PÊNÛS
 
ڕه‌هه‌نده‌کانی فیمینیزم 
     2017-06-11
کنێر عه‌بدوڵڵا

Ú•Ù‡‌هه‌نده‌کانی فیمینیزم

کنێر عه‌بدوڵڵا، نووسەر

بیروڕاکانی تایبه‌ت به‌ فیمینیزم جۆراوجۆرن Ùˆ دید Ùˆ تێڕوانینی جیاجیای له‌خۆ گرتووه‌Ø› به ‌شێوه‌یه‌Ú© ده‌توانرێت بگوترێت قوتابخانه‌ÛŒ جیاجیای فیمینیزمی هه‌Ù† Ú©Ù‡‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی جیاوازییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌کتریدا هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتدا خاڵی هاوبه‌شیان هه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ به‌ درێژاییی مێژووی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌Ùˆ قوتابخانه‌ جیاوازانه‌ØŒ کارکردن بۆ ‌نه‌هێشتنی ئه‌Ùˆ خاڵانه به‌رده‌وامی Ùˆ درێژه‌ÛŒ هه‌یه‌.

یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌Ùˆ خاڵه‌ جه‌وهه‌رییه‌ هاوبه‌شانه‌ÛŒ نێوان قوتابخانه‌ جیاجیاکانی فیمینیزم، بریتییه‌ له‌ باوه‌ڕبوون به‌وه‌ÛŒ هۆکاری سه‌رهه‌ڵدانی هه‌ر یه‌Ú©Ù‡‌یان ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناهه‌مواری Ùˆ ناجێگیری Ùˆ Ú©Û†ÛŒ ئه‌Ùˆ جیاکاری Ùˆ جیاوازییانه‌ÛŒ به‌گشتی له‌سه‌ر ئاستی جیهاندا ده‌رهه‌Ù‚ به‌ ژنان ده‌کرێن. بێ گومان ئه‌وه‌یش به ‌Ù‡Û†ÛŒ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زبوونیانه‌وه‌یه‌ وه‌Ú© ئه‌وه‌ÛŒ ژنن Ùˆ ده‌Ú†Ù‡‌وسێنرێنه‌وه‌ØŒ توندوتیژیی جۆراوجۆریان له‌ئاستدا ده‌کرێت، ‌له‌ نێوه‌نده‌ جۆربه‌جۆره‌کاندا به‌ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی پله‌ دووی مرۆڤایه‌تی سه‌یر ده‌کرێن Ùˆ ده‌رفه‌تی یه‌کسانیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا وه‌کیه‌Ú© نابێت؛ به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ ژنن ئه‌رک Ùˆ مافه‌کانیان له‌ زۆربه‌ÛŒ بواره‌کاندا وه‌کیه‌Ú© نییه‌ Ùˆ له‌ به‌های مرۆڤبوونیان Ú©Ù‡‌Ù… ده‌کرێته‌وه‌.

بوونی ئه‌Ùˆ جیاکارییانه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری وڵاتانی جیهاندا به ‌شێوه‌ÛŒ جیاجیا درێژه‌ÛŒ هه‌یه‌. بۆیه‌ خه‌باتی ژنان له‌ پێناو نه‌هێشتنی ئه‌Ùˆ جیاکارییانه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌خساندنی ده‌رفه‌تی وه‌کیه‌Ú©ÛŒ له‌ نێوان مرۆڤه‌کاندا بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ زه‌وتکراوه‌کانی ژنان، تا ئه‌Ù…Ú•Û† شێواز Ùˆ هه‌نگاوی جیا Ùˆ خه‌باتی فره‌بواری بۆ ده‌کرێت. ئیدی له‌ سۆنگه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ واقعانه‌وه‌ وشه‌ÛŒ فیمینیزم سه‌ری هه‌ڵدا و، ژنان به‌ شێوازی جیا ده‌ستیان کرد به‌ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تییه‌کانیان له‌ به‌رامبه‌ر په‌راوێزبوون Ùˆ ژێرده‌سته‌یییان Ùˆ‌ خوازیاریی باشتربوونی گوزه‌رانیان له‌ ڕووی سه‌رجه‌Ù… بواره‌کانه‌وه،‌ هاته‌ ئاراوه‌.

فیمینیزم چییه‌ØŸ

فیمینیزم  Ù„Ù‡‌ بنه‌Ú•Ù‡‌تدا وشه‌یه‌ÙƒÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسییه‌(feminism)  ÙˆØŒ لاتینییه‌كه(famine) Ù‡‌ Ùˆ به‌ مانای‌ Ú˜Ù† (woman) وه‌رگیراوه‌. بزووتنه‌وه‌یه‌كه‌ هه‌ÙˆÚµ بۆ سه‌لماندن، یان به‌ده‌ستهێنانی‌ مافه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ØŒ ئابووری‌ Ùˆ سیاسییه‌كانی‌ ژنان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پیاواندا ده‌دات. ئەوە ته‌نیا Ú†Ù‡‌Ù…Ú©ÛŽÚ© نییه‌ØŒ به‌ڵکوو Ú†Ù‡‌Ù…Ú©ÛŽÚ©ÛŒ فره‌Ú•Ù‡‌هه‌نده‌ Ùˆ کۆمه‌ÚµÛŽÚ© بیروبۆچوونی  Ù„Ù‡‌خۆ گرتووه‌. بۆیه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ پێناسه‌یه‌‌Ú©ÛŒ بنه‌Ú•Ù‡‌تی بۆ بنه‌مای هاوبه‌Ø´ÛŒ Ú©Û†ÛŒ فیمینیسته‌کان بکه‌ین، ده‌توانین هه‌ÙˆÚµÛŒ دۆزینه‌وه‌ÛŒ تایبه‌تمه‌ندییه‌ هاوبه‌شه‌کانی هه‌موو جۆره‌کانی فیمینیزم بده‌ین.  

له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌وه‌ به‌گشتی ده‌توانین وشه‌ÛŒ فیمینیزم Ú©Ù‡‌ بە ئینگلیزی به‌ (Feminism) ناسراوه‌ØŒ به‌Ùˆ بزووتنەوە Ùˆ بڕوایانه‌ بگوترێت Ú©Û• مەبەستیان دامەزراندن Ùˆ پاراستنی مافی وه‌کیه‌کییه‌ بۆ ژنان له‌ ڕووی سیاسی، ئابووری Ùˆ کۆمەڵایەتییەوه‌.  

سه‌رهه‌ڵدانی فیمینیزم:

وشه‌ÛŒ فیمینیزم  بۆ یه‌Ú©Ù‡‌Ù… جار ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ  ساڵی 1871. له‌ فه‌رهه‌Ù†Ú¯ÛŒ پزیشکیدا فیمینیزم به‌ مانای "لێکۆڵینه‌وه‌ دێت سه‌باره‌ت ئه‌Ùˆ ژنانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ ڕواڵه‌تکارانه‌ هه‌ڵسوکه‌وتیان پیاوانه‌ بووه‌ØŒ واته‌ "نێره‌مووک" بوون، به‌ڵام له‌ بواری سیاسیدا ئه‌Ù… وشه‌یه‌ یه‌Ú©Ù‡‌Ù… جار بۆ شیکردنه‌وه‌ Ùˆ ڕوونکردنه‌وه‌ÛŒ "به‌پیاوانه‌بوونی تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ژنان سوودی Ù„ÛŽ وه‌رگیراوه،‌ Ú©Ù‡‌ بێ گومان له‌Ùˆ کاته‌دا Ùˆ له‌ سه‌ده‌ÛŒ نۆزده‌دا ئه‌Ù… په‌Ø´ÛŽÙˆ‌ییه‌ مایه‌ÛŒ ترس بووه‌.

له‌ ده‌یه‌ÛŒ ساڵی 1840دا بزووتنه‌وه‌ÛŒ به‌رگریکردن له‌ مافی ژنان له‌ ئه‌مریکا ده‌ستی Ù¾ÛŽ کرد و، ده‌ستکه‌وته‌کانی له‌Ùˆ کاته‌دا بریتی بوون له‌ "جاڕنامه‌ÛŒ هه‌سته‌کان" Ú©Ù‡‌ ئامانجی Ú•Ù‡‌چاوکردنی پره‌نسیپه‌کانی ئازادی Ùˆ یه‌کسانی بوو سه‌باره‌ت به‌ ژنان Ú©Ù‡‌ له‌ جاڕنامه‌ÛŒ سه‌ربه‌خۆییی ئه‌مریکادا کاردانه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ زۆری هه‌بوو. پاشان ئه‌لیزابێس Ùˆ Ú©Ù‡‌دی ستانتۆن Ùˆ سۆزان. ب. ئانتۆنی "ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ نه‌ته‌وه‌ییی مافی ده‌نگدانی ژنانیان" دامه‌زراند.

 Ù„Ù‡‌ ده‌یه‌ÛŒ ساڵی 1840 به‌دواوه‌ بزووتنه‌وه‌کانی مافی ژنان له‌ بریتانیایش دروست بوو  Ú©Ù‡‌ بێ گومان به‌ر له‌ دروستبوون Ùˆ کارکردنیان له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ڕێکخراودا، ژنان ده‌ستیان به‌ نووسین کردبوو ده‌رباره‌ÛŒ ئه‌Ùˆ نایه‌کسانی Ùˆ ناعه‌داڵه‌تییانه‌ÛŒ به‌رامبه‌ر ژنان بوونیان هه‌یه‌. بۆیه‌ له‌ ساڵی 1792دا ماری ڤۆلستۆن گرافت کتێبێکی نووسی  به‌ ناوی "وه‌رگرتنی مافه‌کانی ژنان" و، هاوکات هه‌ندێ له‌ ژنانی دیکه‌ به ‌مه‌به‌ستی Ú¯Ù‡‌شه‌پێدانی ئه‌Ùˆ مافانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ له‌ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ فه‌Ú•Ù‡‌نسادا به‌ÚµÛŽÙ† به‌ ژنان درابوو خه‌باتیان ده‌کرد.

قوتابخانه‌کانی فیمینیزم:

تێڕوانینه‌کان له‌ به‌رامبه‌ر فیمینیزم له‌ قوتابخانه‌ÛŒ جیاجیادا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ و، به‌گشتی  له‌ ساڵه‌کانی سه‌ده‌ÛŒ نۆزده ‌Ùˆ سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ÛŒ بیستدا هیچ چالاکییه‌Ú©ÛŒ فیمینیستی له ‌ئارادا نه‌بوو؛ به‌ڵام Ù¾ÛŽØ´ سه‌رهه‌ڵدانی وشه‌ÛŒ فیمینیزم، هه‌میشه‌ بابه‌تێک هه‌بوو بۆ وتووێژ Ùˆ بیرکردنه‌وه ‌Ùˆ لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ Ú˜Ù† له‌ ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ Ùˆ بوونی ئه‌Ùˆ نایه‌کسانییانه‌ÛŒ لای ژنان درکیان Ù¾ÛŽ ده‌کرا. بۆیه‌ ئه‌Ùˆ گفتوگۆیانه‌ØŒ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ سه‌رهه‌ڵدانی دوو شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ فیمینیزمی بۆ کارکردن له‌Ùˆ باره‌یه‌وه‌.

فیمینیسته‌کان له‌ دوو جۆر شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ فیمینیزمیدا خۆیان ده‌بینییه‌وه،: شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ یه‌Ú©Ù‡‌Ù… ئاماژه‌ به‌ بزووتنه‌وه‌ فیمینیسته‌کانی کۆتایییه‌کانی سه‌ده‌ÛŒ نۆزده ‌Ùˆ سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ÛŒ بیست هاتۆته‌ ئاراوه‌ Ú©Ù‡‌ هه‌وڵیان داوه‌ له‌ ڕووی سیاسییه‌وه ‌مافی یه‌کسانی، به‌تایبه‌ت مافی ده‌نگدان بۆ ژنان فه‌راهه‌Ù… بکه‌Ù†. یەكەمین Ø´Û•Ù¾Û†Ù„ÛŒ فیمینیزم بە بەدەستهێنانی مافی دەنگدان بۆ ژنان كۆتاییی Ù¾ÛŽ هات؛ بۆ یەكەمین جار نیوزلەند، ساڵی 1893ØŒ بریتانیا ساڵی 1918ØŒ ئەمریكا ساڵی 1920 Ùˆ سوید ساڵی 1921 مافی دەنگدانیان بە ژنان دا.

ئه‌Ù… شه‌پۆله‌ ئاماژه‌ به‌ سه‌ر‌له‌نوێ ده‌ستپێکردنه‌وه‌Ù‡‌ÛŒ چالاکییه‌ فیمینیسته‌کان ده‌کات له‌ کۆتایییه‌کانی ده‌یه‌ÛŒ شه‌ست Ùˆ سه‌رتاسه‌ری ده‌یه‌ÛŒ حه‌فتاکاندا، Ú©Ù‡‌ هه‌موو ناڕه‌زایه‌تییه‌کانیان تایبه‌ت بوون به‌ نه‌بوونی یه‌کسانیی ژنان، نه‌Ú© ته‌نیا له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ØŒ به‌ڵکوو بواره‌کانی خێزانی Ùˆ سه‌رجه‌Ù… لایه‌نه‌کانی په‌یوه‌ست به‌ سێکسه‌وه‌ÛŒ‌ ده‌گرته‌وه‌.

شەپۆلی دووەم ساڵی 1963 هاتە ئاراوە

تێكوشەرانی ئه‌Ù… شەپۆله‌ تەركیزیان لەسەر ئەوە كردبوو ÙƒÛ• بەدەستهێنانی مافی یەكسانی سیاسی‌ Ùˆ یاسایی (مافی دەنگدان)ØŒ پرسی Ú˜Ù†ÛŒ چارەسەر نەكردووە . ئامانجی Ø´Û•Ù¾Û†Ù„ÛŒ دووەم تەنیا بەدەستهێنانی مافی سیاسی نەبووه‌ بۆ ژنان، به‌ڵکوو بۆ ئازادیی ژنان بوو. بەپێی بڕوای Ø´Û•Ù¾Û†Ù„ÛŒ دووەم ئەم ئامانجانە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕیفۆرمی سیاسی ‌Ùˆ یاسایییەوە بەدەست نایەت، بەڵكوو دەبێت بۆ گۆڕینی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ پرۆسەیەكی ڕادیكاڵ ‌Ùˆ شۆڕشگێڕانە دەست Ù¾ÛŽ بكا. به‌گشتی هه‌ندێ له‌ لایه‌نه‌ تیۆرییه‌کان جۆره‌کانی فیمینیزم، ده‌Ú©Ù‡‌Ù† به‌ چوار جۆر، یان گرووپه‌وه‌:

Ù¡- فیمینیستە لیبراڵه‌کان:

ئه‌Ù… جۆره،‌ پێیان وایە یەكسانیی Ú˜Ù† ‌Ùˆ پیاو Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕیفۆرمی سیاسی ‌Ùˆ یاسایییەوە بەدەست دەهێنرێت؛ واتە لیبڕاڵەكان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ یاساوە دەرفەت بۆ تاك دەڕه‌خسێنن ‌Ùˆ لێهاتوویی‌ Ùˆ توانای ئەو كەسە، دەتوانێ‌ سوود Ù„Û•Ùˆ دەرفەتە وەربگرێ‌. ئه‌Ù… جۆره‌ باوه‌ڕیان وایه‌ ÙƒÛ• Ú˜Ù† هەموو توانا‌ Ùˆ لێهاتوویییەكی ÙˆÛ•Ùƒ پیاو هەیە. بۆیە Ú˜Ù† دەتوانێ‌ پاش ڕەخساندنی دەرفەت، بەپێی یاسا مافەكانی خۆی بەدەست بێنێ‌‌ Ùˆ یەكسانی Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ دەسته‌بەر بكات؛ بێ‌ ئەوەی پێویست بە گۆڕینی پێكهاتەی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بكات یان هەڵوەشێتەوە.
نموونەی ئەو شتانەی لیبڕاڵەكان بۆی تێ دەكۆشن بریتین له‌: ژنانیش ÙˆÛ•Ùƒ پیاوان مافی دەنگدانیان هەبێ‌ØŒ Ù„Û• بەرامبەر كاری وەكیەك، مووچەی وەكیەك وەربگرن، توندوتیژیی فیزیكیی Ù†ÛŽÙˆ بنەماڵە Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ یاسایییەوە چارەسەر بكرێ‌Ø› په‌یوەندیی نێوان تاكەكان Ù„Û• هەموو بوارێكی ÙˆÛ•Ú© ڕەخساندنی Ù‡Û•Ù„ÛŒ یەكسان بۆ خوێندن، كاركردن Ùˆ هاوسەرگیری‌ Ùˆ هتد.

 

Ù¢- فیمینیستە ڕادیكاڵه‌کان:

ئه‌Ù… جۆره‌ØŒ پێیان وایه‌ جیاوازیی نێوان Ú˜Ù† ‌Ùˆ پیاو‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ سەرمایەداری؛
Ú©Ù‡‌ به ‌شێوه‌یه‌Ú© كاری كردووە پیاو زاڵ‌ Ùˆ دەسەڵاتدار بێ‌ و، ‌ كومەڵگه‌یش به‌وه‌ تووشی بەهای خراپ بووە؛ زاڵبوونی بەها خراپەكان بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ ڕیفۆرم توانای چارەسەركردنی نه‌بێ و، تەنیا Ú•ÛŽÚ¯Û• چارە هەڵوەشانەوەی پێكهاتەی ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ بێت.
سەرمایەداری، كارێكی كردووە ÙƒÛ• Ù„Û• پەروەردەكردنی منداڵاندا جیاوازی Ù„Û• نێوان Ú˜Ù†‌ Ùˆ پیاو دروست ببێ ‌‌و، پێیان وایە ÙƒÛ• دەبێ‌ Ø´Û†Ú•Ø´ÛŽÙƒÛŒ كۆمەڵایەتی بۆ لەناوبردنی یەكسانی ئه‌نجام بدرێت‌. بۆیه‌ ڕایان وایه‌ ÙƒÛ• كێشەكانی نایەكسانی بە ڕێفورم چارەسەر ناكرێت ‌و، دەبێ ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌ Ù„Û• بنەڕەتدا بگۆڕدرێ‌.  Ù„ییڕاڵەكان Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ یاساوە دەرفەت بۆ تاك دادەنێن ‌Ùˆ Ù„Û•Ùˆ باوەڕەدان ئەوە تاكە دەتوانێ‌ Ù„Û•Ùˆ دەرفەتە سوود وەربگرێ.

Ù£- فیمینیستە سۆسیالیسته‌کان:

ئه‌Ù… لایه‌نه‌ØŒ Ù„Û• ÙƒÛ†Ù…Û•ÚµÚ¯Ù‡‌دا Ù‡Û•ÙˆÚµÛŒ نەهێشتنی پیاوسالاری ده‌ده‌Ù†. ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ نایەكسانیی Ú˜Ù†‌ Ùˆ پیاو بە ÙƒÛŽØ´Û•ÛŒ نێوان چینی كرێكار ‌Ùˆ بۆرژواوە گرێ دەدەن ‌و، باوه‌ڕیان وایه‌ ÙƒÛ• دەبێت‌ بۆ بەشداریی ژنان Ù„Û• دەسەڵاتدا Ú•ÛŽÚ˜Û• دیاری بكرێ‌. پێویستە Ù„Û• تەنیشت خەباتی چینی كرێكار، خەباتی ژنانیش هەبێ و، بۆ ئەوەی یەكسانی دابین ببێت، دەبێ‌ لایه‌Ù†ÛŒ ÙƒÛ•Ù… Ù„Û•‌Ùˆ بواره‌ÙˆÛ• یەكسانی هەبێت. بۆیه‌ باوه‌ڕیان وایه‌ Ú©Ù‡‌ كێشەكانی نایەكسانی،  له‌ Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ڕیفۆرمەوە چارەسەر دەكرێت. سۆسیالیستەكان Ù„Û• پاڵ ئەوەدا ÙƒÛ• Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ یاساوە دەرفەت بۆ تاك دادەنێن، ئیمكاناتیشیان بۆ دابین دەكەن.

Ù¤- فیمینیستە بایه‌لۆژیسته‌كان:

تەنیا قوتابخانه‌یه‌ ÙƒÛ• بۆ یەكسانی Ù‡Û•ÙˆÚµ نادات‌ و، لەسەر بنەمایەكی بایه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ دامەزراوە .ئەم دەستەیە پێیان وایە Ù„Û• بنەڕەتدا جیاوازیی جەستەیی ‌Ùˆ بایه‌Ù„Û†Ú˜ÛŒ Ù„Û• نێوان Ú˜Ù†‌ Ùˆ پیاودا هەیە ‌و، Ù„Û• ڕووی فیزیكییەوە ژنان Ù„Û• پیاو كەمترن و،‌  Ù¾ÛŽÛŒØ§Ù† وایه‌ حەز‌ Ùˆ خۆزگەكانی Ú˜Ù† ‌Ùˆ پیاو هەر Ù„Û• بنەڕەتدا جیاوازن، بۆ نموونە: Ú˜Ù† زیاتر حەز بە جوانی ‌Ùˆ خۆڕازاندنەوە‌ Ùˆ منداڵ بەخێوكردن‌ Ùˆ ماڵداری‌ Ùˆ ... ده‌کات؛ پیاو زیاتر حەزی Ù„Û• سەرمایە ‌‌Ùˆ Ú†Û•Ùƒ‌ Ùˆ كاری دەرەوەی ماڵ ‌Ùˆ ... هەیە. Ù„Û• كاتێكدا سێ‌ قوتابخانه‌ فیمینیسته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ پێشتر باس کران، پێیان وایە حەز ‌Ùˆ ئارەزووه‌کانی ژنان ‌Ùˆ پیاوان Ù„Û• ئەنجامی جیاوازیی له‌ ڕووی پەروەردەكردنه‌وه سه‌ری هه‌ڵداوه‌ØŒ له‌ Ú•ÛŽÛŒ به‌کارهێنانی پێنج Ú•ÛŽÚ¯Û•‌ Ùˆ ته‌كنیكه‌وه‌ ÙƒÛ• زیاتر‌ بەرامبەر بە ژنان بەكار دەهێنرێن. پڕۆفیسۆرberates  ÙƒÛ• خه‌ÚµÙƒÛŒ "نەرویج"Û•ØŒ له‌Ù… بواره‌دا لێکۆڵینه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ ئەنجام داوه‌ Ùˆ ده‌ڵێت: "پشتگوێخستنی تاك، گاڵتەكردن بە تاك‌ Ùˆ هەوڵدان بۆ شكاندنی كەسێك Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ كۆمەڵدا، شاردنەوەی زانیاری، سزادانی دوولایەنەی Ú˜Ù† Ùˆ لۆمەكردنی كەسێك ‌Ùˆ خەتاخستنەسەری، ده‌ره‌نجامی لێکۆڵینه‌وه‌Ú©Ù‡‌ Ù¾ÛŽÚ© ده‌هێنن."

به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ له‌ زۆربه‌ÛŒ مێژووی وڵاتانی جیهان Ùˆ ته‌نانه‌ت له‌ کۆمه‌ÚµÛŒ کوردیدا تا ئێستا هه‌میشه‌ پرسیارێک درێژه‌ÛŒ هه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ بریتییه‌ له‌: بۆچی فیمینیزم؟ وه‌ڵامی ئه‌Ù… پرسیاره‌ ئه‌وه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ خه‌بات Ùˆ کۆششی ژنان، یان هێنانه‌دیی ئامانجی ڕاسته‌قینه‌ÛŒ ژنان بۆ گشته‌ØŒ نه‌Ú© ته‌نیا بۆ تاک، بۆ پیاویشه‌ØŒ نه‌Ú© ته‌نیا بۆ ژن، بۆ هێنانه‌دیی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ مرۆڤدۆست Ùˆ شارستانیی Ú¯Ù‡‌شه‌کردووه‌ØŒ نه‌Ú© بۆ Ú©Û†‌مه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ کۆپیکراوی تر Ú©Ù‡‌ ته‌نیا Ú˜Ù† تیایدا باڵاده‌ست بێت Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ زاڵێتیی خۆی Ùˆ ژێرده‌سته‌ییی پیاو بدات. بۆ به‌رجه‌سته‌بوونی ژینگه‌یه‌Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌ مرۆڤ سه‌نته‌ر Ùˆ Ú†Ù‡‌Ù‚ÛŒ بڕیاردان بێت، نه‌Ú© به ‌Ù‡Û†ÛŒ جیاوازی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زییه‌وه‌ جیاکاری Ùˆ فه‌رامۆش Ùˆ وه‌لانان Ùˆ په‌راوێزخستنی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێک بکرێت له‌سه‌ر حسابی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ دیکه‌.  ÙˆØ§Ù‚عێک Ú©Ù‡‌ Ú˜Ù† Ùˆ پیاو Ú©Ù‡‌رامه‌تیان پارێزراو بێت Ùˆ هه‌ر یه‌Ú©Ù‡‌یان وه‌Ú© مرۆڤ Ùˆ دواتر وه‌Ú© Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زیش شانازی Ùˆ پشت به‌ توانا Ùˆ لێهاتوویی Ùˆ کارامه‌ییی خۆیانه‌وه‌ ببه‌ستن، نه‌Ú© به ‌Ù‡Û†ÛŒ ناسین Ùˆ خزمخزمێنه‌ Ùˆ ده‌سه‌ڵاتدار Ùˆ Ú©Ù‡‌لتووری باوی زاڵیتیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زێکه‌وه‌ ڕاستی Ùˆ جوانی Ùˆ تواناکانی لایه‌نه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ تر نه‌خوێنرێته‌وه‌ Ùˆ به‌هه‌ند وه‌رنه‌گیرێت. به‌ واتایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌ØŒ فیمینیزم  Ø¦Ø§Ù…انجی کارکردنه‌ بۆ به‌دیهێنانی جیهانێک ‌Ú©Ù‡‌ بۆ هه‌مووان بێت؛ جیهانێکی باشتر Ùˆ گونجاوتر Ùˆ باشتر؛ دونیایه‌Ú© نه‌Ú© ته‌نیا بۆ ژنان، به‌ڵکوو بۆ پیاوانیش شوێن Ùˆ جیهانێکی ئارامتر بێت.

قۆناغەکانی فیمینیزم:

له‌ ڕوانگه‌ÛŒ مێژووی سه‌رهه‌ڵدان Ùˆ دید Ùˆ بۆچوونه‌ جیاوازه‌کان له‌باره‌ÛŒ فیمینیزمه‌وه‌ØŒ فیمینیزم،  Ø¯Ù‡‌کرێت به‌ Ú†Ù‡‌ند قۆناغێکی جیاوازه‌وه‌ له‌وانه‌‌: قۆناغی یەكەم: بریتییه‌ Ù„Û• ساڵەكانی (١٨٥٠ تا ١٩٦٠)ÛŒ زایینی، ÙƒÛ• ناسراوە بە مێژووی سەرهەڵدانی لیبڕاڵیزم، کۆمۆنیزم Ùˆ سۆسیال فیمینیستەكان. قۆناغی دووەم: ساڵەكانی (١٩٦٠-١٩٩٠)ÛŒ زایینی ده‌گرێته‌وه‌ØŒ ÙƒÛ• لەوێدا بیرۆكەی ڕادیكاڵ فیمینیستەكان سەری هەڵدا. قۆناغی سێیەم: ساڵەكانی (١٩٩٠)ÛŒ زایینی ده‌گرێته‌وه‌ Ú©Ù‡‌ تا ئێستایشی Ù„Û• گەڵدایە و،‌ بریتییه‌ له‌ قۆناغی سەرهەڵدانی پۆست-مۆدێرنیزمی فیمینیستی و، هەروەها ئه‌نجامدانی توێژینەوە لەسەر دۆزینەوەی وەڵام بۆ ڕەگەز Ùˆ هۆكارە زانستییەكانی دروستبوونی نایەكسانی Ù„Û• نێوان Ú˜Ù† Ùˆ پیاودا بە درێژاییی مێژوو.

ماری ویلستۆنکرافت: خاتوو ماری ویلستۆنکرافت، ساڵی 1792ØŒ بووه‌‌‌ یەکەم نووسەری Ú˜Ù†ÛŒ فیمینیست. ئامانجی ویلستۆنکرافت بریتی بوو Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ جیاوازیی ژیانکردن بەتەواوی له بزووتنه‌وه‌ÛŒ خۆماندا بسڕینەوە؛ Ù„Û•Ùˆ کاتانه‌دایه‌ Ú©Û• خۆشەویستی Ú•Û†Úµ ده‌گێڕێت. لای ویلستۆنکرافت ئامرازی گەیشتن بە بزووتنه‌وه‌ÛŒ  ÛŒÙ‡‌کسانیی ژیان، بریتییە Ù„Û• ڕاهێنان Ùˆ په‌روه‌رده‌کردن Ùˆ فێرکاریی وەکیەکی Ú©ÙˆÚ• Ùˆ Ú©Ú†.

میل: Ù„Û• سەدەی نۆزدەیەمدا نووسەری فیمینیستی Ú˜Ù† Ùˆ پیاو Ù„Û• هەموو ڕێبازە سیاسییەکاندا هەبووە؛ Ù„Û• لیبڕاڵیزمەوە بگرە هەتا Ú†Û•Ù¾. Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ لیبڕاڵه‌کاندا، دەبێت ئاماژەی تایبەت بە "میل" Mill) ( John Stuart بکرێت. بەرهەمەکەی میل،  The Subjection of Women  -1869 ØŒ تا ئێستایش، به‌ به‌رهه‌مه‌ ناوازه‌کان داده‌نرێت. میل، باس Ù„Û• دۆخی ئەو سه‌رده‌مه‌ دەکات Ùˆ ده‌ڵێت ‌‌ "Ù„Û• بزووتنه‌وه‌ÛŒ ناڕۆشندا Ú•Û•Ù†Ú¯ÛŒ پێست، ڕەگەز، ئایین، یان Ù„Û• وڵاتی ژێردەستەدا، سەربە نەتەوەبوون Ú†ÛŒ دەگەیەنێت؟ ژنبوون هەمان شت دەگەیەنێت بۆ هەموو ژنان. میل، دەیویست بەڵگەی مافه ‌سیاسییه‌کانی ژنان لەوەدا پیشان بدات Ú©Û• سوودی بۆ بزووتنه‌وه‌كه‌ هەیە.

سوفراگێت: خەبات Ù„Û• پێناوی مافی دەنگدانی ژنان Ù„Û• ئەوروپای ڕۆژاوا Ùˆ ئەمریکادا بە خەسڵەتی لیبڕاڵه‌کانەوە پیادە کرا. هەڵبەتە سوفراگێتەکان، ناچار بوون پەنا بەرنە بەر مێتۆدی پەرلەمان بۆ سەرخستنی کەمپێنەکانی خۆیان. "ستانتۆن" Elizabeth) (Cady Stanton  ØªÛŒÛ†Ø±ÛŒØ³ØªÛŒ هەرە گرنگی بزاڤی سوفراگێت بوو. دەیگوت "هۆکاری بەڵای ئەم دونیایە لەوەدایە هەتا ئێستا Ù„Û• بواری سیاسەت Ùˆ جڤاتدا، پیاو باڵاده‌سته‌." ده‌یگوت: "ڕیشاڵی پیاوانە هێزێکی ڕووخێنەرە، توندە، خۆپەرست Ùˆ پەلهاوێژە، شەڕخوازە، دڕ Ùˆ داگیرکەرە. Ù‡Û•Ù… Ù„Û• دونیای ماددی Ùˆ Ù‡Û•Ù… Ù„Û• دونیای ئاکارەکیدا ناتەبایی،  Ù†Ø§Ú•ÛŽÚ©ÛŒØŒ نەخۆشی Ùˆ مەرگی Ù„ÛŽ دەبێته‌وه‌. ئەوەی Ù„Û•Ù… دونیایەدا پێویستە، بریتی نییە Ù„Û• ناوچە، زێڕکان (کانیی زێڕ)ØŒ ئاسنەڕێ Ùˆ زڕەی پارە، بەڵکوو بەرزەپەیامی نوێی ژنانەیە Ú©Û• پاکی، ئاکار Ùˆ ئایینی دروست بەرز دەنرخێنێ و، پیاو ڕووەو دونیای بەرزی بیر Ùˆ کردەوە" بڵند دەکاتەوە."

ئوتۆپیا: له‌ سەرەتای سەدەی بیستەمداElizabeth Cady Stanton ÛŒ سوفراگێت دەیگوت "Ù‡Û•Ù… دونیا Ùˆ Ù‡Û•Ù… پیاویش، تەواو چاکتر دەبن گەر پێوەره‌ ئاکارییه‌کان Ù„Û• سیاسەتی ژناندا Ú•Û•Ù†Ú¯ بداتەوە. بییەتریس هالاس (Beatrice Halas)ÛŒ تیۆریسیه‌Ù†ÛŒ نه‌رویجی دەنووسێ: "ئوتۆپیای فیمینیستانە، دەبێ تەرازووی نرخاندنی ژنانە بکاتە بناغەی خۆی."  Ø¦ÙˆØªÛ†Ù¾ÛŒØ§ ده‌ڵێت:  "په‌روه‌رده‌کردنی منداڵ، خۆ ئامادەکردن Ù„Û• ئاست ژیان Ùˆ مەرگدا، بونیادنانی ژیان Ù„Û• دەوروبەری پرۆسەی کۆنکرێتیی ژیان، بناغەی ئەم تەرازووی نرخاندنەن. نرخاندنێک Ù„Û• جیاوازیی نێوان Ú˜Ù† Ùˆ پیاودا هەیە Ú©Ù‡‌ بۆتە بناغەی ئەم تەرازووە، Ù„Û• جیاتی تەرازووی نرخاندنێک Ú©Û•  Ú¯Ø±ÛŽØ¯Ø±Ø§ÙˆÛŒ ستراتیژیی سیاسەتی هاوسەنگاندنە. فیمینیزم باس Ù„Û•ÙˆÛ• دەکات بایه‌Ø® بە تەرازووی نرخاندنی ژنانە بدرێ Ùˆ بە ڕووی پیاواندا ئاواڵە بێت."

دیدی سۆسیالیست Ùˆ کۆمۆنیسته‌كان:

لەبارەی سۆسیالیست Ùˆ کۆمۆنیست Friedrich Engels Ùˆ August Bebel سەرۆک حزبی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا هەتا جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یەکەم و، Alexandra Kollontai ÛŒ Ø´Û†Ú•Ø´Ú¯ÛŽÚ•ÛŒ ڕووس، بە نووسەری هەرە Ù„Û•Ù¾ÛŽØ´ دادەنرێن. خاڵی هاوبەش لایان لەوەدایە دەڵێن: "Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ په‌راوێزی Ùˆ پشتگوێخستنی ژنان، زادەی سەرمایەدارییه‌Ø› Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ سۆسیالیستانە دەرفەت بۆ ژنان دەڕەخسێنێ بەشداریی بەرهەمهێنان بکه‌Ù† و، بەوەیش بنەمای ئابوورییان دەبێ، بۆ هاوشانی Ùˆ یه‌کسانیی تەواو." ئینگلس پەرە بە بیرۆکەی هەڵوەشانی خێزانی Ùˆ نه‌ریته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ دەدات Ùˆ دەڵێت: "کاتێک بزووتنه‌وه،‌ بەرپرسیارێتیی په‌روه‌رده‌ Ùˆ خوێندنی منداڵ بگرێتە ئەستۆ، ئیدی خێزان هەڵدەوەشێتەوە؛ بەڵام Ù†Û•Ú© بە مانای ئەوەی مارەبڕین نامێنێ، بەڵکوو ئەو کاته‌ دەبێته یەکگرتنێکی خۆخواستانەی وەها Ú©Ù‡‌ بنەماکەی تەنیا خۆشەویستی بێت."

بزووتنه‌وه‌ÛŒ فیمینیستی له‌ باشووری کوردستان:

بێ گومان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رهه‌ڵدانی بزووتنه‌وه‌ÛŒ شۆڕشگێری Ùˆ خه‌باتکردن بۆ سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ دوورکه‌وتنه‌وه‌ له ‌ژێرده‌سته‌یی Ùˆ Ú†Ù‡‌Ù¾Û†Ú©ÛŒ Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ به‌عس له‌ باشووری کوردستان، به ‌شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ ئاشکرا Ùˆ ڕوون درک به‌ جیاکاری، جیاوازی Ùˆ نایه‌کسانیی له‌ نێوان ژنان Ùˆ پیاواندا کراوه‌ له‌ ڕووی ئه‌رک Ùˆ مافه‌کانه‌وه‌. فه‌لسه‌فه‌ÛŒ کارکردنه‌کان له‌ ڕووی خه‌باتی سیاسی Ùˆ Ú†Ù‡‌کدارییه‌وه‌  Ù†Ø§ÙˆÙ‡‌ندێک نه‌بووه‌ بۆ خه‌بات Ùˆ کارکردنی ژنان، ئه‌Ùˆ فه‌لسه‌فه‌ حوکمڕانییه‌ له‌ عه‌قڵییه‌تی پیاوانی سیاسییدا درێژه‌ÛŒ هه‌بووه‌. وێڕای کارکردن Ùˆ بوونی ژنانێک له‌Ùˆ سه‌رده‌مه‌دا له‌ نێوه‌ندی کارکردنی  سیاسیدا Ú©Ù‡‌ به‌ هه‌ر هۆیه‌Ú© بووبێت ڕۆڵیان هه‌بووه‌ Ùˆ قوربانیی زۆریان داوه‌ Ùˆ خه‌باتی زۆریان کردووه‌ØŒ به‌ڵام ده‌توانرێت بگوترێ وه‌Ú© سه‌ربازێکی Ùˆ‌Ù† له‌ خه‌باتی ڕزگاریخوازی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کورددا هاوکار Ùˆ یارمه‌تیده‌ر بوون.

بوونی ئه‌Ùˆ عه‌قڵییه‌ته، تا ئێستا به‌رده‌وامیی هه‌یه‌ و، Ú•Û† چووه‌ته‌ Ù†ÛŽÙˆ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ په‌روه‌رده ‌Ùˆ خوێندن Ùˆ سه‌رجه‌Ù… ناوه‌ند Ùˆ بواره‌کانی تری ژیان Ú©Ù‡‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌Ú©Ù‡‌ جیاکاری Ùˆ جیاوازیی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی بۆته‌ بنه‌مای کارکردنه‌کان؛ وێڕای کارکردنی زۆرێک له‌ ڕێکخراوه‌کانی ژنان Ùˆ ده‌رکه‌وتنی سه‌دان Ú©Ù‡‌س له‌ ژنانی به‌توانا Ùˆ فیمینیست. له‌ باشووری کوردستاندا تا ئێستا شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ کارکردنه‌کان به‌گشتی به‌ دوو ئاڕاسته‌دا به‌ڕێوه‌ ده‌چێت: ژنانێک هه‌Ù† عه‌قڵییه‌ت Ùˆ شێوازی بیرکردنه‌وه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاریان به ‌شێوه‌یه‌Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌ زاڵێتیی پێوه‌ دیاره‌ و، ده‌یانه‌وێت ده‌سه‌ڵاتی پیاوان Ú©Ù‡‌متر بێت Ùˆ خۆیان زاڵ بن Ùˆ ببنه‌ خاوه‌Ù† بڕیار، به‌ ئه‌ندازه‌ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ پێیان وایه‌ ژیان بێ بوونی پیاوان، ده‌کرێت به‌ڕێوه‌ بچێت Ùˆ مانایه‌Ú©ÛŒ تر به‌ده‌سته‌وه بدات‌.‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌Ù… بۆچوونه‌دا، پیاوان کاردانه‌وه‌ÛŒ خراپیان هه‌یه‌ Ùˆ هه‌میشه‌ ڕێگریی زیاتری ژنان ده‌Ú©Ù‡‌Ù† له‌ کارکردنیان له‌ ڕێکخراوه‌کانی ژنان؛ له‌Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÛŒ پێیان وایه‌ ڕێکخراوه‌کان شوێنێکن بۆ به‌Ú•Ù‡‌ڵایی Ùˆ تێکدانی خێزان Ùˆ شێواندنی په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان Ú˜Ù† Ùˆ پیاو.

شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŽÚ©ÛŒ تری کارکردنی ژنان به‌ ئاڕاسته‌ÛŒ جیاواز Ùˆ Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ییدا ده‌ڕوات، به‌وه‌ÛŒ مه‌به‌ست Ùˆ ئامانجی ژنان فه‌رامۆشکردن Ùˆ وه‌لانانی پیاوان نییه‌ و، پێیان وایه‌ خه‌باتی ژنان ئه‌Ú¯Ù‡‌رچی ده‌ستپێشخه‌ری وهۆشیاریی ژنانی پێویسته‌ØŒ به‌ڵام بێ هاوکاری Ùˆ پشتیوانی Ùˆ یه‌کڕیزیی پیاوان نایه‌ته‌ دی و، ده‌توانن Ù¾ÛŽÚ©Ù‡‌وه‌ خه‌بات بکه‌Ù† بۆ هێنانه‌دیی بزووتنه‌وه‌ÛŒ ڕاسته‌قینه‌ Ùˆ به‌رجه‌سته‌بوونی مافه‌کانی ژنان.

خه‌باتی ژنان له‌ کوردستاندا، به‌ مه‌به‌ستی به‌رجه‌سته‌بوونی مافه‌کانیان بووه‌ له‌ ڕووی ده‌رفه‌تی وه‌کیه‌Ú©ÛŒ له‌ ڕووی کار، خوێندن، Ú•ÛŽÚ˜Û•ÛŒ ژنان Ù„Û• دەسەڵات، هێنانه‌دیی ده‌ستوورێکی مه‌ده‌نی، بیمه‌ÛŒ کۆمه‌ڵایه‌تی، خەتەنەنەكردنی ژن، سڕینەوەی یاسای زۆرەملێ ‌‌Ùˆ  ØªÙˆÙ†Ø¯ÙˆØªÛŒÚ˜ÛŒ Ùˆ زۆر لایه‌Ù†ÛŒ تر، Ú©Ù‡‌ هه‌میشه‌ ژنان به ‌شێوه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆ بووبێت یان ناڕاسته‌وخۆ، بوونه‌ته‌ قوربانیی Ú©Ù‡‌لتووری عه‌قڵییه‌تی پیاوسالاری Ùˆ لایه‌نه‌ توندڕه‌وه‌ محافزکار Ùˆ ئیسلامییه‌ سیاسییه‌کان.

به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ تا ئه‌Ù…Ú•Û† له‌ کوردستاندا به‌ده‌ست هاتووه‌ØŒ وێڕای ناجێگیریی سیسته‌Ù…ÛŒ حوکمڕانی Ùˆ سه‌ربه‌خۆنه‌بوونی ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری، له‌وانه‌: Ú†Ù‡‌سپاندنی کۆتا له‌ په‌رله‌مانی کوردستان به‌ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 30% Ú©Ù‡‌متر نه‌بێت Ùˆ له‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ پارێزگه‌کان له‌ 25% Ú©Ù‡‌متر نه‌بێت. هه‌موارکردن Ùˆ ده‌رکردنی Ú†Ù‡‌ندین یاسای تا‌یبه‌ت به‌ ژنان له‌وانه‌: باری Ú©Ù‡‌سێتی، توندوتیژیی خێزانی Ùˆ خه‌ته‌نه‌کردن Ùˆ هتد. بوونی Ú†Ù‡‌ندین دامه‌زراوه‌ÛŒ حکوومی Ùˆ ناحکوومی به‌ مه‌به‌ستی داڵده‌دانی ژنانێک Ú©Ù‡‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ کوشتن Ùˆ توندوتیژییان له‌سه‌ره‌ Ùˆ Ú†Ù‡‌ندینی تر، Ú©Ù‡‌ بێ گومان هیچ کام له‌Ù… ده‌ستکه‌وتانه‌ بێ ڕێگری Ùˆ باجدان نه‌بووه‌Ø› ئه‌وانه‌ جگه‌ له‌وه‌ÛŒ گرنگ Ùˆ Ú©Ù‡‌مبایه‌Ø® نین، به‌ڵام زۆری تریش ماوه‌.

بۆیه‌ خه‌باتی ژنان له‌ کوردستاندا درێژه‌ÛŒ هه‌یه‌ بۆ هێنانه‌دیی ژیانێکی خۆشگوزه‌ران بۆ مرۆڤه‌کان Ùˆ کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú© Ú©Ù‡‌ Ú©Ù‡‌رامه‌تی مرۆڤه‌کان وه‌کیه‌Ú© تیایدا پارێزراو بێت، بێ هیچ جیاوازییه‌Ú©ÛŒ Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی، مه‌زهه‌بی، ئایینی Ùˆ ...ØŒ هێنانه‌دی‌ÛŒ بزووتنه‌وه‌یه‌Ú©ÛŒ سه‌رتاسه‌ریی ژنان Ú©Ù‡‌ یه‌کگرتووانه‌ ته‌نیا به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ژنان بخه‌نه‌ Ù¾ÛŽØ´ هه‌موو شتێکه‌وه‌.

سه‌رچاوه‌کان:

  1. Ú˜Ù† له‌ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسیی ڕۆژاوادا،  Ú•Ù‡‌سول سوڵتانی
  2. سایتی ویکیپیدیا، هاوسه‌ر

 
 
« قبووڵکردنی "ئه‌وی دی" وه‌ک که‌لتووری پێکه‌وه‌ژیان
« Ú˜Ù† Ùˆ ناوه‌ندی بڕیار؛ ڕاستی Ùˆ ئاماره‌کان
« ئاشتی، گرنگی Ùˆ ئاسه‌واره‌کانی له‌ کۆمه‌ڵدا
« مافی مرۆڤ له‌ ئازادیی ڕاده‌ربڕیندا
« Ú•Û†Ú˜ÛŒ خۆشه‌ویستی؛ چیرۆک Ùˆ مێژووی
« قه‌یرانی دارایی، هۆکار Ùˆ کاردانه‌وه‌کانی
« 8ÛŒ مارس، مێژوویه‌کی Ù¾Ú• له‌ خه‌باتی ژنان

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون