PÊNÛS
 
حەشدی شەعبی چییە Ùˆ بۆ Ú† مەبەستێك دروست كراوە؟ 
     2017-06-22
جونا سوبحی - دڵخواز ئیسماعیل

حەشدی شەعبی چییە و بۆ چ مەبەستێك دروست كراوە؟

Ù…. دڵخواز ئیسماعیل عەزیز – Ù…. جونا سوبحی جەمیل/ مامۆستا Ù„Û• زانكۆی سەڵاحەددین –كۆلیژی یاسا Ùˆ زانستە سیاسییەكان

پێشه‌ÙƒÛŒ:

دوای تێپەڕبوونی (13) ساڵ بەسەر كۆتاییهاتن Ùˆ ڕووخانی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ پێشووی عێراق، پێشهاتە سیاسییەكان ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽ گۆڕانكارییان بەدوای خۆیاندا هێنا، گرنگترینیان: دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی Ùˆ نەبوونی ئاسایش، بەردەوامیی ناكۆكی لەناو دەوڵەت، بەش بەشی (محاصصة) تائیفەگەری Ùˆ قەیران Ùˆ تەنگژە سیاسییە توندەكان. ئەمانە دەرەنجامی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÛŽÙƒ پرس بوو، لەوانە: گرێدراویی نه‌رێنیی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بە بۆماوە مێژوویییەكانه‌وه‌ØŒ لاوازیی كەلتووری فرەیی Ùˆ فرەڕەنگی، زاڵبوونی بەرژەوەندیی تەسك Ùˆ لایەنگیریی لاوەكی لەسەر بەرژەوەندیی گشتی، نادادپەروەری Ù„Û• دابەشكردنی داهاتی دەوڵەت، لێكدانەوەی Ù‡Û•ÚµÛ•ÛŒ ئایین Ùˆ خستنەكاری Ù„Û• خزمەتی بەرژەوەندییە سیاسییەكان Ùˆ دەستێوەردانی دەرەكی Ùˆ كاریگەرییەكانی، هەموو ئەو هۆیانە Ùˆ Ù‡ÛŒ تریش، بوونە مایەی شكستی حكوومەت و، قەیرانی تری بەدوادا هات بۆ بەڕێوەبردنی دەوڵەت. بۆیە ئەنجامی كۆتاییی هەموو ئەم كارانە، هاتنی داعش بوو بۆ عێراق و، هه‌روه‌ها دەسەوەستانی هێزەكانی ئاسایش بەرامبەریان. له‌به‌ر ئه‌وه‌ØŒ بە ڕەچاوكردنی ئەم هەموو پرسانە لەژێر ئاسەواری هەرەسهێنانی خێرای سوپای عێراق بەرامبەر جەنگی چەتەكان به‌ ده‌ستی ڕێكخراوی داعش‌ØŒ بووە مایەی لەدایكبوونی حەشدی شەعبی Ù„Û• ساڵی 2014 Ù„Û• سەروبەندی ئەم دۆخە قەیراناوی Ùˆ تەنگژاوییەی عێراقدا؛ بۆیە لێرەدا Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەین تیشک بخەینە سەر ئەم خاڵانەی خوارەوە:

حەشدی شەعبی چییە؟

حەشدی شەعبی Ù„Û• (13/6/2014) لەسەر فەتوای مەرجەعی گەورەی شیعەكان "ئایەتوڵڵا عەلی سیستانی" بۆ دژایەتیكردنی داعش Ùˆ ڕزگاركردنی عێراق دامەزراوە. ئەم حەشدە هێزیكی نانیزامی Ùˆ ناسه‌ربازییە و، تەنیا Ù„Û• كەسانی شیعەمه‌زهه‌ب Ù¾ÛŽÙƒ هاتوون. هەروەها میزانییەكه‌ÛŒ بە (60) ملێون دۆلاری ئەمریكی دەخەملێنرێت كه‌ Ù„Û• موازەنەی دارایی بۆ ساڵی 2015 تەرخان كراوە. لێرەدا جێی خۆیەتی بپرسین: هۆكارەكانی سەرهەڵدانی حەشدی شەعبی Ù„Û• عێراق چین؟

دەكرێت بڵێین ئەم گرووپە ÙˆÛ•Ùƒ هێزێكی زیاده‌ÛŒ هاوكار بۆ سوپای عێراقی Ùˆ هێزە ئەمنییەكان و، بە Ù‡Û†ÛŒ بێتواناییی هێزە عێراقییەكان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش بە شێوەیەكی تایبەت، Ù¾ÛŽÙƒ هێنرا. ئەم ڕێكخراوە تیرۆریستییە بە یەكێك Ù„Û• مەترسیدارترین قەیرانەكان دادەنرێت ÙƒÛ• ڕووبەڕووی عێراق بۆتەوە. هۆكاری كؤتايي بریتی بوو Ù„Û• زیادبوونی هةژموونیی هێزی شیعە لەسەر حسابی هێزی سوننەی عێراق .

پێكهاتەكانی حەشدی شەعبی

حەشدی شەعبی Ù¾ÛŽÙƒ دێت Ù„Û• هاوپەیمانێتیی (42) گرووپی چەكداری شیعە. ئەم گرووپانە بەپێی مێژوو دامەزراون؛ بۆیە دەتوانین ئەم گرووپانە بەپێی شوێنی دامەزراندن Ùˆ هۆكاری دامەزراندیان دابەشیان بكەینه‌ سه‌ر سێ‌ بەش:

بەشی یەكەم: ئەو گرووپانەن ÙƒÛ• Ù¾ÛŽØ´ فەتوای عەلی سیستانی، به‌ مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندیی شیعەكان  Ù„Û• عێراق دامەزرابوون. ئەم گرووپانە Ù„Û• قۆناغی جیاوازدا ئامانجی جیاوازیان هەبووە، بەڵام هەرسێكیان Ù„Û• دوو خاڵدا یەك دەگرنەوە ÙƒÛ• بریتین Ù„Û•: دژایەتیی ئەمریكا Ù„Û• عێراق Ùˆ ناوچەكەدا Ù„Û• لایەك و، پشتگیریكردنیان Ù„Û• لایەن دەوڵەتی ئێرانەوە Ù„Û• لایەكی ترەوە.

ئەم بەشە Ù„Û• (3) جۆر Ù¾ÛŽÙƒ هاتووە: ڕێكخراوی فەیلەقی بەدر، كەتیبەی حزبوڵڵا Ùˆ عەسائیبی ئەهلی Ù‡Û•Ù‚. ڕێكخراوی فەیلەقی بەدر Ù„Û• ساڵی 1982 Ù„Û• وڵاتی ئێران Ù„Û• لایەن "عه‌بدولعه‌زیز حه‌كیم" Ù¾ÛŽÙƒ هێنرا. ئەمە باڵێكی  سەربازی Ùˆ هەواڵگریی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامیی عێراقە. ئەم ڕێكخراوە Ù„Û• ماوەی "جەنكی عێراق Ùˆ ئێران"دا ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازیی Ù„Û• دژی عێراق ئه‌نجام دا و، "هێزەكانی پاسدارانی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئێرانی" Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ باڵای Ù„Û• دامەزراندن Ùˆ پێكهێنانیدا هەبووە. ژمارەی ڕاستەقینەی ڕێكخراوی بەدر نەزانراوە، بەڵام بە ڕوانین بۆ بارودۆخی ئیستا، بە گەورەترین میلیشیا Ù„Û• گۆڕەپانی سیاسیی عێراق دادەنرێت؛ بە شێوەیەكی گشتی، دەكرێت وەها بخەملێنین ÙƒÛ• ژمارەیان ده‌گاته‌ نزیكەی (20) هەزار چەكدار. ناوەندی سەرەكیی ئەم ڕێكخراوە دەكەوێتە پارێزگه‌ÛŒ بەغدا. "هادی عامری" بە سەرۆكی ڕێكخراوی بەدر دادەنرێت ÙƒÛ• پاش ڕووداوەكانی داعش، ناوبانگی باشی بەدەست هێنا.

ئەم ڕێكخراوە، چالاكییەكانی Ù„Û• باكووری بەغدا Ùˆ پاریزگه‌ÛŒ كەركووك Ùˆ دوزخورماتوو Ùˆ ئامرلی Ùˆ سه‌ڵاحه‌ددین Ùˆ دیالە ئەنجام دەدات. كەتائیبی حزبوڵڵا، Ù„Û• لایەن حزبوڵڵای لوبنانییه‌وه دامەزراوە؛‌ ÙƒÛ• پەیوەندییەكی باشی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ كەتیبەكانی تر ÙˆÛ•Ùƒ: سه‌ییدولشوهه‌دا، كه‌تائیبی ئیمامی عه‌لی، نو‌جه‌با، عێراق، سكرتیری گشتیی كەتیبەكانی حزبوڵڵادا هەیە. فەرماندەی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی حزبوڵڵا دژی داعش "جاسم جه‌زائیری"یە؛ هەروەها ژمارەیەك توركمان لەناو ئەم ڕێكخراوەدا Ù‡Û•Ù† بەتایبەتی پێكهاتەكانی لقی حزبوڵڵا  Ù„Û• باكووری كەركووك Ùˆ دەوروبەری كەركووكدا Ù‡Û•Ù†. ڕێكخراوێكی تر لەژێر ناونیشانی "عەسائیبی ئەهلی Ù‡Û•Ù‚" بە سەرۆكایەتیی "قه‌یس خه‌زعه‌Ù„ÛŒ" دامه‌زرا، كه‌ ژمارەیان دەگاتە نزیكەی (10) هەزار چەكدار. ئەم ڕێكخراوه‌ Ù„Û• چالاكییەكانی بەردەوام بوو تاوەكوو ساڵی 2014ØŒ ÙƒÛ• بۆتە كاریگەرترین هێزی شیعی Ù„Û• ڕووبەڕووبوونەوەی داعش و، ئەم ڕێكخراوە بەوە ناسراوە Ùˆ به‌وه‌ Ù„Û• بەشەكانی تر جیا دەكرێتەوە، ÙƒÛ• ئامرازی توندوتیژی Ù„Û• ناوچەكانی به‌غدا Ùˆ دیاله‌ Ùˆ دوزخورماتوو بەكار دەهێنێ.

بەشی دووەم: ئەم گرووپانە ئەندامەكانیان شیعەن، خەڵكی عێراقن Ùˆ Ù„Û• عێراق دامەزراون، ÙƒÛ• چوار جۆرن Ùˆ بریتین Ù„Û•: سەرایا خوراسانی، لیوا ئەبولفەزلی عەباس، بزووتنەوەی حزبوڵڵای نوجه‌با، جه‌یشی كەڕاڕ. خاڵی هاوبەشیان پاراستنی بەرژەوەندیی شیعەیە Ù„Û• ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست Ùˆ پشتگیری Ù„Û• دەسەڵاتی ئەسەدە Ù„Û• سووریا. دامەزرێنەری سەرەكیی ئەم گرووپانە، كۆماری ئیسلامیی ئێرانە، ÙƒÛ• Ù„Û• ڕووی سەربازی Ùˆ ئابوورییه‌وه‌ یارمەتییان دەدات.

بەشی سێیەم: ئەم گرووپانە دوای فەتواكەی عەلی سیستانی، گەورە مەرجەعی شیعە، Ù„Û• عێراق دامەزراون. ئەم بەشە دوو جۆر لەخۆە دەگرێت: جۆری یەكەم، ئەو حزب Ùˆ ڕێكخراوە سیاسییانەن ÙƒÛ• دوای فەتواكەی سیستانی، لقی چەكدارییان دامەزراندووە. بەشێكیشیان تەنیا ڕێكخراوی چەكدارین Ùˆ لقی سیاسییان نییە؛ ئەم بەشە (35) گرووپ لەخۆ دەگرێت كه‌ ناوی هەندێكیان بریتییه‌ له‌: جه‌یشی خوراسان، كه‌تائیبی ئیمام عه‌لی، موجاهیدی حزبوڵڵای عێراقی، كه‌تائیبی ئیمام حوسێن، كه‌تائیبی ئیمامی غائیب، كه‌تائیبی ئه‌نسارولحوجه‌ØŒ كه‌تائیبی به‌رگریی پیرۆز (دفاع مقدس)ØŒ كه‌تائیبی ڕۆحوڵڵا، كه‌تائیبی ئه‌حراری عێراق، كه‌تائیبی شه‌هیدی یه‌كه‌Ù… (كتائب الشهید الاول)ØŒ سه‌رایای شوورا، هێزه‌كانی شه‌هید سه‌در، لیوای یه‌ومولقائیم (لوا‌Ø¡ الیوم القائم)ØŒ لیوای زولفه‌قار، حزب الله الثائرون، لیوای ئه‌سه‌دوڵڵای غالب (لوا‌Ø¡ اسد الله الغالب)ØŒ ليواى مونته‌سه‌ر، موقاوه‌مه‌ÛŒ ئیسلامی- لیوای یه‌ومولمه‌وعوود (لوا‌Ø¡ الیوم الموعود)ØŒ بزاڤی ئه‌بدال (حركە الابدال)ØŒ بزووتنه‌وه‌ÛŒ جیهاد Ùˆ بینا، سه‌رایای زه‌هرا، حزبوڵڵای ئه‌برار، لیوای عه‌مار بن یه‌سار، لیوای ئیمام حه‌سه‌Ù†ÛŒ موجته‌با، كه‌تائیبی فه‌تحولموبین، لیوای شه‌باب الرسالي، لیوای سادقین، لیوای قائیم، لیوای ئیمام، لیوای قاریعه‌ Ùˆ هتد. لەناو ئەم گرووپانەدا جه‌یشی موختار، كه‌تائیبی ئیمام عەلی، سەرایای سەلام، بزووتنه‌وه‌ÛŒ جیهاد Ùˆ بینا، كه‌تائیبی سەییدولشوهه‌دا Ùˆ سەرایای عاشوورا،  Ù„Û• گرنگترین Ùˆ بەدەسەڵاتترین جۆرەكانی ئەم بەشەن.

لێرەدا كەسانی بەدەسەڵاتی ناو حەشدی شەعبی بریتین Ù„Û•: "عەلی سیستانی"ØŒ مەرجەعی باڵای شیعە، ÙƒÛ• حەشدی شەعبی بە فەتوای ئەو دامەزرا، هەروەها "عەلی خامنەیی"ØŒ ڕێبەری كۆماری ئیسلامیی ئێران، "قاسم سوله‌یمانی"ØŒ فەرماندەی سوپای قودسی كۆماری ئیسلامیی ئێران، "نووری مالكی"ØŒ سەرۆكوەزیرانی پێشووی عێراق Ùˆ سەرۆكی حزبی دەعوه‌ØŒ "حه‌یدر عەبادی"ØŒ سەرۆكوەزیرانی ئێستای عێراق، "هادی عامری"ØŒ سەرۆكی فەیلەقی بەدر Ùˆ وەزیری گواستنەی پێشووی عێراق، "موقتەدا سەدر" Ùˆ "قه‌یس خه‌زعەلی". بەدەسەڵاترین Ùˆ دیارترین گرووپی ناو حەشدی شەعبی بریتین‌ Ù„Û•: "ڕێكخراوی بەدر، دواتریش عەسائیبی ئەهلی Ù‡Û•Ù‚ØŒ كەتائیبی حزبوڵڵا Ùˆ كەتائیبی ئیمام عەلی.

حەشدی شەعبی و كۆماری ئیسلامیی ئێران

Ù„Û• چەند ڕەهەندێكەوە، دەكرێت بڵێین ÙƒÛ• حەشدی شەعبی ڕێكخراوێكی چەكداریی نزیك له‌ ئێرانە. زۆربەی گرووپەكان ئەندامەكانی ڕێبەرایەتییان Ù„Û• ئێران ژیاون. ئەگەر Ù„Û• ڕەهەندی ئایینییەوە سەیری حەشدی شەعبی بكەین، ئەوا دەبینین ÙƒÛ• زۆربەی ڕێكخراوەكانی ناو حەشدی شەعبی Ù„Û• بواری ئاییندا پەیڕەوی Ù„Û• "عەلی خامنەیی" دەكەن. بیجگە Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ ÙƒÛ• بەشێكی زۆری Ú†Û•ÙƒÛŒ دەستی حەشدی شه‌عبی، Ú†Û•ÙƒÛŽÙƒÛ• Ù„Û• كارگەكانی چەكسازیی "سوپای پاسدارانی ئێران"Û•ÙˆÛ• دروست دەكرێت؛ ئەوەیش دەری دەخات ÙƒÛ• Ù„Û• نێوان ئێران Ùˆ گرووپەكانی حەشددا پەیوەندیی ڕاستەوخۆ هەیە. لێرەدا پرسیاریك دەكرێت كه:‌ ئامانجی ئێران Ù„Û• یارمەتیدانی حەشدی شەعبی چییە؟

Ù„Û• وەڵامدا دەڵێین ئێران دوو ئامانجی هەیە: ئامانجی یەكەم، سیاسییە. ئەویش ئەوەیە ÙƒÛ• ئەم لایه‌نانه‌ Ù„Û• جیاتی ئێران كار دەكەن بۆ زیادبوونی Ú•Û†Úµ Ùˆ هێژموونیی ئێران لەسەر هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی پاریزگه‌كانی عێراق بۆ  ساڵی 2017 Ùˆ 2018. ئەگەر هات Ùˆ هەوڵەكانی سەركەوتوو بوو، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• سیستەمه‌ سیاسییەكە بڕووخێ و، بەسەر تەكنوكرات Ùˆ میانڕەوەكانی شیعەدا تێ Ù¾Û•Ú•ÛŽØ› لەناویشیان سەرۆكوەزیرانی عێراق، حەیدەر عەبادی، هەروەك ئه‌Ù… دۆخه‌‌ Ù„Û• چەندین وڵاتی تردا دەگوزەرێ. لیرەدا پارە Ù„Û• پێشبڕكێ سیاسییەكانی عێراقدا Ú•Û†Úµ دەبینێ‌. ئامانجی دووەم، سەربازییە. ئێران میلیشیا چەكدارەكانی شیعە بەكاردەهێنيت ÙˆÛ•Ùƒ كارتێكى فشار بۆ دەستتێوەردان Ù„Û• كاروبارى ناوەوەی عيراق، بەتايبەتى دواى دەرچوونى ياسای (دەستەى حەشدى شەعبی) Ù„Û• لايەن پەرلەمانى عيراقەوە بە زۆرينەى دەنگ Ù„Û• ڕێكەوتى (26/ÛŒ نوفمبر/2016 ) Ú©Û• بەپێى ئەم یاسایە حەشدى شەعبی وەکوو بەشێک Ù„Û• هێزە جەکدارەکان Ùˆ سوپای عێراق هەژمار کرا. بەمەیش ئێران دەیەوێت هەمان ئه‌زموونی حزبوڵڵای لوبنانی Ù„Û• عێراق جێبەجێ‌ بكات؛ ÙˆÛ•Ùƒ دەزانین حزبوڵڵای لوبنانی یەكێكە Ù„Û• تەیارە بەهێزەكان Ù„Û• سیستەمی سیاسیی لوبناندا. دوای خوێندنەوەیەكی پوخت لەسەر دروستبوونی حەشدی شەعبی Ùˆ پێكهاتەكانی، Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەین تیشك بخەینە سەر هەندێك Ù„Û• كاریگەری Ùˆ دەرەنجامەكانی ئەم گرووپە.

Ù„Û• گرنگترین كاریگەرییەكان، دەركەوتنی میلیشای شیعی Ù„Û• عێراق، وای كرد كەوا حكوومەتی عێراق لاواز بێت، چونكە Ù„Û• جیاتی ئەوەی سوپا Ùˆ پۆلیس لەناو حكوومەتدا ئه‌ركی پارێزگاریكردن Ùˆ بەرقەراركردنی سەقامگیری Ù„Û• وڵاتدا بگرێته‌ ئه‌ستۆ، ئەم میلیشیاتانە Ú•Û†ÚµÛŒ سوپا Ùˆ پۆلیسیان وه‌رگرتووه‌. Ù„Û• لایەكی تریشەوە، شەرمەزاركردنی تاوانەكانی هێزی حەشدی شەعبی Ù„Û• لایەن ڕاپۆرتی نێودەوڵەتییەوە و، ئەو كارە تێكدەرانەی كەوا حەشدی شەعبی كردوونی، گەیشتە ئاستی تاوانكاری.

Ù„Û•Ùˆ تاوانانەی كەوا حەشد ئەنجامی داوە، بریتین Ù„Û•: جینۆسایدی تەواوی گوندەكان دوای ئەوەی ÙƒÛ• زۆربەی سەرۆكهۆز Ùˆ خاوەن ئەو گوندانە ماڵ Ùˆ سامانیان بەجێ هێشتووە؛ هاوشێوەی ئەو گوندانەیش بریتییە Ù„Û• ناوچەكانی: زلوعییە Ùˆ ئیسحاقی Ùˆ سامەڕا. سەباری ئەوەی حەشدی شەعبی ده‌ستی كرد بە كۆنترۆڵكردنی ئەو ناوچانە Ùˆ خستنەژێردەستی خۆی Ùˆ ئەنجامدانی كاری ناشەرعی (Ù„Û• ڕووی پرنسیپی داگیركارییەوە) ÙˆÛ•Ùƒ: بەتاڵانبردن Ùˆ ڕفاندنی ئافرەت Ùˆ ... و، ئازادكردنیان بەرامبەر به‌ پێدانی سەرانەی دارایی بە بڕێكی زۆر. بۆیە مومارەسەی ئەم كۆمەڵانە، مومارەسەیەكی نەرێنیان هەبوو بەتايبەتى Ù„Û• ناوچە سوننەنشينەكان.

 Ù„Û• دەرەنجامەكانی ئەم گرووپە Ù„Û• عێراق، بریتی بوو Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ ÙƒÛ• هێزی حەشدی شەعبی هێزێكی مەزهەبییە ÙƒÛ• لەسەر بنەمایه ئایینی، Ù„Û• ڕوبەڕووبوونەوەیان دژی ڕێكخراوی داعش، دامەزراوە. دوای ئەمەیش یەكێك Ù„Û• هۆكارەكانی سەركەوتنیان بە بەراورد Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سوپای عێراق، ئەوەیە ÙƒÛ• سوپای عێراق هێنده‌ ڕێكخراو نییە ÙƒÛ• بتوانێ ڕووبەڕووی هێرشەكانی داعش ببێتەوە و، Ù„Û• ئەنجامی ئەوەیشدا Ú•Û†ÚµÛŒ ئەرێنیی حەشدی شەعبی Ù„Û• دوورخستنەوەی مەترسییەكانی داعشدا بەدەركەوت، ئه‌ویش بە Ù‡Û†ÛŒ سەركەوتنەكانییه‌وه‌ كه‌ Ù„Û• چەندین ناوچەی جیاوازی عێراق بەدەستی هێنا، ÙƒÛ• سەرەتاكەی Ù„Û• ئامرلی، زلوعییە بەلەد، تكریت، ئەنبار Ùˆ... ده‌ستی Ù¾ÛŽ كرد. Ù„Û• ئێستایشدا ئەم هێزە Ù„Û• ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە تیرۆریستییه‌كاندا Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ سەرەكی دەگێڕێت.

 Ø¦Û•Ù…انە دەرەنجامی ئەرێنیی حەشد بوون، بەڵام Ù„Û• دەرەنجامە نەرێنییەكان بریتییه‌ Ù„Û•: بەرزبوونەوەی جەمسەربەندیی تائیفی (مەزهەبی)ØŒ بە Ù‡Û†ÛŒ پشتبەستنی حكوومەتی عێراق بە میلیشیاكانی شیعی، هەروەها نەبوونی بڕوایەكی هاوبەش Ù„Û• نێوان  پێكهاتە شیعی Ùˆ سوننییەكان Ùˆ بەردەوامیی مومارەسە مەزهەبییەكانی حەشدی شەعبی Ù„Û•Ùˆ ناوچانەی كەوا لەژێر دەستی دەوڵەتی داعش ڕزگاریان بووه‌ØŒ جگە Ù„Û• مشتومڕی بەردەوامی گرووپە چەكدارییەكان سەبارەت بە لێكەوتەكانی ئەم گرووپە بۆ داهاتوو، كه‌ زۆر مەترسیدارتر دەبێت و، خاوەن ئەجێندای سیاسەتی ناوخۆیی Ùˆ دەرەكییه‌ و، هەروەها ململانێ ناوخۆیییه‌كان؛ لێرەدا ئەگەرەكانی دەركەوتنی ململانێی دینامیكی ئەم گرووپانە Ù„Û• دوو ئاستدا دەردەكەوێت:

 Ø¦Ø§Ø³ØªÛŒ یەكەم، ململانێی ئەو بەشانەی كەوا لەناو حەشدی شەعبیدا ئامادەن، بە Ù‡Û†ÛŒ بەرەژەوەندیی سیاسی Ùˆ ئابووری Ùˆ سەبازی. ئاستی دووەم، ململانێی نێوان حەشدی شەعبی Ùˆ لایەنەكانی تری ÙˆÛ•Ùƒ كورد Ùˆ سوننە.

 Ù‡Û•Ø±Ú†Û•Ù†Ø¯Û• بارودۆخەكه‌ Ù„Û• ئێستادا ئاماژە بە نەبوونی ململانێ دەكات، تەنیا چەند ململانیێیەكی ÙƒÛ•Ù…ÛŒ نێوان حەشدی شەعبی Ùˆ هێزی پێشمەرگە نەبێت بە ڕێژەیەكی ÙƒÛ•Ù… Ùˆ بە Ù‡Û†ÛŒ چەند ڕووداوێكی سادەوه‌Ø› ÙƒÛ• ئەمەیش نابێتە ڕێگر Ù„Û• بەردەم چاوتێبڕینەكانی حەشدی شەعبی  Ù„Û• كەمكردنەوەی هێژموون Ùˆ كۆنترۆڵی كورد Ù„Û• ناوچە جێناكۆكەكان Ùˆ هەوڵدان بۆ كۆنترۆڵكردنی بۆ ژێردەستی خۆی؛ سەرەڕای دەستوەردانە دەرەكییەكان بە Ù‡Û†ÛŒ پشتیوانیكردنی دەوڵەتی ئێران بۆ هێزی حەشدی شەعبی Ù„Û• بوارەكانی سیاسی Ùˆ سەربازیدا، بە پێدانی Ú†Û•Ùƒ Ùˆ مەشقپێكردنیان Ùˆ پلاندانانی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سەبازییەكان Ùˆ هاوبەشیكردنیان Ù„Û• جەنگ هەموو ئەمانە بۆ زیادكردنی كۆنترۆڵكردنی لایەنەكانی سیاسەتی دەرەكی لەسەر حەشدی شەعبی و، فراوانكردنی Ù„Û• چوارچێوەی ئەجێندا بەرتەسكەكانی و، بەكارهێنانی ÙˆÛ•Ùƒ كارتێكی گوشار بۆ گوشارخستنەسەر حكوومەت Ùˆ پرۆسەی سیاسی Ù„Û•  كاتی پێویستدا. Ù„Û• كۆتاییدا  پرسیار ئەوەیە: مەترسییەكانی حەشدی شەعبی لەسەر هەرێمی كوردستان چین؟ Ù„Û• وەڵامدا دەكرێت بڵێین ÙƒÛ• هەرێمی كوردستان Ù„Û• (3) ڕووەوە مەترسیی حەشدی شەعبیی لەسەرە :

مەترسیی یەكەم: ئێران، دووەم پارچەی گەورەی كوردستانی داگیر كردووە و، بەگشتی لەگەڵ ئەودا نییە كە كورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەسەڵاتی سیاسیی خۆی هەبێت.

مه‌ترسیی دووەم: حەشدی شەعبی Ùˆ ئێران Ùˆ حكوومەتی شیعەی عێراقی، دژی گەڕانەوەی ناوچە دابڕاوەكانن بۆ سەر هەرێمی كوردستان. ئەگەری ئەوەیش هەیە پاش جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعش، لەسەر ئەو ناوچانەی ÙƒÛ• ئیستا هێزی پێشمەرگەی تێدایە Ùˆ Ù„Û• هەندیك شوێن هێزەكانی حەشد بارەگایان تێدا كردوتەوە، Ø´Û•Ú• بە كورد بفرۆشرێ.

مەترسیی سێیەم: دەسەڵاتدارانی حەشد، دژی ئەوەن كە هەرێمی كوردستان لە عێراق جیا ببێتەوە. ئەوەیش ئەگەری ئەوە دێنێتە گۆڕێ كە جیابوونەوەی كورد لە بەغدا، حەشد وەك هێزێكی سەربازی، مەترسی بۆ هەرێمی كوردستان دروست بكات؛ بەتایبەتی دوای ئەوەی كە یاسای تایبەت لە پەرلەمانی عێراقی سەبارەت بە حەشد دەرچوو، وەكوو بەشێك لە سوپای عێراقی .

بۆیە بۆ چارەسەركردن و ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم مەترسییانە، پێویستە ماڵی كوردی لەسەر هێزەكانی حەشد یەكدەنگ بن؛ چونكە ئەوەی كە ئێمە دەیبینین ئەوەیە كە لایەنە سیاسییەكانی هەرێم ڕوانگەی جیاوازیان لەسەر حەشد هەیە، كە ئەمەیش خزمەت بە هەرێمی كوردستان ناكات. لە لایەكی ترەوە، ئەوەی كە ڕوونە ئەوەیە كە ئێران پاڵپشتیی حەشد دەكات و وەكوو هێزیكی هاوپەیمان سەیری دەكات؛ ئەمەیش كێشەیەكی قووڵ بۆ هەرێم دروست دەكات.

 Ø¦Û•ÙˆÛ•ÛŒ لێرەدا جێگه‌ÛŒ مەترسییە، ئەوەیە ÙƒÛ• لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان، تەنانەت بەرامبەر بە ئێران یەك ڕوانگەیان نییە. Ú¯Ù‡‌رچی كومەڵگه‌ÛŒ نێودەوڵەتی Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯ÛŒ داعشدا یارمەتیدەری پێشمەرگە بووە، بەڵام ئەو مەترسییەی ÙƒÛ• هەستی Ù¾ÛŽ دەكرێت ئەوەیە ÙƒÛ• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نێودەوڵەتی داعشی وا دانا، ÙƒÛ• مەترسیی لەسەر هەموو جیهان دروست كردووە و، بۆیە پشتیوانیی لەناوبردنی دەكرد، بەڵام ئەو ڕوانگەیەی ÙƒÛ• بەرامبەر بە داعش هەیبوو، هەمان ئەم ڕوانگەیە نییە ÙƒÛ• سەبارەت بە حه‌شدی شه‌عبی هەیەتی. واتە، Ù„Û• كاتی ڕووبەڕووبوونەوەی كورد Ùˆ حەشدی شه‌عبیدا، دیار نییە ÙƒÛ• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ نیودەوڵەتی پشتی كامیان دەگرێت

 ÙƒÛ†Ø¨Ù‡‌ند:

بۆیە Ù„Û• دەرەنجامدا، دەكرێت بڵێین ÙƒÛ• گرووپەكانی حەشدی شەعبی Ù„Û• عێراق Ù„Û• پێناو پاراستنی بەرژەوەندییەكانی ئێران، بەسەر سوپای عێراقدا زاڵ بوونە و، له‌ زۆربەی ناوچە سوننه‌ كوردنشینەكاندا نیشتەجێ بوونە؛ ئەمەیش مەترسیی زۆری Ù„ÛŽ دەكرێت ÙƒÛ• Ù„Û• ئاییندەدا جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆ ڕوو بدات. بۆیە لەسەر هێزە كوردییەكان پێویستە، ÙƒÛ• بە هیچ شێوەیەك Ú•ÛŽÚ¯Û• بە حەشدی شه‌عبی نەدەن ÙƒÛ• بچنە ناو كەركووك Ùˆ ئەو ناوچانەی ÙƒÛ• بە خوێنی پێشمەرگە ڕزگار كراونەتەوە.

 
 
« حەشدی شەعبی چییە Ùˆ بۆ Ú† مەبەستێك دروست كراوە؟
« دیاردەى گەندەڵى Ù„Û• هەرێمى کوردستان
« دیاردەی ناسەقامگیریی سیاسی Ù„Û• هەرێمی کوردستانى عێراق: خوێندنەوەیەک بۆ Ú†Û•Ù…Ú© Ùˆ ڕەهەندەکانی
« خوێندنەوەیەک بۆ Ú†Û•Ù…Ú©ÛŒ پچڕانی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان دەوڵەتان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون