PÊNÛS
 
ڕیفراندۆم؛ Ù„Û• نێوان وەهمی لایەنە ئۆپۆزیسیۆنەکان Ùˆ واقعبینیی بارزانیدا 
     2017-07-13
شاڵاو عەبدولخالق محەمەد

ڕیفراندۆم؛ لە نێوان وەهمی لایەنە ئۆپۆزیسیۆنەکان و واقعبینیی بارزانیدا

 

شاڵاو عەبدولخالق محەمەد، مامۆستای زانکۆ و پسپۆری سیاسەت و وزە

تا ئێستا لایەنە ئۆپۆزیسیۆنەکانی کوردستان، "بارزانی"ØŒ سەرۆکی هەرێمی کوردستانیان بەوە تۆمەتبار دەکرد Ú©Û• ڕیفراندۆمی بۆ مانەوەی Ù„Û• پۆستەکەی بەکار دەهێنێت، Ù†Û•Ú© گەیشتن بە دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان. بە واتایەکی تر، بارزانی ڕیفراندۆمی بۆ موزایەدەیە Ùˆ دەیخاتە خزمەت هەڵبژاردنەکانی داهاتووی هەرێمی کوردستانەوە، بۆ ئەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان Ù„Û•Ùˆ شکستانە ڕزگار بکات Ú©Û• Ù„Û• چەند ساڵی ڕابردوودا تێی کەوتووە، بەتایبەتی Ù„Û• بەڕێوەبردنی هەرێمی کوردستان Ù„Û• ڕووی سیاسی Ùˆ دارایییەوە. بەڵام بارزانی بە شێوەیەکی واقعی وەڵامی سەرجەم ئەو تۆمەتانەی دایەوە، ئه‌ویش Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ئەو سەردانه‌یەوە له‌ Ú•Û†Ú˜ÛŒ ١١/Ù§/٢٠١٧ بۆ برۆکسل Ùˆ یەکێتیی ئەوروپا، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ شاندی باڵای ڕیفراندۆم. بەکورتی، بارزانی بەبێ ترس Ùˆ بەشانازییەوە بە سەرجەم وڵاتانی جیهانی گوت: "یان دەبێت لەگەڵمان ڕاستگۆ بن Ùˆ پشتگیریی نەتەوەکەمان بکەن Ù„Û• کاتی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، یان ئەوەتا چاوەڕوانی شه‌Ú•ÛŽÚ©ÛŒ گەورەتر بکەن Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؛ Ú©Û• Ù„Û•Ùˆ شەڕەیشدا ئیمە خۆمان Ùˆ میللەتەکەمان ناکەین بە قوربانیی پره‌نسیپەکانی دیموکراتی Ùˆ مافی مرۆڤ.

سەبارەت بە ململانێکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستانیش با قسەیەک بۆ سەرۆکی هەرێمی کوردستان بکەین، چونکە وا دیارە حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکانی کوردستان لەبەر خەمی زیادکردنی دەنگدەرەکانیان بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی هەرێمی کوردستان، دەیانەوێت زۆر بە شێوەیەکی ناتەندروست ململانێ Ù„Û•Ú¯Û•Úµ بارزانیدا بکەن. تەنانەت ململانێ سیاسییەکانیان گەیشتۆتە ئاستێک، Ú©Û• مافە نەتەوایەتییەکانی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستانیش، Ú©Û• ڕیفراندۆم Ùˆ سەربەخۆییی کوردستانە، لەبەر چاوی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان Ùˆ وڵاتانی جیهانیش ناشرین بکەن. بۆیە ÙˆÛ•Ú© وەڵامێک بۆ ئەو هەوڵانە، وا باشترە حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکان، باش Ù„Û• بارزانی Ùˆ پارتی دیموکراتی کوردستان تێ بگەن، Ú©Û• بارزانی Ùˆ حزبەکەی، هیچ شکستێکی وایان نه‌هێناوه‌Ø› Ù†Û• بەرامبەر حزبە سیاسییەکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستان، Ù†Û• بەرامبەر بەغدا Ùˆ وڵاتانی ناوچەکە. بەپێچەوانەوە، بارزانی Ùˆ پارتی دیموکراتی کوردستان Ù„Û• کاتی ئێستادا یەکێکن Ù„Û• بەهێزترین کارەکتەرەکان، Ù†Û•Ú© لەسەر ئاستی ناوخۆ، بەڵکوو لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش.

 Ú•Ø§Ø³ØªÛ• قەیرانی دارایی بە Ù‡Û†ÛŒ چەندین هۆکار Ùˆ لاوازیی کارگێڕی Ùˆ سیاسی، بەرۆکی هەرێمی کوردستانی گرت، Ú©Û• حکوومەتی هەرێم Ùˆ سەرجەم لایەنەکانی هەرێمی کوردستان Ù„ÛŽÛŒ بەرپرسیارن، هەروەها جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش Ùˆ هاتنی ڕێژەیەکی زۆری پەنابەرانی عەرەبی عێراقی Ùˆ سووری بۆ هەرێمی کوردستان، Ù„Û• پاڵ بڕینی بوودجەی هەرێم Ù„Û• لایەن بەغداوە هۆکارێکی تری ئەو قەیرانانە بوون. بەڵام Ù„Û• بەرامبەردا بارزانی، بە هاوکاریی بەشێک Ù„Û• حزبە سیاسییەکانی ناو هەرێمی کوردستان Ùˆ هێزی پێشمەرگە Ùˆ خۆڕاگریی خەڵکی کوردستان Ùˆ هێزی هاوپەیمانان، توانیی گەورەترین سەرکەوتن بۆ خەڵکی کوردستان مسۆگەر بکات؛ بەوەی نەیهێشت خاکی هەرێمی کوردستان، ببێت بە شانۆی یەکلاکردنەوەی بەرژەوەندیی وڵاتانی زلهێز Ùˆ ناوچەکە.  هەروەها هەرێمی کوردستانی Ù„Û• دووبارە وێرانکاری Ùˆ ئەنفالی هێزە تیرۆریستییە هەرێمی Ùˆ نێودەوڵەتییەکان ڕزگار کرد.

بۆیە بە ڕای ئێمە، بەرژەوەندی Ùˆ ترسەکانی دوای جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش، زۆر مەترسیدارترن Ù„Û•Ùˆ وەهمەی كه‌ حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکان Ù„Û• ڕووی دیموکراتی Ùˆ وابەستەیییان بە عێراقێکی عەرەبی باسی Ù„ÛŽÙˆÛ• دەکەن، چونکە ئاخھەڵکێشانەکانی حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکان بۆ عێراقی عەرەبی، ڕاکردنە Ù„Û• بەرپرسیارێتی؛ چونکە شارەکانی عێراقی عەرەبی تا ئێستا بە دەست نەبوونی ئاسایش Ùˆ خزمەتگوزاری Ùˆ ململانێی شیعە Ùˆ سوننە Ùˆ تیرۆر Ùˆ گەندەڵییەوە دەناڵێنن. بەڵام حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکانی کوردستان، لەبەر ئەوەی Ù„Û• ڕووی سیاسی Ùˆ دارایییەوە تا ئێستا هیچیان Ù¾ÛŽØ´Ú©Û•Ø´ بە دەنگەرەکانیان Ùˆ خەڵکی کوردستان نه‌كردووە، بۆیە Ù„Û• پێناوی شاردەنەوەی شکستەکانیان Ùˆ خۆدزینەوە Ù„Û•Ùˆ هەموو بەڵێنانەی Ú©Û• بە دەنگدەرەکانیان دایان و، هیچیان نەهێنایە دی، ئامادەن بەو عێراقە شکستخواردووە بڵێن "بەهەشت" و، هەرێمی کوردستانیش ÙˆÛ•Ú© "دۆزەخ"ÛŽÚ© وێنا بکەن.

لەوەیش زیاتر، حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکان کاتێک Ù„Û• ڕووی واقعییەوە ڕووبەڕووی بەرپرسیارێتی دەبنەوە، ڕاستەوخۆ ترس دایان دەگرێت. بۆ نموونە، سەرەڕای ئەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان بە کاراکردنەوەی په‌رلەمان Ùˆ هاتنەوەی سەرۆکی پەرلەمان ڕازی بووە، بەڵام ئەوان بیانووی بابەتی "یاسای سەرۆکی هەرێم" دەهێننەوە. دڵنیام، پارتی بە بابەتی "یاسای سەرۆک"یش ڕازی بێت، ئەوان بیانوویەکی تر دروست دەکەن. کەواتە Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ حزبە دژەکانی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم Ù„Û• ٢٥/٩دا، ئەو وەهمەیە Ú©Û• یەکەم، پێیان وایە تەنیا ئەوان ڕاستن و، ئەوەی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەوانیشدا نەبێت ئەوا جێگەی متمانە نییە. Ù„Û• لایەکی تریش، حزبە ئۆپۆزیسیۆنەکان Ù„Û• بەرژەوەندیی خۆیان پەرلەمانیان وا تەقدیس (پیرۆز) کردووە؛ بڕوایان بە ڕای ڕاستەوخۆی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان نەماوە. وەهمی تەقدیسکردنی پەرلەمان، Ù„Û• لایەک بەوەی دەتوانێت هەموو کارێک بکات و، Ù„Û• لایەکی تریشه‌وه‌ بەوەی پەرلەمان دەتوانێت Ù„Û• جیاتی هەموو Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان Ù„Û• سەرجەم پرسه‌ چارەنووسسازەکاندا بڕیار بدات. ئەم بیرکردنەوانە وای Ù„Û• حزبە ئۆپۆسزێۆنەکان کردووە، Ù„Û• کاتی ئێستایشدا ببنە ڕێگر Ù„Û• ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان؛ Ú©Û• ئەمەیش گەورەترین Ù‡Û•ÚµÛ• دەبێت Ú©Û• Ù„Û• ئاییندەدا بەسەر ئەو ڕەوت Ùˆ بزووتنەوەیەدا دەشکێتەوە، Ú©Û• ببنە بەربەست بۆ ئەوەی ڕیفراندۆمی باشووری کوردستان دەنگێکی زۆر بەدەست بهێنێت.

بەڵام Ù„Û• بەرامبەردا واقعیبوونی (ڕیاڵیستبوونی) بارزانی بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم دەبینین، Ú©Û• بەشێکی Ù„Û• ڕووداوە ترسناک Ùˆ خەمناکەکانی مێژووەوە سەرچاوەی گرتووە Ú©Û• Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان بە درێژاییی سەد ساڵی ڕابردوو پێیدا تێ پەڕیوە، بەشەکەی تری ڕیاڵیستبوونی بارزانی Ù„Û• ڕووداوەکانی دوای عێراقی ساڵی ٢٠٠٣وە سەرچاوەی گرتووە؛ Ú©Û• عەقڵییەتی عەرەبی Ù„Û• بەغدا، چیتر بە شێوەیەکی ئاسان گۆڕانکاریی بەسەردا نایەت، چونکە دەریان خست، یان دەبێت Ú¯Û•Ù„ÛŒ کورد Ù„Û• باشووری کوردستان ژێردەستە  بێت، یان دەبێت نانبڕاو بێت. لەوەیش گرنگتر ئەو گۆڕانکارییە ترسناکانەن Ú©Û• Ù„Û• جیهان بەگشتی Ùˆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەتایبەتی ڕوو دەدەن. هەموو ئەوانە وا Ù„Û• بارزانی دەکات هەرچی زووە Ú©ÛŽØ´Û•ÛŒ نەتەوەی کورد Ùˆ Ú¯Û•Ù„ÛŒ باشووی کوردستان یەکلایی بکاتەوە، چونکە باش دەزانێت جه‌Ù†Ú¯ÛŽÚ©ÛŒ مەترسیدار Ù„Û• Ù¾ÛŽØ´ Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستانە، بەتایبەتی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ گرووپە شیعەکانی حەشدی شەعبی. بۆیە دەیەوێت ئەگەر جه‌نگیش بەرۆکی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردی گرت، با Ù„Û• پێناوی سەربەخۆیی Ùˆ دەوڵەت Ùˆ خاکی کوردستاندا بێت، Ù†Û•Ú© Ù„Û• پێناوی وەزیرێک Ùˆ ململانێیەکی بچووکی نێوان هەرێم Ùˆ بەغدا.

Ù„Û• کۆتاییدا ئەوەی گرنگە بگوترێت ئەوەیە، كه‌ سەرجەم حزبە سیاسییەکانی ناو هەرێمی کوردستان بە هاوکاریی کەسانی ئەکادیمی Ùˆ ناوەندەکانی بیرکردنەوە، وا باشترە هەرچی زووە Ù‡Û•ÙˆÚµ بدەن ڕێگەچارەی گونجاو Ù„Û• نێوان سەرجەم لایەنەکاندا بدۆزنەوە: Ù„Û• لایەک بۆ سەرخستنی ڕیفراندۆم Ùˆ کۆکردنەوەی پشگیری بۆ ئەو پرۆسەیە، Ù„Û• لایەکی تریش بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشانەی Ù„Û• نێوان لایەنە سیاسییەکانی ناو هەرێمی کوردستاندا Ù‡Û•Ù†. سەرجەم حزبە سیاسییەکانیش، دەبێت بگەنە ئەو بڕوایەی، Ú©Û• ناکرێت Ù„Û• پێناوی وەهمی کۆکردنەوەی دەنگی زیاتر بۆ هەڵبژاردنەکان، بابەتێکی گرنگی ÙˆÛ•Ú© ڕیفراندۆم لەبەر چاوی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان بێنرخ بکرێت. بۆ گەیشتنی Ú¯Û•Ù„ÛŒ کوردستان بە مافە ڕەواکانی، Ú©Û• سەربەخۆیی Ùˆ دامەزراندنی ده‌وڵەتی کوردستانه‌ Ù„Û• ئاییندەدا، پێویسته‌ Ù„Û• پاڵ تواناکانی سەرجەم حزبە کوردستانییەکاندا، سوود Ù„Û• تواناکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان وەربگرن. Ù„Û• پاڵ ئەوەیشدا بێ گومان بە شێوەیەکی هاوتەریب، کاری جددی بکەن بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان Ùˆ باشترکردنی ژیانی ئابووری Ùˆ سیاسیی خەڵکی کوردستان.

 
 
« نەوت Ùˆ گازی کوردستان Ùˆ لامەرکەزیەت (ناناوه‌ندێتی)ÛŒ پارێزگاکان
« هێزی نەرم Ùˆ Ú•Û•Ù‚ÛŒ ئەمریکا Ù„Û• گرتنەوەی مووسڵدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ ڕاگەیاندنی تایبەتمەند Ù„Û• بواری جەنگ Ùˆ وزەدا
« ئاییندەی مووسڵ Ùˆ کەرکووک: Ù„Û• نێوان هەرێمی کوردستان Ùˆ عێراقی عەرەبیدا
« هێزی وزەی ئەمریکی Ù„Û• هەڵبژاردنی "ترامپ "دا
« نەوتی کوردستان Ùˆ گەڕانەوە بۆ بەغدا
« یەکێتیی ئەوروپا Ùˆ تۆڕی جاڵجاڵۆکەی وزەی تورکیا

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون