئاراستە Ùˆ بیروباوەڕ، Ú©Û• پەیوەندیى بە سیاسەت Ùˆ سیستەمى سیاسییەوە هەیە Ù„Û• هەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکدا. ئەمانەیش مومارەسەى پراکتیکى لەخۆ دەگرێت دەربارەى ئەوەى Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ بیروباوەڕى گشتى دەربارەى ئامانجەکان Ùˆ بەهاکانى ئەو Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یە ڕوو دەدات. "سیدنى فیربا"یش بەم شێوەیە پێناسەى کەلتووری سیاسی دەکات Ú©Û•ØŒ بریتییە Ù„Û•: "Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© بیروباوەڕى واقعی و، چەند هێما Ùˆ بەهایەکن دەستنیشانى بارودۆخى سیاسی دەکەن، Ú©Û• Ù„Û• چوارچێوەیدا ڕەفتارە سیاسییەکان ڕوو دەدەن." هەندێک Ù„Û• لێکۆڵەران پێیان وایە کەلتووری سیاسی بریتییە Ù„Û•: "بەها، هزر Ùˆ بیروباوەڕە سیاسییەکان. کەوا دەچێتە Ù†ÛŽÙˆ پێکهاتەى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەکى دیاریکراوەوە و، Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌کانى تر جیای دەکاتەوە. مەبەست لێى، کاریگەریى تاک Ùˆ هاووڵاتییە بەو بەهایانەى Ú©Û• هەیەتى لەسەر شێوازى ڕەفتارى سیاسی Ù„Û• لایەن هاووڵاتیانەوە بەرامبەر دەسەڵات، یان Ù„Û• لایەن ئەندامانى دەسەڵاتى سیاسی بەرامبەر بە Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بەگشتى." کەواتە، کەلتووری سیاسیی هەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەک دوو لایەنى هەیە: لایەنێکیان Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ کەلتووری سیاسیی تاک بەرامبەر Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ دەسەڵات؛ ئەوەى تریان کەلتووری ئەندامانى دەسەڵاتى سیاسی، بەرامبەر تاک Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌.

ڕەگەزەکانى کەلتووری سیاسی:

لە دووتوێى ئەو پێناسانەى کە تیشکیان خرایە سەر، دەتوانین ڕەگەزەکانى کەلتووری سیاسی دەستنیشان بکەین؛ هەروەک "د. کمال المنوفی"، لەم چەند خاڵەى خوارەوەدا، دەستنیشانى ڕەگەزەکانى کەلتووری سیاسی دەکات:

1- کرۆکى Ú©Ù‡‌لتووری سیاسى، Ù¾ÛŽÚ© دێت Ù„Û• بەها، ئاراستە، ڕەفتار Ùˆ مەعریفەى سیاسیی تاکەکان Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا.

2- Ú©Ù‡‌لتووری سیاسی، Ú©Ù‡‌لتوورێکى لاوه‌ÙƒÛŒ (فەرعی)یە و، بەشێکە Ù„Û• کەلتووری گشتى.

3- کەلتووری سیاسی Ù„Û• ڕوانگەى مارکسیستەکانەوە، دەرەنجامى بارودۆخى ئابووریى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یە. بەڵام "لوشیان پای" Ù¾ÛŽÙ‰ وایە Ú©Û• کەلتووری سیاسی دەرەنجامى Ú•Û•ÙˆÚ•Û•ÙˆÛ•ÛŒ  مێژووییى هزرى سیاسی، کۆمەڵایەتى، ئابوورى Ùˆ كەلتووریى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یە Ù„Û• لایەک و، شارەزایى Ùˆ پسپۆرى Ùˆ مەعریفەى تاکەکان Ú©Û• Ù„Û• دووتوێى کەناڵەکانى پێگەیاندنى سیاسیدا وەریان گرتووە، Ù„Û• لایەکى ترەوە.

4- کەلتووری سیاسیی هەموو Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌یەک تووشی گۆڕانکاری دەبێتەوە، بۆیە ناتوانین پێناسەیەکى ڕەها بۆ کەلتووری سیاسیى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بکەین.

هەبوونى Ú©Ù‡‌لتوورێکى سیاسی، ماناى ئەوە نییە Ú©Û• هەموو تاکەکانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ وەکوو یەکن، بەڵکوو بەپێى فاکتەرەکانى ئایین، ڕەگەز، شۆێنى لەدایکبوون، بارودۆخی ئابوورى، ئاستى خۆێندەوارى Ùˆ...ØŒ گۆڕانکارى Ù„Û• کەلتووری تاکەکاندا هەیە. بەڵام Ù„Û• دەرەنجامدا، کەلتووری سیاسی، دەکرێت ببێتە کۆڵەکەیەکى هاوبەش Ù„Û• نێوان تاکەکاندا و،  پەیوەستبوونى کۆمەڵایەتى پتەوتر بکات Ùˆ لێکترازانى کۆمەڵایەتى Ùˆ سیاسى Ú©Û•Ù… بکاتەوە و، کەلتووری سیاسی، فاکتەرێکى گرنگى دروستکردنى پرۆسەى هاووڵاتیى باش (good citizen)Ù‡‌ Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا. کەواتە ئێستا پێویسته‌ بزانین په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی چییه‌ Ùˆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر كه‌لتووری سیاسی چییه‌.

ته‌وه‌ری دووه‌Ù…: په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی:

به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌ گرنگه‌كانی په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی بریتییه‌ له‌ كه‌لتووری سیاسی، بۆیه‌ پێویسته‌ بزانین په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی چییه‌. په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی بریتییه‌ له‌ فێركردنی تاك به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ به‌های سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی، كه‌ ئامانج Ù¾ÛŽÛŒ ئاشناكردنی تاكه‌ به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ Ú†Ù‡‌مكی سیاسی، كه‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ زیادكردنی هۆشیاریی سیاسی و، یارمه‌تیی تاك ده‌دات بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ماف Ùˆ ئه‌ركه‌كانی بزانێت Ùˆ ئاشنای په‌یوه‌ندیی نێوان  ده‌سه‌ڵات Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ببێت و، بۆ پاراستنی ئاسایش Ùˆ سه‌قامگیری Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتیی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ به‌دیهێنانی ئامانجه‌ هاوبه‌شه‌كان به‌شداریی كارای له‌ پرۆسه‌ÛŒ سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تیدا هه‌بێت.

ئامانجی په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی:

  1.  ÙÛŽØ±ÙƒØ±Ø¯Ù†ÛŒ تاك به‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ Ú†Ù‡‌مك Ùˆ زانیاری Ùˆ بیروباوه‌Ú• Ùˆ ئاراسته‌ÛŒ سیاسی.
  2. دروستكردنی هاووڵاتیی باش.
  3. یارمه‌تیدانی تاك، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ توانای هه‌بێت له‌سه‌ر به‌شداریكردنێكی كاریگه‌رانه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ سیاسیدا.
  4. بنیاتنانی كه‌لتووری سیاسی بۆ ڕێكخستن Ùˆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی؛ به‌رجه‌سته‌كردنی ئامانجه‌ هاوبه‌Ø´ Ùˆ باڵاكان له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا.
  5. زیادكردنی هۆشیاریی سیاسی.
  6. هه‌وڵدان بۆ  چاكسازی Ùˆ گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ ئامرازه‌كانی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی تاكه‌وه‌.

كه‌ناڵه‌كانی په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی:

كه‌ناڵه‌كان Ùˆ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ هه‌موویان به‌ ڕادده‌ÛŒ جیاواز له‌ په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسیی تاكدا به‌شدارن، كه‌ گرنگترینیان ئه‌مانه‌Ù†:

  • - خێزان
  • - دامه‌زراوه‌كانی فێركردن
  • - حزبی سیاسی
  • - ئامرازه‌كانی ڕاگه‌یاندن
  • - رێكخرواه‌ ناحكوومییه‌كان

ته‌وه‌ری سێیه‌Ù…: په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بێت Ùˆ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كه‌ناڵه‌كانی په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی سیاسییه‌وه، ته‌ماشای واقعی ژیانی سیاسی بكه‌ین له‌ هه‌رێمی كوردستان، بۆ نموونه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ته‌ماشای Ú•Û†ÚµÛŒ خێزان بكه‌ین له‌ په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسیی ئه‌ندامه‌كانی له‌ هه‌رێمی كوردستان، ده‌توانین بڵێین به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ته‌واو، خێزان له‌Ùˆ Ú•Û†ÚµÙ‡‌ÛŒ شكستی هێناوه‌ØŒ چونكه‌ لێره‌دا خێزان كاریگه‌ره‌ به‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ كه‌ناڵانه‌ÛŒ تر كه‌ ڕۆڵیان له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ له‌ Ú•Û†ÚµÛŒ خێزان زۆرتر Ùˆ كاریگه‌رتره‌ . سه‌باره‌ت به‌ دامه‌زراوه‌كانی په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردنیش، هه‌روه‌Ùƒ "كۆنفۆشیۆس" Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ گرنگترین دامه‌زراوه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندن Ùˆ بنیاتنانی هاووڵاتیی باش بریتییه‌ له‌ دامه‌زراوه‌كانی فێركردن، له‌ هه‌رێمی كوردستانیش ڕاسته‌خۆ ده‌بینین ئه‌Ù… كه‌ناڵه‌‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردنێكی سیاسییانه‌ÛŒ گونجاو بۆ تاكه‌كان شكستی خواردووه. چونكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌وردی شیكردنه‌وه‌ بۆ پرۆگرامه‌كانی خوێندن Ùˆ ئامرازه‌كانی فێركردن Ùˆ قوتابخانه ‌Ùˆ ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ Ùˆ په‌یمانگه‌كان بكه‌یت، ئه‌وه‌ به‌ داتا ده‌ستت ده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌Ù… دامه‌زراوانه‌ له‌ په‌روه‌رده‌كردن Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی سیاسییانه‌ÛŒ تاكدا Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ كاریگه‌ر ناگێڕن. سه‌باره‌ت به‌ Ú•Û†ÚµÛŒ حزبه‌ سیاسییه‌كان Ùˆ ڕاگه‌یاندنیش له‌ هه‌رێمی كوردستان، Ù†ÛŽÚ¯Ù‡‌تیڤترین ڕۆڵیان له‌ په‌روه‌رده‌كردنی سیاسییانه‌ÛŒ تاكدا هه‌بووه‌. ده‌توانرێت بگوترێت فاكته‌رێك بوونه‌ بۆ زیاتركردنی لێكترازانی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ به‌رده‌وامیدان به‌Ùˆ واقعه‌ÛŒ كه‌ هه‌بووه‌ØŒ له‌ فۆرم Ùˆ شێوازی جیاواز Ùˆ جۆراوجۆر. كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن له‌ ئێستادا له‌ هه‌موو قۆناغێك زیاتر كار له‌سه‌ر تێكدانی شیرازه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ لێكترازانی ده‌كه‌Ù†.

بۆ نموونه‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ÛŒ ڕیفراندۆم، كه‌ناڵ هه‌یه‌ به‌ئاشكرا دژی ئه‌Ùˆ پرۆسه‌یه‌یه‌ Ùˆ بانگه‌شه‌ÛŒ بۆ ده‌كات، به‌بێ ئه‌وه‌ÛŒ سڵ له‌ هیچ شتێك بكاته‌وه. به‌شێكیش له‌ خه‌ÚµÙƒ پشتگیریی ده‌كه‌ن، به‌بێ ئه‌وه‌ÛŒ بزانن ئێمه‌ له‌ نێوان دووڕیانێكداین، ده‌بێت یه‌كێكیان هه‌ڵبژێرین؛ ئه‌ویش سه‌رخستنی ئه‌Ùˆ پرۆژه‌یه‌یه‌ نه‌Ùƒ شكستپێهێنانی. چونكه‌ØŒ ده‌كرێت Ú•Ù‡‌فاهییه‌ت، خۆشگوزه‌رانی Ùˆ چاكسازی Ùˆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ له‌ هه‌موو قۆناغێكدا كاری بۆ بكرێت Ùˆ جێبه‌جێ بكرێن، به‌ڵام پرۆسه‌ÛŒ ڕیفراندۆم Ùˆ سه‌ربه‌خۆیی نه‌خێر؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ ئێستادا شكست بهێنێت Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ بۆ سه‌د ساڵی تریش خه‌بات بكرێت فرسه‌ت Ùˆ هه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ له‌Ù… شێوه‌یه‌ به‌ده‌ست نه‌یه‌ته‌وه‌. هیوادارم ئامره‌زكانی ڕاگه‌یاندن له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ به‌رژه‌وه‌ندیی كه‌سی Ùˆ حزبی Ùˆ‌ به‌وپه‌Ú•ÛŒ به‌رپرسیارێتییه‌وه‌ كار بۆ سه‌رخستنی پرۆسه‌ÛŒ ڕیفراندۆم بكه‌Ù† له‌ هه‌رێمی كوردستان. هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌ حزبه ‌سیاسییه‌كانیش، دیسانه‌وه‌ نه‌یانتوانیوه‌ تاكێكی ته‌ندروست Ùˆ هاووڵاتییه‌ÙƒÛŒ چاك Ù¾ÛŽ بگه‌یه‌نن، بگره‌ زۆربه‌ÛŒ ئه‌ندامه‌كانی خۆیان له‌سه‌ر حقدی سیاسی Ùˆ Ú•Ù‡‌شكردنه‌وه‌ÛŒ به‌رامبه‌ر Ù¾ÛŽ Ú¯Ù‡‌یاندووه‌Ø› ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای سه‌پاندنی تیرۆری فكری Ùˆ زیاتركردنی كه‌لتووری جنێودان Ùˆ ته‌خوینكردنی یه‌كتر.

بۆ نموونه‌ØŒ له‌سه‌ر گرنگترین Ùˆ هه‌ستیارترین مه‌سه‌له‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌یی كه‌ پرسی سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ ڕیفراندۆمه‌ØŒ ئه‌Ù… شته‌ به‌ڕوونی ده‌رده‌كه‌وێت. نیشانه‌ÛŒ ئه‌Ù… جیاوازییانه‌یش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… حزبه‌ سیاسییانه‌ به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كان كار بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌تی Ùˆ حزبیی خۆیان ده‌كه‌ن، نه‌Ùƒ ئه‌وه‌ÛŒ حزبێكی نیشتمانی بن؛ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر نا له‌ مێشكی هیچ كه‌سێكدا نه‌بوو، حزب هه‌بێت ئه‌ندامه‌كانی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ په‌روه‌رده‌ بكات كه‌ شكست به‌ پرۆژه‌یه‌Ùƒ بهێنرێت كه‌ ‌سه‌دان ساڵه‌ خه‌ونی هه‌موو تاكێكی كوردپه‌روه‌ر بووه‌ Ùˆ خه‌باتی بۆ كردووه‌ هه‌تاكوو ئه‌Ù…Ú•Û†. بۆیه،‌ ده‌بێت هه‌موو دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان، به‌تایبه‌ت له‌ كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن Ùˆ حزبه‌ سیاسییه‌كان، كار له‌سه‌ر كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ به‌ها Ùˆ پێوه‌ری نه‌Ú¯Û†Ú• بكه‌Ù† كه‌ له‌ نێوان هه‌موو لایه‌نه‌كان هاوبه‌Ø´Ø› ئه‌ویش به‌رژه‌وه‌ندیی باڵای Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كورد Ùˆ پاراستنی ئاسایش Ùˆ سه‌قامگیریی هه‌رێمی كوردستانه‌.

له‌ كۆتاییدا له‌ هه‌رێمی كوردستان گۆڕانكاری Ùˆ چاكسازی، به‌‌ جیابوونه‌وه‌ Ùˆ ئینشقاقاتی حزبی Ùˆ قسه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌ Ùˆ بریقه‌دار ناكرێت، بگره‌ ئه‌مه‌ دووباره‌ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ دۆزه‌Ø® Ùˆ ئه‌Ùˆ واقعه‌ تاڵه‌یه‌ كه‌ هه‌یه؛ به‌ڵكوو بۆ گۆڕانكاری، پێویستمان بۆ دووباره‌ گۆڕانكاری له‌ هزر Ùˆ بونیادی تاك هه‌یه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنێكی ڕاست Ùˆ دروست له‌سه‌ر كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ ئامانجی هاوبه‌Ø´ Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌Ø´ØŒ بۆ داڕشتنی كه‌لتوورێكی سیاسیی نوێ، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ پرۆسه‌ÛŒ گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ سیاسی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ خۆیدا بهێنێت، كه‌ پێشكه‌وتن Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ ببێته‌ سیمایه‌ÙƒÛŒ گرنگی ئه‌Ù… كه‌لتووره‌ نوێیه‌.

كۆبه‌ند:

  • كه‌لتووری سیاسی بریتییه‌ له‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ له‌ به‌ها Ùˆ بیروباوه‌Ú• Ùˆ ئاراسته‌ÛŒ سیاسی، كه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان تاك Ùˆ ده‌سه‌ڵات Ú•ÛŽÙƒ ده‌خات.
  • كه‌لتووری سیاسی به‌Ù¾ÛŽÛŒ سروشتی سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌كه‌وه‌ بۆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ تر جیاوازه‌.
  • Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێكی گرنگی په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی، بریتییه‌ له‌ كه‌لتووری سیاسی.
  • په‌روه‌رده‌ÛŒ سیاسی، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندن Ùˆ زیادكردنی هۆشیاریی سیاسی لای تاك.
  • له‌ هه‌رێمی كوردستان بۆ ئه‌وه‌ÛŒ پرسه‌ÛŒ چاكسازی Ùˆ گۆڕانكاریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندنی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ به‌ره‌Ùˆ پێشه‌وه‌ هه‌نگاو بنێت، پێویسته‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گۆڕانكاریكردن له‌ په‌روه‌رده‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یاندنی سیاسی له‌ دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا گۆڕانكاری له‌ هزر Ùˆ عه‌Ù‚ÚµÛŒ تاكدا بكرێت؛ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ گۆڕانكاری له‌Ùˆ كه‌لتووره‌ سیاسییه‌ بكرێت كه‌ هه‌مووان به‌ ده‌وریدا ده‌خولێنه‌وه‌. چونكه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌مه‌ نه‌كرێت، هیچ كه‌س ئه‌لته‌رناتیڤی ئه‌ÙˆÛŒ تر نییه Ùˆ‌ØŒ پرۆسه‌ÛŒ گۆڕانكاریش Ú•Û†Ú˜ به‌ رۆژ شكست ده‌هێنێت.

 
 
« Ú•Û†ÚµÙ‰ حزبە سیاسییەکان Ù„Û• پێکهێنانى کەلتووری سیاسی Ù„Û• هەرێمى کوردستاندا
« Ú•Û†ÚµÙ‰ قوتابخانە Ù„Û• پێگەیاندنى سیاسیدا 
« پەروەردەى مەدەنی، ÙˆÛ•Ú© ئامرازێکى سەرەکیى سەقامگیریى سیاسی Ùˆ بنیاتنانەوەى ئاشتى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« پەیمانى کۆمەڵایەتى، ÙˆÛ•Ú© ڕێگەچارەى قەیرانەکان Ù„Û• هەرێمى کوردستان Ù„Û• قۆناغى Ù¾ÛŽØ´ دەوڵەت
« بنەما فەلسەفییەکانى مافەکانى مرۆڤ Ùˆ خۆیندنەوەیەک بۆ پرۆگرامەکانى مافەکانى مرۆڤ Ù„Û• ناوەندەکانى خۆێندن Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« Ú•Û†ÚµÙ‰ ڕێکخراوە ناحکوومییەکان Ù„Û• بنیاتنانى Ú©Û†Ù…Û•ÚµÚ¯Û•Ù‰ مەدەنى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« سه‌د Ú•Û†Ú˜ له‌ چاكسازى

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون