PÊNÛS
 
شێوازی‌ ده‌ربڕینی‌ قبووڵكردنی‌ شكست له‌ دیموكراسیدا 
     2016-09-07
پۆڵ كۆركۆران

شێوازی‌ ده‌ربڕینی‌ قبووڵكردنی‌ شكست له‌ دیموكراسیدا

 

نووسینی‌: Ù¾Û†Úµ كۆركۆران*

وه‌رگێڕانی‌: ته‌حسین ته‌ها به‌هائه‌دین

ئه‌Ùˆ وتارانه‌ÛŒ‌ له‌ كۆتایی‌ ركابه‌ری‌ Ùˆ ململانێ‌ سه‌خته‌كانی‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ پێشكه‌Ø´ ده‌كرێن، رۆڵێكی‌ له‌وه‌ زیاتریان هه‌یه‌ كه‌ زنجیره‌ دابونه‌ریتێكی‌ ناوبه‌تاڵ Ùˆ كلۆر بن. ئه‌Ù… وتارانه‌ Ú¯Ù‡‌واهییه‌كن له‌سه‌ر هه‌قانییه‌تی‌ ئه‌نجامه‌كان، پته‌وكه‌ری‌ یه‌كێتیی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ Ùˆ رێخۆشكه‌ری‌ رێگای‌ ئاشتیانه‌ Ùˆ كاریگه‌ری‌ گواستنه‌وه‌ÛŒ‌ ده‌سه‌ڵات.

له‌ چواری‌ Ù†Û†Ú¤Ù‡‌مبه‌ری‌ ساڵی‌ ٢٠٠٨، له‌ كاتێكدا كه‌ ژماردنی‌ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان كۆتایی‌ نه‌هاتبوو، هه‌ر دوو كاندیدای‌ یه‌كه‌Ù…ÛŒ‌ سه‌رۆككۆماریی‌ ئه‌مریكا له‌ كۆتاییهێنان به‌ رووداوی‌ فه‌رمیی‌ سیاسیدا رۆڵی‌ خۆیان گێڕا. یه‌كه‌Ù… وتار Ù‡ÛŒ‌ جۆن مه‌Ùƒ كه‌ین، كاندیدای‌ دۆڕاو بوو. ئه‌Ùˆ وته‌یه‌ÛŒ‌ پاش هه‌ڵبژاردن پێشكه‌Ø´ÛŒ‌ كرد، په‌یڕه‌ویكردن بوو له‌ رێسای‌ دێرینی‌ زمانپاراوی‌:

هه‌ڤاڵانم، Ú¯Ù‡‌شتێكی‌ دوورودرێژمان Ú¯Ù‡‌یانده‌ كۆتایی‌. خه‌ÚµÙƒÛŒ‌ ئه‌مریكا قسه‌ÛŒ‌ خۆیان كرد و، داوای‌ خۆیان به‌ڕوونی‌ به‌یان كرد. كه‌Ù…ÛŽÙƒ به‌ر له‌ ئێستا، ئه‌Ùˆ شانازییه‌Ù… Ù¾ÛŽ‌ بڕا كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ سیناتۆر باراك ئۆباماوه‌ بكه‌Ù… Ùˆ پیرۆزبایی‌ Ù„ÛŽ‌ بكه‌Ù…... بۆ هه‌ڵبژاردنی‌ به‌ سه‌رۆككۆماریی‌ ئایینده‌ÛŒ‌ وڵاتێك كه‌ هه‌ردووكمان عاشقانه‌ خۆشمان ده‌ÙˆÛŽ‌. له‌Ù… ركابه‌رییه‌ دوورودرێژ Ùˆ دژوارانه‌دا، سه‌ركه‌وتوویی‌ØŒ توانایی‌ و، تێكۆشان Ùˆ كۆڵنه‌دانی‌ ئه‌Ùˆ جێگای‌ رێزه‌ بۆ من. ئه‌Ùˆ به‌Ù… كاره‌ÛŒ‌ توانی‌ ببێته‌ ئیلهامبه‌خش Ùˆ مایه‌ÛŒ‌ ئۆمێدی‌ ملیۆنان كه‌س له‌ خه‌ÚµÙƒÛŒ‌ ئه‌مریكا كه‌ سه‌روه‌ختێك به‌ هه‌ÚµÙ‡‌ وایان ده‌زانی‌ پشك یا نفووزێكی‌ كه‌میان له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆككۆماری‌ له‌ ئه‌مریكادا هه‌یه‌ Ùˆ من له‌ناخی‌ دڵمه‌وه‌ ئه‌Ù… شته‌ ستایش ده‌كه‌Ù… Ùˆ بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌Ùˆ ئه‌نجامه‌ ده‌ستخۆشیی‌ Ù„ÛŽ‌ ده‌كه‌Ù….

باراك ئۆباما له‌ وته‌ÛŒ‌ دوای‌ سه‌ركه‌وتنی‌ خۆیدا، وه‌ڵامی‌ ئه‌ÙˆÛŒ‌ دایه‌وه‌ Ùˆ جه‌ختی‌ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ خاڵه‌ كرده‌وه‌ كه‌ " ئێمه‌ هه‌رگیز كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ كه‌س یا كۆمه‌ÚµÙ‡‌ ویلایه‌تێكی‌ سوور (ئه‌Ùˆ ویلایه‌تانه‌ÛŒ‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ‌ سه‌ره‌ÙƒÛŒ‌ كۆماریخوازن) Ùˆ ویلایه‌تی‌ شین (ویلایه‌ته‌كانی‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ‌ سه‌ره‌ÙƒÛŒ‌ دیموكرات) نه‌بووین. ئێمه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ ئه‌مریكاین Ùˆ هه‌میشه‌Ø´ وا ده‌مێنینه‌وه‌" وته‌كانی‌ دواتری‌ سه‌رۆككۆماری‌ هه‌ڵبژێردراو، نیشانه‌ÛŒ‌ قه‌در Ùˆ پێزانینی‌ بوو ده‌رهه‌Ù‚ به‌ ركابه‌ره‌كه‌ÛŒ‌ له‌ هه‌ڵبژاردندا:

ئه‌مشه‌و، كه‌Ù…ÛŽÙƒ Ù¾ÛŽØ´ ئێستا، په‌یامی‌ Ù¾Ú• لوتف Ùˆ خۆشه‌ویستیم له‌لایه‌Ù† سیناتۆر (جۆن مه‌ككەین)Ù‡‌وه‌ Ù¾ÛŽ‌ Ú¯Ù‡‌یشت. سیناتۆر مه‌ككەین ململانێیه‌ÙƒÛŒ‌ هه‌ڵبژاردنی‌ دژوار Ùˆ دوورودرێژی‌ تێ‌ په‌ڕاندووه‌. Ùˆ له‌پێناو وڵاتێكدا كه‌ عاشقیه‌تی‌ØŒ خه‌باتێكی‌ ته‌نانه‌ت سه‌ختتر Ùˆ دوورودرێژتریشی‌ كردووه‌. ئه‌و، گیانفیدایی‌ وای‌ بۆ ئه‌مریكا كردووه‌ كه‌ زۆرێك له‌ ئێمه‌ ته‌نانه‌ت ناتوانین ته‌سه‌ÙˆÚ•ÛŒ‌ بكه‌ین. ئێمه‌ بۆ بارودۆخی‌ باشی‌ ئه‌Ù…Ú•Û†ÛŒ‌ وڵات قه‌رزاری‌ خزمه‌ته‌كانی‌ ئه‌Ù… سه‌ركرده‌ له‌خۆبردووه‌ین.

له‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌دا كه‌ خاوه‌Ù†ÛŒ‌ دیموكراسییه‌ÙƒÛŒ‌ ساخله‌Ù… Ùˆ ته‌ندروستن، شاهیدی‌ گێڕانه‌وه‌ÛŒ‌ جیاجیاین له‌Ùˆ به‌سه‌رهاته‌. سێگۆلن رۆیاڵ بۆ نیكۆڵا ساركۆزی‌ هیوای‌ ئه‌وه‌ÛŒ‌ خواست " له‌ جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌ركه‌كه‌یدا له‌ خزمه‌تكردن به‌ گشت خه‌ÚµÙƒÛŒ‌ فه‌Ú•Ù‡‌نسا باشترین سه‌ركه‌تن وه‌ده‌ست بهێنێت." تارۆ ئازۆ، سه‌رۆكوه‌زیرانی‌ شكستخواردووی‌ ژاپۆن، رای‌ Ú¯Ù‡‌یاند، " من له‌Ùˆ بڕوایه‌دام كه‌ ئه‌مه‌ بڕیار Ùˆ داوه‌ریی‌ Ú¯Ù‡‌له‌ Ùˆ پێویسته‌ به‌ ڕێزه‌وه‌ مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ‌ له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا بكه‌ین." له‌ كۆتایی‌ چالاكییه‌ سیاسییه‌كاندا له‌ سه‌رانسه‌ری‌ جیهان، كۆمه‌ÚµÙ‡‌ ئاڵوگۆڕێكی‌ رێزدارانه‌ÛŒ‌ هاوشێوه‌ ئه‌نجام ده‌درێت. هه‌ندێ‌ كه‌س ئه‌Ù… ده‌ربڕینانه‌ ته‌نیا به‌ جۆرێك له‌ ره‌چاوكردنی‌ دابونه‌ریت ده‌زانن: ناڕاسته‌قینه‌ØŒ بێهۆ و، له‌ باشترین حاڵه‌تدا، به‌ قاره‌مانبازیی‌ له‌ مۆده‌كه‌وتووی‌ داده‌Ù†ÛŽÙ†. Ù„ÛŽ‌ هه‌ر ئه‌Ù… ده‌ربڕینانه‌ØŒ رۆڵێكی‌ هه‌ستیار ده‌Ú¯ÛŽÚ•Ù†:

له‌ وتاره‌كانی‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردندا، ئه‌Ùˆ ركابه‌ره‌ÛŒ‌ كه‌ له‌ Ú¯Û†Ú•Ù‡‌پان چووه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ØŒ جه‌خت له‌سه‌ر هه‌قانیه‌ت (راستیه‌تی‌)ÛŒ‌ هه‌ڵبژاردن ده‌كاته‌وه‌. وه‌ڵامی‌ كه‌سی‌ سه‌ركه‌وتوو ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ به‌چاوی‌ به‌Ø´ÛŒ‌ به‌هاگران Ùˆ پڕبایه‌خی‌ سیاسه‌تی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ØŒ سه‌رنج له‌ لایه‌نگرانی‌ هه‌موو كاندیداكان ده‌درێ‌. به‌Ù… پێیه‌ØŒ هه‌ر هه‌ڵبژاردنێك، به‌ چاوپۆشین له‌ توندی‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌رموگوڕیی‌ ململانێكان، به‌ جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر یه‌كێتیی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ كۆتایی‌ دێت.  

 

رێوره‌سمی‌ فه‌رمی‌ بۆ گواستنه‌وه‌ÛŒ‌ ده‌سه‌ڵات

به‌وپه‌Ú•ÛŒ‌ سه‌رسوڕمانه‌وه‌ ده‌بێ‌ بگوترێ‌ كه‌ كاندیدای‌ دۆڕاو، خاوه‌Ù†ÛŒ‌ ده‌رفه‌تێكی‌ زیاتره‌ بۆ پێشكه‌شكردنی‌ وتار له‌ شه‌ÙˆÛŒ‌ پڕڕووداوی‌ ئه‌نجامی‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا كه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ‌ دیموكراسیدا گرنگییه‌ÙƒÛŒ‌ زۆری‌ هه‌یه‌. كه‌سی‌ براوه‌ØŒ به‌ناچار، ده‌بێ‌ بۆ به‌ڵێنه‌كانی‌ هه‌ڵبژاردن بگه‌ڕێته‌وه‌. ئه‌Ùˆ به‌ سوپاسگوزاری‌ ده‌رهه‌Ù‚ به‌ لوتف Ùˆ خۆشه‌ویستیی‌ ركابه‌ر، وه‌Ùƒ جوامێرێك ده‌رده‌كه‌وێت، له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌Ù… Ú¯Ù‡‌وره‌كردنه‌ÛŒ‌ ركابه‌ر، ده‌ستكه‌وته‌كانی‌ خۆیشی‌ به‌ گرنگتر ده‌نوێنێ‌.

شێوازی‌ ده‌ربڕینی‌ قبووڵكردنی‌ شكست، ئه‌ركێكی‌ گرنگتریشی‌ له‌ رێوره‌سمی‌ فه‌رمیی‌ گواستنه‌وه‌ÛŒ‌ ده‌سه‌ڵات له‌ وڵاتی‌ دیموكراتدا هه‌یه‌. وته‌ÛŒ‌ ده‌ستاوده‌ستكردنی‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردن، كه‌ له‌لایه‌Ù† كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ‌ به‌هێز Ùˆ پته‌Ùˆ Ùˆ له‌ ئان Ùˆ ساتی‌ فشاری‌ توندی‌ سۆزاوی‌ (عاتیفی‌)دا پێشكه‌Ø´ ده‌كرێت، هه‌ڵومه‌رجی‌ پێویستی‌ فه‌رهه‌Ù†Ú¯ÛŒ‌ بۆ سه‌قامگیریی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ Ùˆ دەسەڵاتی ڕاستەقینەی سیاسی سیاسی‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌كات. به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ‌ ته‌شریفاتی‌ كۆتایی‌ به‌Ùˆ قه‌یرانه‌ سیمبولییه‌ (هه‌ڵبژاردن) ده‌Ù‡ÛŽÙ†ÛŽ‌ كه‌ وڵاتانی‌ دیموكرات به‌رده‌وام Ùˆ به‌ ئامانجی‌ دیاریكراو ئه‌زموونی‌ ده‌كه‌Ù† و، به‌Ù… پێیه‌ فه‌رمانڕه‌وایی‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ‌ پشتئه‌ستوور به‌ دستوور به‌هێز ده‌كات.

بۆ كه‌سی‌ شكستخواردوو، ئه‌Ù… وته‌ Ùˆ قسه‌زانییه‌ (وتاربێژییه‌) ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ‌ ئه‌وه‌ÛŒ‌ كه‌ شكستی‌ هه‌ڵبژاردن ببێ‌ به‌ گێڕانه‌وه‌ (ریوایه‌ت)ÛŒ‌ سه‌ركه‌وتن: لایه‌Ù†ÛŒ‌ شكستخواردوو، به‌ڵێنه‌كانی‌ ئایینده‌ÛŒ‌ خۆی‌ بۆ سه‌ركه‌وتن له‌ ئایینده‌دا تازه‌ ده‌كاته‌وه‌. زمانی‌ ململانێ‌ØŒ بەستراوەیی حزبی‌ و، بنه‌ما لێكدژەکان (متضاد)ØŒ ده‌Ú¯Û†Ú•ÛŽÙ† بۆ سیمبوله‌كانی‌ فه‌زیله‌تی‌ كۆن، جوامێری‌ و، رۆحیه‌ÛŒ‌ وه‌رزشكاری‌ – واته‌ له‌Ùˆ جاره‌ÛŒ‌ كه‌ كاری‌ سه‌ره‌ÙƒÛŒ‌ØŒ بردنه‌Ù¾ÛŽØ´ÛŒ‌ یارییه‌ Ùˆ ره‌چاوكردنی‌ رێسا Ùˆ یاساكانی‌ یاری‌ØŒ بردنه‌وه‌ یا دۆڕاندن زیاتر گرنگییان هه‌یه‌.

هه‌ندێ‌ كه‌س، هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆككۆماری‌ له‌ ئه‌مریكادا به‌ چالاكییه‌ رێكخراوییه‌كان ده‌یچوێنن كه‌ له‌ نێوان دوو ركابه‌ری‌ دوژمندا ئه‌نجام ده‌درێ‌. ئه‌Ù… چالاكییانه‌ Ú†Ù‡‌شنی‌ جه‌نگ، پڕجه‌نجاڵ Ùˆ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌ده‌Ù†Ú¯ Ùˆ به‌ جۆش Ùˆ خرۆشن. میدیاكان حه‌زیان له‌وه‌یه‌ به‌ پشتبه‌ستن به‌ دووبه‌ره‌ÙƒÛŒ‌ Ùˆ شه‌Ú• و، راگه‌یاندنی‌ ناوی‌ براوه‌كان Ùˆ دۆڕاوه‌كان له‌ راپرسییه‌كانی‌ هه‌فتانه‌دا، ئاگری‌ ئه‌Ù… بابه‌ته‌ خۆش بكه‌Ù†. كاندیداكان توانایی‌ØŒ كه‌سایه‌تی‌ Ùˆ به‌هره‌ÛŒ‌ سه‌ركردایه‌تیی‌ ركابه‌ره‌كانیان ده‌به‌نه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. له‌باره‌ÛŒ‌ رابردووی‌ ئه‌Ùˆ كاندیدایانه‌ÛŒ‌ له‌سه‌ر كارن، به‌وردی‌ لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌كرێ‌. له‌ نیشانه‌كانی‌ لاوازیی‌ كاندیداكان ده‌كۆڵرێته‌وه‌. ئه‌Ùˆ كاندیدایانه‌ÛŒ‌ كه‌ كار ده‌كه‌Ù† ده‌چنه‌ Ù†ÛŽÙˆ "باری‌ هه‌ڵبژاردن"Ù‡‌وه‌ Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ‌ زۆر له‌Ù… جۆره‌ چالاكییانه‌دا ده‌ده‌Ù†.

رێكخراوه‌ پێشكه‌وتووه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆككۆماری‌ تێ‌ ده‌كۆشن ده‌نگده‌ران به‌سه‌ر Ú†Ù‡‌ند به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ‌ بچووكتردا دابه‌Ø´ بكه‌Ù† Ùˆ دواتر زۆرینه‌ÛŒ‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ‌ ئه‌Ù… گرووپانه‌ÛŒ‌ ده‌نگده‌ر تێكه‌Úµ به‌یه‌كتر ده‌كه‌Ù†. ئه‌Ù… میتۆده‌ØŒ تاكه‌كانی‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ به‌گوێره‌ÛŒ‌ حزب، ویلایه‌ت، ناوچه‌ و، هتد Ù„ÛŽÙƒ جیا ده‌كاته‌وه‌. راده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نرێ‌ كه‌ هه‌ر خولێكی‌ هه‌ڵبژاردن، دووبه‌ره‌كیهێنه‌رترین، سه‌رسه‌ختترین Ùˆ نه‌رێنیترین ‌(سلبی‌) ململانێ‌ بووه‌. زۆرێك له‌ خاوه‌نڕایان به‌Ù… ئه‌نجامه‌ Ú¯Ù‡‌یشتوون كه‌ وڵات زیاتر له‌ جاران بۆ دوو جه‌مسه‌ر دابه‌Ø´ ده‌بێت.

بنه‌ما په‌سه‌ندكراوه‌كانی‌ دیموكراسی‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر فشاری‌ راسته‌قینه‌وه‌. ئینتیماكان، گلایه‌كان و، پێشداوه‌رییه‌ كۆنه‌كان، سه‌رله‌نوێ‌ ده‌رده‌كه‌ون. جۆش Ùˆ خرۆش Ùˆ گوڕوتین، به‌ره‌Ùˆ توندی‌ هه‌ڵده‌كشێن. Ùˆ دواجار، هه‌موو كاندیداكان، یه‌كێكیان نه‌بێ‌ و، نزیكه‌ÛŒ‌ نیوه‌ÛŒ‌ ده‌نگده‌ران دڵسارد Ùˆ دڵشكاو ده‌بن، ئۆمێده‌كانیان به‌بادا ده‌Ú†Ù† و، گومانه‌كانیان ده‌بێت.

 

كاتێ‌ هه‌موو شتێك به‌باشی‌ ده‌چێته‌ Ù¾ÛŽØ´ ئه‌Ù… شته‌ روو ده‌دات.

شێوازی‌ ده‌ربڕین له‌ وتاره‌كانی‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردندا، به‌مانای‌ سارێژكردنی‌ زامه‌كان Ùˆ چاره‌سه‌ركردنی‌ ئه‌Ùˆ زیانانه‌یه‌ كه‌ هه‌ر دوو حزبه‌كه‌ به‌ریان كه‌وتووه‌. ئه‌وه‌ ته‌نیا كاندیدای‌ شكستخواردووه‌ كه‌ ده‌توانێ‌ شكستی‌ خۆی‌ پشتڕاست بكاته‌وه‌ و، سه‌ركه‌وتنی‌ كه‌سی‌ براوه‌ رابگه‌یه‌نێت، خه‌ÚµÙƒ بۆ یه‌كێتیی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ بانگهێشت بكات و، داوا بكات كه‌ پشتگیری‌ له‌Ùˆ كاندیدایه‌ بكه‌ن، كه‌ بۆ Ú†Ù‡‌ندین مانگ ململانێی‌ له‌Ú¯Ù‡‌ڵدا كردووه‌. ئه‌Ù… هه‌نگاوه‌ به‌مانای‌ بازدان به‌سه‌ر هیواكان Ùˆ به‌رزه‌فڕییه‌ كه‌سییه‌كاندا، به‌ بانگهێشت بۆ یه‌كێتیی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ØŒ گرێدراویی سه‌رله‌نوێ‌ بۆ حزب و، دڵنیابوون له‌ ئایینده‌یه‌ÙƒÛŒ‌ رۆشنتر بۆ سه‌ركه‌وتنه‌كانی‌ دواتر پاساو ده‌كرێت.

هه‌ر به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ بوو كه‌ له‌ ساڵی‌ ٢٠٠٤دا، جۆن كێری‌ له‌باره‌ÛŒ‌ "مه‌ترسیی‌ دووبه‌ره‌ÙƒÛŒ‌ له‌ وڵاتی‌ ئێمه‌دا Ùˆ پێویستی‌ – ئه‌وپه‌Ú•ÛŒ‌ پێویستی‌ – به‌ یه‌كێتی‌ØŒ بۆ دۆزینه‌وه‌ÛŒ‌ وه‌رزێكی‌ هاوبه‌Ø´ Ùˆ خڕبوونه‌وه‌ له‌ ده‌وری‌ یه‌كتر" قسه‌ÛŒ‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ لایه‌نگره‌ وه‌فاداره‌كانیدا كرد. ئاواته‌خوازم ئه‌Ù…Ú•Û† ره‌وتی‌ كۆتاییهێنان به‌ ناكۆكییه‌كان ده‌ست Ù¾ÛŽ‌ بكرێت... ئێمه‌ ئێستاكه‌ ده‌بێ‌ له‌به‌رخاتری‌ وڵاتمان هاوكاریی‌ یه‌كتری‌ بكه‌ین. له‌ رۆژانی‌ ئایینده‌دا Ú¯Ù‡‌ره‌كه‌ به‌دوای‌ ئارمانجێكی‌ هاوبه‌شدا بگه‌ڕێین. Ùˆ ده‌بێ‌ به‌بێ‌ په‌شیمانی‌ یا تۆمه‌تباركردنی‌ یه‌كتری‌ØŒ به‌بێ‌ تووڕه‌یی‌ یا دڵڕەنجان، هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانمان یه‌Ùƒ بخه‌ین.

چوار ساڵ دوای‌ ئه‌وه‌ØŒ جۆن مه‌ككەین هه‌ر ئه‌Ù… بابه‌ته‌ÛŒ‌ له‌ قسه‌كانیدا وەبیرهێنایەوە‌: سیناتۆر ئۆباما Ùˆ من له‌ كۆمه‌ÚµÙ‡‌ شتێكدا بۆچوونی‌ جیاوازمان هه‌بووه‌ Ùˆ له‌باره‌یه‌وه‌ قسه‌مان كردووه‌ و، ئه‌Ùˆ سه‌ركه‌وت... شێلگیرانە داوا له‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ ئه‌مریكاییانه‌ÛŒ‌ كه‌ پشتگیرییان كردووم، ده‌كه‌Ù… كه‌ نه‌Ùƒ هه‌ر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ من پیرۆزبایی‌ له‌Ùˆ بكه‌ن، به‌ڵكوو ئیراده‌ØŒ جددییه‌ت و، هه‌ÙˆÚµÛŒ‌ خۆیان بخه‌نه‌ Ú¯Ù‡‌Ú• بۆ دۆزینه‌وه‌ÛŒ‌ رێگاكانی‌ هاوكاری‌ Ùˆ ئاشته‌وایی‌ØŒ له‌پێناو زاڵبوون به‌سه‌ر ناكۆكییه‌كاندا Ùˆ یارمه‌تیدان به‌ پێشكه‌وتن Ùˆ خۆشگوزه‌رانیی‌ وڵات، به‌رگریكردن له‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌ جیهانێكی‌ پڕمه‌ترسیدا و، به‌جێهێشتنی‌ وڵاتێكی‌ به‌هێزتر Ùˆ باشتر له‌وه‌ÛŒ‌ پێمان Ú¯Ù‡‌یشتووه‌ØŒ بۆ منداڵان Ùˆ نه‌وه‌كانمان Ùˆ بیخه‌نه‌ به‌رده‌ستی‌ سه‌رۆككۆماری‌ ئایینده‌ÛŒ‌ وڵات. ناكۆكییه‌كانمان هه‌رچییه‌Ùƒ بێت، ئێمه‌ هه‌موومان ئه‌مریكایین".

 

گواستنه‌وه‌ÛŒ‌ هێواش Ùˆ رێكوپێكی‌ ده‌سه‌ڵات: به‌ره‌نگارییه‌ÙƒÛŒ‌ جیهانی‌

 Ù†Ù‡‌ریتی‌ قبووڵكردنی‌ شكست Ùˆ داوا بۆ یه‌كێتی‌ Ùˆ هاوكاری‌ØŒ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا به‌ نه‌ریتی‌ دێرینی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ركابه‌رانه‌ÛŒ‌ ئه‌و، به‌باشی‌ جێی‌ خۆی‌ گرتووه‌ Ùˆ جێگیر بووه‌. Ù„ÛŽ‌ نه‌ریتێكی‌ ئاوا، به‌ پله‌ÛŒ‌ توندتر یا لاوازتره‌وه‌ØŒ له‌ وڵاتانی‌ دیكه‌ÛŒ‌ دیموكراتیشدا هه‌یه‌. تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ØŒ له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ په‌رله‌مانیی‌ ساڵی‌ ٢٠٠٥ی بریتانیاشدا خۆی‌ ده‌رخست. بی‌ بی‌ سی‌ رای‌ Ú¯Ù‡‌یاند كه‌ مایكڵ هاورد، سه‌ركرده‌ÛŒ‌ حزبی‌ پارێزكار (موحافزكار)ØŒ به‌ گوتنی‌ ئه‌Ù… ده‌سته‌واژه‌ لێبڕاوانه‌ØŒ شكستی‌ خۆی‌ قبووڵ كرد: گوایه‌ به‌ڕێز بلێر، بووه‌ته‌ براوه‌ÛŒ‌ سێیه‌مین خولی‌ سه‌رۆكوه‌زیری‌ بۆ حزبی‌ كرێكار و، من بۆ ئه‌Ù… سه‌ركه‌وتنه‌ پیرۆزبایی‌ Ù„ÛŽ‌ ده‌كه‌Ù…. كاتی‌ ئه‌وه‌ هاتووه‌ ئه‌Ùˆ به‌ڵێنانه‌ بباته‌ سه‌ر، كه‌ بۆ Ú¯Ù‡‌Ù„ Ùˆ وڵات زۆر گرنگن... كاتێ‌ ئه‌Ùˆ كاره‌ÛŒ‌ كرد، پشتگیریی‌ من به‌ده‌ست ده‌هێنێت".

Ú†Ù‡‌مكه‌كانی‌ دیموكراسی‌ له‌ وته‌ÛŒ‌ سێگۆلن رۆیاڵ-دا، دوای‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆككۆماریی‌ ساڵی‌ ٢٠٠٧ی فه‌Ú•Ù‡‌نسا، روونترن: " هاوڕێیان، هاووڵاتیان... ئه‌نجامی‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ‌ گشتی‌ راگه‌یه‌نراوه‌ و، هیوام وایه‌ سه‌رۆككۆماری‌ تازه‌ÛŒ‌ وڵات به‌ سه‌ركه‌وتوویی‌ كۆتایی‌ به‌ ئه‌ركی‌ خۆی‌ بهێنێت و، له‌ناخی‌ دڵمه‌وه‌ سوپاسی‌ خۆم ئاراسته‌ÛŒ‌ ١٧ ملیۆن كه‌س ده‌كه‌Ù…... من ئه‌وپه‌Ú•ÛŒ‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ‌ خۆمم خسته‌ Ú¯Ù‡‌Ú• و، له‌سه‌ر ئه‌Ù… هه‌ÙˆÚµÙ‡‌ به‌رده‌وام ده‌بم... ده‌مه‌ÙˆÛŽ‌ سوپاسی‌ هه‌موو ئه‌Ùˆ خه‌ڵكه‌ بكه‌Ù…ØŒ كه‌ خه‌باتیان كرد، وه‌رن با قه‌دری‌ وزه‌(تاقه‌ت) Ùˆ شادی‌ بزانین... هه‌ڵبژاردن، دیموكراسیی‌ زیندوو كردۆته‌وه‌... هه‌ر شتێكمان به‌یه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێكردووه‌ØŒ پێكه‌وه‌ به‌ره‌وپێشی‌ ده‌به‌ین".

وتاری‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردن له‌ ئه‌مریكای‌ باشوور، ئه‌فریقا، ئاسیا، ئه‌وروپا Ùˆ ئۆسترالیاشدا پێشكه‌Ø´ ده‌كرێ‌ØŒ به‌ڵام به‌ ده‌گمه‌Ù† دابودەستووری‌ فه‌رمی‌ له‌خۆ ده‌گرێ‌ Ùˆ ئه‌وه‌نده‌ÛŒ‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سه‌رۆككۆماری‌ له‌ ئه‌مریكادا خاوه‌Ù† ستانده‌ری‌ میدیایی‌ نین. ئه‌Ù… بابه‌ته‌ نه‌مازه‌ له‌Ùˆ وڵاتانه‌دا راسته‌ كه‌ یا خاوه‌Ù† حزبی‌ جیاجیان Ùˆ یا سیسته‌Ù…ÛŒ‌ په‌رله‌مانییان به‌ شێوه‌یه‌كه‌ كه‌ بۆ پێكهێنانی‌ زۆرینه‌ له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا، پێویستی‌ به‌ ئیئتیلاف(هاوپه‌یمانی‌)ÛŒ‌ Ú†Ù‡‌ند حزبێكه‌.

ناتوانین گواستنه‌وه‌ÛŒ‌ ئارام Ùˆ رێكوپێكی‌ ده‌سه‌ڵات له‌ حزبێكه‌وه‌ بۆ حزبێكی‌ تر به‌ شتێكی‌ مسۆگه‌ر دابنێین. ئه‌Ù… كاره‌ پێویستیی‌ به‌ پێوه‌ری‌ یاسایی‌ Ùˆ متمانه‌ÛŒ‌ قووڵ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ئه‌زموونی‌ پراكتیكی‌ هه‌یه‌ كه‌ گوزارشت له‌ دادوه‌رانه‌بوونی‌ هه‌ڵبژاردن بكات. له‌ دیموكراسییه‌ تازه‌ سه‌رهه‌ڵدراوه‌كاندا یا ئه‌وانه‌ÛŒ‌ له‌ Ú¯Ù‡‌شه‌كردندان، به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ÛŒ‌ كه‌ به‌ده‌ست دووبه‌ره‌كییه‌ فه‌رهه‌نگییه‌كانه‌وه‌ گیریان خواردووه‌ØŒ نه‌بوونی‌ ئه‌زموون له‌ پرۆسه‌ÛŒ‌ هه‌ڵبژاردندا یا متمانه‌پێنه‌بوونی‌ØŒ به‌ به‌ره‌نگاری‌(ته‌حه‌ددا)یه‌ÙƒÛŒ‌ راسته‌قینه‌ دێته‌ هه‌ژمار.

ئه‌Ùˆ رژێمانه‌ÛŒ‌ كه‌ دوای‌ كۆده‌تا، كۆده‌تای‌ ئاشتیانه‌ یا جگه‌ له‌وه‌ØŒ سه‌قامگیر ده‌بن، له‌ باڵاده‌ستبوون له‌ هه‌ڵبژاردندا به‌دوای‌ هه‌قانیه‌تی‌ دیموكراتیكی‌ خۆیاندا ده‌Ú¯Ù‡‌Ú•ÛŽÙ† ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌ زه‌بری‌ Ú†Ù‡‌Ùƒ سه‌ركه‌تنیان وه‌ده‌ست هێنابێت. له‌ حاڵه‌تی‌ وه‌هادا، رێبه‌رانی‌ حزبه‌كان له‌جیاتی‌ ملدان به‌رامبه‌ر شكستی‌ خۆیان، تانه‌ له‌ ئه‌نجامی‌ هه‌ڵبژاردن ده‌ده‌Ù† Ùˆ لافی‌ ساخته‌كاری‌ له‌ ژماردنی‌ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌گان، سانسوور و، ترساندن Ùˆ توندوتیژی‌ Ù„ÛŽ‌ ده‌ده‌Ù†. ئه‌وان ره‌نگبێ‌ داوا له‌ لایه‌نگرانیان بكه‌Ù† كه‌ خۆیان راگرن Ùˆ ململانێ‌ بكه‌Ù† Ùˆ خۆیان به‌كوشت بده‌Ù†. بۆ وڵاتێك كه‌ به‌نیازه‌ دامه‌زراوه‌ÛŒ‌ دیموكراتیك بنیات بنێت Ùˆ جێگیریان بكات، ئه‌Ùˆ به‌ره‌نگارییه‌ÛŒ‌ كه‌ رێبه‌ره‌ ركابه‌ره‌كان به‌ره‌وڕووی‌ ده‌بنه‌وه‌ØŒ قبووڵكردنی‌ شكسته‌ وه‌Ùƒ پردێكی‌ سه‌رووتر له‌ ده‌سه‌ڵاتخوازییه‌ تاكه‌كه‌سی‌ Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ حزبییه‌كان.

رۆڵی‌ نه‌ریتی‌ وتاره‌كانی‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردن، له‌وه‌ زیاتره‌ كه‌ به‌س هۆكاری‌ چاره‌سه‌ر بێت. ئاڵوگۆڕی‌ فه‌رمیی‌ رێزگرتنه‌كان، ره‌Ù†Ú¯Ù‡‌ به‌ Ú†Ù‡‌ند نیشانه‌یه‌ÙƒÛŒ‌ به‌جێماو له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ‌ مەند Ùˆ كه‌متر به‌رژه‌وه‌ندخوازانه‌ Ù„ÛŽÙƒ بدرێته‌وه‌ØŒ به‌ڵام راستییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ÛŒ‌ تیایدا به‌شدارن، سه‌رله‌نوێ‌ نمایشێكی‌ سیاسیی‌ كلاسیكی‌ ده‌به‌نه‌ سه‌ر شانۆ. دوای‌ ململانێیه‌ÙƒÛŒ‌ سه‌خت Ùˆ دژوار، ئه‌Ù… جۆره‌ وتارانه‌ ده‌ربڕ Ùˆ به‌یانكه‌ری‌ Ú†Ù‡‌مكی‌ زۆر ئه‌بستراكت(رووت)Ù†: " چۆنیه‌تیی‌ كاری‌ دیموكراسی‌" Ùˆ " ده‌Ù†Ú¯ÛŒ‌ خه‌ÚµÙƒ". ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ‌ به‌توندی‌ نه‌یاری‌ یه‌كتری‌ بوونه‌ØŒ ده‌چنه‌ رێزی‌ هاووڵاتیانی‌ دیكه‌وه‌ØŒ سه‌رله‌نوێ‌ یه‌Ùƒ ده‌گرنه‌وه‌ Ùˆ به‌نیسبه‌ت به‌هاكانه‌وه‌ دیسان ده‌روه‌سته‌ ده‌بنه‌وه‌ØŒ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ده‌چێته‌ سه‌رووی‌ ركابه‌رییه‌كانی‌ پێشوو.

رێوڕه‌سمی‌ په‌یوه‌ست به‌ ته‌سلیمبوون به‌رامبه‌ر شكست Ùˆ راگه‌یاندنی‌ سه‌ركه‌وتن، كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ‌ گشتگیر له‌لایه‌Ù† میدیاكانه‌وه‌ په‌خش ده‌كرێت، خاوێنكه‌ره‌وه‌ÛŒ‌ قۆناغی‌ كۆتایی‌ هه‌ڵبژاردنه‌. به‌ ژماردنی‌ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان له‌لایه‌Ù† به‌رپرسانی‌ په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ØŒ په‌یامنێران ئه‌نجامه‌كان له‌سه‌ر ئینتێرنێت Ø´ÛŒ‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ و، له‌باره‌یه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌كه‌Ù† Ùˆ Ù„ÛŽÙƒÛŒ‌ ده‌ده‌نه‌وه‌: دۆڕاوی‌ مسۆگه‌ر كه‌ÛŒ‌ وته‌ÛŒ‌ دوای‌ هه‌ڵبژاردنی‌ خۆی‌ پێشكه‌Ø´ ده‌كات؟ ئایا ئه‌Ú¯Ù‡‌ری‌ ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كاندیدای‌ دۆڕاو ئاهه‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانی‌ شه‌ÙˆÛŒ‌ سه‌ركه‌وتن بۆ كه‌سی‌ براوه‌ به‌ رێگه‌پێدراو نه‌زانێت؟ Ùˆ ئایا كاندیدای‌ دۆڕاو تووشی‌ تاڵی‌ Ùˆ تووڕه‌یی‌ ده‌بێت Ùˆ یا له‌ ساتی‌ نائۆمێدیدا " به‌ لوتف Ùˆ خۆشه‌ویستی‌" ده‌رده‌كه‌وێت؟ ئه‌Ù… رێوڕه‌سمه‌ÛŒ‌ شكست، به‌مانای‌ گواستنه‌وه‌ÛŒ‌ سیمبولیكی‌ ده‌سه‌ڵاته‌. ئه‌Ù… وتارانه‌ØŒ به‌ درێژایی‌ كات Ùˆ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ‌ ئه‌Ùˆ میدیایانه‌دا كه‌ خاوه‌Ù† هێزێكی‌ رووه‌وزیادبوونن، گۆڕاون بۆ هه‌نگاوه‌ دیموكراتیكه‌ جێگیركراوه‌كان كه‌ هه‌رچی‌ زیاتر ئێمه‌ شاره‌زای‌ چۆنیه‌تیی‌ Ú†Ù‡‌سپاندنی‌ فه‌رمانڕه‌وایی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ Ùˆ جێگیركردنی‌ سیمبولیكی‌ ئەو ده‌كه‌Ù†.

 

تێبینی:

* Ù¾Û†Úµ كۆركۆران، (Paul Corcoran) توێژه‌ری‌ سیاسی‌ Ùˆ ئه‌مریكایی‌ Ùˆ مامۆستای‌ یاریده‌ده‌ره‌ له‌ زانكۆی‌ ئادلاید له‌ ئوسترالیا. ئه‌Ùˆ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ‌ تایبه‌ت گرنگی‌ به‌Ùˆ بابه‌تانه‌ ده‌دات كه‌ له‌باره‌ÛŒ‌ په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌كان، له‌وانه‌ ستراتیژییه‌كانی‌ پشتبه‌ستوو به‌ ته‌كنیكی‌ ده‌ربڕین Ùˆ پێكهاته‌ÛŒ‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی‌ میدیاكان، فه‌لسه‌فه‌ÛŒ‌ سیاسی‌ و، سیاسه‌ت Ùˆ هونه‌رن.

 

سەرچاوە: ماڵپەڕی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا

 
 
« شێوازی‌ ده‌ربڕینی‌ قبووڵكردنی‌ شكست له‌ دیموكراسیدا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون