PÊNÛS
 
سیناریۆی ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌كانی پاش ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی 
     2017-07-09
پەرویز ڕەحیم

سیناریۆی ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی پاش ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی

په‌رویز Ú•Ù‡‌حیم قادر/ مامۆستای زانسته‌ سیاسییه‌كان له‌ زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین

پێشه‌ÙƒÛŒ:

هه‌ر بڕیار Ùˆ ئاڵوگۆڕێكی سیاسی، كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ لێكه‌وته‌ Ùˆ ده‌رهاوێشته‌ÛŒ ده‌بێت، به‌Ùˆ واتایه‌ÛŒ كه‌ مه‌به‌ست ئاڵوگۆڕ له‌ دۆخی هه‌نووكه‌یی Ùˆ هاتنه‌ئارای هه‌لومه‌رجێكی دڵخوازه‌. پرسی ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی له‌ هه‌رێمی كوردستان، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ بابه‌ته‌ گرنگ Ùˆ چاره‌نووسسازانه‌یه كه‌ به‌دڵنیایییه‌وه‌ بڕیارێكی گرنگ Ùˆ هه‌ستیاره‌ كه‌ له ‌لایه‌Ù† Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستانه‌وه‌ ده‌درێت بۆ ده‌ربازبوون له‌Ùˆ قۆناغه‌ نادڵنیا Ùˆ Ú†Ù‡‌قبه‌ستووه‌ÛŒ ئێستا كه‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستانی تێدایه‌.

بۆیه‌ دڵه‌ڕاوكێ Ùˆ نیگه‌رانیی به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ خه‌ڵكیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ گۆڕانكارییانه‌ ئه‌رێنین یاخود نه‌رێنی؟ له‌Ù… نووسینه‌دا هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌ین ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئه‌Ù… بڕیاره‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ Ú†Ù‡‌ند سیناریۆیه‌ÙƒÛŒ گریمانه‌كراوی پاش ئه‌نجامی ڕیفراندۆم بخه‌ینه ‌ڕوو؛ هه‌رچه‌نده‌ سنووری نووسینه‌كه‌مان به‌رته‌سك ده‌كه‌ینه‌وه‌ ته‌نیا بۆ كاریگه‌ریی "به‌ÚµÛŽ" Ùˆ "نه‌خێر" له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ ده‌ره‌كیدا. ئه‌Ù… سیناریۆیانه‌ وا ده‌كات كه‌ هاووڵاتیان Ùˆ دروستكه‌رانی بڕیاری سیاسی به‌هۆشیاری Ùˆ ئاگایییه‌وه‌ بڕواننه‌ دۆخه‌كه‌ Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌ ده‌رفه‌ته‌كان Ùˆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كان بده‌Ù†. بۆیه‌ پرسیاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ باشترین Ùˆ خراپترین سیناریۆكان هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ ده‌رفه‌ته‌كانی ئه‌نجامی ڕیفراندۆم به‌ به‌ÚµÛŽ یاخود نه‌خێر چین؟

سیناریۆی ده‌رفه‌ته‌كان

یه‌كه‌Ù…: قبووڵكردن Ùˆ ڕازیبوون به‌ ئه‌نجامی ڕیفراندۆم

  1. عێراق:

له‌Ù… سیناریۆیه‌دا كه‌ به ‌باشترین سیناریۆ داده‌ندرێت، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ زۆرینه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان به‌   "به‌ÚµÛŽ" ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌ سه‌ربه‌خۆیی داوه‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق ناچار ده‌كات دان به‌ ئه‌نجامه‌كانی بنێت Ùˆ كاره‌ ته‌كنیكییه‌كان له‌ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ زه‌مه‌نیی دیاریكراو Ùˆ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێككه‌وتن Ùˆ گفتوگۆ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كوردستان بۆ سه‌ربه‌خۆبوون ئه‌نجام بدات. لێره‌وه‌ ئه‌نجامی زۆرینه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌ها، ده‌توانێت باشترین پاڵپشت بێت بۆ دانوستانه‌كان له ‌نێوان حكوومه‌تی عێراق Ùˆ حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان. له‌Ù… سیناریۆیه‌دا ڕازیبوونی عێراق به‌ ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی، هه‌موو هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی دیكه‌ لاواز ده‌كات Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان له‌ ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ناچار ده‌كات كه‌ دان به‌Ù… ئه‌نجامه‌ بنێن.

  1. ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی:

 Ø¨Ù‡‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌نجامی ڕیفراندۆم Ùˆ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ زۆرینه‌ÛŒ هاووڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان، هه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌یی Ùˆ هه‌Ù… له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیشدا پشتگیری له‌ بڕیاری Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان ده‌كه‌Ù† و، له‌ پڕۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ زه‌مه‌نیدا ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان به‌Ù¾ÛŽÛŒ لێكدانه‌وه‌ Ùˆ بۆچوونی خۆیان ڕێز له‌ ئه‌نجامی ڕیفراندۆم ده‌گرن و، ئه‌مه‌یش به‌ سه‌ره‌تای دانپێدانان داده‌ندرێت بۆ كاتی ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی كوردستان.

دووه‌Ù…: دژایه‌تیی عێراق Ùˆ ڕازیبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی

  1. ئاستی ناوچه‌یی:

 Ø¨Ù‡‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ عێراق ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی لاواز Ùˆ ڕووخاوه Ùˆ نوێنه‌رایه‌تیی تائیفیی پێكهاته‌یه‌ÙƒÛŒ دیاریكراو (شیعه‌)‌ ده‌كات، ئه‌وه‌ ته‌نانه‌ت له ‌ئه‌Ú¯Ù‡‌ری دژایه‌تی بۆ ئه‌نجامی ڕیفراندۆم، ئه‌Ú¯Ù‡‌ری به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌ ئه‌نجامه‌كه‌یان قبووڵ كرد یاخود ڕێزیان Ù„ÛŽ گرت، یان بێده‌Ù†Ú¯ بوون، ئه‌وه‌ ئه‌Ùˆ كاته‌ عێراقیش ناچار ده‌بێت له‌ پرۆسه‌یه‌كدا به‌ دانوستاندن ڕازی بێت بۆ ئه‌نجامی ڕیفراندۆمه‌كه‌ Ùˆ سه‌ربه‌خۆییی كوردستان، له‌ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ زه‌مه‌Ù†ÛŒ كه‌ دیاری ده‌كرێت؛ چونكه‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ زۆرینه‌ÛŒ هاووڵاتیان باشترین پاڵپشتی Ùˆ Ú¯Ù‡‌ره‌نتییه‌ بۆ دیپلۆماسییه‌ÙƒÛŒ چالاك له‌ ئاستی ناوچه‌ییدا.

2-ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی:

 ÙÙ‡‌راهه‌مبوونی پاڵپشتیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ده‌توانێت زۆربه‌ÛŒ هاوكێشه یاسایی Ùˆ سیاسییه‌‌كان له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی هه‌رێمی كوردستان بگۆڕێت. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ئه‌نجامی ڕیفراندۆم به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ دیموكراتیكدا هاتۆته‌ ئاراوه،‌ كه‌متر له‌ لایه‌Ù† كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌وه‌ به‌ شێوه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ دژایه‌تی ده‌كرێت. له‌Ù… حاڵه‌ته‌دا یان له ‌سه‌ره‌تادا ڕێزی Ù„ÛŽ ده‌گیرێت یاخود دوای ئه‌نجامه‌كان Ùˆ پاش هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ چڕوپڕی نوێنه‌رانی كورد له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ وڵاتانی ڕۆژاوایی. لێره‌دا نوێنه‌رانی فه‌رمیی كورد به‌ پاڵپشتیی ده‌Ù†Ú¯ÛŒ زۆرینه‌ÛŒ هاووڵاتیانی كوردستان كه‌ له‌‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ یاساییدا به‌ده‌ست هاتووه‌ØŒ ده‌توانن به‌ دانوستاندن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی كاریگه‌ری جیهان، پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتی بۆ ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی ده‌سته‌به‌ر Ùˆ مسۆگه‌ر بكه‌Ù†. هه‌روه‌ها له‌Ù… پرۆسه‌یه‌دا، نابێت Ú•Û†ÚµÛŒ به‌ر‌Ú˜Ù‡‌وه‌ندیی ئابووری Ùˆ پرسی وزه‌ Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی تیرۆر Ùˆ بوونی هێزی پێشمه‌رگه‌ Ùˆ ململانێ‌ جیۆسیاسییه‌كان Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كوردستان له ‌هاوكێشه‌كاندا فه‌رامۆش بكرێت.

سێیه‌Ù…: مانه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ عێراق

یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ ده‌رفه‌ته‌كانی پاش ئه‌نجامی ئه‌رێی ڕیفراندۆم، ده‌توانێت مانه‌وه‌ بێت له‌ چوارچێوه‌ÛŒ عێراق تا كاتی گونجاو Ùˆ ئاماده‌‌بوون Ùˆ فه‌راهه‌مكردنی پێداویستییه‌كانی له‌ پرۆسه‌یه‌ÙƒÛŒ درێژخایه‌ندا. ئه‌مه‌یش ده‌توانێت كارتی دیپلۆماسی Ùˆ گوشاری كوردی له‌ دانوستان Ùˆ یارییه‌ سیاسییه‌ ناوخۆیییه‌كانی عێراق Ùˆ ناوچه‌كه‌‌دا زۆر به‌هێز بكات. به‌Ù… واتایه‌ كه‌ به‌ پاڵپشتیی ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌ÚµÛŽÛŒ زۆرینه‌ÛŒ هاووڵاتیانی كوردستان، له ‌لایه‌Ùƒ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌یان بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان به‌ شێوه‌ÛŒ یاسایی Ùˆ ده‌ستووری مسۆگه‌ر ده‌بێت، به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌یش ئاماده‌ییی هه‌یه‌ له‌Ùˆ ناوچانه‌ØŒ له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ تا هاتنه‌ئارای كات Ùˆ ده‌رفه‌تی گونجاو، ئه‌نجامی ئه‌Ù… ڕیفراندۆمه‌ ده‌توانێت له‌ دانوستانه‌كانی نێوان به‌غدا Ùˆ هه‌ولێر، هێزی نه‌رمی هه‌رێمی كوردستان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی نێوانیان به‌رز بكاته‌وه‌. له‌Ù…‌ حاڵه‌ته‌دا له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕازینه‌بوونی به‌غدا  له‌سه‌ر چاره‌سه‌ركردنی پرسه‌كانی بڕینی مووچه‌ Ùˆ بوودجه ‌Ùˆ پێشمه‌رگه‌ Ùˆ مادده‌ÛŒ 140 Ùˆ...ØŒ ئه‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ پاڵپشتی به‌ ئه‌نجامی ئه‌Ù… ڕیفراندۆمه،‌ باشتر ده‌توانێت كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی له‌ به‌بنبه‌ستگه‌یشتنی مانه‌وه‌ له‌ عێراق Ùˆ شكستی دانوستاندن بۆ چاه‌رسه‌ركردنی كێشه‌كانیان Ùˆ به‌Ù… پێیه‌ ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی، ڕازی بكات. كه‌ واته‌ مانه‌وه‌یش بۆ ماوه‌یه‌Ùƒ Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ چاره‌سه‌ری كێشه‌كان، ده‌توانێت ده‌رفه‌ت بێت.

سیناریۆی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كان: ده‌Ù†Ú¯ÛŒ "نه‌خێر" بۆ ڕیفراندۆم

  1. ئاستی ناوخۆی كوردستان

له‌ خراپترین سیناریۆكان كه‌ ده‌توانێ كاریگه‌ریی نه‌رێنی له‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ØŒ چاره‌نووس Ùˆ ته‌نانه‌ت شوێنه‌واری نه‌رێنی له‌سه‌ر داهاتووی ده‌سكه‌وته‌كانی ئێستای هه‌رێمی كوردستان دابنێت، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ڕیفراندۆم به‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ "نه‌خێر" وڵام بدرێته‌وه‌. له‌Ù… سیناریۆیه‌دا بێجگه‌ له‌وه‌ÛŒ‌ ناوماڵی كورد تووشی لێكترازان Ùˆ ناسه‌قامگیری ده‌كات، ئه‌وه‌ ده‌توانێت كاریگه‌ریی نه‌رێنی له‌سه‌ر ÙƒÛ†ÛŒ پرۆسه‌ÛŒ سیاسی هه‌بێت و، داهاتوویه‌ÙƒÛŒ نادیار باڵ به‌سه‌ر ئاسایشی ناوخۆیی Ùˆ سه‌قامگیریی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ته‌نانه‌ت ئابووریی هه‌رێمی كوردستان بكێشێت. ته‌نانه‌ت ده‌Ù†Ú¯ÛŒ "به‌ÚµÛŽ" به‌ڵام به‌ ڕیژه‌یه‌ÙƒÛŒ كه‌Ù… Ùˆ له‌رزۆك، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان له‌ ئاستی عێراق Ùˆ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ ناوچه‌ییدا بۆ دانوستان Ùˆ ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی لاواز ده‌كات. له‌Ù… حاڵه‌ته‌دا ئاسه‌واره‌كانی ئه‌Ù… ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌نجامی ڕیفراندۆم قه‌تیس نامێنێته‌وه‌ØŒ به‌ڵكوو هه‌موو پرۆسه‌ Ùˆ بواره‌كانی دیكه‌یش ده‌گرێته‌وه‌.

2- ئاستی عێراق:

 Ø¦Ù‡‌نجامی زۆرینه‌ÛŒ "نه‌خێر" بۆ ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی، وا ده‌كات له‌ ئاستی عێراق Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان نزم ببێته‌وه‌ Ùˆ ئه‌Ùˆ كاته‌ كارتی گوشاری سه‌ربه‌خۆیی له‌ دانوستانه‌كاندا ده‌سووتێت. لێره‌ به‌دواوه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستان زۆر لاواز ده‌بێت Ùˆ مه‌ترسی بۆ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئیداره‌ÛŒ هه‌رێمی كوردستانیش دروست ده‌بێت و، قۆناغ به ‌قۆناغ پاشه‌كشه‌ به‌ ده‌ستكه‌وته‌ سه‌ربازی Ùˆ ئاسایشی Ùˆ سیاسی Ùˆ ته‌نانه‌ت ئابوورییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له‌ چوارچێوه‌ÛŒ عێراقدا ده‌كرێت.

هه‌روه‌ها سیناریۆی مه‌ترسیدار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ù… شێوازه‌ له‌ ستاتۆ سیاسییه‌ÛŒ ئێستای هه‌رێمی كوردستان كه‌ له‌ نێوان فیدراڵی Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سه‌ربه‌خۆدایه،‌ به‌ره‌Ùˆ فیدراڵی داده‌به‌زێت، به‌Ù… ‌جیاوازییه‌وه‌‌ كه‌ به‌ Ù‡Û†ÛŒ پێكهاته‌ÛŒ ئایینی Ùˆ نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ سیاسی Ùˆ یاسایی Ùˆ كه‌لتووری Ùˆ مێژووییی عێراق، هیچ Ú¯Ù‡‌ره‌نتییه‌Ùƒ له‌ ئارادا نابێت بۆ به‌رده‌وامیی فیدراڵی به‌ شێوه‌ÛŒ ئێستا له‌ عێراقدا. بۆ نموونه‌ هه‌رێمی كوردستان له ‌ڕووی سه‌رچاوه‌ سروشتییه‌كان Ùˆ هێزی پێشمه‌رگه‌ Ùˆ سه‌ربه‌خۆییی سیاسییه‌وه‌ زۆر له‌ ستاتۆی ئێستاكه‌ÛŒ پاشه‌كشه‌ ده‌كات. به‌ جۆرێك له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمی كوردستان Ú•Ù‡‌فتار ده‌كرێت كه‌ له‌ جه‌نگێكدا دۆڕاوه‌ و، پێویسته‌ ڕازی بێت به‌ ویست Ùˆ داواكاریی لایه‌Ù†ÛŒ براوه‌ØŒ كه‌ حكوومه‌تی ناوه‌ندیی عێراقه‌.

 Ù„ێره‌وه‌ كێشه‌ هه‌ڵپه‌سێردراوه‌كانی نێوان به‌غدا Ùˆ هه‌ولێر نه‌Ùƒ چاره‌سه‌ر نابن، به‌ڵكوو هه‌ÙˆÚµ ده‌درێت به‌ میكانیزمی سیاسی/ یاسایی (زۆرینه‌ -كه‌مینه‌) Ùˆ ته‌نانه‌ت هێزی سه‌ربازی چاره‌سه‌ر بكرێت. بۆیه‌ شكستی ڕیفراندۆم ته‌نیا ده‌Ù†Ú¯ÛŒ نه‌خێر نییه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی، وه‌كوو له‌ وڵاتانی خاوه‌Ù† دیموكراسییه‌تی پێشكه‌وتوو ئه‌نجام دراوه‌- بۆ نموونه‌ له‌ كیۆبك له‌ كه‌نه‌دا- به‌ڵكوو ئه‌Ù… ئه‌نجامه‌ بۆ كوردستان سه‌ره‌تای كۆتایییه‌Ø› به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ به‌غدا له‌ ئاستی ناوخۆیی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بۆ چۆنێتیی Ú•Ù‡‌فتار له‌Ú¯Ù‡‌Úµ كوردستان به‌رزتر ده‌بێته‌وه و،‌ ته‌نانه‌ت Ú•Ù‡‌وایه‌تی به‌ Ú•Ù‡‌فتاره نادیموكراتییه‌‌كانی به‌غدا Ùˆ لۆژیكی زۆرینه‌ Ùˆ كه‌مینه‌ له‌ عێراقدا ده‌درێت؛ ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری لێكترازان له‌ نێوان هێزه‌ سیاسییه‌ كوردستانییه‌كان له‌ عێراق، كه‌ كار ده‌كاته‌ ‌سه‌ر Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسی Ùˆ كاریگه‌ریی كورد له‌ حكوومه‌تی به‌غدا.

3- ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی:

له‌ ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا، كه‌ تاوه‌كوو ئیستا كوردستان به‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ نه‌ته‌وانه‌ داده‌ندرێت كه‌ له‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ ڕاگه‌یاندنی Ùˆ بنیاتنانی ده‌Ùˆ‌‌ÚµÙ‡‌‌تدایه Ùˆ به‌Ù… پێیه‌Ø´ مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ دیفاكتۆی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌كه‌ن، له‌Ù… حاڵه‌ته‌دا Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ نزم ده‌بێته‌وه‌ Ùˆ گرنگیی ئێستای نامێنێت. چونكه‌ تاوه‌كوو ئێستا ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان- سه‌ره‌ڕای هه‌ڵوێستی فه‌رمییان- خۆیان ئاماده‌ ده‌كرد كه‌ له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی كوردستان، ئه‌وه‌ له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی گریمانه‌كراوی كوردستاندا به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئاسایشی Ùˆ ئابووری Ùˆ سیاسییه‌كانیان پارێزراو بێت.

به‌ڵام له ‌پاش ده‌Ù†Ú¯ÛŒ نه‌خێر به‌ ڕیفراندۆم، ئه‌وه‌ مامه‌ÚµÙ‡‌یان ده‌گۆڕێت Ùˆ زیاتر گرنگی به‌ به‌غدا ده‌ده‌Ù† و، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌رێمی كوردستان په‌یوه‌ندییان هه‌بێت له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ناوه‌نده‌وه‌ ده‌بێت. لێره‌ به‌دواوه‌ له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا هه‌رێمی كوردستان Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ جارانی نامێنێت چونكه‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان به‌ نه‌خێر ده‌نگیان داوه‌ Ùˆ نایانه‌وێت له‌ عێراق جیا ببنه‌وه‌ØŒ بۆیه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانیش ڕێز له‌Ùˆ بڕیاره‌ دیموكراسییه‌ Ùˆ ده‌Ù†Ú¯Ù‡‌ ده‌گرن. بۆیه‌ ته‌نانه‌ت كۆمپانیا بیانییه‌كانیش مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆیان كه‌متر ده‌كه‌نه‌وه Ùˆ‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ لقه‌كانیانه‌وه‌ یاخود ناوه‌نده‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان كار ده‌كه‌Ù†. به‌Ù… پێیه ئه‌نجامی ڕیفراندۆم به‌ نه‌خێر‌ØŒ كاریگه‌ری له‌سه‌ر دابه‌زینی ئاستی Ú¯Ù‡‌شه‌سه‌ندن Ùˆ پێشكه‌وتنی ئابووری Ùˆ خۆشگوزه‌رانیی هاووڵاتیانی كوردستان داده‌نێت.

كۆبه‌ند:

ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان له‌ هه‌ر دوو ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌نجامه‌كانی "به‌ÚµÛŽ" Ùˆ "نه‌خێر"ØŒ هه‌ڵگری كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ ده‌رفه‌ته‌ بۆ داهاتووی كوردستان له‌ بواره‌ جۆراوجۆره‌كانی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ ئاسایشی Ùˆ ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵایه‌تی. به‌ڵام مه‌ترسیدارترین سیناریۆ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ نه‌خێره‌ به‌Ù… ڕیفراندۆمه،‌ لانی كه‌Ù… له‌ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ كورت Ùˆ مامناوه‌ندیدا؛ به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازیی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی كودرستان له‌ ئاستی عێراق Ùˆ ناوچه‌ییدا و، Ú•Ù‡‌وایه‌تی له‌ ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی وه‌رده‌گرێته‌وه‌. له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه،‌ ئه‌Ù… ئه‌نجامه‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ لێكترازانی سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ئاستی ناوخۆیی و، به‌Ù… پێیه‌یش ئاسایشی سه‌بازی Ùˆ سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تیی هه‌رێمی كوردستان لاواز ده‌كات. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ ئاسه‌واره‌ نه‌رێنییه‌كانی له‌ ئاستی ناوچه‌یی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا له‌ بواری سیاسی Ùˆ ئابووری بۆ هه‌رێمی كوردستان.

به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی ئه‌نجامی به‌ÚµÛŽ بۆ ڕیفراندۆم به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ ده‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ به‌رز، ده‌توانێت له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌ Ùˆ عێراقدا قورسایی، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ هێزی كوردستان به‌رز بكاته‌وه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌وایه‌تی بداته‌ هه‌ر هه‌نگاوێكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كه‌ به ‌ناوی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستانه‌وه‌ بۆ ڕێزگرتن له‌ ویست Ùˆ ئیراده‌یان له‌ داهاتوودا ئه‌نجامی ده‌دات.

بۆیه‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌ÚµÛŽ به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ به‌رز، ده‌كه‌وێته‌ چوارچێوه‌ÛŒ پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی كوردستان به‌ مانا فره‌Ú•Ù‡‌هه‌ند Ùˆ فراوانه‌كه‌ÛŒ و، Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌كه‌یشی (نه‌خێر)ØŒ ئاسایشی بوونناسانه‌ÛŒ كورد ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌Ø› Ú¯Ù‡‌رچی ڕاسته‌وخۆ پاش ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت ڕانه‌Ú¯Ù‡‌یه‌ندرێت. بۆیه‌ له ‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هه‌ستیار، چاره‌نووسساز، گرنگ Ùˆ پێویسته‌ كه‌ له‌Ù… قۆناغه‌دا ئه‌نجام بدرێت، سه‌ركه‌وتنی ڕیفراندۆمه‌كه‌یه‌ به‌ ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌ÚµÛŽ به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رز، نه‌Ùƒ چۆنێتیی ڕاگه‌یاندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ كورتمه‌ودا یاخود له‌ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ مامناوه‌ندیدا دوای ئه‌نجامی ڕیفراندۆم. به‌Ù… مانایه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ù… بڕیاره‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ كوردستان پێویستیی به‌ كۆده‌Ù†Ú¯ÛŒ هه‌یه‌ØŒ چونكه‌ داهاتوو Ùˆ ئاسایشی كوردستان له‌ژێر كاریگه‌ریی ئه‌نجامه‌كانی ئه‌Ù… ڕیفراندۆمه‌دایه‌ØŒ ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ده‌Ùˆ‌ÚµÙ‡‌تیش ڕانه‌Ú¯Ù‡‌یه‌ندرێت.

 
 
« ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆییی هه‌رێمی كوردستان- عێراق Ùˆ چه‌ند تێبینییه‌ك
« ستراتیژیی سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی دووەم Ùˆ کۆتایی)
« ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، یاخود سیسته‌م Ùˆ حكوومه‌تی دیموكراتیك؟ (بەشی یەکەم)
« توركیا Ùˆ ڕووسیا له‌ بارگرژییه‌وه‌ بۆ ئاساییبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان
« ئاسایشی  مرۆیی - ناسنامه‌ییی كورد، له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا
« ده‌رفه‌ت Ùˆ هه‌ڕه‌شه‌ بونیادی-پێكهاته‌یییه‌كانی دروستبوونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون