PÊNÛS
تیۆریی دادپه‌روه‌ری  

2016-08-25

تیۆریی دادپه‌روه‌ری

A THEORY OF JUSTICE

جۆن ڕاوڵز

له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ زیاتر له‌ هه‌موو بابه‌تێك هزری فه‌یله‌سووف، بیرمه‌ندان Ùˆ ته‌نانه‌ت خه‌ÚµÙƒÛŒ ئاساییشی به‌ خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كرده‌وه‌ØŒ Ú†Ù‡‌مكی "دادپه‌روه‌ری" بووه‌. به‌ درێژایی قۆناغه‌ جۆراوجۆره‌كانی مێژوو Ùˆ ئاستی تێگه‌یشتن Ùˆ بارودۆخی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌كان پێناسه‌ÛŒ جۆراوجۆر Ùˆ ته‌نانه‌ت جیاوازیش بۆ ئه‌Ù… Ú†Ù‡‌مكه‌ Ùˆ بابه‌ت Ùˆ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ÛŒ كراوه‌. ئه‌Ù… مشتومڕه‌ تا ئێستاكه‌Ø´ هه‌ر درێژه‌ÛŒ كێشاوه‌. هه‌ر كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ هزری Ùˆ بیرمه‌ندێكیش هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ØŒ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ بنه‌ما Ùˆ بنچینه‌یه‌Ùƒ دادپه‌روه‌ری پێناسه‌ بكات.

به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ تیۆر Ùˆ ڕوانگه‌ÛŒ جۆن ڕاوڵز جیا ده‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌یه،‌ كه‌ ناوبرا هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ بنه‌مایه‌ÙƒÛŒ پته‌Ùˆ بدۆزیته‌وه‌ كه‌ ئه‌Ù… Ú†Ù‡‌مكه‌ گرێدراوی هیچ Ú†Ù‡‌مكێكی خێر Ùˆ چاكه‌ÛŒ سه‌رووتر یاخود مێتافیزیكی "ئه‌خلاقی Ùˆ فه‌لسه‌فی Ùˆ ئایینی" نه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ جێگه‌ÛŒ Ú•Ù‡‌زامه‌ندی Ùˆ قبووڵی هه‌موو مرۆڤه‌كان بێت، سه‌ره‌ڕای جیاوازییه‌كانیان له‌ ڕووی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ØŒ ئایین، نه‌ته‌وه‌ Ùˆ ره‌Ú¯Ù‡‌ز Ùˆ...هتد. یان به‌ وته‌ÛŒ خۆی، دادپه‌روه‌رییه‌ÙƒÛŒ گونجا Ùˆ شیاو Ùˆ مونسیفانه‌ بێت. بۆیه‌شه‌ كه‌ ماف (RIGHTS)  Ù„Ù‡‌ سه‌رووی خێر Ùˆ چاكه‌ Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندی (GOOD)  Ø¯Ø§Ø¯Ù‡‌نێت Ùˆ به‌ دوای ئه‌Ùˆ خاڵه‌دا ده‌گرێت، كه‌ هاوبه‌Ø´ Ùˆ به‌Ù¾ÛŽÛŒ Ú•Ù‡‌ڤامه‌ندی هه‌مووان Ùˆ له‌سه‌ر بنه‌مای عه‌قڵانییه‌تێك (THE RATIONAL) كه‌ مه‌عقوول (THE RESIONABLE) بێت. جۆن ڕاوڵز هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆتایی به‌ دژیه‌كییه‌كانی "ئازادی Ùˆ یه‌كسانی" بێنێت Ùˆ پێكه‌وه‌ كۆیان كاته‌وه‌ØŒ به‌ڵام هیچ كامه‌یان نه‌كاته‌ قوربانی ئه‌وه‌ÛŒ تریان.

گرنگیی ڕاوڵز له‌وه‌دا‌یه‌ كه‌ نایه‌وێت له‌ جیهانی هزر Ùˆ تیۆریدا قه‌تیس بمێنێته‌وه،‌ به‌ڵكوو دیهه‌وێت له‌سه‌ر ئه‌Ù… جیهانه ‌Ùˆ له‌ ئه‌رزی واقعدا، سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ سیاسی-كۆمه‌ڵایه‌تی بونیاد بنرێت، كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌Ù… دادپه‌روه‌رییه‌ مونسیفانه‌یه‌ كه‌ داوای ده‌كات.

جۆن ڕاوڵز (1921-2002) فه‌یله‌سووفی ئه‌مریكی، بڕوانامه‌ÛŒ به‌كالۆریۆسی له‌ زانكۆی پرینستۆن وه‌رگرت Ùˆ به‌شداریی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی دوومی كرد. پاشان له‌ ساڵی 1946 له ‌ڕیزی‌ سوپای ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هاته‌ ده‌ره‌وه‌ Ùˆ Ú¯Ù‡‌ڕایه‌وه‌ پرینستۆن Ùˆ بڕوانامه‌ÛŒ دكتۆراكه‌ÛŒ له‌ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ ئه‌خلاق له‌Ù… زانكۆیه‌ وه‌رگرت. ڕاوڵز نزیكه‌ÛŒ 40 ساڵ له‌ زانكۆی هارڤارد وانه‌ÛŒ گوتۆته‌وه Ùˆ به‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ به‌ناوبانگترین بیرمه‌ندانی سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌Ù… Ùˆ به‌تایبه‌ت هزری سیاسیی لیبرالیزم داده‌ندرێت.

كتێبی "تیۆریی دادپه‌روه‌ری" به‌ یه‌كه‌مین Ùˆ له‌وانه‌یه‌ گرنگترین به‌رهه‌Ù…ÛŒ ڕاوڵز Ùˆ ته‌نانه‌ت به‌رهه‌Ù… له ‌سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌Ù… دا‌بنرێت كه‌ له‌سه‌ر دادپه‌روه‌ری نووسرابێت. ئه‌Ù… كتێبه‌ له ‌ساڵی 1971 بڵاو كرایه‌وه‌ Ùˆ پاشان له‌ ساڵانی 1975 Ùˆ 1999 پێداچوونه‌وه‌ÛŒ بۆ كراوه‌. ئه‌Ù… نووسینه،‌ دووباره‌ به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ÛŒ گریبه‌ستی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ÛŒ بنه‌مایه‌ÙƒÛŒ پته‌Ùˆ Ùˆ بنچینه‌یی بۆ دادپه‌روه‌ری. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ ڕاوڵز مافی سروشتی Ùˆ مافی مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ گرێبه‌ست له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بیروڕای ئیمانوێل كانت (فه‌یله‌سووفی ئه‌ڵمانی) گرێ ده‌دات Ùˆ ده‌یكاته‌ بنچینه‌یه‌ÙƒÛŒ پته‌Ùˆ بۆ ڕۆنانی تیۆرییه‌كه‌ÛŒ له‌باره‌ÛŒ دادپه‌روه‌رییەوە. ئامانجی ڕاوڵز له‌ خستنه‌ڕووی تیۆریی دادپه‌روه‌ری، پێناسه‌ Ùˆ به‌رگرییه‌ له‌ Ú†Ù‡‌مكێكی تایبه‌تی دادپه‌روه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ بونیادنانی Ú†Ù‡‌مكێكی ئه‌خلاقی، كرده‌یی Ùˆ سیسته‌ماتیك له‌ دادپه‌روه‌ری،‌ له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ڕوانگه‌ÛŒ لیبرالیزمدا.

له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ڕاوڵزه‌وه‌ ئامانجی سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ùˆ كۆتاییی دامه‌زراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، ده‌سته‌به‌ركردن Ùˆ دابینكردنی دادپه‌روه‌رییه‌. به بڕوای ڕاوڵز، دادپه‌روه‌ری له ‌سه‌رووی زۆربه‌ÛŒ به‌هاكانه‌وه‌یه‌ØŒ وه‌كوو خۆشبه‌ختی Ùˆ ته‌نانه‌ت ئازادی. به‌Ù… پێیه،‌ ڕاوڵز بڕوای وایه‌ كه‌ دادپه‌روه‌ری چوارچێوه‌یه‌كه‌ كه‌ تاكه جیاوازه‌‌كان ده‌رفه‌تی به‌دواداچوونی به‌ها Ùˆ ئاواته‌ ویستراوه‌كانی خۆیانی تێدا ده‌سته‌به‌ر ده‌كه‌Ù†. بۆیه‌یش په‌یوه‌ندیی نێوان دوو Ú†Ù‡‌مكی "دادپه‌روه‌ری Ùˆ ئازادی"ØŒ كه‌ به‌ ڕواڵه‌ت له‌ هزری سیاسی Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ ڕووی ژیانی واقعیشه‌وه‌ پێكناكۆكن، به‌ بزوێنه‌ر Ùˆ كه‌ڵكه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ سه‌ره‌كیی ڕاوڵز داده‌ندرێت.

ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌ÛŒ سه‌ره‌كیی تیۆریی دادپه‌روه‌ریی ڕاوڵز ئه‌وه‌یه‌:‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ سه‌رچاوه‌ سروشتییه‌كان سنووردارن Ùˆ مرۆڤه‌كان به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ خۆویست Ùˆ چاوچنۆكن، بۆیه‌ له‌سه‌ر دابه‌شكردن Ùˆ سوودمه‌ندبوون له‌Ù… سه‌رچاوانه‌ تووشی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ ململانێ ده‌بن. بۆ چوونه‌ده‌ر له‌Ù… گرفت Ùˆ كێشانه،‌ پێویستیمان به بنه‌ماكانی‌ دادپه‌روه‌ری هه‌یه‌. به‌Ùˆ مه‌رجه‌ÛŒ كه‌ مرۆڤه‌كانی داڕێژه‌ر‌ÛŒ بنه‌ماكانی دادپه‌روه‌ری، له‌ دۆخ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌ره‌تاییدا گریمانه‌ بكه‌ین. له‌Ù… دۆخه‌دا مرۆڤه‌كان له‌پشت په‌رده‌یه‌ÙƒÛŒ نه‌زانی(جهل)دا ده‌ژین.

ڕاوڵز، وا گریمانه‌ ده‌كات كه‌ له‌Ù… دۆخه‌ نموونه‌یی Ùˆ سه‌ره‌تایییه‌دا بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ بنه‌ماكانی دادپه‌روه‌ری، كه‌ هه‌مووان له‌سه‌ری ÙƒÛ†Ùƒ بن Ùˆ بڕیار بده‌ن، ئه‌وه‌ مرۆڤه‌كان جیاوازیی‌ كه‌لتووری Ùˆ ئه‌تنیكی Ùˆ نه‌ژادی Ùˆ ...هتد، له‌به‌رچاو ناگرن Ùˆ هه‌مووان له‌ تێگه‌یشتنێكی مامناوه‌نده‌ÛŒ Ùˆ ئاساییدان Ùˆ له‌ نه‌زانیدا پێكه‌وه‌ یه‌كسانن.

‌بۆ ڕاوڵز ئه‌Ù… نه‌زانییه‌ زۆر گرنگه، چونكه‌ تاكه‌كان سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ به‌دوای به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیانن، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ نازانن له‌ داهاتوودا Ú†ÛŒ ده‌بێت ئه‌وه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئینساف بڕیار ده‌ده‌ن،‌ كه‌ نه‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ زاڵبوونی به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌تی تاكه‌كه‌سی Ùˆ گرووپی. بۆیه‌ له‌Ù… دۆخه‌دا ڕاوڵز بڕوای وایه‌ كه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ مرۆڤه‌كان بتوانن پێكه‌وه‌ بژین، ئه‌وه‌‌ گرێبه‌ست پێكه‌وه‌ ده‌كه‌Ù† كه‌ به‌ناچاری ئه‌Ù… گرێبه‌ستانه‌ مونسیفانه‌یه‌. لێره‌وه‌یه‌ كه‌ تیۆریی ڕاوڵز له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú†Ù‡‌مكی "ئینساف" گرێ ده‌درێت.

به‌گشتی، تیۆریی دادپه‌روه‌ریی ڕاوڵز له‌ سێ بنه‌مای بنچینه‌یی Ù¾ÛŽÙƒ دێت: 1- بنه‌مای ئازادیی یه‌كسان 2- بنه‌مای یه‌كسانیی مونسیفانه‌ له‌ ده‌رفه‌ته‌كان 3- بنه‌مای جیاوازی.

به‌Ù… پێیه‌Ø´ØŒ ڕاوڵز بڕاوی وایه‌ كه‌ ئه‌Ù… بنه‌ما Ùˆ پره‌نسیپانه‌ ده‌بنه‌ Ù‡Û†ÛŒ هاتنه‌ئارای     "دادپه‌روه‌ری وه‌كوو ئینساف(Justice as Fairness) ". به‌Ù… مانایه‌ كه‌ "هه‌موو  له‌ ئازادیدا یه‌كسانن، به‌ڵام نایه‌كسانییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابوورییه‌كان پێویسته‌ Ú•ÛŽÙƒ بخرێنه‌وه‌ به‌ دوو مه‌رج: 1- زۆرترین سوودی بۆ خوارترین چینه‌كانی كۆمه‌ڵگا هه‌بێت(بنه‌مای جیاوازی) 2- نایه‌كسانی له‌ پله‌ Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ پۆست Ùˆ..هتد هه‌یه‌ Ùˆ پێویسته،‌ به‌ڵام به‌ مه‌ر‌جی هه‌بوونی ده‌رفه‌تی یه‌كسان بۆ هه‌مووان بۆ وه‌رگرتنی ئه‌Ù… پۆست Ùˆ پێگانه‌(بنه‌مای یه‌كسانیی مونسیفانه‌ÛŒ ده‌رفه‌ته‌كان.)

كتێبی تیۆریی دادپه‌روه‌ری، له سێ فه‌سڵ Ùˆ‌ Ù†Û† به‌Ø´ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ù¾ÛŽÙƒ دێت.

فه‌سڵی یه‌كه‌Ù… تایبه‌ته‌ به‌ (تیۆری). له‌ به‌Ø´ÛŒ یه‌كه‌مدا به‌ ناونیشانی دادپه‌روه‌ری وه‌كوو ئینساف (JUSTICE AS FAIRNESS) ڕاوڵز هه‌ÙˆÚµ ده‌دات كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ پرس Ùˆ Ú†Ù‡‌مك Ø´ÛŒ بكاته‌وه‌ Ùˆ له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ دێت: Ú•Û†ÚµÛŒ دادپه‌روه‌ری، بابه‌تی دادپه‌روه‌ری، بیرۆكه‌ÛŒ سه‌ره‌كیی تیۆریی دادپه‌روه‌ری، دۆخی سه‌ره‌تایی Ùˆ پاساو یاخود به‌ÚµÚ¯Ù‡‌بۆهێنانه‌وه‌ØŒ سوودگه‌راییی كلاسیك، Ú†Ù‡‌ند به‌راوردكارییه‌ك، ده‌روونگه‌رایی، پرس Ùˆ كێشه‌ÛŒ ئه‌وله‌وییه‌ت، Ú†Ù‡‌ند تێبینییه‌Ùƒ ده‌رباره‌ÛŒ تیۆریی ئه‌خلاق.

به‌Ø´ÛŒ دووه‌Ù… تایبه‌ته‌ به‌ بنه‌ماكانی دادپه‌روه‌ری (THE PRINCIPLES OF JUSTICE). له‌Ù… به‌شه‌دا ڕاوڵز له‌ Ú†Ù‡‌ند باسێكدا ئه‌Ù… پرسانه‌‌ Ø´ÛŒ ده‌كاته‌وه‌: دامه‌زراوه‌كان Ùˆ دادپه‌روه‌ریی فه‌رمی، دوو بنه‌مای دادپه‌روه‌ری، ته‌فسیره‌كانی بنه‌مای دووه‌Ù…ØŒ یه‌كسانیی دیموكراتیك Ùˆ بنه‌مای جیاوازی، یه‌كسانیی مونسیفانه‌ÛŒ ده‌رفه‌ته‌كان Ùˆ دادپه‌روه‌ریی بێگه‌ردی كرده‌یی یاخود پرۆسه‌یی، چاكه‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان وه‌كوو بنچینه‌ÛŒ چاوه‌ڕوانییه‌كان، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان، لایه‌نگری Ùˆ هۆگری بۆ یه‌كسانی،  بنه‌ماكانی تایبه‌ت به‌ تاكه‌كان: بنه‌مای ئینساف، بنه‌ماكانی تایبه‌ت به‌ تاكه‌كان: ئه‌ركه‌ سروشتییه‌كان.

به‌Ø´ÛŒ سێیه‌Ù… تایبه‌ته‌ به‌ شیكردنه‌وه‌ÛŒ بارودۆخی بنه‌ره‌تی (THE ORIGINAL POSITION)ØŒ كه ڕاوڵز هه‌ÙˆÚµ ده‌دات‌ له‌ دووتوێی ئه‌Ù… باسانه‌دا بیخاته‌ ڕوو: سروشتی به‌ÚµÚ¯Ù‡‌هێنانه‌وه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ دادپه‌روه‌ری، خستنه‌ڕووی ئه‌لته‌رناتیڤه‌كان، دۆخی دادپه‌روه‌ری، به‌ربه‌سته‌ فه‌رمی Ùˆ ڕواڵه‌تییه‌كانی Ú†Ù‡‌مكی ماف، په‌رده‌ÛŒ نه‌زانی، عه‌قڵانیه‌تی لایه‌نه‌كان، ئه‌Ùˆ به‌ڵگانه‌ÛŒ كه‌‌ ده‌Ú¯Ù‡‌نه‌ دوو بنه‌مای دادپه‌روه‌ری، به‌ÚµÚ¯Ù‡‌هێنانه‌وه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ سوودمه‌ندیی مامناوه‌ندی، Ú†Ù‡‌ند كێشه‌ Ùˆ گرفتێكی بنه‌مای مامناوه‌ندی، Ú†Ù‡‌ند ÙƒÛ†ÚµÙ‡‌كه‌ÛŒ بنه‌Ú•Ù‡‌تی بۆ دوو بنه‌مای دادپه‌روه‌ری و، باسی كۆتاییی ئه‌Ù… به‌شه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ڕوونكردنه‌وه‌ÛŒ سوودگه‌راییی كلاسیك، بێلایه‌Ù†ÛŒ Ùˆ خێرخوازی Ùˆ مرۆڤدۆستی.

لێره‌وه‌ فه‌سڵی دووه‌Ù…ÛŒ كتێبه‌كه‌ÛŒ ڕاوڵز ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ (دامه‌زراوه‌كان). له‌Ù…‌ فه‌سڵه‌دا ڕاوڵز به‌Ø´ÛŒ چواره‌Ù…ÛŒ كتێبه‌كه‌ÛŒ ته‌رخان كردووه‌ بۆ‌ ناونیشانی  "ئازادیی یه‌كسان" ( EQUAL LIBERTY ). بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌یش له‌ Ú†Ù‡‌ند باسێكدا، Ú†Ù‡‌ندین پرس به‌Ù… ناونیشانانه‌ ده‌خاته ‌ڕوو:  زنجیره‌ÛŒ چوار قۆناغی، Ú†Ù‡‌مكی ئازادی، ئازادیی یه‌كسان له‌ بواری ویژداندا، تۆلێرانس(پێكه‌وه‌هه‌ڵكردن) Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی، هه‌بوون Ùˆ نه‌بوونی لێبورده‌یی Ùˆ پێكه‌وه‌هه‌ڵكردن، دادپه‌روه‌ریی سیاسی Ùˆ ده‌ستوور، به‌ربه‌ست Ùˆ سنووره‌كانی سه‌ر بنه‌مای به‌شداری‌ØŒ حكومڕانیی یاسا، پێناسه‌ÛŒ ئه‌وله‌ویه‌تی ئازادی، لێكدانه‌وه‌ÛŒ كانتی بۆ دادپه‌روه‌ریی وه‌كوو ئینساف.

به‌Ø´ÛŒ پێنجه‌Ù… (DISTRIBUTIVE SHARES)ØŒ تایبه‌ته‌ به‌ هاوبه‌شیكردن Ùˆ پشكه‌كانی دابه‌شینه‌وه. به‌Ù… واتایه،‌ لێره‌وه‌ ڕاوڵز له‌ Ú†Ù‡‌ند باسێكدا گرنگی به‌ Ú•Ù‡‌هه‌ندی ئابووری له‌ په‌یوه‌ندیی به‌ دادپه‌روه‌ری ده‌دات. به‌Ù… مانایه‌ ‌ كه‌ لێره‌دا ڕاوڵز گرنگیی زۆر به‌ دادپه‌روه‌ریی دابه‌شكاری Ùˆ دابه‌شینه‌وه‌ ده‌دات.

به‌Ø´ÛŒ شه‌شه‌Ù… (DUTY AND OBLIGATION)ØŒ تایبه‌ته‌ به‌ ئه‌رك Ùˆ پابه‌ندبوون Ùˆ هه‌روه‌ها بابه‌ته‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ نافه‌رمانیی مه‌ده‌Ù†ÛŒ له‌ هه‌مبه‌ر یاسا نادادپه‌روه‌كان‌ Ùˆ پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌Ù… بواره‌.

له‌ فه‌سڵی سێیه‌Ù… Ùˆ كۆتاییدا به‌Ø´ÛŒ حه‌وته‌Ù…ÛŒ كتێبه‌كه (GOODNESS AS RATIONALITY)‌ØŒ تایبه‌ت كراوه‌ به‌ ناونیشانی "چاكه‌خوازی، وه‌كوو عه‌قڵانییه‌ت" Ùˆ هه‌روه‌ها پرسه‌كانی وه‌كوو پێویستیی تیۆریی چاكه‌ Ùˆ پێناسه‌كردنی چاكه‌ Ùˆ عه‌قڵانیه‌تی ڕاوێژكاری Ùˆ گفتوگۆیی Ùˆ Ú†Ù‡‌ند بابه‌تی تر ده‌خرێته ‌ڕوو.

له‌ به‌Ø´ÛŒ هه‌شته‌Ù… (THE SENSE OF JUSTICE)دا، ڕاوڵز  Ù‡Ù‡‌ÙˆÚµ ده‌دات مانا Ùˆ واتای مه‌به‌ستی خۆی له‌ دادپه‌روه‌ری، له‌Ù… به‌شه‌دا بخاته ‌ڕوو. لێره‌دا ڕاوڵز بنه‌مای ئه‌خلاقی له‌‌ Ú†Ù‡‌ند بوارێك بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ÛŒ دادپه‌روه‌ری ده‌خاته‌ به‌رباس Ùˆ لێكدانه‌وه‌.

به‌Ø´ÛŒ نۆیه‌Ù… (THE GOOD OF JUSTICE) Ùˆ كۆتاییی كتێبه‌كه‌ÛŒ ڕاوڵز  تایبه‌ت كراوه‌ به‌ چاكه‌ÛŒ دادپه‌روه‌ری. له‌Ù… به‌شه‌دا ڕاوڵز Ú†Ù‡‌ند پرسێك تاووتوێ ده‌كات، به‌تایبه‌ت كێشه‌ Ùˆ پرسی چاوچنۆكی Ùˆ یه‌كسانی Ùˆ خۆویستی Ùˆ بابه‌ته‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ دادپه‌روه‌ری Ùˆ چاكه‌ Ùˆ هه‌روه‌ها زه‌مینه‌ Ùˆ ئه‌وله‌ویه‌تی ئازادی Ùˆ Ú†Ù‡‌ند پرسێكی تر ڕوون ده‌كاته‌وه‌.

له‌ كۆتاییدا ده‌توانین بڵێین تیۆریی دادپه‌روه‌ریی ڕاوڵز، بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ هاتنه‌ئارای Ú†Ù‡‌ندین لێكدانه‌Ù‡‌وه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌خنه‌ Ùˆ گفتوگۆی چڕوپڕی زانستی Ùˆ ئه‌كادیمی له‌ چوارچێوه‌ÛŒ لیبرالیزم Ùˆ له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ڕوانگه‌ÛŒ لیبرالیزم. ئه‌مه‌یش یارمه‌تیده‌ر Ùˆ Ú•‌ێنیشانده‌رێكی زۆر باش بووه‌ بۆ  تێگه‌یشتن له‌ پرس Ùˆ كێشه‌ Ùˆ گرفته‌كانی جیهان Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ سه‌رده‌Ù… Ùˆ سڕینه‌وه‌ÛŒ جیاكاری له‌نێوان تاك Ùˆ چین Ùˆ ته‌نانه‌ت گرووپه‌كان Ùˆ باشتركردنی دۆخی ژیانی تاكه‌كان Ùˆ Ú•Ù‡‌خساندنی هه‌Ù„ÛŒ یه‌كسان Ùˆ گرنگیپێدان به‌ بابه‌ته‌كانی چاودێریی كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ته‌ندروستی Ùˆ په‌روه‌رده‌ Ùˆ خوێندن بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ نایه‌كسانییه‌كان و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ هه‌وڵدان بۆ دووباره‌ پێداچوونه‌وه‌ Ùˆ بونیادنانه‌وه‌ÛŒ دادپه‌روه‌رانه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌ ئابووری، سیاسی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان Ùˆ... هتد، نه‌Ùƒ له‌ ناوخۆی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت Ùˆ كۆمه‌ڵگاكان به‌ڵكوو له‌ ئاستی نێوان ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تان Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیش.

A Theory of Justice, by John Rawls, the Belknap Press of Harvard University Press, 1971.

بۆ دابه‌زاندنی:

http://www.univpgri-palembang.ac.id/perpus-fkip/Perpustakaan/American%20Phylosophy/John%20Rawls%20-%20A%20Theory%20of%20Justice~%20Revised%20Edition.pdf

 

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون