PÊNÛS
 
دۆخی قه‌ته‌ر له‌ ستراتیژیی ئه‌وروپییه‌كاندا 
     2017-07-11
ڕێبوار بابکەیی

دۆخی "قه‌ته‌ر" له‌ ستراتیژیی ئه‌وروپییه‌كاندا

ڕێبوار بابكه‌یی، مامۆستای په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان، دراساتی ستراتیژی له‌ هه‌ر دوو زانكۆی سه‌لاحه‌ددین Ùˆ زانكۆی نۆڵج

خستنه‌ڕووی پرس

پرسی گۆشه‌گیركردن Ùˆ ده‌وره‌دانی "قه‌ته‌ر"  له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی ده‌وروبه‌ره‌وه،‌ تا دێت هێدی هێدی ئاڵۆزتر Ùˆ پڕكێشه‌تر ده‌بێـت. تا دێت لێكه‌وته‌كانی سنووره‌ جیاجیاكان ده‌به‌زێنێـت؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ئه‌Ùˆ پرسه‌ چیتر وه‌Ùƒ‌ پرسێكی ناوخۆی وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ چوارچێوه‌ÛŒ وڵاتانی "ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی"دا نه‌ماوه‌ته‌وه، به‌ڵكوو بۆته‌ ته‌وه‌رێكی گرنگ له‌ دیسكۆرسی سیاسی، ئه‌منی، ئابووری Ùˆ جیۆسیاسیی زۆرێك له‌ پایته‌خته‌كان، ڕێكخراوه‌كان Ùˆ ناوه‌نده‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌. پرسیاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ لێره‌ ئه‌وه‌یه‌: ئایه‌ بۆچی ئه‌Ùˆ پرسه‌ بۆته‌ جیێ بایه‌خی ناوه‌نده‌كانی بڕیار له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ Ùˆ جیهان؟ وه‌لامی ئه‌Ùˆ پرسیاره‌ ئه‌وه‌یه‌: ئه‌Ùˆ پرسه‌ Ú†Ù‡‌ند Ú•Ù‡‌هه‌ندێكی هه‌یه‌ له‌وانه‌: Ú•Ù‡‌هه‌ندی یاسای نێوده‌وه‌ÚµÙ‡‌تیی گشتی. له‌Ùˆ چوارچێوه‌یه‌ØŒ هه‌ندێك له‌ وڵاتان Ùˆ ناوه‌نده‌كانی بڕیار، ته‌نانه‌ت زۆرێك له‌ ڕێكخراوه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان پێیان وایه‌ كه‌ گۆشه‌گیركردنی "قه‌ته‌ر" له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی ده‌وروبه‌ره‌وه‌ دژی بنه‌ماكانی یاسای نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی گشتییه‌ØŒ هه‌روه‌ها ناكۆكه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بنه‌ماكانی مافی مرۆڤیش‌ØŒ چونكه‌ داخستنی ده‌روازه‌كانی زه‌مینی، ده‌ریایی Ùˆ ئاسمانی به‌ ڕووی "قه‌ته‌ر" دا ده‌بێته‌ مایه‌ÛŒ "برسیكردنی هاووڵاتیانی" ئه‌Ùˆ وڵاته‌. جگه‌ له‌مه‌یش، یاسای نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی زمینه‌ÛŒ سوودوه‌رگرتن له‌ ده‌ریا، زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ ئاسمان بۆ هه‌موو وڵاتێك Ú¯Ù‡‌ره‌نتی كردووه‌.

به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ تر له‌ وڵاتان، له‌ گۆشه‌نیگای جیۆسیاسی Ùˆ ئه‌منییه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ ئه‌Ùˆ پرسه‌. ئه‌Ù… تێڕوانینه‌ زێتر هیی وڵاته‌ هه‌رێمییه‌كانه‌ØŒ وه‌Ùƒ وڵاتانی ئێران Ùˆ توركیا. پوخته‌ÛŒ ئه‌Ùˆ تێڕوانینه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه، وڵاتانی ناوبراو پێیان وایه‌ دۆخی ئێستای "قه‌ته‌ر" هه‌Ù… "ده‌رفه‌ته"‌ له‌ ڕووی سه‌پاندنی هێژموون و، سازبوونی زه‌مینه‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردان له‌ كاروباری ناوخۆی وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ "قه‌ته‌ر" ده‌كه‌وێته‌ Ù†ÛŽÙˆ جه‌رگه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ØŒ هه‌مدیس "مه‌ترسییه" بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‌ØŒ به‌تایبه‌تی بۆ سه‌ر ئاسایشی وزه‌ÛŒ توركیا‌Ø› كاتێك كه‌ "قه‌ته‌ر" بنكۆڵ بكرێت Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ دابینكردنی ئاسایشی وزه‌ Ùˆ هاوكێشه‌كانی وزه بچووك بكرێته‌وه‌. ‌‌

له‌Ùˆ نێوه‌نده‌دا، وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كانیش بۆچوونی جیاوازیان له‌مه‌Ú• ئه‌Ùˆ پرسه هه‌یه‌ØŒ كه‌ هه‌ندێكیان Ú•Û†ÚµÛŒ بێلایه‌Ù† ده‌بینن و، هه‌ندێكی دیكه‌یش له‌ Ú•Ù‡‌هه‌ندی به‌رژه‌وه‌ندیی ئابوورییه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ ئه‌Ùˆ پرسه‌Ø› له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ قه‌باره‌ÛŒ ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان قه‌ته‌ر Ùˆ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ لایه‌Ùƒ و، له‌ لایه‌ÙƒÛŒ دیكه‌یشه‌وه‌ "قه‌ته‌ر" وه‌Ùƒ سه‌رچاوه‌ÛŒ دابینكردنی وزه، وای كردووه‌ كه‌  كاریگه‌ری بخاته‌ سه‌ر وه‌رگرتنی هه‌ڵوێست له‌ لایه‌Ù† ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌وه‌ له‌ هه‌مبه‌ر ئه‌Ùˆ دۆخه‌. بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ÛŒ زێتر له‌باره‌ÛŒ ستراتیژیی وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان له‌ هه‌مبه‌ر پرسی ناهه‌مواری وڵاتانی "ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی"ØŒ هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین له‌سه‌ر دوو ئاست تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر هه‌ڵوێستی وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان.

له‌سه‌ر ئاستی یه‌كێتیی ئه‌وروپا

په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان یه‌كێتیی ئه‌وروپا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی ئه‌ندام له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، له‌سه‌ر بنه‌مای سیاسی Ùˆ جیۆئابووری بنیات نراوه‌. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ساڵی 1998ÛŒ نێوانیان، ئه‌Ùˆ دوو لایه‌نه‌ توانییان زه‌مینه‌ÛŒ لێكتێگه‌یشتنێكی فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ند له‌ Ú•Ù‡‌چاوكردنی پێویستییه‌ سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌كان بهێننه‌ دی. ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتنامه‌یه‌ØŒ ده‌كرێت به‌Ùˆ شێوه‌یه‌‌ بیناسێنین كه‌ "به‌ردی بناغه‌ÛŒ" په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌Ùˆ دوو لایه‌نه‌یه‌ØŒ چونكه‌ له‌Ùˆ ڕێككه‌وتننامه‌یه‌دا به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ فه‌رمی تیشك خراوه‌ته‌ سه‌ر سروشت Ùˆ شێوه‌ÛŒ ئاواكردنی ئه‌Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ØŒ وه‌Ùƒ: جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌رقه‌راربوونی سیاسی Ùˆ ئه‌منی له‌ ناوچه‌ÛŒ وڵاتانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، له‌ لایه‌Ù† یه‌كێتیی ئه‌وروپاوه‌. هه‌روه‌ها، یه‌كێتیی ئه‌وروپا دانی به‌وه‌ ناوه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ له‌ ڕووی ستراتیژی Ùˆ جیۆئابوورییه‌وه ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ جێی بایه‌خه‌‌. خاڵێكی تریش ئه‌وه‌یه‌ØŒ كه‌ هه‌ر دوو لا جه‌ختیان له‌سه‌ر فراوانكردنی په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌ ڕووی هاریكاریی ئابووری، وزه، بازرگانی، خوێندن Ùˆ ڕۆشنبیری، كشتوكاڵی، پیشه‌سازی، ته‌كنه‌لۆژی، ژینگه ‌Ùˆ وه‌به‌رهێنان كردۆته‌وه‌. بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش ساڵانه‌ وه‌زیره‌كانی ده‌ره‌وه‌ÛŒ هه‌ر دوو لا ÙƒÛ† ده‌بنه‌وه‌ØŒ تا له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجه‌ نه‌خوازراوه‌كان Ùˆ پرسگه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ په‌یوه‌ست به‌ وزه‌ØŒ بازرگانی Ùˆ ÙƒÛ†ÛŒ گشتیی هاریكاریی ئابووری بدوێن.

به ‌له‌به‌رچاوگرتنی قه‌باره‌ÛŒ ئاستی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، یه‌كێتیی ئه‌وروپا بڕیاری داوه‌ كه‌ له‌مه‌Ú• پرسی "قه‌یرانی دیپلۆماسیی قه‌ته‌ر" بێلایه‌Ù†ÛŒ هه‌ڵبژێرێت. به‌ دیوێكی دیكه‌ØŒ یه‌كێتیی ئه‌وروپا پاڵپشتیی هیچ لایه‌Ù†ÛŽÙƒÛŒ ناكۆك ناكات له‌ دژی لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ر، چونكه‌ یه‌كێتیی ئه‌وروپا سیاسه‌ت Ùˆ ستراتیژی وه‌Ùƒ كۆیه‌ÙƒÛŒ سیاسی له ‌به‌رامبه‌ر یه‌كه‌یه‌ÙƒÛŒ سیاسی پیاده‌ ده‌كات، كه‌ یه‌كه‌ÛŒ وڵاتانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بییه‌. هه‌روه‌ها یه‌كێتیی ئه‌وروپا Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ لاسه‌نگكردنی په‌یوه‌ندییه‌ سیاسی Ùˆ ئابوورییه‌كان به ‌لای هه‌Ú† لایه‌Ù†ÛŽÙƒÛŒ ناكۆك له‌ دژی لایه‌نه‌كه‌ÛŒ تر به ‌مانای هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ÛŒ ساڵی 1998ÛŒ نێوانیانه‌ØŒ له‌به‌ر Ú†Ù‡‌ند هۆكارێك: یه‌Ùƒ/ یه‌كێتیی ئه‌وروپا وه‌Ùƒ له‌ پێشتر ئاماژه‌Ù… Ù¾ÛŽ دابوو، جه‌ختی كردبووه‌ له‌سه‌ر به‌رقه‌راربوونی سیاسی Ùˆ ئه‌منیی ناوچه‌ÛŒ وڵاتانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، بۆیه‌ په‌نابردن بۆ سیاسه‌تی لاسه‌نگكردنی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ لایه‌Ù† یه‌كێتیی ئه‌وروپاوه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی لایه‌Ù†ÛŽÙƒ له‌ دژی لانه‌كه‌ÛŒ تر، ناوچه‌كه‌ تووشی نابه‌رقه‌راریی زێتر ده‌كات. دوو/ به‌رژه‌وه‌ندیی ئابووریی یه‌كێتیی ئه‌وروپا به‌تایبه‌تی له‌ بواری وزه‌ Ùˆ بازرگانی له‌وه‌دایه‌ كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتیی ئابووری Ùˆ هێزی گشتیی وزه‌دا مامه‌ÚµÙ‡‌ بكات، ئه‌ویش بریتییه‌ له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی. به‌گشتی ستراتیژیی یه‌كێتیی ئه‌وروپا به‌ ڕووی "قه‌یرانی دیپلۆماسیی قه‌ته‌ر" بریتییه‌ له‌ "ستراتیژییه‌تی تێوه‌نه‌گلان" Ùˆ په‌نابردن بۆ سیاسه‌تی "بێلایه‌نیی ئه‌رێنی".

له‌سه‌ر ئاستی Ú†Ù‡‌ند وڵاتێكی ئه‌وروپا

Ú†Ù‡‌ند وڵاتێكی ئه‌وروپی وه‌Ùƒ: ئه‌ڵمانیا، فه‌Ú•Ù‡‌نسا، بریتانیا په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ ستراتیژیی گرنگیان ‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú†Ù‡‌ند وڵاتێك له‌ ناوچه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بیدا هه‌یه، بۆیه‌ ئه‌Ùˆ دۆخه‌ ناهه‌مواره‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی، كاریگه‌ریی كردۆته‌ سه‌ر هه‌ڵوێستی وڵاتانی ئه‌وروپیی ناوبراو له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌Ùˆ دۆخه‌ ناهه‌مواره‌ÛŒ كه‌نداو، كه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان به‌ له‌به‌رچاوگرتنی به‌رژه‌وه‌ندیی ئابووری Ùˆ سیاسیی خۆیه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئه‌Ùˆ پرسه‌Ø› دوور له‌ هه‌ڵوێستی گشتیی یه‌كێتیی ئه‌وروپا.

وڵاتێكی وه‌Ùƒ ئه‌ڵمانیا، له‌ هه‌مبه‌ر ئه‌Ùˆ دۆخه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی، په‌نای بردۆته‌ به‌ر "سیاسه‌تی لایه‌نگریكردن"ØŒ كه‌ زێتر له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی هه‌ڵوێستی قه‌ته‌ره‌. پاڵپشتیكردنی ئه‌ڵمانیا له‌ قه‌ته‌ر، ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ØŒ ده‌وره‌دان Ùˆ گۆشه‌گیركردنی قه‌ته‌ر له‌ لایه‌Ù† وڵاتانی ده‌وروبه‌ر، ده‌بێته‌ مایه‌ÛŒ زیانگه‌یاندن به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیۆئابوورییه‌كانی وڵاتی ناوبراو له‌ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌كه‌ØŒ چۆنكه‌ قه‌باره‌ÛŒ ئاڵوگۆڕی وه‌به‌رهێنان Ùˆ بازرگانیی نێوان ئه‌ڵمانیا Ùˆ قه‌ته‌ر، زێتره‌ له‌ قه‌باره‌ÛŒ ئاڵوگۆڕی وه‌به‌رهێنان له ‌نێوان قه‌ته‌ر Ùˆ هه‌ر وڵاتێكی تری ئه‌وروپی كه‌ نزیكه‌ÛŒ 25 ملیار یۆرۆیه‌. هه‌روه‌ها ئه‌ڵمانیا Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ كه‌ زیانگه‌یاندن به‌ ئابووریی قه‌ته‌ر، به‌ مانای Ú¯Ù‡‌یاندنی زیانه‌ به‌ Ú†Ù‡‌ندین كۆمپانیای ئه‌Ùˆ وڵاته‌Ø› به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ قه‌ته‌ر %10ÛŒ پشكه‌كانی "دۆتچه‌ بانك"ÛŒ ئه‌ڵمانیی به‌ر ده‌كه‌وێت و،‌ %17ÛŒ پشكه‌كانی كۆمپانیای "ڤۆلگس ڤاگن"ÛŒ ئه‌ڵمانی، كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئۆتۆمبێل به‌ر ده‌كه‌وێت. جگه‌ له‌مه‌یش، له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌ڵمانیا یه‌كێكه‌ له‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ وزه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر به‌كار ده‌هێنێـت، به‌تایبه‌تی گازی سروشتی، بۆیه‌ مه‌ترسیی ئه‌وه‌ÛŒ Ù„ÛŽ نیشتووه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ دۆخه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی، كاریگه‌ریی نه‌رێنی بكاته‌ سه‌ر ئاستی هه‌نارده‌ÛŒ گازی قه‌ته‌ری بۆ ئه‌وروپا؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ قه‌ته‌ر به‌ سێیه‌مین وڵاتی هه‌نارده‌كاری گازی سروشتی ‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهان ئه‌ژمار ده‌كرێت.

سه‌باره‌ت به‌ ستراتیژییه‌تی فه‌Ú•Ù‡‌نسا، ئه‌وا ئه‌Ùˆ وڵاته‌‌ هه‌ر له‌ ده‌سپێكی سه‌رهه‌ڵدانی "قه‌یرانی دیپلۆماسیی قه‌ته‌ر"ØŒ بڕیاری دابوو كه‌ Ú•Û†ÚµÛŒ "ناوبژیوان" ببێنێت؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ پاڵپشتیی هیچ لایه‌Ù†ÛŽÙƒÛŒ ناكۆك نه‌كات له‌ دژی لایه‌نه‌كه‌ÛŒ تر. ئه‌Ùˆ ستراتیژییه‌‌ÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسا، له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرتووه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ به‌ ڕووبه‌رێكی فراوان به‌رژه‌وه‌ندیی ئابووری، ئه‌منی، سیاسی Ùˆ سه‌ربازیی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ته‌واوی هێزه‌ ناكۆكه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ قه‌یرانی سیاسی Ùˆ دیپلۆماسیی ئێستای وڵاتانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی هه‌یه‌.

له‌Ùˆ سۆنگه‌یه‌وه‌ØŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسا وه‌ها ده‌ڕوانێته‌ پرسه‌كه‌ كه‌ لایه‌نگریكردنی هێزێك له‌ دژی هێزێكی تری Ù†ÛŽÙˆ قه‌یرانه‌كه‌ØŒ ÙƒÛ†ÛŒ گشتیی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ÛŒ له‌ ناوچه‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ØŒ بۆیه‌ سه‌رۆكی فه‌Ú•Ù‡‌نسا "ماكرۆن"ØŒ ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ دا كه‌ وڵاته‌كه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ ناوبژیوان ده‌بێنێت؛ ته‌نانه‌ت پاڵپشتیی هه‌ر هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒ ده‌كات له‌ لایه‌Ù† هه‌ر ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكه‌وه‌ به ‌مه‌به‌ستی ناوبژیوانیكردن Ùˆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌Ùˆ Ú•Ù‡‌وشه‌ØŒ به‌ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی وڵاتی "كوێت"یشه‌وه.

ئه‌وهی‌Ø´ÛŒ كه‌ په‌یوه‌ست بێت ‌به‌ ستراتیژییه‌تی بریتانیا له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌Ùˆ Ú•Ù‡‌وشه‌ ناله‌باره‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی، ئه‌وا ئه‌Ùˆ وڵاته‌ سیاسه‌تی "هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو"ÛŒ گرتۆته‌ به‌ر بۆ مامه‌ÚµÙ‡‌كردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ Ú•Ù‡‌وشه‌. به‌ دیوێكی دیكه‌ØŒ بریتانیا له‌ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ÛŒ هه‌ڵوێستی كۆتاییی خۆی ‌سه‌باره‌ت به‌Ùˆ پرسه په‌له‌ÛŒ نه‌كردووه‌‌ØŒ تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ ئاسۆی ئه‌Ùˆ پرسه‌ بۆ بریتانیا به‌ته‌واوه‌تی ڕوون ده‌بێته‌وه‌. هه‌ر بۆیه‌ØŒ "بۆریس جۆنسن"ØŒ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ بریتانیا، له‌ لێدوانێكدا داوا له‌ قه‌ته‌ر ده‌كات كه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ خۆی بخاته‌ Ú¯Ù‡‌Ú•ØŒ تا هیچ هێزیك نه‌توانێت كۆمه‌ÙƒÛŒ داراییی ڕێكخراوه‌ تیرۆریستییه‌كان بكات؛ وه‌Ù„ÛŽ له‌ هه‌مان كاتیشدا داوای له‌ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ وڵاتانی سعوودیا، ئیمارات، به‌حرێن Ùˆ میسر كرد كه‌ ئابڵووقه‌ÛŒ سیاسی، ئابووری Ùˆ جوگرافی بۆ سه‌ر وڵاتی قه‌ته‌ر كه‌Ù… كه‌نه‌وه‌.

ئه‌Ùˆ سیاسه‌ته‌ÛŒ بریتانیا به‌رامبه‌ر به‌Ùˆ Ú•Ù‡‌وشه‌ÛŒ كه‌نداو، بۆ ئه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر، به‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنكترین ئه‌Ùˆ لایه‌نه‌نانه‌ ئه‌ژمار ده‌كرێت كه‌ له‌ شه‌راكه‌تی ستراتیژی له‌ ڕووی ئابووری، Ú†Ù‡‌Ùƒ Ùˆ ته‌قه‌مه‌Ù†ÛŒ Ùˆ بازرگانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتانی هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بیدا به‌شدار بووه‌. بۆ نموونه‌ سعوودیا له‌ ساڵی 2016 به‌ یه‌كه‌Ù… وڵات ئه‌ژمار ده‌كرێت كه‌ زۆرترین Ú†Ù‡‌Ùƒ Ùˆ ته‌قه‌مه‌نیی بریتانیی كڕیوه‌ØŒ وه‌Ù„ÛŽ له‌ هه‌مان كاتیشدا، ئه‌Ùˆ وڵاته‌ به‌ قه‌باره‌یه‌ÙƒÛŒ فراوان په‌یوه‌ندیی بازرگانی Ùˆ وه‌به‌رهێنانی‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ وڵاتی قه‌ته‌ردا هه‌یه؛ كه‌ تا ئێستا ئاستی وه‌به‌رهێنانی قه‌ته‌ری له‌ وڵاتی بریتانیا Ú¯Ù‡‌یشتۆته‌ 35 ملیار جونه‌یھی ئه‌سترلینی؛ هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† بازاڕی قه‌ته‌ریش به‌ سێیه‌Ù… بازاڕ له‌سه‌ر ئاستی جیهان ئه‌ژمار ده‌كرێت بۆ ساخكردنه‌وه‌ÛŒ كاڵاكانی بریتانی، كه‌ ته‌نیا له‌ ساڵی 2016 ئاستی هه‌نارده‌ÛŒ كاڵا Ùˆ به‌رهه‌مه‌كانی بریتانیا بۆ قه‌ته‌ر، Ú¯Ù‡‌یشته‌ 2 ملیار Ùˆ 13 ملیۆن جونه‌یھی ئه‌سترلینی. ئه‌مه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ گازی سروشتیی قه‌ته‌ری،‌ %20ÛŒ پێویستییه‌كانی بریتانیا له‌ ÙƒÛ†ÛŒ گشتیی پێویستییه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ بۆ وزه، Ù¾Ú• ده‌كاته‌وه‌.

كۆتایی

ده‌ÙˆÚµÙ‡‌مه‌ندی Ùˆ خێروبێری ژێرزه‌ویی وڵاتانی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، وای كردووه‌ كه‌ ئه‌وروپییه‌كان زۆر هۆشیار بن له‌ گرتنه‌به‌ری هه‌ر سیاسه‌تێك له‌ هه‌مبه‌ر Ú•Ù‡‌وشی نابه‌جێی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ و،‌ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵسوكه‌وتی وڵاتانی ئه‌وروپی به‌رامبه‌ر به‌ "قه‌یرانی دیپلۆماسیی قه‌ته‌ر" هه‌ستی Ù¾ÛŽ ده‌كرێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ØŒ ئه‌Ù… هه‌ڵسوكه‌وتانه‌ هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌فتاری "دیپلۆماسی"دا قه‌تیس ماونه‌‌ته‌وه‌ Ùˆ هێشتا نه‌بوونه‌ته‌ Ú•Ù‡‌فتاری "سیاسی". ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌وه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ كه‌ ئابووری، هه‌میشه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر سیاسه‌ت هه‌بووه‌. به‌ گوزارشتێكی دیكه‌ØŒ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان ده‌زانن تا Ú†Ù‡‌ند قه‌ته‌ر كۆمه‌ÙƒÛŒ داراییی ڕیكخراو Ùˆ گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كانی كردووه‌ به‌ڵام به‌ Ù‡Û†ÛŒ كاریگه‌ریی هێزی ژێرزه‌ویی قه‌ته‌ره‌وه‌ وڵاتانی ناوبراو نه‌یانتوانیوه‌ هه‌ڵوێستێكی سیاسی له‌ دژی قه‌ته‌ر وه‌رگرن!

 

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون