PÊNÛS
 
پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن، ده‌ستپێك Ùˆ كۆتایی 
     2017-07-12
دڵشاد نامق فه‌ره‌ج

پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن، ده‌ستپێك Ùˆ كۆتایی

 

دڵشاد نامق فه‌ره‌ج، ماستەر له ‌زانسته‌ سیاسییه‌كان

پێشه‌ÙƒÛŒ:

پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن یه‌كێكه‌ له‌ بنه‌ما هه‌ره‌ گرنگه‌كانی دیموكراسی له‌ هه‌ر وڵاتێكدا، به‌ڵام ته‌نیا هه‌بوونی هه‌ڵبژاردن نیشانه‌ÛŒ هه‌بوونی دیموكراسی نییه‌ØŒ به‌ڵكوو هه‌موو پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ته‌ندروست Ùˆ باش بێت Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ دیموكراسی بێنێته‌ كایه‌وه،‌ پێویستیی به‌ هه‌بوونی Ú†Ù‡‌ند بنه‌ما Ùˆ تایبه‌تمه‌ندییه‌ÙƒÛŒ گرنگ هه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ تیایدا بێنه ‌جێ و، سیمایه‌ÙƒÛŒ پته‌Ùˆ به ‌هه‌ڵبژاردنه‌كان ببه‌خشن. نه‌بوون، یان لاوازیی هه‌ر یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ بنه‌مایانه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌كان بكه‌ونه‌ ژێر پرسیاره‌وه و، هه‌ندێ جاریش به‌ ڕووكه‌Ø´ بمێننه‌وه‌‌. به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ گرنگی ئه‌Ùˆ بنه‌مایانه‌ بریتییه‌ له‌ بابه‌ته‌ كرداری Ùˆ پراكتیكییه‌كانی پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن، هه‌ر له‌ ده‌ستپێكه‌وه‌ هه‌تا كۆتایییه‌كه‌ÛŒ. له‌Ù… ڕوانگه‌یه‌وه‌ له‌Ù… بابه‌ته‌دا به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ پوخت باسی پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن Ùˆ ڕێوشوێن Ùˆ پێویستییه‌كانی ده‌كه‌ین له ‌ده‌ستپێكه‌وه‌ هه‌تا كۆتایی.

  • قۆناغه‌كانی پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن:

هه‌موو پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن به ‌Ú†Ù‡‌ند قۆتاغێكی دیاریكراوی یه‌Ùƒ له ‌دوای یه‌كدا ده‌ڕوات، كه‌ به‌Ù… شێوه‌یه‌یه‌:

یه‌كه‌Ù…: چوارچێوه‌ÛŒ یاساییی هه‌ڵبژاردن:

هه‌بوونی چوارچێوه‌ÛŒ یاسایی بۆ هه‌ر پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن وه‌Ùƒ نه‌خشه‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پرۆسه‌كه‌ وایه‌ØŒ ئه‌ویش بریتییه‌ له‌ هه‌بوونی Ú†Ù‡‌ند یاسایه‌Ùƒ كه ‌به‌ شێوه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ، یان ناڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ستن به ‌پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه‌ Ùˆ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ له‌‌ شێوه‌كان كاریگه‌رییان له‌سه‌ر پرۆسه‌كه‌ هه‌یه‌. ئه‌مانیش به‌گشتی له‌ Ú†Ù‡‌ند یاسایه‌Ùƒ Ù¾ÛŽÙƒ دێن وه‌Ùƒ: ده‌ستووری وڵات، یاساكانی هه‌ڵبژاردن، یاسای حزبه‌كان Ùˆ...ØŒ هه‌روه‌ها یاسا Ùˆ ڕێسا Ùˆ ڕێوشوێنه‌ ڕێكارییه‌كانیش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ده‌زگه‌ÛŒ به‌ڕێوه‌به‌ری هه‌ڵبژاردن ده‌ری  ده‌كات وه‌Ùƒ: ڕێسا ڕێكارییه‌كان Ùˆ په‌یماننامه‌ÛŒ شه‌ره‌ف.

به‌نیسبه‌ت هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ØŒ بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مان Ùˆ سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی كوردستان ئه‌Ù… یاسایانه‌ په‌یوه‌ست Ùˆ به‌ركار ده‌بن بۆ هه‌ر پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن: یاسای ژماره‌ (1)ÛŒ ساڵی(1992) هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی كوردستانی هه‌مواركراو و، یاسای ژماره‌ (1)ÛŒ ساڵی (2005)ÛŒ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستانی هه‌مواركراو و، یاسای حزبه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، هه‌مواركراو، ژماره‌(17)ÛŒ ساڵی (1993)ØŒ هەروەها بۆ ڕاپرسی له‌باره‌ÛŒ چاره‌نووسی هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه‌ هه‌تا ئێستا مه‌رسوومی هه‌رێمیی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان به‌ركاره‌ كه‌ له‌(7/6/2017) بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته ده‌ری كردووه.‌ ‌ یاسا هاوپه‌یوه‌ست Ùˆ په‌یوه‌ندیداره‌كانیش بریتین له‌ یاسای زمانه‌ فه‌رمییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ژماره‌(6)ÛŒ ساڵی (2014) و، یاسای كۆمسیۆنی هه‌ڵبژاردن Ùˆ ڕاپرسیی هه‌رێمی كوردستان ژماره‌(4)ÛŒ ساڵی (2010)ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ر دوو په‌یڕه‌ÙˆÛŒ ناوخۆی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ كۆمیسیارانی ژماره‌(1)ÛŒ ساڵی(2015) Ùˆ په‌یڕه‌ÙˆÛŒ ناوخۆی كارگێڕیی هه‌ڵبژاردن ژماره‌(2)ÛŒ ساڵی (2015)ØŒ كه ‌له‌ لایه‌Ù† ئه‌نجومه‌تی كۆمیسیارانی كۆمیسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردن Ùˆ ڕاپرسیی كوردستانه‌وه‌ ده‌ركراون؛ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ر په‌یڕه‌Ùˆ Ùˆ ڕێسایه‌ÙƒÛŒ تر كه ‌له‌وباره‌وه‌ ‌له‌ لایه‌Ù† كۆمیسۆنه‌وه‌ ده‌ربچێت، له‌وانه:‌ ڕێسای Ú•Ù‡‌فتاری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان.

دووه‌Ù…: به‌ڕێوه‌بردنی هه‌ڵبژاردن:

بریتییه‌ له‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ÛŒ كه‌ به‌رپرسه‌ له‌ ئه‌نجامدان Ùˆ به‌ڕێوه‌بردنی هه‌ڵبژاردنه‌كان Ùˆ سه‌رپه‌رشتیكردنی هه‌موو پێكهاته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی پرۆسه‌كه‌. ئه‌Ù… ده‌زگه‌یه‌یش له‌ هه‌ر وڵاتێك به ‌جۆرێك Ú•ÛŽÙƒ ده‌خرێت Ùˆ Ú†Ù‡‌ندین ناوی جیاوازی هه‌یه‌ØŒ وه‌Ùƒ: لیژنه‌ÛŒ باڵای هه‌ڵبژاردن، لیژنه‌ÛŒ ناوه‌ندیی هه‌ڵبژاردنه‌كان، فه‌رمانگه‌ÛŒ كاروباری هه‌ڵبژاردنه‌كان، كۆمیسیۆنی نیشتمانی بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان Ùˆ هتد. له ‌هه‌رێمی كوردستان ناوی ئه‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ "كۆمیسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردن Ùˆ ڕاپرسی"یه‌ و، به‌Ù¾ÛŽÛŒ یاسا تایبه‌ته‌كه‌ÛŒ به‌ته‌واوی له ‌ڕووی ئیداری Ùˆ دارایییه‌وه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌.

شێوازی جیاوازیش بۆ ڕێكخستنی هه‌ڵبژاردنه‌كان هه‌Ù†: له‌ هه‌ندێك ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت حكوومه‌ت خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌ڕێوه‌ ده‌بات، له‌ هه‌ندێ وڵاتیش ده‌زگه‌ÛŒ سه‌ربه‌خۆ به‌ڕێوه‌ÛŒ ده‌به‌Ù† و، له ‌هه‌ندێ وڵاتی تریش تێكه‌ÚµÙ‡‌یه‌كه‌ له ‌هه‌ر دوو شێوازه‌كه‌. پێویسته‌ ئه‌وه‌ بڵێین كه‌ كاری به‌ڕێوه‌بردنی هه‌ڵبژاردن زۆر گرنگ Ùˆ پڕبایه‌خه‌ØŒ چونكه‌ بۆ به‌ڕێوه‌چوونی هه‌ڵبژاردنێكی پاك Ùˆ بێگه‌رد، پێویسته‌ ئه‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ÛŒ كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بات یاسا Ùˆ ڕێسای تایبه‌ت Ùˆ ڕوون Ùˆ ڕۆشن Ùˆ گشتگیری بۆ چۆنێتیی ئه‌نجامدانی پرۆسه‌كه هه‌بێت‌.

سێیه‌Ù…: ده‌ستنیشانكردنی بازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن:

ئه‌Ù… پرۆسه‌یه‌ به‌وه‌ ده‌بێت كه‌ هه‌موو وڵات بۆ Ú†Ù‡‌ند به‌Ø´ Ùˆ بازنه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن دابه‌Ø´ ده‌كرێت؛ ئه‌مه‌یش به ‌مه‌به‌ستی ڕێكخستنی هه‌ڵبژاردنه‌كان. جاری وا هه‌یه‌ هه‌موو وڵات به ‌یه‌Ùƒ بازنه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن هه‌ژمار ده‌كرێت؛ هه‌ندێ جاریش به‌Ù¾ÛŽÛŒ دابه‌شكردنه‌ ئیدارییه‌كان ژماره‌ÛŒ بازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن دیاری ده‌كرێن. هه‌رێمی كوردستان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانی كوردستان ئه‌Ùˆ نموونه‌یه‌ÛŒ وه‌رگرتووه‌ كه‌ سه‌رجه‌Ù… هه‌رێم یه‌Ùƒ بازنه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌ و، ته‌واوی ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێم هه‌ژمار ده‌كرێت، به‌ڵام ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق بۆ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراق، وڵاته‌كه‌ÛŒ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ژماره‌ÛŒ پارێزگه‌كانی عێراق بۆ سه‌ر هه‌ژده‌ بازنه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن دابه‌Ø´ كردووه‌ØŒ كه‌ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانی هه‌ر بازنه‌یه‌Ùƒ له‌ سنووری خۆیدا هه‌ژمار ده‌كرێت Ùˆ پاڵێوراوه‌كانیش له ‌سنووری یه‌Ùƒ بازنه‌دا كێبڕكێ ده‌كه‌Ù†.

چواره‌Ù…: تۆماری ده‌نگده‌ران:

ئه‌Ù… بابه‌ته‌‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردندا گرنگیی خۆی هه‌یه‌ Ùˆ Ú†Ù‡‌ند لایه‌Ù†ÛŽÙƒÛŒ گرنگ له‌خۆ ده‌گرێت:

1- لیستی ده‌نگدان: ئه‌Ù… تۆماره‌ بریتییه‌ له‌ لیستی ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا مافی ده‌نگدانیان هه‌یه‌ و، له‌ ڕووی یاسایییه‌وه‌ له‌Ùˆ مافه‌ بێبه‌Ø´ نه‌كراون، هه‌میش ‌به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێوشوێنه‌ كارپێكراوه‌كان، له‌ لیسته‌كه‌دا تۆمار كراون.

2- تۆماركردنی ده‌نگده‌ران: ئه‌مه‌یش بریتییه‌ له‌ تۆماركردن Ùˆ داخڵكردنی زانیارییه‌كانی ده‌نگده‌ران له‌ تۆمارێكی تایبه‌تیدا، كه‌ Ù¾ÛŽÛŒ ده‌گوترێت "تۆماری ده‌نگده‌ران.

3- تانه‌لێدان: دوای ته‌واوكردنی لیستی ده‌نگده‌ران Ùˆ بڵاوكردنه‌وه‌ÛŒ به‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاشكرا، ئیتر هاووڵاتیان ده‌توانن تانه‌ له‌Ùˆ لیستانه‌ÛŒ تۆماری ده‌نگده‌ران بده‌ن، ئه‌مه‌Ø´ پرۆسه‌یه‌كه‌ به‌دوو شێوه‌ ده‌بێت، یان كه‌سێك ناوی نییه‌ له‌ تۆماره‌كه‌دا Ùˆ داوای داخڵكردن Ùˆ تۆماركردنی ناوی خۆی ده‌كات، یاخود تانه‌ له‌ هه‌بوونی ناوێك یان Ú†Ù‡‌ند ناوێك ده‌دات كه‌ له‌تۆماره‌كه‌دا هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام مافی ده‌نگدانیان نییه‌. له‌Ù… پرۆسه‌یه‌دا به‌ شێوه‌ÛŒ یاسایی تێڕوانین پێشكه‌Ø´ ده‌كرێت له‌باره‌ÛŒ ماف، لێهاتوویی Ùˆ شایسته‌ییی ده‌نگده‌ره‌كانه‌وه‌ Ùˆ ناوه‌كانیان له ‌لیستی ده‌نگده‌راندا، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌ر سه‌رپێچیكردنێكی یاسایی هه‌بێت له‌Ùˆ خۆتۆماركردنه‌دا چاره‌سه‌ر ده‌كرێت له‌لایه‌Ù† ده‌زگای تایبه‌تمه‌ند به‌ وه‌رگرتنی (تانه‌)كان، كه‌ له ‌هه‌رێمی كوردستان ئه‌Ùˆ ده‌زگایه بریتییه‌ له‌‌ كۆمسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردن Ùˆ ڕاپرسی.

4- كارتی ده‌نگدان: بریتییه‌ له‌Ùˆ كارته‌ÛŒ كه به ‌ده‌نگده‌ر‌ ده‌درێت له‌ دوای ئه‌وه‌ÛŒ ناوی خۆی له‌ تۆماری ده‌نگده‌راندا تۆمار ده‌كات. ئه‌مه‌یش وه‌Ùƒ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ùƒ كه‌ ئه‌Ùˆ كه‌سه‌ ده‌نگده‌رێكی تۆماركراوه‌ و، ده‌توانێت له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا به‌شداری بكات. ئه‌مه‌یش به‌Ù¾ÛŽÛŒ یاسای هه‌ڵبژاردن Ú•ÛŽÙƒ ده‌خرێت.

5- بڵاوكردنه‌وه‌ÛŒ لیستی ده‌نگده‌ران: بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ده‌نگده‌ران Ùˆ ئه‌وانه‌ÛŒ خۆیان تۆمار كردووه،‌‌ له‌ هه‌بوونی ناویان له‌ لیستی ده‌نگده‌راندا دڵنیا ببنه‌وه، ده‌بێت لیستی ده‌نگده‌ران ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ دیاریكراو Ù¾ÛŽØ´ هه‌ڵبژاردن بڵاو بكرێته‌وه‌ و، مافی ده‌نگده‌رانه‌ به‌دواداچوون بۆ ناو Ùˆ زانیاریی خۆیان بكه‌Ù†.

6- نوێكردنه‌وه‌ÛŒ تۆماری ده‌نگده‌ران: مه‌رج نییه‌ هه‌موو خولێكی هه‌ڵبژاردن سه‌رله‌نوێ تۆمارێكی نوێ‌ Ú•ÛŽÙƒ بخرێته‌وه‌ØŒ به‌ڵكوو ئه‌Ùˆ تۆماره‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تییه‌ÛŒ ده‌نگده‌ران كه ‌هه‌یه‌ØŒ هه‌موو خولێكی هه‌ڵبژاردن نوێ ده‌كرێته‌وه‌Ø› ئه‌ویش به‌وه‌ÛŒ كه‌ به‌رده‌وام به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ورد له ‌پێناو نوێكردنه‌وه‌یدا پێداچوونه‌وه‌ÛŒ بۆ ده‌كرێت. هه‌موو نوێكردنه‌وه‌یه‌كیش‌ ئه‌مانه‌ له‌خۆ ده‌گرێت:

Ø£- كوژاندنه‌وه‌ÛŒ ناوی ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ مردوون. ب- ناوی ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ زیاد ده‌كرێت كه‌ ته‌مه‌نیان Ú¯Ù‡‌یشتووته‌ ئاستی یاساییی ده‌نگدان. ج- ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ شوێنی نیشته‌جێبوونیان گۆڕاوه،‌ شوێنی نیشته‌جێی نوێیان ده‌نووسرێت. د- هه‌ر كه‌سێك هه‌ÚµÙ‡‌ له‌ زانیارییه‌كانی هه‌بێت، بۆی ڕاست ده‌كرێته‌وه‌.

پێنجه‌Ù…: ئه‌وانه‌ÛŒ مافی دنگدانیان هه‌یه‌:

بۆ پێدانی مافی ده‌نگدان، پشت به‌ بنه‌ما یاسایییه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ ده‌به‌سترێت كه‌ هه‌ڵبژاردنی تیادا ئه‌نجام ده‌درێت. به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی هه‌موو وڵاتان مافی ده‌نگدان ته‌نیا به‌ هاووڵاتیانی وڵاته‌كه‌ÛŒ خۆیان ده‌ده‌ن؛ واته‌ ئه‌وانه‌ÛŒ هه‌ڵگری Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زنامه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ن، ئیدی له ‌ناوخۆی وڵات بن، یان له ‌دره‌وه‌ÛŒ وڵات بن. له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وه‌یش هه‌ندێ جار ڕیزپه‌Ú• له‌مه‌دا هه‌یه‌. له‌باره‌ÛŒ ته‌مه‌Ù†ÛŒ ده‌نگده‌ریشه‌وه،‌ له ‌نێوان وڵاتاندا جیاوازی هه‌یه‌: له ‌هه‌ندێ وڵات ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ مافی ده‌نگدانیان هه‌یه‌ كه‌ 18 ساڵیان ته‌واو كردووه‌Ø› ژماره‌یه‌Ùƒ وڵاتیش 21 ساڵی ده‌كه‌نه‌ پێوه‌ری مافی ده‌نگدان.

له ‌بواری جیاكاریی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زییشه‌وه‌ØŒ پێوه‌ری دیموكراسی Ùˆ بێگه‌ردیی هه‌ڵبژاردن ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ئایین Ùˆ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز Ùˆ نه‌ته‌وه‌ Ùˆ مه‌زهه‌ب Ùˆ... له ‌پێدانی مافی ده‌نگداندا جیاكاری نه‌كرێت، به‌ڵكوو ته‌نیا بنه‌مای هاووڵاتیبوون بكرێته‌ پێوه‌ر؛ به‌ڵام له ‌هه‌ندێ وڵاتی دواكه‌وتوودا تا ئێستایش مافی ده‌نگدان به‌ ئافره‌ت نه‌دراوه‌.

شه‌شه‌Ù…: چاودێریكردنی هه‌ڵبژاردن:

پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن پێویستیی به‌ چاودێریكردن هه‌یه‌. ئه‌ویش خۆی پرۆسه‌یه‌كه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌وه‌ چاودێران چاودێری Ùˆ ئاگابوون له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان Ùˆ سه‌رجه‌Ù… ڕێوشوێنه‌كانی Ùˆ ئاماده‌كردنی ڕاپۆرتی پێویست له‌باره‌یه‌وه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرن، بۆ دڵنیابوون له‌وه‌ÛŒ كه‌ ئایا پرۆسه‌كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ چوارچێوه‌ÛŒ یاسایی Ùˆ پێوه‌ره‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ جیهانییه‌كانی هه‌ڵبژاردندا ده‌گونجێت. ئه‌Ù… چاودێریكردنه‌یش له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌زگه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانه‌وه‌ به‌ هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دامه‌زراوه‌ÛŒ ئه‌نجامده‌ری هه‌ڵبژاردن، ده‌كرێت، كه‌ لایه‌نه‌كانی چاودێریكردن، ده‌كرێت ناوخۆیی یان نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی بن.  ئامانجیش له‌ چاودێریكردنی هه‌ڵبژاردن، بۆ دڵنیابوونه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ "ئازاد" Ùˆ "بێگه‌رد" ئه‌نجام دراون، به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… پێوه‌رانه‌:

1- هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ گشتی بێت: واته‌ ده‌نگدان Ùˆ خۆپاڵێوراوكردن بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ÛŒ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ سایا مافیان هه‌بووه، مسۆگه‌ر Ùˆ ده‌سته‌به‌ر كرابێت‌.

2- هه‌بوونی یه‌كسانی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌دا: واته‌ یه‌كسانی له‌ ده‌نگدان Ùˆ یه‌كسانی له‌ دابه‌شكردنی كورسییه‌كان؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ توانا، Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ دانیشتووان به‌Ù¾ÛŽÛŒ بازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن یه‌كسان بێت.

3- هه‌ڵبژاردنێكی ئازاد بێت: ئه‌مه‌یش واته‌ مسۆگه‌ركردنی ئازادیی ته‌واو بۆ ده‌نگده‌ر، كه‌ به‌ ویستی خۆی ده‌Ù†Ú¯ بدات و، به‌Ù¾ÛŽÛŒ بیروبۆچوونی خۆی Ùˆ به‌دوور له‌ هه‌موو چاودێری Ùˆ گوشارێك ته‌عبیر له ‌ڕای خۆی بكات.

حه‌وته‌Ù…: خشته‌ÛŒ كاتی بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان:

واته‌ دانانی خشته‌یه‌ÙƒÛŒ كاتیی ڕوون كه‌ تیایدا به‌وردی ئه‌ركه‌كان دیاری كرابێت، هه‌روه‌ها واده‌كانی په‌یوه‌ست به‌ هه‌ڵبژاردن به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێكه‌وت، وه‌Ùƒ: ماوه‌ÛŒ خۆتۆماركردن، ماوه‌ÛŒ تۆماركردنی قه‌واره ‌سیاسییه‌كان Ùˆ... ڕوون كرابێته‌وه‌.

هه‌شته‌‌Ù…: خۆپاڵاوتن (خۆكاندیدكردن):

پاڵێوراو (كاندید) ئه‌Ùˆ كه‌سه‌یه‌ كه‌ به‌ شێوه‌ÛŒ فه‌رمی بۆ به‌شداری له‌ كێبركێی هه‌ڵبژاردن تۆمار ده‌كرێت Ùˆ ده‌پاڵێورێت؛ ئیتر ئه‌مه‌ به ‌شێوه‌ÛŒ تاكه‌كه‌سی بێت وه‌Ùƒ پاڵێوراوێكی سه‌ربه‌خۆ، یاخود له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ حزبێكی به‌شداری پرۆسه‌كه‌وه‌ بێت وه‌Ùƒ پاڵێوراوێكی حزبی. پرۆسه‌ÛŒ پاڵێوراوابوونیش ئه‌Ù… قۆناغانه‌ ده‌گرێته‌وه‌:

1- ناونانی پاڵێوراوه‌كان: بریتییه‌ له‌Ùˆ هه‌نگاوه‌ÛŒ كه‌ تیایدا حزب Ùˆ قه‌واره‌ سیاسییه‌كان Ùˆ تاكه‌كان داواكاریی خۆپاڵاوتن بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان پێشكه‌Ø´ ده‌كه‌ن؛ ئه‌مه‌یش ده‌بێت به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ مه‌رجانه‌ بێت كه ‌یاسا به‌Ù¾ÛŽÛŒ پۆسته‌ جیاوازه‌كان، بۆ پاڵێوراوه‌كانی دیاری ده‌كات.

2- كشانه‌وه‌ÛŒ پاڵاوتن: بریتییه‌ له‌ كشانه‌وه‌ÛŒ پاڵێوراو له‌ هه‌ر پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن، كه ‌‌له‌ لایه‌Ù† قه‌واره‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسییه‌وه‌ خۆی بۆ پاڵاوتووه‌.

3- بڵاوكردنه‌وه‌ÛŒ زانیاریی پاڵێوراوه‌كان: دوای پرۆسه‌ÛŒ پاڵاوتن، پێویسته‌ ئه‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن به‌ڕێوه ‌ده‌بات، زانیارییه‌كانی هه‌موو پاڵێوراوه‌كان بڵاو بكاته‌وه‌.

4- تانه‌دان: ئه‌مه‌ بریتییه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ چاوخشاندنه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ یاسایی، به‌ شایسته‌یی Ùˆ شیاویی پاڵێوراوه‌كان بۆ پاڵاوتنیان؛ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌Ù¾ÛŽÛŒ یاسا په‌یوه‌ندیداره‌كان سه‌رپێچییه‌Ùƒ هه‌بێت، چاو به‌ پاڵاوتنیدا ده‌خشێنرێته‌وه‌.

5- بڵاوكردنه‌وه‌ÛŒ كۆتاییی لیستی پاڵێوراوان Ùˆ زانیارییه‌كانیان:  ئه‌مه‌یان بریتییه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ Ùˆ ڕاگه‌یاندنی لیستی كۆتاییی پاڵێوراوه‌كان؛ كه‌ ئیتر هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌Ùˆ لیستانه‌ ئه‌نجام ده‌درێت.

نۆیه‌Ù…: هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن:

هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن، به ‌به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ دانه‌بڕاو له‌ پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن داده‌نرێت. هیچ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن به‌ ته‌واو دانانرێت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌وه‌ نه‌درێت هه‌ڵمه‌تێكی هه‌ڵبژاردنی ڕێكوپێك Ùˆ ڕوون Ùˆ ئاشكرای تیادا هه‌بێت. هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنیش بریتییه‌ له‌ Ú†Ù‡‌ندین چالاكیی سیاسی Ùˆ جه‌ماوه‌ری، كه‌ تیایدا قه‌واره‌ سیاسییه‌كانی به‌شداری پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن، ڕا Ùˆ سه‌رنج Ùˆ به‌رنامه‌ Ùˆ پرۆگرامی خۆیان ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌ننه‌ ده‌نگده‌ران. له ‌نموونه‌ÛŒ چالاكییه‌كانی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن بریتین له:‌ چاوپێكه‌وتن، كۆبوونه‌وه‌ÛŒ جه‌ماوه‌ری، كۆنفڕانس، وتارخوێندنه‌وه‌ØŒ به‌رنامه‌ÛŒ ته‌له‌ڤزیۆنی، چالاكیی تری میدیایی Ùˆ گفتۆگۆ Ùˆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ نێوان پاڵێوراوه‌كان Ùˆ...Ø› ئه‌مه‌یش له‌ پێناوی Ú¯Ù‡‌یاندنی به‌رنامه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنی پاڵێوراوه‌كان Ùˆ قه‌واره‌ سیاسییه‌كانه‌ به‌ ده‌نگده‌ران Ùˆ كۆكردنه‌وه‌ÛŒ پشتیوانییه‌ بۆ به‌رنامه‌كانیان. هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن، ده‌كرێت هه‌ر جۆره‌ میكانیزمێك له‌ میكانیزمه‌كانی دیموكراسی تیادا به‌كار بهێنرێت، به‌ڵام لایه‌Ù†ÛŒ ڕێكخه‌ری هه‌ڵبژاردن سزای جۆراوجۆر بۆ ئه‌Ùˆ لایه‌Ù† Ùˆ كه‌سانه‌ دیاری ده‌كات كه‌ Ù¾ÛŽØ´ÛŽÙ„ÛŒ بنه‌ما دیموكراسییه‌كانی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن ده‌كه‌Ù† و، یاخود په‌نا ده‌به‌نه‌ یه‌ر میكانیزمی توندوتیژ، یانیش ڕێكاره‌ یاسایییه‌ به‌ركاره‌كان Ù¾ÛŽØ´ÛŽÙ„ ده‌كه‌Ù† كه‌ بۆ ئه‌Ùˆ بابه‌ته‌ دانراوه‌. هه‌ندێ له‌Ùˆ سزایانه‌ ده‌گاته‌ ئاستی دوورخستنه‌وه‌ÛŒ پاڵێوراو، یان قه‌واره‌ سیاسییه‌كه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردن.

وه‌Ùƒ نه‌ریتیش، هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن له‌Ùˆ كاته‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات كه‌ زانیاریی پاڵێوراوه‌كان به‌ته‌واوی یه‌كلایی ده‌كرێته‌وه‌ و، به ‌ماوه‌یه‌Ùƒ Ù¾ÛŽØ´ ده‌ستپێكردنی هه‌ڵبژاردن كۆتایی به‌ هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن ده‌هێنرێت.

ده‌یه‌Ù…: ده‌نگدان:

خودی ده‌نگدان له‌Ùˆ كاته‌وه‌ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات كه‌ ده‌نگده‌ره‌كان ده‌چنه‌ ناو شوێنی دیاریكراو بۆ ده‌نگدان و، ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانیان ده‌ده‌Ù† Ùˆ سه‌رجه‌Ù… ڕێوشوێنه‌كان جێبه‌جێ ده‌كه‌Ù†. ئه‌میش Ú†Ù‡‌ند هه‌نگاوێكه‌ به‌Ù… شێوه‌یه‌:

1- ناوه‌ندی ده‌نگدان: ئه‌Ùˆ شوێنه‌یه‌ كه‌ بۆ جێبه‌جێكردنی پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدان تیایدا، دانراوه و، ده‌نگده‌ر به ‌مه‌به‌ستی ده‌نگدان ڕووی تێ ده‌كات. ئه‌Ù… ناوه‌نده‌یش به ‌سه‌رپه‌رشتیی كارمه‌ندێكی ئه‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ ده‌بێت كه‌ پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدان به‌ڕێوه‌ ده‌بات. ناوه‌ندی ده‌نگدانیش، Ú•Ù‡‌Ù†Ú¯Ù‡‌ Ù¾ÛŽÙƒ بێت له‌ یه‌Ùƒ وێستگه‌ÛŒ ده‌نگدان، یان Ú†Ù‡‌ند وێستگه‌یه‌ÙƒÛŒ ده‌نگدان.

2- وێستگه‌ÛŒ ده‌نگدان: بریتییه‌ له‌ یه‌Ùƒ ژوور، كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ناو ناوه‌ندی ده‌نگدانه‌وه‌ Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدانه‌كه‌ÛŒ تێدا ئه‌نجام ده‌درێت. له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی ماوه‌ÛŒ ده‌نگدانه‌كه‌وه،‌ به‌ڕووی ده‌نگده‌راندا ده‌كرێته‌وه‌.

3- كارمه‌ندی ده‌نگدان: یه‌كێكه‌ له‌ فه‌رمانبه‌ره‌كانی كارگێڕیی هه‌ڵبژاردن كه له ‌Ú•Û†Ú˜ÛŒ ده‌نگدان ‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كانی وێستگه‌ÛŒ ده‌نگداندا به‌شداری ده‌كات. هه‌ر وێستگه‌یه‌ÙƒÛŒ ده‌نگدان، 5 كارمه‌ند، یان زیاتری پێویسته‌.

4- شوێنی نهێنیی ده‌نگدان: بریتییه‌ له‌ كابینه‌یه‌ÙƒÛŒ بچووك له‌ناو وێستگه‌ÛŒ ده‌نگدان كه‌ له‌ناویدا ده‌نگده‌ر به‌وپه‌Ú•ÛŒ نهێنییه‌وه‌ به‌دوور له‌ هه‌ر چاودێری Ùˆ گوشارێك ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كه‌ÛŒ خۆی ده‌دات. ئیتر زۆر جار ئه‌Ù… شوێنه‌ به‌ په‌رده،‌ یان كابینه‌ÛŒ ته‌خته،‌ یان ژووری كارتۆن Ùˆ پلاستیك دروست ده‌كرێت، به‌ مه‌رجێك نه‌توانرێت له ‌ده‌ره‌وه‌ ده‌نگده‌ره‌كه‌ÛŒ ناوی‌ له‌ كاتی ده‌نگدانه‌كه‌یدا، ببینرێت.

5- سندووقی ده‌نگدان: ئه‌مه‌یان سندووقێكه‌ به‌ قه‌باره‌یه‌ÙƒÛŒ دیاریكراو كه‌ ده‌نگده‌ر كارتی ده‌نگدانه‌كه‌ÛŒ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌رچه‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ له ‌سه‌ره‌وه‌ÛŒ سندووقه‌كه‌دایه تێ ده‌كات‌. ئه‌Ù… سندووقه‌ له‌ ئامرازه‌ هه‌ستیاره‌كانی هه‌ڵبژاردن داده‌نرێت. له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدانه‌كه‌دا Ù¾ÛŽØ´ ئه‌وه‌ÛŒ یه‌كه‌Ù… كه‌س ده‌Ù†Ú¯ بدات،‌ ‌له‌ لایه‌Ù† كارمه‌ندانی هه‌ڵبژاردنی وێستگه‌كه‌وه‌ به‌تاڵیی سندووقه‌كه‌ بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ÛŒ كه‌ له‌ÙˆÛŽ ئاماده‌Ù† ده‌سه‌لمێنرێت، وه‌Ùƒ: نوێنه‌ری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان Ùˆ چاودێرانی هه‌ڵبژارنه‌كه‌Ø› واته‌ سندووقی به‌تاڵیان پیشان ده‌درێت.

6- كارتی ده‌نگدان: كارتێكی تایبه‌ته‌ Ùˆ به‌Ù¾ÛŽÛŒ تایبه‌تمه‌ندیی پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدانه‌كه‌ دیزاین كراوه‌ Ùˆ Ú•ÛŽÙƒ خراوه‌. Ú•Û†Ú˜ÛŒ ده‌نگدان له‌ وێستگه‌ÛŒ ده‌نگدان ده‌درێته‌ ده‌نگده‌ر، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ چاوی پێدا بخشێنێت Ùˆ به‌ ویستی خۆی ئه‌Ùˆ كه‌س، یان لایه‌نه‌ هه‌ڵبژێرێت كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت؛ ئه‌ویش له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ دانانی نیشانه‌یه‌Ùƒ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ سیمبۆل، لۆگۆ، وێنه‌ØŒ لیست Ùˆ.... Ù‡‌ÛŒ كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت Ùˆ له‌سه‌ر كارته‌كه‌ به‌ڕوونی هه‌یه‌.

بۆ ڕاپرسییه‌كانیش نیشانه‌كه‌ ‌له‌ لایه‌Ù† ده‌نگده‌ره‌وه‌ له‌ به‌رده‌Ù… "به‌ÚµÛŽ" یان "نه‌خێر" داده‌نرێت، بۆ وه‌ڵامی ئه‌Ùˆ پرسیاره‌ÛŒ له‌سه‌ر كارته‌كه‌ هه‌یه‌ Ùˆ ئاراسته‌ÛŒ ده‌نگده‌ر كراوه‌.

یازده‌یه‌Ù…: داخستنی بنكه‌ Ùˆ وێستگه‌ Ùˆ سندووقی ده‌نگدان:

ئه‌Ù… قۆناغه،‌ هه‌نگاوی كاتی ته‌واوبوونی ماوه‌ÛŒ ده‌نگدانه‌. له‌ دوای ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ماوه‌یه‌ ته‌واو ده‌بێت كه‌ بۆ ده‌نگدان دانراوه‌ØŒ سه‌ره‌تا ئه‌Ùˆ ده‌نگده‌رانه‌ÛŒ له‌ به‌رده‌Ù… بنكه‌ÛŒ ده‌نگدان له‌ ڕیزدا وه‌ستاون Ùˆ هێشتا ده‌نگیان نه‌داوه،‌ ده‌كرێنه‌ ناو بنكه‌كه‌وه‌ Ùˆ بنكه‌ÛŒ ده‌نگدان داده‌خرێت كه‌ Ú†Ù‡‌ند وێستگه‌یه‌Ùƒ له‌خۆ ده‌گرێت و، ئیتر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به ‌ده‌نگده‌ری تر نادرێت بچنه‌ ژوره‌وه‌. دوای ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌نگده‌رانه‌ÛŒ هاتوونه‌ته‌ ژووره‌وه‌ هه‌ر یه‌كه‌Ùˆ له‌ وێستگه‌ÛŒ خۆی ده‌Ù†Ú¯ ده‌دات، ئیتر وێستگه‌ÛŒ ده‌نگدانیش داده‌خرێت. پاشان دوای ده‌نگدانی كۆتا ده‌نگده‌ر، سندووقی ده‌نگدانی هه‌ر وێستگه‌یه‌كیش به‌ به‌رچاوی بریكاری قه‌واره‌ سیاسییه‌كان Ùˆ چاودێرانی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌وه داده‌خرێت‌. دوای ئه‌وه‌ØŒ پرۆسه‌یه‌Ùƒ ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات كه‌ ژماردن Ùˆ جیاكردنه‌وه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كانه‌ له ‌هه‌ر وێستگه‌یه‌كدا.

دوازده‌یه‌Ù…: ژماردن Ùˆ جیاكردنه‌وه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان:

ئه‌مه‌‌ كۆتا قۆناغی پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدانه‌ØŒ كه‌ دوای داخستنی وێستگه‌كه‌ØŒ ده‌ست ده‌كرێت به‌ ژماردن Ùˆ پاشان جیاكردنه‌وه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان. ئه‌مه‌یش زۆر جار به ‌ده‌ست ده‌كرێت Ùˆ هه‌ندێ جاریش به ‌ئامێری ئه‌لیكترۆنی ده‌كرێت. له‌ هه‌رێمی كوردستان Ùˆ عێراق تا ئێستا هه‌ر به‌ ده‌ست ئه‌نجام دراوه‌. ئه‌مه‌یش به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ یاساكان دیارییان كردووه‌ ده‌گۆڕێت: له‌ هه‌ندێ وڵات، وه‌Ùƒ عێراق، ئه‌مه‌ له‌ وێستگه‌كاندا ڕاسته‌وخۆ دوای ته‌واوبوونی پرۆسه‌ÛŒ ده‌نگدان ده‌كرێت. له‌ هه‌ندێ وڵاتیش له‌ ناوه‌ندێكی تایبه‌تیدا ئه‌نجام ده‌درێت. ئه‌وه‌ÛŒ گرنگه‌ØŒ پێویسته ژماردن Ùˆ‌ جیاكردنه‌وه‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌كان به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرا بێت Ùˆ پرۆسه‌ÛŒ چاودێریكردن Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ù¾ÛŽ بدرێت و، ‌میكانیزمی پێویست بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌ بگیرێته‌ به‌ر.

سێزده‌یه‌Ù…: چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكی Ùˆ ناڕه‌زایه‌تییه‌كان:

بابه‌تی چاره‌سه‌ركردنی تانه‌ Ùˆ ناڕه‌زایه‌تی Ùˆ په‌ÚµÙ¾ Ùˆ سكاڵاكانی هه‌ر پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌ڵبژاردن، پێویستیی به ‌چاره‌سه‌ركردن هه‌یه‌ØŒ كه‌ تیایدا ته‌ماشای هه‌موو ئه‌Ùˆ سكاڵا Ùˆ تانانه‌ ده‌كرێت كه‌ ‌له‌ لایه‌Ù† ئه‌Ùˆ لایه‌نانه‌ÛŒ مافی پێشكه‌شكردنی سكاڵایان هه‌یه پێشكه‌Ø´ كراون‌. دوای ئه‌وه‌ له ‌ناوه‌رۆكه‌كانیان ده‌كۆڵدرێته‌وه‌. ئیتر سكاڵاكان‌ په‌یوه‌ست بێت به‌ هه‌ر قۆناغێكی پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌وه‌ جیاوازی نییه‌ Ùˆ هه‌موویان یه‌كلایی ده‌كرێنه‌وه‌ Ùˆ به‌Ù¾ÛŽÛŒ یاسابه‌ركاره‌كان كه‌ په‌یوه‌ستن به ‌پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌‌كه‌وه‌ چاره‌سه‌ر ده‌كرێن Ùˆ له‌لایه‌Ù† ده‌زگای تایبه‌تمه‌نده‌وه‌ یه‌كلایی ده‌كرێنه‌وه‌ØŒ زۆربه‌ÛŒ جاریش لایه‌Ù†ÛŒ تایبه‌تمه‌ند به‌ وه‌رگرتن Ùˆ یه‌كلاكردنه‌وه‌ÛŒ سكاڵا Ùˆ تانه‌كان بریتییه‌ له ‌دادگاكان یاخود ئه‌Ùˆ ده‌زگا سه‌ربه‌خۆیه‌ÛŒ كه ‌هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ ئه‌نجام ده‌دات، ئه‌وان ‌به‌Ù¾ÛŽÛŒ یاسا ڕێوشوێنی پێویست ده‌گرنه‌ به‌ر له‌باره‌یانه‌وه‌.

چوارده‌یه‌Ù…: گواستنه‌وه‌ÛŒ ئه‌نجامه‌كان:

ئه‌Ù… بابه‌ته‌ØŒ له‌ وڵاتێكه‌وه‌ بۆ وڵاتیكی تر ده‌گۆڕێت. ئه‌مه‌یش پرۆسه‌یه‌كه‌ بریتییه‌ له‌ گواستنه‌وه‌ÛŒ ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردن دوای ژماردن Ùˆ جیاكردنه‌وه‌یان و، دوای ئه‌وه‌ÛŒ واژوو له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ ده‌ره‌نجامانه‌ ده‌كرێت ‌له‌ لایه‌Ù† لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی پرۆسه‌ÛŒ هه‌ڵبژاردنه‌وه، كه‌  بریتین له:‌ به‌ڕێوه‌به‌ری ناوه‌ندی ده‌نگدان، كارمه‌ندانی هه‌ڵبژاردن، چاودێره‌كان، بریكاری قه‌واره ‌سیاسییه‌كان، پاڵێوراوه‌كان Ùˆ...ØŒ ئه‌Ù… گواستنه‌وه‌یه‌یش بۆ ناوه‌ندێكی سه‌ره‌ÙƒÛŒ ده‌بێت كه‌ ده‌زگه‌ÛŒ به‌ڕێوه‌بردنی هه‌ڵبژاردن دیاری ده‌كات. ئه‌Ù… پرۆسه‌ÛŒ گواستنه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌نجامه‌كان به‌فه‌رمی  ‌له‌ لایه‌Ù† ئه‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ÛŒ كه‌ یاسا Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ù¾ÛŽ داون ڕابگه‌یه‌نرێن‌Ø› كه‌ ئه‌ویش دامه‌زراوه‌ÛŒ به‌ڕێوه‌بردنی هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌. له ‌هه‌رێمی كوردستان ئه‌Ùˆ ده‌زگه‌یه‌ "كۆمیسیۆنی باڵای سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردن Ùˆ ڕاپرسی"یه‌ كه‌ مافی ڕاگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كانی هه‌یه‌.

پازده‌یه‌Ù…: ڕاگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كان:

بریتییه‌ له‌ ڕاگه‌یاندنی فه‌رمیی ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌. تیایدا ئه‌وه‌ ڕاده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نرێت كه‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌نگانه‌ Ú†Ù‡‌ندن كه‌ پاڵێوراوێك، یان حزبێكی سیاسیی به‌شدار له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌دا به‌ده‌ستی هێناون. هه‌روه‌ها ناوی براوه‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌كان Ùˆ ژماره‌ÛŒ كورسییه‌كانی هه‌ر قه‌واره‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسی ڕاده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نرێت؛ ئه‌مه‌یش به‌ پشتبه‌ستن به ‌یاسای هه‌ڵبژاردنه‌كان. هه‌روه‌ها له‌ پرۆسه‌ÛŒ ڕاپرسیشدا Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌نگانه‌ دیاری ده‌كرێت كه‌ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ "به‌ÚµÛŽ" Ùˆ "نه‌خێر" به‌ده‌ستیان هێناوه.

پرۆسه‌ÛŒ ڕاگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردن زۆر جار دوو قۆناغ له‌خۆ ده‌گرێت: له ‌سه‌ره‌تادا ئه‌نجامه‌ به‌رایییه‌كان ڕاده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نرێت و، دوای یه‌كلاكردنه‌وه‌ÛŒ سكاڵا Ùˆ تانه‌كان ئه‌نجامی كۆتاییش ڕاده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نرێت؛ زۆربه‌ÛŒ جار جیاوازییه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆ له ‌نێوان ئه‌نجامه‌ به‌رایییه‌كان Ùˆ ئه‌نجامه‌ كۆتایییه‌كاندا نییه‌.‌

 
 
« پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن، ده‌ستپێك Ùˆ كۆتایی

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون