PÊNÛS
 
قه‌ته‌ر؛ ئه‌ندامی یاخیبوو له‌ جه‌سته‌ی كه‌نداوی عه‌ره‌بی 
     2017-06-11
ڕێبوار بابکەیی

قه‌ته‌ر؛ ئه‌ندامی یاخیبوو له‌ جه‌سته‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی

 

ڕێبوار بابكه‌یی، مامۆستای په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان، دراساتی ستراتیژی له‌ هه‌ر دوو زانكۆی سه‌ڵاحه‌ددین Ùˆ زانكۆی نۆلج

خستنه‌ڕووی پرس

هه‌ڵپه‌ساردنی په‌یوه‌ندییه‌ دیپلۆماسی Ùˆ سیاسییه‌كانی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له ‌به‌رامبه‌ر قه‌ته‌ر، ئه‌ردهه‌Ú˜ÛŽÙ†ÛŽÙƒÛŒ دیپلۆماسییه به‌ ناوچه‌كه‌ كه‌وتووه‌. ئه‌Ùˆ ڕووداوه‌ دیپلۆماسییه‌ ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌ وه‌ده‌رده‌خات كه‌ هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی وڵاتی قه‌ته‌ر له‌ ژینگه‌ÛŒ هه‌رێمیدا مه‌ترسیی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ‌ بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی وڵاتانی ئه‌ندام له‌ ڕێكخراوی هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی دروست كردووه؛ به‌تایبه‌تی سعوودیا Ùˆ ئیمارات Ùˆ به‌حرێن.

كۆتوبه‌ندكردن Ùˆ گۆشه‌گیركردنی قه‌ته‌ر له‌ لایه‌Ù† سعوودیا، ئیمارات Ùˆ به‌حرێن  Ù„Ù‡ ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سه‌پاندنی كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ سزای Ú¯Ù‡‌وره‌ Ùˆ فراوان، كه‌ له‌ مێژووی په‌یوه‌ندییه‌كانی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ ڕووی نه‌داوه،‌ وه‌Ùƒ: داخستنی ده‌روازه‌كانی زه‌وی، ئاسمانی Ùˆ ده‌ریایی له‌ ڕووی هاتوچۆوه‌ به‌ ڕووی ئه‌Ùˆ وڵاته‌دا، هه‌روه‌ها سه‌پاندنی‌ سزای دارایی، بازرگانی Ùˆ فڕۆكه‌وانی ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر ڕوونن كه‌ قه‌ته‌ر له‌ ئێستادا كاراكته‌رێكی سیاسیی هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ئامێزه Ùˆ‌Ø› له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ڕێساكان Ùˆ به‌ها سیاسی، خێڵه‌ÙƒÛŒ Ùˆ كه‌لتوورییه‌كانی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ جووڵه‌ ده‌كات؛ به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی تێڕوانین Ùˆ ئه‌جێندای نه‌یارانی ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ ده‌شكێته‌وه‌.

ئه‌Ùˆ په‌رچه‌كرداره‌ÛŒ وڵاتانی ناوچه‌كه‌ له ‌به‌رامبه‌ر قه‌ته‌ر، له‌ دوای ئه‌وه‌ دێت كه‌ ئه‌Ùˆ ده‌Ú¤Ù‡‌ره‌ له‌ هه‌ستیارترین كاتی مێژووییی خۆیدا گوزه‌ر ده‌كات، ئه‌ویش كاتی خۆڕێكخستنه‌وه‌یه‌ له‌ ڕووی هێزه‌وه‌ و، له‌ ڕووی به‌هێزكردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسی له‌سه‌ر ئاستی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا؛ به‌تایبه‌تی دوای سه‌ر‌دانه‌كه‌ÛŒ "ترامپ" بۆ ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌. بۆیه‌ هه‌ر جۆره‌ كرده‌وه‌یه‌Ùƒ له‌ لایه‌Ù† قه‌ته‌ره‌وه‌ له‌Ùˆ ئانوساته‌ مێژوویییه‌دا بۆ ئه‌وه‌ÛŒ له ‌به‌رامبه‌ر Ú•ÛŽÚ•Ù‡‌ÙˆÛŒ مێژووییی ئه‌Ùˆ ڕێكخستنه‌دا ئاسته‌Ù†Ú¯ دروست بكات‌ØŒ هه‌رگیز مایه‌ÛŒ قبووڵكردن نابێت؛ چونكه‌ خۆڕێكخستنه‌وه‌ له‌ بواری هێزه‌وه،‌ پڕۆسه‌یه‌كه‌ پێویستیی به‌ سیسته‌مێكه‌ كه فۆرمی دروستكردنی بڕیار Ùˆ جێبه‌جێكردنی به‌ شێوه‌ÛŒ "هه‌Ú•Ù‡‌Ù…ÛŒ" بێت، واته‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ و، كه‌سیش بۆی نییه‌ له‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌Ùˆ بڕیارانه یاخی ببێت‌. بۆیه‌ یاخیبوونی قه‌ته‌ر له‌Ùˆ پڕۆسه‌یه‌ØŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ÛŒ‌ خسته‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ•Ù‡‌وه‌ مێژوویییه‌كه ‌Ùˆ ڕێكخستنه‌وه‌ÛŒ هێز له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌.

یاخیبوونی قه‌ته‌ر

دوای ئه‌وه‌ÛŒ بریتانیا له‌ ساڵی 1968 ناوچه‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی جێ دێڵێت، سعوودیا Ùˆ ئیمارات هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ زور ده‌ده‌Ù† كه‌ هێژموونیی خۆیان به‌سه‌ر قه‌ته‌ر بسه‌پێنن، تا ببێت به‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ جوگرافیای ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ØŒ به‌ڵام بنه‌ماڵه‌ خێڵه‌كییه‌كانی قه‌ته‌ر، توانییان دواجار سه‌ربه‌خۆییی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ساڵی 1971 ڕابگه‌یه‌نن.

یاخیبوونی قه‌ته‌ر له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌Ùˆ بڕیارانه‌ÛŒ كه‌ له‌ ستراكتۆری سیاسی Ùˆ خێڵه‌كیی سیسته‌Ù…ÛŒ حوكمڕانیی ڕێكخراوی وڵاتانی هاریكاریی كه‌نداوی عه‌ره‌بی ده‌درێت، یاخیبوونێكی نوێ Ùˆ هه‌نووكه‌ نییه‌ØŒ به‌ڵكوو ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئه‌میری پێشووی قه‌ته‌ر، "Ø´ÛŽØ® حه‌مه‌د بن خه‌لیفه‌ "ØŒ كه‌ ده‌كاته‌ باوكی ئه‌میری ئێستای ئه‌Ùˆ وڵاته‌. له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ "Ø´ÛŽØ® حه‌مه‌د بن خه‌لیفه‌" به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ سعوودیا Ùˆ ئیمارات، كۆمه‌ÙƒÛŒ دارایی Ùˆ Ú†Ù‡‌كداریی "بزووتنه‌وه‌ÛŒ حه‌ماس"ÛŒ فه‌ÚµÙ‡‌ستینی ده‌كرد؛ هه‌روه‌ها هه‌میشه‌ بڕوای به‌ باشتركردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی وڵاته‌كه‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران هه‌بوو. له‌ ساڵی 2010ØŒ كاتێك كه‌ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، به‌ Ù‡Û†ÛŒ "به‌رنامه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ÛŒ"ØŒ سزای ئابووری Ùˆ دیپلۆماسی به‌سه‌ر ئێران ده‌سه‌پێنێت، قه‌ته‌ر به‌ هانای ئێرانه‌وه‌ ده‌چێت Ùˆ ئاماده‌ییی خۆی بۆ پاڵپشتیكردنی ئه‌Ùˆ وڵاته ده‌رده‌بڕێت‌Ø› ئه‌Ùˆ كرده‌وانه‌ÛŒ قه‌ته‌ر، بووه‌ مایه‌ÛŒ نیگه‌رانیی وڵاتانی كه‌نداوی عه‌ره‌بی.

یاخیبوونی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ قه‌ته‌ر له ‌سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئێستای حوكمڕانیی "Ø´ÛŽØ® ته‌میم" ده‌ستی Ù¾ÛŽ كردووه‌. "Ø´ÛŽØ® ته‌میم" هه‌ر له‌Ùˆ كاته‌ÛŒ كه‌ له ‌ساڵی 2013 هاتۆته‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات، Ú†Ù‡‌ند جارێك له‌ لایه‌Ù† سعوودیا Ùˆ ئیماراته‌وه‌‌ له‌ هه‌ڵسوكه‌ت Ùˆ هه‌ڵوێسته‌كانی له‌ هه‌مبه‌ر پرسگه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ سیاسیی ستراتیژی، وه‌Ùƒ: پاڵپشتیكردنی حكوومه‌تی قه‌ته‌ر له‌ گرووپه‌ Ú†Ù‡‌كدارییه‌كان، گرووپه‌ سیاسییه‌كان  له‌ وڵاتانی میسر، لیبیا، یه‌مه‌ن، سووریا Ùˆ عێراق، هۆشداریی دراوه‌تێ Ùˆ ئاگادار كراوه‌ته‌وه؛ وه‌Ù„ÛŽ "Ø´ÛŽØ® ته‌میم" هیچ بایه‌خی به‌Ùˆ هۆشدارییانه نه‌دا‌ØŒ به‌ڵكوو له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ سیاسه‌ته‌ به‌رده‌وام بوو.

دۆخی ئێستای كه‌نداوی عه‌ره‌بی Ùˆ قه‌یرانی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان قه‌ته‌ر Ùˆ هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ وڵاتانی سعوودیا، ئیمارات، به‌حرێن، میسر Ùˆ یه‌مه‌ن، له‌ دوای سه‌ردانه‌كه‌ÛŒ "ترامپ" بۆ ناوچه‌كه‌ دروست بوو و،‌ ده‌سپێكی دروستبوونی ئه‌Ùˆ قه‌یرانه‌یش له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرت كه‌ كاتێك‌ ئه‌میری قه‌ته‌ر له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ لووتكه‌ÛŒ وڵاتانی عه‌ره‌بی Ùˆ ئیسلامی Ùˆ ئه‌مریكا، كه‌ له‌ پایته‌ختی سعوودیا، "ڕیاز" به‌Ú•ÛŽÙˆ‌Ù‡‌ چوو، له‌ وتاره‌كه‌ÛŒ خۆیدا ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ دا كه‌ ئێران وڵاتێكه‌ خاوه‌Ù† قورساییی هێزی هه‌رێمییه‌ و، ده‌بێت ڕێزی Ù„ÛŽ بگیرێت؛ هه‌روه‌ها "حزبوڵڵا" حزبێكی ڕزگاریخوازه‌. ئه‌Ùˆ وتانه‌ÛŒ ئه‌میری قه‌ته‌ر ئاماده‌بووانی كۆبوونه‌وه‌ÛŒ لووتكه‌كه‌یان تووشی Ø´Û†Ùƒ كرد، كه‌ Ú†Û†Ù† ده‌بێت له‌Ùˆ كۆبوونه‌وه‌یه‌دا‌ به‌ئه‌رێنی ستایشی Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران بكرێـت! له‌ كاتێكدا ئه‌Ùˆ كۆبوونه‌وه‌یه‌ به‌ مه‌رامی ئیدانه‌كردنی Ú•Û†ÚµÛŒ ئێران Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌ ساز كراوه‌‌.

قه‌ته‌ر له‌ 4 ساڵی ڕابردووودا، Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ مه‌ترسیداری له‌ ده‌ستێوه‌ردان له‌ كاروباری ناوخۆی وڵاتاندا گێڕاوه‌. هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ سعوودیا، ئیمارات Ùˆ به‌حرێن له‌ ڕاگه‌یاندراوێكی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌یان، ئاماژه‌یان به‌وه‌ كرد كه‌ قه‌ته‌ر هه‌ÙˆÚµ ده‌دات باری سیاسی Ùˆ ئاسایشیی وڵاته‌كانیان له‌ناو به‌رێت؛ هه‌روه‌ها قه‌ته‌ر یارمه‌تیی هێزه‌ به‌رهه‌ڵستكاره‌كانی وڵاتانی ناوبراوی‌ له‌ ده‌ره‌وه داوه‌. هه‌روه‌ها ئاماژه‌یان به‌وه‌ كردووه‌ كه‌ قه‌ته‌ر  یارمه‌تیی "حوسییه‌كان" له‌ یه‌مه‌Ù† ده‌دات، له‌ كاتێكدا ئه‌Ùˆ وڵاته‌ واژووی‌ له‌سه‌ر ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ "ڕیاز" بۆ له‌ناوبردنی "حوسییه‌كان" له ‌یه‌مه‌Ù† كردووه، كه‌ له‌ ساڵی 2014 مۆر كرا. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ùˆ واژوویه‌ØŒ قه‌ته‌ر بووه‌ته‌ ئه‌ندام له‌ هاوپه‌یمانێتیی سه‌ربازیی عه‌ره‌بی بۆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی ‌"حوسییه‌كان". بۆیه‌ وڵاتانی ئه‌ندام له‌Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه‌‌ØŒ وڵاتی قه‌ته‌ریان خسته‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هاوپه‌یمانێتییه‌Ø› مۆركی ئه‌ندامێتییان Ù„ÛŽ سه‌نده‌وه‌.

جگه‌ له‌مه‌یش، قه‌ته‌ر به‌ئاشكرا له‌ ڕاگه‌یاندنه‌كانی خۆیدا Ùˆ له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یدا، دژایه‌تیی حكوومه‌ته‌كانی هه‌ر یه‌Ùƒ له‌ "سيسی" له‌ میسر و، "لیوا حه‌فته‌ر‌" له‌ لیبیا ده‌كات. ئه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندیی به‌ میسره‌وه‌ هه‌بێت، قه‌ته‌ر له‌ Ú•ÛŽÛŒ دوو Ú†Ù‡‌شنه‌ سیاسه‌ته‌وه‌ دژایه‌تیی حكوومه‌تی "سیسی" ده‌كات: سیاسه‌تی پاڵپشتیكردنی ڕاسته‌وخۆی "ئیخوانه‌كان" و،‌ سیاسه‌تی "دووبه‌ره‌ÙƒÛŒ" له‌ نێوان پێكهاته‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ میسری له‌ قیبتییه‌كان Ùˆ موسڵمانان. سه‌باره‌ت به‌ لیبیایش، قه‌ته‌ر به‌ئاشكرا Ùˆ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌وخۆ پاڵپشتی له‌ هێزه‌ Ú†Ù‡‌كداره‌كانی به‌ناو "فه‌جر لیبیا" ده‌كات كه‌ له‌ دژی حكوومه‌ته‌كه‌ÛŒ "حه‌فته‌ر" ده‌جه‌نگن؛ هه‌روه‌ها كۆمه‌ÙƒÛŒ سه‌ربازی Ùˆ دارایی پێشكه‌Ø´ به‌ گرووپه‌ توندڕه‌وه‌كانی وه‌Ùƒ "داعش" Ùˆ "به‌ره‌ÛŒ نوسره‌" ده‌كات.

قه‌ته‌ر بۆ یاخی بووه‌ØŸ

"ئۆرجانسكی"ØŒ پسپۆڕی به‌ناوبانگی په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان كه‌ سه‌ر به‌ قوتابخانه‌ÛŒ ڕیاڵیزمه‌ØŒ له‌ تیۆرییه‌ÙƒÛŒ خۆێدا به ‌ناوی گواستنه‌وه‌ÛŒ هێز (Transition of Power)ØŒ باس له‌Ùˆ وڵاتانه‌ ده‌كات كه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ‌ له‌ ڕووی  Ù‡ÛŽØ²Ù‡‌وه‌ لاوازن،‌‌ ده‌یانه‌ÙˆÛŽ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی خۆیان له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی به‌هێز كه‌ن؛ كه‌ به‌ وڵاتانی لاواز Ùˆ ناڕازی (Weak and Dissatisfied) ناوی ناون.

قه‌ته‌ر یه‌كێكه‌ له‌ نموونه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ تیۆرییه‌كه‌ÛŒ "ئۆرجانسكی" ده‌یانگرێته‌وه‌. ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ ڕووی Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه‌كانی هێزه‌وه‌ وه‌Ùƒ: هێزی مرۆیی، هێزی جوگرافی، هێزی سه‌ربازی Ùˆ هێزی به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازییه‌وه‌ وڵاتێكی لاوازه‌ØŒ به‌ڵام هه‌ÙˆÚµ ده‌دات‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ Ú•Ù‡‌چاوكردنی ئه‌Ùˆ خاڵه‌ لاوازانه‌ Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌تر له‌ قه‌باره‌ÛŒ خۆی ببینێت. هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی قه‌ته‌ر له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ خۆیدا، له‌ ماوه‌ÛŒ ساڵانی ڕابردوو، ئاماژه‌Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÙƒ بوون بۆ سیاسه‌تی‌ ئه‌Ùˆ وڵاته،‌ كه‌ به‌Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ سیاسییه‌ÛŒ كه‌ هه‌یبووه ڕازی نییه‌‌. Ú¯Ù‡‌ڵاڵه‌بوونی ئه‌Ùˆ هه‌سته‌‌ له‌ دڵ Ùˆ ده‌روونی دروستكه‌رانی بڕیاردا له‌ قه‌ته‌ر، وای كرد كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ پێنگاوی Ú¯Ù‡‌وره‌تر له‌ تواناكانی خۆی بهاوێژێ.

قه‌ته‌ر له‌سه‌ر دوو ئاست، هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ كه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی خۆی Ùˆ ناوبانگی سیاسیی خۆی Ú¯Ù‡‌وره‌تر بكات و،‌ بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌ هه‌نگاوی Ú¯Ù‡‌وره‌ بهاوێژێـت؛ له‌سه‌ر ئاستی كه‌نداوی عه‌ره‌بی Ùˆ‌ له‌سه‌ر ئاستی نیشتمانی عه‌ره‌بی به‌گشتی. قه‌ته‌ر Ù¾ÛŽÛŒ وایه‌ بۆ‌‌ به‌هێزكردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی خۆی له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ دوو ئاسته،‌ ‌پێویستیی به‌ ڕكابه‌ریكردنی هه‌ر دوو هێزی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ عه‌ره‌بی، میسر Ùˆ سعوودیا، هه‌یه‌. له‌سه‌ر ئاستی كه‌نداوی عه‌ره‌بی، قه‌ته‌ر هه‌ÙˆÚµÛŒ دواه‌ كه‌ ڕكابه‌ری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سعوودیا بكات و، له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ كه‌ ته‌واو به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ سیاسه‌تی سعوودیا له‌ هه‌مبه‌ر پرسگه‌Ù„ÛŽÙƒÛŒ سیاسیی ستراتیژیی وه‌Ùƒ: پرسی ئێران، یه‌مه‌ن، سووریا Ùˆ لیبیا، سیاسه‌تێك په‌یڕه‌Ùˆ بكات.

هه‌رچی له‌سه‌ر ئاستی نیشتمانی عه‌Ú•Ù‡‌بییشه‌ØŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ سه‌رمه‌شقی وڵاتانی عه‌ره‌بی بكات و، ببێته‌ هێزی یه‌كه‌Ù…ÛŒ عه‌ره‌بی، ته‌نانه‌ت "ده‌وحه‌" ببێته‌ ناوه‌ندی بڕیاری عه‌ره‌بی Ùˆ پایته‌ختی وڵاتانی عه‌ره‌بی، بۆ هه‌موو ئه‌Ùˆ پرسانه‌ÛŒ كه‌  به‌ جیهانی عه‌ره‌بییه‌وه‌ په‌یوه‌ستن. قه‌ته‌ر ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌ÛŒ بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه شوێنی وڵاتی میسر‌ بۆ ڕابه‌رایه‌تیكردنی جیهانی عه‌ره‌بی بگرێته‌وه و،‌ Ú•Û†ÚµÛŒ له‌مێژینه‌ÛŒ میسر له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ وه‌رگرێته‌وه‌. بۆیه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ مه‌به‌سته‌كانی پاڵپشتییه‌كانی قه‌ته‌ر بۆ كۆمه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ ئیخوانی میسری، بۆ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ ئیخوانه‌كان بێنه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات تا ئه‌Ùˆ وڵاته‌ ببێته‌ ناوچه‌ÛŒ نفووزی قه‌ته‌ر و، دواجار ئه‌Ùˆ Ú•Û†ÚµÙ‡‌ÛŒ میسر كه‌ له‌سه‌ر ئاستی جیهانی عه‌ره‌بی هه‌یه‌تی، له‌بار ببات. بۆیه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌Ùˆ دوو وڵاته‌ هه‌میشه‌ جۆرێك له‌ ساردی Ùˆ ناكۆكیی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌‌Ø› هه‌ر له ‌سه‌ر‌ده‌Ù…ÛŒ سه‌رۆكی پێشووی میسر، "حوسنی موباره‌Ùƒ"Ù‡‌وه‌ تا ئێستا.

كۆتایی

قه‌ته‌ر له‌Ùˆ Ú•Ù‡‌فتارا‌نه‌ی، ده‌یه‌ÙˆÛŽ Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌Ùˆ "بۆقه‌" ببینێت كه‌ ویستی ڕكابه‌ریی "گا"یه‌Ùƒ بكات؛ بۆیه‌ فوویه‌ÙƒÛŒ زۆری له‌ خۆ كرد، تا ته‌قییه‌وه‌! قه‌ته‌ر له‌Ùˆ هه‌وڵانه‌یدا بێ گومان سه‌ركه‌وتوو نابێت و،‌ زیانه‌كانی ئه‌Ùˆ سیاسه‌ته‌ÛŒ قه‌ته‌ر له‌ دوو Ú•Û†Ú˜ÛŒ ڕابردوووه‌ ‌ ده‌ستی Ù¾ÛŽ كردووه‌: هه‌ر له گۆشه‌گیردنی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ Ùˆ ‌داخستنی ده‌روازه‌ سنوورییه‌كان، تا بنكۆڵكردنی له‌ ڕووی ئابووری Ùˆ سیاسییه‌وه‌.

گێڕانی Ú•Û†ÚµÛŒ مه‌زن Ùˆ كاریگه‌ر، یاخود به‌هێزكردنی Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ سیاسیی هه‌ر وڵاتێك، ده‌بێت هاوته‌ریب بێت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بوونی توانا Ùˆ هێزێكی مه‌زن، ئه‌Ú¯Ù‡‌رنا ئه‌Ùˆ وڵاته‌ تووشی بازنه‌ÛŒ قه‌یرانه‌كان ده‌كات؛ واته‌ قه‌یران له‌ دوای قه‌یران ڕوو له‌Ùˆ وڵاته‌ ده‌كات، هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† قه‌ته‌ر تووشی بووه‌. بۆیه‌ تا زووه‌ØŒ پێویسته‌ قه‌ته‌ر بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ باوه‌Ø´ÛŒ جه‌سته‌ÛŒ كه‌نداوی عه‌ره‌بی و،‌ ببێت به‌ ئه‌ندامێكی ته‌ندروست له‌Ùˆ جه‌سته‌یه‌.

 
 
« داعش Ù„Û• ڕوانگەی جیۆئەمنیی  ئاسیای ناوەڕاست Ùˆ قەوقازەوە
« داعش Ù„Û• دامێنی شکستی سووریا Ùˆ عێراقدا
« Ú•Û†ÚµÛŒ تورکیا Ù„Û• دروستکردنی هاوکێشە نوێیەکانی هێزدا: دۆخی سووریا بە نموونە
« ئاسۆی پەیوەندییەکانی چین Ùˆ ئەمریکا Ù„Û• گۆشەنیگای "ترامپ"Û•ÙˆÛ•
« سیستەمی نێودەوڵەتی Ù„Û• تای تەرازووی ئەمریکا Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چیندا
« تورکیا Ùˆ هۆڵەندا؛ جه‌نگی سیمبۆلی Ùˆ قەیرانی دیپلۆماسیی نێوان دەستەبژێرەکان
« سیاسەتی دەرەوەی ئێران Ù„Û• قووڵاییی Ø´Û†Ú•Ø´ÛŒ ئیسلامییەوە

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون